İkileme, pekiştirme ve kanun adları: ayrı mı, bitişik mi, büyük mü?
MEB 7. sınıf · Yazma: yazım ve noktalama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİkileme ve pekiştirme anlama ne katar, yabancı sözcüğün Türkçesi nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İkileme, aynı ya da anlamca ilgili iki sözcüğün bir arada söylenmesidir: yavaş yavaş, er geç. Cümleye güç katar. Pekiştirme, bir sözcüğün anlamını sıklaştırır: yemyeşil, “çok yeşil” demektir. Dilimize yerleşmemiş yabancı sözcüklerin yerine Türkçe karşılıklarını kullanmak anlatımı herkes için açık kılar.
İkileme, pekiştirme ve Türkçe karşılık
✎Konu anlatımı
İkilemeler ve pekiştirmeli sözler nasıl yazılır, kanun adları neden büyük harfle başlar?
Kısa cevap: İkilemeler ayrı yazılır ve aralarına virgül konmaz: yavaş yavaş, er geç. Pekiştirmeli sözler bitişik yazılır: yemyeşil, sapasağlam. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge ve genelge adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar: Hayvanları Koruma Kanunu.Bir mesajda “yem yeşil” yazıldığını görünce gözün takılır. Yazım kuralları, okurun takılmadan okuması için vardır.
Önceki yılların kuralları
5 ve 6. sınıfta öğrendiğin kurallar bu yıl da geçerlidir; aşağıdaki tablo onları tek satırda hatırlatıyor. Bu yıl üç yeni yazım kuralı ekleniyor.
| Yıl | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| 5–6. sınıf | Büyük harfler, “de, ki, mi”nin yazımı, kısaltmalar, virgül | Dr. Ayşe de geldi mi? |
| 7. sınıf | İkilemeler ayrı, aralarında virgül yok | ağır ağır (✘ ağır, ağır) |
| 7. sınıf | Pekiştirmeli sözler bitişik | masmavi (✘ mas mavi) |
| 7. sınıf | Kanun ve yönetmelik adları büyük harfle | Türk Medeni Kanunu |
İkileme ve pekiştirme
Sözcükte anlam sayfasında ikilemenin ve pekiştirmenin anlama ne kattığını gördük; şimdi yazımlarına bakalım. İkilemeyi oluşturan iki sözcük ayrı yazılır: “koşa koşa, aşağı yukarı”. Aralarına virgül koymak en sık yapılan yanlıştır. Pekiştirmede ise başa eklenen hece sözcükle kaynaşır; bu yüzden bitişik yazılır: “kapkara, upuzun, sapasağlam”.
Kanun ve yönetmelik adları
Bir kanunun, tüzüğün, yönetmeliğin, yönergenin ya da genelgenin adı özel addır. Bu yüzden adın her sözcüğü büyük harfle başlar: “Hayvanları Koruma Kanunu”. Ama cümlede yalnız “kanun” sözcüğü geçiyorsa küçük yazılır: “Bu kanun hayvanları korur.”
Okulumuzun yeni kütüphanesi yem yeşil bir bahçeye bakıyor. Gönüllü öğrenciler kitapları ağır, ağır raflara diziyor. Kitap ödünç alma kurallarını okul kütüphaneleri yönetmeliği belirliyor. Bu paragrafta hangi yazım yanlışları var?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Pekiştirmeye bak: “yem yeşil” bitişik yazılmalı, “yemyeşil”.
- İkilemeye bak: “ağır, ağır” arasındaki virgül kalkmalı, “ağır ağır”.
- Yönetmelik adına bak: her sözcük büyük harfle, “Okul Kütüphaneleri Yönetmeliği”.
Cevap: Üç yanlış var: yemyeşil, ağır ağır, Okul Kütüphaneleri Yönetmeliği.
Nasıl sorulurBir e-posta ya da kısa metin verilir; metinde uyulmayan yazım kuralı ya da yazım yanlışı bulunan cümle sorulur.
Tuzakİkilemenin arasındaki virgülü doğru sanmak ya da pekiştirmeyi ayrı yazmak.
İpucuİkileme, pekiştirme ve özel adları tek tek işaretleyip kurala vur.
?Soru çöz e-posta
7/B sınıfı öğretmenine bir e-posta gönderdi.
Bu e-postada aşağıdaki kuralların hangisine uyulmamıştır?
▭Kendin yaz kural
Seçenek yok; kuralı kendin tamamla. “Kapkara” gibi pekiştirmeli sözler yazılır. “Koşa koşa” gibi ikilemeler ise yazılır ve iki sözcüğün arasına konmaz.