Bağlamdan anlam tahmini: bilmediğin sözcüğü cümle anlatır
MEB 6. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?5. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bir sözcüğün anlamını çoğu zaman çevresindeki sözcükler gösterir. Buna bağlam denir. Bilmediğin sözcüğü cümlenin geri kalanından tahmin edersin. Birçok sözcüğün birden fazla anlamı vardır; hangisinin kullanıldığını da bağlam belirler.
Bağlamdan anlam ve çok anlamlı sözcükler
✎Konu anlatımı
Bilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?
Kısa cevap: Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.Deden eski bir yolculuğu anlatıyor: heybesine ekmek, peynir ve bir testi su koyup eşeğin sırtına atmış. “Heybe” sözcüğünü ilk kez duydun, ama bir tür çanta olduğunu hemen anladın. Sözlüğe bakmadan bunu sana cümle söyledi.
Bağlam nedir?
Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ve metindir. Bir sözcüğün anlamını çoğu zaman bağlam belirler. Bilinmeyen bir sözcüğün anlamı da genellikle onun çevresinde bir yerde saklıdır.
Üç ipucu türü
Bazen yazar anlamı hemen açıklar: “yani”, “başka bir deyişle” gibi sözlerden sonra gelen bölüm sözcüğü tanımlar. Bazen örnek verir: “gibi” sözcüğü ya da iki noktadan sonra gelen liste, anlamı gösterir. Bazen de bir karşıtlık kurar: “ama”, “oysa” sözlerinin öbür yanında sözcüğün tersi durur.
| İpucu | İşaret sözü | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Açıklama | yani, başka bir deyişle | Kardeşim çok tutumludur, yani harçlığını boşa harcamaz. |
| Örnek | gibi, iki nokta | Bahçede kümes hayvanları vardı: tavuk, hindi, kaz. |
| Karşıtlık | ama, oysa | Ablam çok konuşkandır, oysa ağabeyim suskundur. |
5. sınıfta eş ve zıt anlamlı sözcükleri tanımıştın. Bu bilgi burada da işine yarar: karşıtlık ipucu çoğu zaman sana bir zıt anlamlıyı gösterir.
Robotik kulübündeki ilk robotumuz üç hafta boyunca bir adım bile atmadı. Kablolar koptu, motorlar ısındı, kodlar hata verdi. Çoğumuz artık pes etmeyi düşünüyorduk. Ama takım kaptanımız Yiğit büyük bir sebat gösterdi. Her akşam okuldan sonra kalıp hataları tek tek aradı. Dördüncü haftanın sonunda robot sahada ilk turunu attı. Öğretmenimiz bu başarının Yiğit'in sebatı sayesinde geldiğini söyledi. “Sebat” sözcüğü bu metinde ne anlama geliyor?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Karşıtlık ipucunu bul: “pes etmeyi düşünüyorduk. Ama…” Sebat, pes etmenin tersidir.
- Açıklamayı oku: Yiğit her akşam kalıp hataları aramış.
- Sına: “büyük bir kararlılık gösterdi” de; cümle bozulmuyor.
Cevap: Sebat, zorluğa rağmen bir işi bırakmadan sürdürmek, yani kararlılıktır.
Nasıl sorulurKısa bir metinde az bilinen bir sözcük verilir; metne göre anlamı sorulur.
TuzakSözcüğün sesine benzeyen ya da metindeki başka bir ayrıntıyı anlatan seçeneği seçmek.
İpucuHer seçeneği sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden oku.
?Soru çöz davetiye · bağlam
Deniz, sınıfının hazırladığı davetiyeyi dedesine götürdü.
Davetiyeye göre “müsamere” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
▭Kendin yaz anlamı bul
“Dedem gençken köyün en mahir marangozuydu. Yaptığı dolapların kapakları hiç gıcırdamaz, çekmeceleri yerine tam otururdu.” Bu metinde “mahir” sözcüğünün anlamını tek sözcükle yaz:
↕Bağlamdan anlam bulma sırası
- Sözcüğün anlamı için bir tahmin yap
- Sözcüğün geçtiği cümleyi ve çevresini oku
- Tahminini sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden oku
- Açıklama, örnek ya da karşıtlık ipucunu bul