Sözcükte anlam: gerçek, mecaz ve terim anlam

“Ağır bir çanta” ile “ağır bir söz” aynı sözcüğü kullanır ama aynı şeyi söylemez. Gerçek, mecaz ve terim anlamı bağlama bakarak ayırmayı öğreniyorsun.

4 durak6. sınıf · Sözcük ve cümle anlamı
11 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 11tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANLAM · SÖZCÜK

Bağlamdan anlam tahmini: bilmediğin sözcüğü cümle anlatır

MEB 6. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?5. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir sözcüğün anlamını çoğu zaman çevresindeki sözcükler gösterir. Buna bağlam denir. Bilmediğin sözcüğü cümlenin geri kalanından tahmin edersin. Birçok sözcüğün birden fazla anlamı vardır; hangisinin kullanıldığını da bağlam belirler.

Bağlamdan anlam ve çok anlamlı sözcükler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?

Kısa cevap: Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.

Deden eski bir yolculuğu anlatıyor: heybesine ekmek, peynir ve bir testi su koyup eşeğin sırtına atmış. “Heybe” sözcüğünü ilk kez duydun, ama bir tür çanta olduğunu hemen anladın. Sözlüğe bakmadan bunu sana cümle söyledi.

Bağlam nedir?

Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ve metindir. Bir sözcüğün anlamını çoğu zaman bağlam belirler. Bilinmeyen bir sözcüğün anlamı da genellikle onun çevresinde bir yerde saklıdır.

Üç ipucu türü

Bazen yazar anlamı hemen açıklar: “yani”, “başka bir deyişle” gibi sözlerden sonra gelen bölüm sözcüğü tanımlar. Bazen örnek verir: “gibi” sözcüğü ya da iki noktadan sonra gelen liste, anlamı gösterir. Bazen de bir karşıtlık kurar: “ama”, “oysa” sözlerinin öbür yanında sözcüğün tersi durur.

İpucu türleri ve işaret sözleri
İpucuİşaret sözüÖrnek cümle
Açıklamayani, başka bir deyişleKardeşim çok tutumludur, yani harçlığını boşa harcamaz.
Örnekgibi, iki noktaBahçede kümes hayvanları vardı: tavuk, hindi, kaz.
Karşıtlıkama, oysaAblam çok konuşkandır, oysa ağabeyim suskundur.

5. sınıfta eş ve zıt anlamlı sözcükleri tanımıştın. Bu bilgi burada da işine yarar: karşıtlık ipucu çoğu zaman sana bir zıt anlamlıyı gösterir.

Örnek paragraf

Robotik kulübündeki ilk robotumuz üç hafta boyunca bir adım bile atmadı. Kablolar koptu, motorlar ısındı, kodlar hata verdi. Çoğumuz artık pes etmeyi düşünüyorduk. Ama takım kaptanımız Yiğit büyük bir sebat gösterdi. Her akşam okuldan sonra kalıp hataları tek tek aradı. Dördüncü haftanın sonunda robot sahada ilk turunu attı. Öğretmenimiz bu başarının Yiğit'in sebatı sayesinde geldiğini söyledi. “Sebat” sözcüğü bu metinde ne anlama geliyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Karşıtlık ipucunu bul: “pes etmeyi düşünüyorduk. Ama…” Sebat, pes etmenin tersidir.
  2. Açıklamayı oku: Yiğit her akşam kalıp hataları aramış.
  3. Sına: “büyük bir kararlılık gösterdi” de; cümle bozulmuyor.

Cevap: Sebat, zorluğa rağmen bir işi bırakmadan sürdürmek, yani kararlılıktır.

Akılda kalsın: Bilmediğin sözcükte üç yere bak: açıklama, örnek, karşıtlık. Tahminini sözcüğün yerine koy ve cümleyi yeniden oku.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir metinde az bilinen bir sözcük verilir; metne göre anlamı sorulur.

TuzakSözcüğün sesine benzeyen ya da metindeki başka bir ayrıntıyı anlatan seçeneği seçmek.

İpucuHer seçeneği sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden oku.

?Soru çöz davetiye · bağlam

Deniz, sınıfının hazırladığı davetiyeyi dedesine götürdü.

Davetiyeye göre “müsamere” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Şiir, halk oyunu, sahne ve izleyicilere ayrılan sıralar bir gösteriyi anlatır. A için davetiyede hiç ipucu yok; C velilere sıra ayrıldığı satırdan yanlış genelleme yapar; D davetiyedeki bir ayrıntıyı (halk oyunu) sözcüğün anlamı sanır.

▭Kendin yaz anlamı bul

“Dedem gençken köyün en mahir marangozuydu. Yaptığı dolapların kapakları hiç gıcırdamaz, çekmeceleri yerine tam otururdu.” Bu metinde “mahir” sözcüğünün anlamını tek sözcükle yaz:

↕Bağlamdan anlam bulma sırası

  1. Sözcüğün anlamı için bir tahmin yap
  2. Sözcüğün geçtiği cümleyi ve çevresini oku
  3. Tahminini sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden oku
  4. Açıklama, örnek ya da karşıtlık ipucunu bul
ANLAM · MECAZ

Gerçek ve mecaz anlam: aynı sözcük, yeni bir görev

MEB 6. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKişileştirme, konuşturma ve benzetme sanatları nasıl ayırt edilir?5. sınıftan (Hikâye unsurları ve söz sanatları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Söz sanatları anlatımı etkili kılar. Kişileştirmede insan dışındaki bir varlığa insana özgü bir davranış verilir. Konuşturmada bu varlık konuşur. Benzetmede bir varlık, ortak bir özelliği yüzünden başka bir varlığa benzetilir.

Kişileştirme, konuşturma ve benzetme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Gerçek anlam, bir sözcüğü duyunca akla gelen ilk ve temel anlamdır. Mecaz anlam, sözcüğün bu temel anlamdan uzaklaşıp bir benzerlik yoluyla kazandığı yeni anlamdır. “Ağır çanta”da ağır gerçek, “ağır söz”de mecaz anlamdadır.

Sabah annen “Rüzgâr bugün çok keskin, atkını tak.” dedi. Öğleden sonra öğretmenin “Ece'nin zekâsı keskin.” dedi. İki cümlede de bıçak yoktu, ama “keskin” sözcüğünü ikisinde de anladın.

Gerçek anlam: ilk akla gelen

Bir sözcüğü tek başına duyduğunda zihninde beliren ilk anlam, onun gerçek anlamıdır. “Keskin” denince iyi kesen bir bıçak, “ağır” denince kaldırması zor bir yük gelir. Sözlüklerde bu anlam çoğu zaman ilk sırada yazar.

Mecaz anlam nasıl doğar?

Mecaz anlam, gerçek anlamla kurulan bir benzerlikten doğar. Keskin bıçak bir şeyi kolayca keser; keskin zekâ da sorunları kolayca çözer. İnsanlar bu benzerliği görüp sözcüğe yeni bir görev verir. Mecaz, yanlış ya da bozuk bir anlam değildir. Dilin bir şeyi daha canlı anlatma yoludur. 5. sınıfta tanıdığın benzetme de böyle çalışıyordu: iki şeyin ortak yönünü görüyordun.

Mecaz anlam, gerçek anlamla kurulan bir benzerlikten doğar: ağır yük omzu, ağır söz gönlü yorar.Görsel: Sınav Defteri

Ayırmanın yolu

Sözcüğü ilk anlamıyla düşün ve cümleye geri koy. “Ağır söz”ü tartıya koyamazsın; demek ki ağır burada mecazdır. “Ağır çanta”yı ise gerçekten tartabilirsin.

Örnek paragraf

Okul tiyatrosunun ilk provası tam bir hayal kırıklığıydı. Salon öğretmenlerle ve arkadaşlarımla doluydu. Repliklerimi unuttum, sahnenin ortasında donup kaldım. Eve döndüğümde içim kararmıştı. Ablam yanıma oturdu ve kendi ilk sahne gününü anlattı; o da ilk gün kekelemiş, sahneden ağlayarak inmiş. Bu sıcak sözler içimi biraz olsun ısıttı. Ertesi hafta provaya daha hazırlıklı gittim. Bu kez repliklerimi tek tek söyledim ve ilk kez alkış aldım. Bu paragrafta hangi sözcükler mecaz anlamda kullanılmıştır?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Donmak: soğuktan buz tutmak. Sahnede kimse buz tutmaz; burada hareketsiz kalmak demek.
  2. Kararmak: ışığın gitmesi. İçin kararması üzülmek, sıcak sözler ise sevecen sözlerdir.
  3. Isıtmak: sıcaklığı artırmak. İçi ısınmak, rahatlamaktır.

Cevap: donmak, kararmak, sıcak ve ısıtmak mecazdır. “Provaya gittim”deki gitmek ise gerçek anlamdadır.

Akılda kalsın: Sözcüğü ilk anlamıyla cümleye koy. Cümle olanaksız bir şey anlatıyorsa (sözü tartmak, içi kararmak) sözcük mecazdır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir metinde birkaç sözcük numaralanır; hangilerinin mecaz anlamda kullanıldığı sorulur.

TuzakMecazı yanlış ya da abartılı bir anlam sanmak.

İpucuHer sözcüğü ilk anlamıyla cümleye koy; olanaksız bir durum çıkıyorsa sözcük mecazdır.

⇄Mecaz anlamı bul

Her cümlede bir sözcük mecaz anlamda: tatlı, soğuk, derin, pişmek. Cümleyi o sözcüğün anlamıyla eşleştir.

?Soru çöz günlük · öncüllü

Defne, yeni okulundaki ilk gününü günlüğüne yazdı.

Günlükte numaralanmış sözcüklerden hangileri mecaz anlamda kullanılmıştır?

✓ D. Davranış sıcak olamaz; I “sevecen” demektir. Yorgunluğun tadı da olmaz; III “hoş” demektir. Poğaça gerçekten sıcaktır, II gerçek anlamdadır. A ve B mecazlardan birini kaçırır; C gerçek anlamlı II'yi mecaz sanır.
ANLAM · SÖZCÜK

Terim anlam: her alanın kendi sözcükleri

MEB 6. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.

Bağlamdan anlam tahmini

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Terim anlam nedir, bir sözcüğün terim olduğunu nasıl anlarım?

Kısa cevap: Terim anlam, bir sözcüğün bilim, sanat, spor ya da meslek alanında kazandığı özel anlamdır. Terim o alanda tek ve belirli bir kavramı karşılar: “açı” matematikte, “nota” müzikte, “faul” futbolda terimdir. Aynı sözcük gündelik konuşmada terim olmayabilir.

Beden eğitiminde öğretmenin “ofsayt” dedi, matematikte “kesir”, müzikte “nota”. Her dersin yalnız kendine ait sözcükleri var. Bu sözcüklere terim denir.

Terim yalnız fen dersinde değil

Terim denince çoğu öğrencinin aklına deney ve formül gelir. Oysa her alanın terimleri vardır. Futbolda korner, voleybolda smaç, tiyatroda sahne ve perde, resimde perspektif, dil bilgisinde hece ve ek birer terimdir. Bir kavram için alanın uzmanları hep aynı sözcüğü kullanır. 5. sınıfta Fen Bilimleri dersinde öğrendiğin “sürtünme” de bir terimdi.

Aynı sözcük, iki ayrı dünya

Bazı sözcükler hem gündelik dilde hem bir alanda yaşar. “Perde” evde pencereyi örten kumaştır. Tiyatroda ise oyunun bölümlerinden biridir. “Kale” tarihte bir yapıdır, futbolda topun girmesi gereken yerdir. Sözcüğün terim olup olmadığını cümlenin hangi alandan söz ettiği belirler.

Aynı sözcüğün terim ve gündelik kullanımı
SözcükTerim anlamıGündelik cümle
perdeTiyatro: oyunun bölümlerinden biriSalonun perdelerini yıkadık.
kaleFutbol: topun girdiği çerçeveKardeşim minderlerden kale yaptı.
açıMatematik: başlangıç noktası aynı olan iki ışının oluşturduğu şekilOlaya bir de onun açısından bak.

Son satıra dikkat et: “onun açısından bak” cümlesinde açı, bakış biçimi anlamına gelir. Bu gündelik kullanım bir mecazdır, terim değildir.

Örnek paragraf

Okul basketbol takımımız dün akşam ilçe finalinde oynadı. Tribünler öğrencilerle ve velilerle tıklım tıklımdı. İlk yarıda rakibimiz çok hızlıydı; arka arkaya üç sayılık atışlar yaptılar. Koçumuz oyunu durdurup savunmayı değiştirdi. İkinci yarıda rakibin hızlı hücumları birer birer durdu. Son dakikalarda kaptanımız Nehir serbest atışların hiçbirini kaçırmadı. Maç bitince salonda bir sevinç fırtınası koptu. Eve dönerken bu maçı yıllarca anlatacağımızı biliyorduk. Bu paragrafta hangi sözcükler terim anlamıyla kullanılmıştır?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Alanı bul: paragraf bir basketbol maçını anlatıyor.
  2. Yalnız basketbolda belirli bir kavramı karşılayanları seç: üç sayılık atış, savunma, serbest atış.
  3. Kalanları ele: “fırtına” bir mecazdır, “anlatmak” gündelik bir sözcüktür.

Cevap: üç sayılık atış, savunma ve serbest atış terimdir; sevinç fırtınası mecazdır.

Akılda kalsın: Önce alanı bul, sonra sor: “Bu sözcük o alanda belirli bir kavramı mı karşılıyor?” Evetse terimdir; alan değişince anlam da değişir.
Burslulukta

Nasıl sorulurAynı sözcükle kurulmuş dört cümle verilir; hangisinde terim anlamıyla kullanıldığı sorulur.

TuzakBir alanın sözcüğünü gündelik cümlede de terim saymak.

İpucuCümlenin bir bilim, sanat ya da spor alanından söz edip etmediğine bak.

?Soru çöz terim

Selin, okul gazetesinin sanat köşesi için bir yazı hazırlıyor. Yazısında en az bir sözcüğü tiyatro terimi olarak kullanmak istiyor ve dört cümle yazıyor.

Selin'in cümlelerinin hangisinde bir sözcük tiyatro terimi olarak kullanılmıştır?

✓ A. Burada perde, tiyatro oyununun bölümlerinden biridir; tiyatro alanına ait belirli bir kavramdır. B aynı sözcüğü evdeki kumaş anlamıyla kullanır; C kaleyi oyuncak bir yapı olarak anar; D “kuvvet”in gündelik anlamıdır, fen terimi değildir.

▭Boşluk doldurma üç anlam

“Hakem bu hareketi faul saydı.” cümlesinde faul, futbolda belirli bir kavramı karşıladığı için anlamlıdır. “Köydeki kuyu çok derindir.” cümlesinde derin, ilk akla gelen anlamıyla kullanıldığı için anlamlıdır. “Öğretmenimizin bilgisi derindir.” cümlesinde ise derin, bir benzerlikle yeni anlam kazandığı için anlamlıdır.

terimgerçekmecazeş

?Soru çöz pano · terim

Okulun kulüp panosuna her kulüp bu haftanın notunu yazdı.

Kulüp panosu
KulüpBu haftanın notu
MüzikYeni parçanın ilk dört notasını ezberleyin.
ResimGüçlü bir kontrast için açık ve koyu renkleri yan yana koyun.
SatrançRakibin vezirini almak oyunu kolaylaştırır.
FenCumartesi doğa yürüyüşü var, bütün enerjinizi toplayıp gelin.

Panodaki kalın sözcüklerden hangisi terim anlamıyla kullanılmamıştır?

✓ D. Fen kulübünün notunda enerji, fizikte ölçülen kavram değildir; “istek, güç, heves” anlamında gündelik bir kullanımdır. A müzikte, B resimde, C satrançta belirli bir kavramı karşılar. D'yi atlayan, sözcüğü Fen kulübünde geçtiği için terim sanmıştır.
ANLAM · MECAZ

Bir sözcük, birçok anlam: deyim ve atasözünde mecaz

MEB 6. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDeyim, atasözü ve kalıp söz arasındaki fark nedir?5. sınıftan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Deyim, sözcüklerin kendi anlamından ayrılan kalıplaşmış bir sözdür: eli açık. Atasözü, deneyimden doğmuş, öğüt veren kısa bir cümledir. Kalıp söz ise belli durumlarda hep aynı biçimde söylenir: Geçmiş olsun.

Deyim, atasözü ve kalıp söz

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir sözcüğün cümleden cümleye değişen anlamı ve deyimlerdeki mecaz nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir sözcük metne göre farklı anlamlar kazanabilir; doğru anlamı cümlenin bütünü belirler. Deyimler ve atasözleri de sözcükleri çoğu zaman mecaz anlamda kullanır: “gözden düşmek”te kimse yere düşmez. Anlamı tek tek sözcüklerde değil, kalıbın bütününde ara.

“Düşmek” sözcüğünü bir günde dört kez duyabilirsin: Bisikletten düştün, sınav notun düştü, aklına bir fikir düştü, akşam hava sıcaklığı düştü. Sözcük aynı, ama her seferinde başka bir şey oluyor.

Sözlükteki sıralı anlamlar

Sözlükte bir sözcüğün anlamları numaralı olarak sıralanır. İlk sırada çoğu zaman gerçek anlam yer alır, sonra öbür anlamlar gelir. Bir cümlede hangi anlamın kullanıldığını sözcüğün çevresi gösterir.

“Düşmek” sözcüğü dört cümlede
CümleAnlamı
Kardeşim bisikletten düştü.yere inmek (gerçek anlam)
Bu dönem matematik notum düştü.azalmak
Aklıma güzel bir fikir düştü.birden gelmek
Gece sıcaklık sıfırın altına düştü.azalmak

İkinci ve dördüncü satırda anlam aynıdır. Sınavda dört cümleden üçü aynı anlamda olur, biri ayrılır. Önce aynı anlamdakileri gruplarsan farklı olanı kolayca görürsün.

Deyim ve atasözündeki mecaz

5. sınıfta deyimleri ve atasözlerini tanımıştın. Bu kalıplardaki sözcükler çoğu zaman mecaz anlamdadır. “Kulak vermek” birine kulağını uzatmak değil, onu dikkatle dinlemektir. “Damlaya damlaya göl olur.” atasözü suyu anlatmaz: küçük birikimlerin zamanla büyük bir sonuç verdiğini söyler.

Örnek paragraf

Kuzenim Emre geçen yaz yüzme kursuna başladı. İlk gün havuzun sığ yerinde bile suya girmekten korkuyordu. Hocası ona acele etmemesini, her gün yalnızca birkaç metre fazla yüzmesini söyledi. Emre bu öğüdü hiç bırakmadı. Kimi gün yalnız iki metre ilerledi, kimi gün beş. Yağmurlu günlerde bile antrenmanı kaçırmadı. Yaz bittiğinde havuzun bir ucundan öbür ucuna durmadan yüzebiliyordu. Bu paragrafın anlattığı duruma hangi atasözü uygundur?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Mesajı kendi cümlenle söyle: küçük ama düzenli adımlar büyük bir başarı getirdi.
  2. Atasözünün mecazını aç: damlalar küçük adımlar, göl de büyük sonuçtur.
  3. Eşleştir: mesaj ile atasözünün anlamı örtüşüyor.

Cevap: “Damlaya damlaya göl olur.”

Akılda kalsın: Farklı anlam sorusunda önce aynı anlamdakileri grupla; dışarıda kalan cevaptır. Deyim ve atasözünde anlamı kalıbın bütününde ara.
Burslulukta

Nasıl sorulurAynı sözcük dört cümlede verilir, hangisinde farklı anlamda kullanıldığı sorulur; ya da bir paragrafa uygun atasözü istenir.

TuzakAtasözünü sözcüklerinin gerçek anlamıyla okumak.

İpucuParagrafın mesajını önce kendi cümlenle söyle.

?Soru çöz numaralı cümle

(I) Cumartesi bahçede top oynarken mutfak penceresinin camı kırıldı. (II) Topu ben attığım için annem bana biraz kırıldı. (III) Akşam babam kırılan camın yerine yenisini taktı. (IV) O gün balkondaki saksının kulpu da kırılmıştı.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinin hangisinde “kırılmak” sözcüğü ötekilerden farklı anlamda kullanılmıştır?

✓ C. (II)'de kırılmak “gücenmek” anlamındadır, mecazdır. Öbür üç cümlede bir nesne parçalanır: cam, cam, saksının kulpu. A, B ve D'yi seçen, (II)'deki gönül kırgınlığını camın kırılmasıyla aynı sanmış, mecazı gözden kaçırmıştır.

?Soru çöz atasözü

Okul koromuzda herkes kendi sesini öne çıkarmaya çalışınca şarkılar bir türlü güzel olmuyordu. Öğretmenimiz bir gün hepimizden birbirimizi dinleyerek söylememizi istedi. Sesler uyum içinde birleşince salonda ilk kez gerçek bir alkış koptu.

Bu metindeki durumu,
I. Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
II. Yalnız taş duvar olmaz.
III. Damlaya damlaya göl olur.
atasözlerinden hangileri anlatır?

✓ B. Metin, birlikte ve uyumla çalışınca başarının geldiğini anlatır; I ve II tam bunu söyler. III küçük birikimlerin zamanla büyümesini anlatır, metinde zamanla biriken bir şey yoktur. A, II'yi kaçırır; C ve D, III'ü sözcüklerinin sesine göre seçer.

?Soru çöz sözlük kartı

Aşağıda “tutmak” sözcüğünün sözlükteki anlamlarından üçü verilmiştir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “tutmak” 3. anlamıyla kullanılmıştır?

✓ A. Bulmaca köşesinin “çok tutması”, beğenilip ilgi görmesidir. B ve D'de bir şey elle yakalanıp bırakılmaz (1. anlam); C'de dolap yer kaplar (2. anlam). D'yi seçen, spor cümlesini kartla sınamamıştır.

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Türkçe serisindeki Sözcükte anlam sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Bilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?

    Kontrol et

    Bağlamdan anlam tahmini, bilmediğin bir sözcüğün anlamını çevresindeki cümlelerden çıkarmaktır. İpucu çoğu zaman bir açıklamada, bir örnekte ya da bir karşıtlıkta saklıdır. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümlenin anlamı bozulmuyorsa doğru yoldasın.

    Konuya dön: Bağlamdan anlam tahmini

    Yapabiliyor musun?
  2. Gerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki fark nedir?

    Kontrol et

    Gerçek anlam, bir sözcüğü duyunca akla gelen ilk ve temel anlamdır. Mecaz anlam, sözcüğün bu temel anlamdan uzaklaşıp bir benzerlik yoluyla kazandığı yeni anlamdır. “Ağır çanta”da ağır gerçek, “ağır söz”de mecaz anlamdadır.

    Konuya dön: Gerçek ve mecaz anlam

    Yapabiliyor musun?
  3. Terim anlam nedir, bir sözcüğün terim olduğunu nasıl anlarım?

    Kontrol et

    Terim anlam, bir sözcüğün bilim, sanat, spor ya da meslek alanında kazandığı özel anlamdır. Terim o alanda tek ve belirli bir kavramı karşılar: “açı” matematikte, “nota” müzikte, “faul” futbolda terimdir. Aynı sözcük gündelik konuşmada terim olmayabilir.

    Konuya dön: Terim anlam

    Yapabiliyor musun?
  4. Bir sözcüğün cümleden cümleye değişen anlamı ve deyimlerdeki mecaz nasıl bulunur?

    Kontrol et

    Bir sözcük metne göre farklı anlamlar kazanabilir; doğru anlamı cümlenin bütünü belirler. Deyimler ve atasözleri de sözcükleri çoğu zaman mecaz anlamda kullanır: “gözden düşmek”te kimse yere düşmez. Anlamı tek tek sözcüklerde değil, kalıbın bütününde ara.

    Konuya dön: Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

5. sınıfın 3 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Elif, “kış” sözcüğünü duyunca aklına gelenleri defterine çizdi.

Elif'in yazdıklarından hangileri “kış” sözcüğünün çağrışımı olabilir?

✓ B. Kartopu kar yağınca, soba soğuk günlerde akla gelir. Karpuz ise yaz meyvesidir; “kış” onu çağırmaz. A sobayı unutur; C ve D, kışla ilgisi olmayan karpuzu da çağrışım sayar.Kaynak: 5. sınıf · Sözcükte anlam · Çağrışım, ikileme ve pekiştirme

?Soru 2

Ece, sınıf panosuna üç not astı.

Bu notların hangilerinde amaç bildirilmiştir?

✓ A. I'de sulamanın hedefi çiçeklerin kurumaması, III'te biriktirmenin hedefi hediye almaktır. II'de kar, tatilin nedenidir; kimse tatil için kar yağdırmamıştır. B ve C, II'deki “için”i amaç sanır; D de aynı yanılgıyla üçünü birden seçer.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Neden ve amaç bildiren cümleler

?Soru 3

I. Bu sınıf öteki sınıflardan daha aydınlık.
II. Kardeşim benim kadar hızlı koşamıyor.
III. Akşam belki sinemaya gideriz.

Bu cümlelerin hangilerinde karşılaştırma yapılmıştır?

✓ B. I'de sınıflar “daha” ile, II'de iki kardeş “kadar” ile karşılaştırılır. III bir tahmindir. A, “kadar” sözünü gözden kaçırır; C ve D tahmini karşılaştırma sanır.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Karşılaştırma ve tahmin bildiren cümleler

?Soru 4

Geçen kış bir sabah Ayşe, kardeşinin doğum günü için pasta yapmaya karar verdi. Annesinden tarifi aldı, malzemeleri hazırladı. Pastayı süslerken kardeşi beklenenden erken geldi ve sürpriz bozuldu. İkisi de kahkahalarla güldü.

Bu metinde aşağıdaki hikâye unsurlarından hangisi yoktur?

✓ D. Olayın hangi evde, mutfakta ya da şehirde geçtiği söylenmez. Pasta yapılması ve sürprizin bozulması olaydır (A). Ayşe, annesi ve kardeşi kişilerdir (B). “Geçen kış bir sabah” zamandır (C); bunu seçen, zamanı yalnız saat sanmıştır.Kaynak: 5. sınıf · Hikâye unsurları ve söz sanatları · Hikâye unsurları: olay, kişi, yer, zaman

?Soru 5

(I) Akşam olunca sokak lambaları birer birer yandı. (II) Yorgun ay, bulutların arkasına saklandı. (III) Yıldızlar inci taneleri gibi parlıyordu. (IV) Rüzgâr kulağıma bir ninni fısıldadı.

Numaralanmış cümlelerin hangisinde benzetme vardır?

✓ C. Yıldızlar, parlaklıkları yüzünden inci tanelerine benzetilmiştir. B'de yorulup saklanan ay, D'de ninni fısıldayan rüzgâr kişileştirilmiştir; bunları seçen, kişileştirmeyi benzetmeyle karıştırır. A'da söz sanatı yoktur.Kaynak: 5. sınıf · Hikâye unsurları ve söz sanatları · Kişileştirme, konuşturma ve benzetme

?Soru 6

Mert'in bir gününden üç kare:

Bu karelerde Mert'in duyguları sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?

✓ B. Kaşları çatık, ayağını vuran Mert öfkelidir; ağzı açık kalan yüz şaşkınlığı, gülen yüz sevinci gösterir. A ilk iki duyguyu yer değiştirir. C ve D yüzlerde olmayan korku, özlem ve üzüntüyü katar.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Duygu bildiren cümleler

?Soru 7

Bir hikâyenin ilk iki kartı yazıldı, üçüncüsü boş.

Üçüncü karta, yani çözüm bölümüne aşağıdakilerden hangisi yazılabilir?

✓ A. Sorun Benekli'nin kaybolmasıdır; A onun bulunduğunu söyleyerek sorunu kapatır. B geçmişe döner, serime uyar. C hikâyeyle ilgisi olmayan yeni bir olay başlatır. D aramayı sürdürür; sorun hâlâ çözülmemiştir.Kaynak: 5. sınıf · Hikâye unsurları ve söz sanatları · Serim, düğüm, çözüm

?Soru 8

I. Köprüden geçerken çayın sesini dinledik, sonra sıcak bir çay içtik.
II. Gemi karaya yanaştı; yolcuların çoğu kara mont giymişti.
III. Bu uzun yol bizi yordu, öteki yol daha kısa.

Bu cümlelerin hangilerinde koyu yazılan sözcükler eş seslidir?

✓ B. I'de ilk “çay” akarsu, ikincisi içecektir. II'de “kara” önce toprak parçası, sonra renktir. İkisinde de yazılış aynı, anlam başkadır. III'teki uzun ve kısa zıt anlamlıdır. A, II'yi gözden kaçırır; C ve D zıt anlamlıyı eş sesliyle karıştırır.Kaynak: 5. sınıf · Sözcükte anlam · Eş, yakın, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükler

?Soru 9

Deniz, sözcük çiftlerini ve aralarındaki bağı bir karta yazdı.

Deniz hangi satırda yanlışlık yapmıştır?

✓ C. Mevsim “yaz” ile “yazmak” yalnız yazılışta aynıdır: eş sesli. Seyretmek bir süre bakmaktır; B'yi seçen bu yakın anlamı eş anlam sanır.Kaynak: 5. sınıf · Sözcükte anlam · Eş, yakın, zıt anlamlı ve eş sesli sözcükler

?Soru 10

Grafikte üç arkadaşın bir haftada okuduğu sayfa sayısı var.

Bu grafiğe göre aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

✓ C. Bora ile Cem'in sütunları eşittir; doğrusu “kadar” olmalıdır. A “en”, B “kadar”, D “daha az” ile grafiği doğru karşılaştırır. Bunları seçen, kökteki “yanlıştır” sözünü kaçırmıştır.Kaynak: 5. sınıf · Cümlede anlam · Karşılaştırma ve tahmin bildiren cümleler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →