Fiiller: kip, kişi, zaman ve özne-yüklem uyumu

“Okudum”, “okuyorum”, “okumalıyım”: aynı fiil, başka bir zaman ve başka bir istek. Fiilin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini gösteren yapıları ve özne-yüklem uyumunu çalışıyorsun.

4 durak7. sınıf · Dil yapıları
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DİL · FİİL

Fiil çekimi: “ne zaman, nasıl?” ve “kim, kaç kişi?”

MEB 7. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla“-sa” eki ne zaman koşul, ne zaman istek bildirir?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Koşul cümlesinde bir yargı başka bir olaya bağlanır: “Hava açarsa yürürüz.” İstek cümlesi bir dileği ya da ricayı anlatır: keşke, lütfen, bari. Gereklilik cümlesi bir işin yapılması gerektiğini söyler: “-malı”, “-ması gerek”, “lazım”. “-sa” eki hem koşulda hem istekte görülür.

Koşul, istek ve gereklilik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiil çekimi nedir, kip ve kişi eki fiile ne katar?

Kısa cevap: Fiil çekimi, fiile iki sorunun cevabını ekler. Kip, “Bu iş ne zaman oldu ya da nasıl isteniyor?” sorusunu cevaplar: geldi, gelecek, gelmeli, gel. Kişi eki “Kim yapıyor, kaç kişi?” sorusunu cevaplar: geldim, geldik. Soru eki “mi” ise fiili soruya çevirir: geldin mi?

Kardeşine “Oyna.” dersin, annen “Biraz da ders çalışmalısın.” der, arkadaşın “Yarın maç yapsak mı?” diye sorar. Fiiller başka, ama her birinin sonundaki küçük ekler ayrı bir mesaj taşıyor.

Kip: zaman mı, istek mi?

Bazı fiiller bir olayı haber verir ve onun zamanını gösterir: “okudu, okuyor, okuyacak, okur”. Bazıları ise bir isteği, gerekliliği, şartı ya da emri anlatır: “okumalı, okusa, okuyalım, oku”. Cümlede anlam sayfasında istek, koşul ve gereklilik cümlelerini anlamlarıyla tanımıştık; burada bu anlamları fiilin nasıl taşıdığına bakıyoruz.

Fiilin bildirdikleri (ezber değil, işlev)
Olayı haber verenlerÖrnekİstek bildirenlerÖrnek
Geçmişgeldi, gelmişGereklilikgelmeli
ŞimdigeliyorŞart, dilekgelse
Gelecekgelecekİstekgelelim
Her zamangelirEmirgel, gelsin

Kişi eki: kim yapıyor?

Fiilin sonundaki kişi eki işi yapanı gösterir: “okudum” ben, “okudun” sen, “okuduk” biz, “okudular” onlar. Bu yüzden özne yazılmasa da anlaşılır. “Dün sinemaya gittik.” cümlesinde “biz” sözcüğü yoktur, ama fiil onu söyler.

Soru eki

“Mi” eki fiili soruya çevirir: “Geldin mi?”, “Gelecek misin?” Ayrı yazıldığını önceki yıllarda öğrenmiştin. Soru eki fiilin zamanını ve kişisini değiştirmez; yalnız cümleyi soru yapar.

Örnek paragraf

Sabah annem mutfaktan seslendi: “Kahvaltı hazır, hemen gel!” Kardeşim uykulu bir sesle “Beş dakika daha uyusam?” dedi. Babam gülerek “Okula geç kalmamalısınız.” diye ekledi. Sonunda hepimiz masaya oturduk. Bu paragraftaki fiiller ne bildiriyor, işi kim yapıyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. “gel”: emir, sen. “uyusam”: dilek, ben.
  2. “kalmamalısınız”: gereklilik, siz.
  3. “oturduk”: geçmişte olan bir olay, biz.

Cevap: Fiiller emir, dilek, gereklilik ve geçmiş bildiriyor; kişi ekleri işi yapanı gösteriyor.

Akılda kalsın: Fiile iki soru sor: “Ne zaman ya da nasıl bir istekle?” (kip) ve “Kim?” (kişi). Ekleri ezberleme; cümlenin ne anlattığına bak.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu yapılar çoğu zaman bir okuma sorusunun içinde, cümlenin anlamını sorarak gelir: bir duyurudaki gereklilik ya da emir bildiren cümle gibi.

Tuzak“-sa” görünce her fiili şart sanmak.

İpucuFiilin yerine “yapmak zorunda”, “keşke”, “yap” koyup hangisinin uyduğuna bak.

⇄Fiil ne bildiriyor?

Her fiili bildirdiği anlamla eşleştir.

?Soru çöz gereklilik · duyuru

Sınıf başkanı Arda, müze gezisinden önce sınıf grubuna bir duyuru yazdı.

Arda'nın numaralı cümlelerinden hangisinde fiil bir gereklilik bildirmektedir?

✓ B. II'deki “almalı” yapılması şart olan bir işi anlatır. I gelecekte olacak bir olayı haber verir; III bir istek, IV bir emir bildirir. IV'ü gereklilik sanmak sık yapılan bir karışıklıktır; emirde biri bir işi yapmaya yöneltilir.
DİL · ZAMAN

Eylemin zamanı: dün, şimdi, yarın ve her zaman

MEB 7. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBir cümlenin kesinlik mi olasılık mı bildirdiğini nasıl anlarım?6. sınıftan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kesinlik bildiren cümle, yargıyı şüphesiz doğru olarak sunar: kesinlikle, mutlaka, elbette, şüphesiz. Olasılık bildiren cümle yargıdan emin değildir: belki, galiba, herhâlde, sanırım ve “-Abilir” eki. Olumsuzluk ise bir yargıyı geçersiz kılar: değil, yok, “-mA” eki, ne… ne….

Kesinlik, olasılık, olumsuzluk

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiil, eylemin şimdi mi, geçmişte mi, gelecekte mi olduğunu nasıl gösterir?

Kısa cevap: Fiil, eylemin ne zaman gerçekleştiğini gösterir: şu anda (okuyor), geçmişte (okudu, okumuş), gelecekte (okuyacak) ya da her zaman (okur). “-den beri, -e kadar” başlangıcı ve bitişi; “-ken, -ince, -dikten sonra, -meden önce” iki eylemin zaman ilişkisini bildirir.

“Yarın Ankara'ya gidiyorum.” cümlesinde “-yor” var, ama sen henüz yola çıkmadın. Fiilin zamanını yalnız ek değil, cümlenin bütünü belirler.

Dört zaman

Şu anda süren bir iş “-yor” ya da “-makta” ile anlatılır: “Kardeşim şimdi uyuyor.” Geçmişte olanı kendin gördüysen “-dı”, başkasından öğrendiysen çoğu zaman “-mış” kullanırsın: “Maçı izledim.”, “Maç ertelenmiş.” Gelecek “-acak” ile, her zaman tekrarlanan bir iş ise “-r, -ar, -maz” ile anlatılır: “Babam her sabah yürür.”

Aynı fiil, çekimiyle zaman çizgisinin farklı yerlerine yerleşir.Görsel: Sınav Defteri

Ek her zaman yetmez

“-yor” gelecek de anlatabilir: “Hafta sonu dedemlere gidiyoruz.” “-r” de öyle: “Akşam seni ararım.” Hikâyelerde geçmiş bir olay “-yor” ile canlı anlatılabilir. Bu yüzden cümledeki “yarın, dün, her gün” gibi zaman sözlerine de bak.

Başlangıç, bitiş ve iki eylem

“-den beri” bir işin başladığı anı, “-e kadar, -e dek” bittiği anı gösterir: “Sabahtan beri yağıyor.”, “Akşama kadar çalıştık.” İki eylem arasındaki sırayı ise “-ken, -ince, -dikten sonra, -meden önce” verir: “Zil çalınca bahçeye çıktık.” cümlesinde önce zil çalar, sonra çıkılır. Cümlede anlam sayfasında “-ınca”yı koşul ipucu olarak da görmüştük; burada iki eylemi sıraya koyuyor.

Örnek paragraf

Komşumuz Hüsnü Amca otuz yıldır fırınını her sabah altıda açar. Bu sabah da hava aydınlanmadan ilk ekmekleri çıkardı. Ben şimdi kapının önünde sıra bekliyorum. Ekmeğimi alınca koşarak eve döneceğim. Annem uyanmadan önce sofrayı kurmalıyım. Fiiller hangi zamanı gösteriyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Zaman sözlerini işaretle: “otuz yıldır, her sabah”, “bu sabah”, “şimdi”.
  2. Fiillere bak: “açar” her zaman, “çıkardı” geçmiş, “bekliyorum” şimdi, “döneceğim” gelecek.
  3. İki eylemi sırala: önce ekmeği alacak, sonra eve dönecek (“alınca”).

Cevap: Paragrafta dört zaman da var; “alınca” ve “uyanmadan önce” eylemleri sıraya koyuyor.

Akılda kalsın: Zamanı bulmak için eke ve zaman sözüne birlikte bak. “Yarın gidiyorum” gelecektir. “-ince, -dikten sonra” önce olanı gösterir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu yapılar çoğu zaman bir okuma sorusunun içinde gelir: numaralı cümlelerden gelecekte olacak bir eylemi ya da iki eylemin sırasını bulman istenir.

Tuzak“-yor” görünce her cümleyi şu ana ait sanmak.

İpucuCümlede “yarın, hafta sonu” gibi bir zaman sözü ara.

?Soru çöz numaralı cümle

(I) Kardeşim şu anda odasında ders çalışıyor. (II) Dün akşam birlikte bir belgesel izledik. (III) Hafta sonu dedemlere gidiyoruz. (IV) Annem her pazar börek yapar. (V) Babam küçükken bu sokakta top oynarmış.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinin hangisinde eylem gelecekte gerçekleşecektir?

✓ D. “Hafta sonu” sözü, “-yor” ekine rağmen eylemi geleceğe taşır. A şu anda süren, B geçmişte olan bir işi anlatır; C her pazar tekrarlanan bir alışkanlıktır. A'yı seçen, “-yor”u tek başına zaman sanmıştır.

▭Kendin yaz zaman

Seçenek yok; zamanı gösteren sözü kendin yaz. Eylül ayından her gün kütüphaneye gidiyorum. Kütüphane akşam altıya açık. Eve fırına da uğruyorum.

?Soru çöz ajanda

Can, ajandasına bakarak dört cümle kurdu.

Ajandaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, eylemin zamanını yanlış bildirmektedir?

✓ C. Bugün çarşamba; cuma henüz gelmedi. Fuar gelecekte olacağı için “katılacağım” denmeliydi. A geçmişte olanı (-dı), B şu anda süreni (-yor), D her gün tekrarlanan işi (-r) doğru bildirir.
DİL · FİİL

Fiili belirten sözcükler: nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar?

MEB 7. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİkileme ve pekiştirme anlama ne katar, yabancı sözcüğün Türkçesi nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İkileme, aynı ya da anlamca ilgili iki sözcüğün bir arada söylenmesidir: yavaş yavaş, er geç. Cümleye güç katar. Pekiştirme, bir sözcüğün anlamını sıklaştırır: yemyeşil, “çok yeşil” demektir. Dilimize yerleşmemiş yabancı sözcüklerin yerine Türkçe karşılıklarını kullanmak anlatımı herkes için açık kılar.

İkileme, pekiştirme ve Türkçe karşılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiilin nasıl, ne zaman, nereye ve ne kadar yapıldığını hangi sözcükler gösterir?

Kısa cevap: Bazı sözcükler fiilin nasıl, ne zaman, nereye ve ne kadar yapıldığını gösterir: sessizce okudu, yarın gelecek, yukarı çıktı, çok güldü. Bunlara fiili belirten sözcükler (zarf) denir. “Nasıl?” sorusunun cevabı bazen bir fiilimsidir: koşarak geldi, bakmadan geçti.

“Geldi.” kısa bir haberdir. “Dün akşam koşarak içeri geldi.” ise bir sahne. Fiilin çevresindeki sözcükler olayı gözünün önüne getirir.

Fiile dört soru

Fiili belirten sözcüğü bulmak için yükleme soru sor. “Nasıl?” durumu, “Ne zaman?” zamanı, “Nereye?” yönü, “Ne kadar?” miktarı verir. “Neden, nasıl, ne zaman” gibi sözler de soru cümlesinde fiili belirtir: “Neden geç kaldın?”

Fiili belirten sözcükler
SorduğunNe gösterir?Örnek
Nasıl?DurumDikkatle dinledi.
Ne zaman?ZamanAkşam döndü.
Nereye?Yer-yönİçeri girdi.
Ne kadar?MiktarBiraz dinlendi.
SoruSoruyu fiile bağlarNeden ağlıyorsun?

Yer-yön ve miktar

Yer-yön bildiren “içeri, dışarı, yukarı, aşağı, ileri, geri” ek almadan fiili belirtir: “Yukarı çıktı.” Miktar bildiren “çok, az, biraz, daha, en” ise fiilin ya da bir niteliğin ölçüsünü verir: “Çok güldük.”, “En hızlı o koştu.” Bu küçük sözler cümlenin anlamını güçlendirir ya da yumuşatır.

Durum bildiren fiilimsiler

“Nasıl?” sorusunun cevabı bazen bir fiilden türemiş sözdür: “gülerek anlattı, bakmadan geçti, kalkıp gitti”. Sözcükte anlam sayfasında gördüğün ikilemeler de bu işi yapabilir: “koşa koşa geldi”. Bu sözler fiilin hangi durumda yapıldığını gösterir.

Örnek paragraf

Kütüphaneye sessizce girdim. Görevli başını kaldırmadan bana gülümsedi. Rafların arasında yavaş yavaş dolaşıp en sevdiğim yazarın yeni kitabını buldum. Pencerenin önüne oturup biraz okudum. Sonra kitabı ödünç alıp dışarı çıktım. Bu paragrafta fiili belirten sözler hangileri?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. “Nasıl?” diye sor: sessizce, kaldırmadan, yavaş yavaş, dolaşıp, oturup, alıp.
  2. “Ne kadar?” ve “Ne zaman?” diye sor: biraz, sonra.
  3. “Nereye?” diye sor: dışarı.

Cevap: Durum, miktar, zaman ve yer-yön bildiren sözler fiilleri belirtiyor; olay bir sahneye dönüşüyor.

Akılda kalsın: Fiile Nasıl? Ne zaman? Nereye? Ne kadar? diye sor. Cevap olan söz fiili belirtir; “-arak, -madan, -ıp” ile kurulan sözler de “Nasıl?”ın cevabıdır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu yapılar çoğu zaman bir okuma sorusunun içinde gelir: altı çizili sözün cümleye kattığı anlam ya da eylemin nasıl yapıldığı sorulur.

Tuzak“eve” gibi ek almış yer adını yön bildiren söz sanmak.

İpucuSözü cümleden çıkar; kaybolan bilgi o sözün görevidir.

?Soru çöz öncüllü · albüm

Hafta sonu fotoğraflarının altına üç not yazıldı.

Bu cümlelerin hangilerinde fiil, “Nasıl?” sorusuna cevap veren bir sözle belirtilmiştir?

✓ A. “Kuyruğunu sallayarak” ve “dikkatle” eylemin nasıl yapıldığını söyler. II'deki “pazar sabahı” ve “erkenden” zamanı bildirir, “Ne zaman?” sorusunun cevabıdır. B, C ve D zaman bildiren sözü durum sanar.

↕Fiili belirten sözü bulma sırası

  1. Yükleme “Nasıl? Ne zaman? Nereye? Ne kadar?” diye sor
  2. Sözü çıkarıp cümlenin anlamından neyin eksildiğine bak
  3. Cümlenin yüklemini bul
  4. Cevap olan sözü işaretle
DİL · UYUM

Özne-yüklem uyumu: kim yaptı, kaç kişi yaptı?

MEB 7. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFiil çekimi nedir, kip ve kişi eki fiile ne katar?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fiil çekimi, fiile iki sorunun cevabını ekler. Kip, “Bu iş ne zaman oldu ya da nasıl isteniyor?” sorusunu cevaplar: geldi, gelecek, gelmeli, gel. Kişi eki “Kim yapıyor, kaç kişi?” sorusunu cevaplar: geldim, geldik. Soru eki “mi” ise fiili soruya çevirir: geldin mi?

Fiil çekimi: kip, kişi, soru

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Özne ile yüklem nasıl uyumlu olur, eylemi kimin yaptığı nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Özne ile yüklem kişi ve sayı bakımından uyumlu olmalıdır: “Ben geldim, biz geldik.” Eylemi yapan bazen bellidir (“Ece camı sildi.”), bazen belli değildir (“Cam silindi.”). Eylem başkasına yaptırılabilir (“Camı sildirdi.”) ya da birlikte, karşılıklı yapılabilir (“Selamlaştılar.”).

“Takımımız maçı kazandılar.” cümlesini okuyunca kulağın tırmalanır. Takım tek bir topluluktur; yüklem de tekil olmalıdır.

Kişi ve sayı uyumu

Yüklemin kişi eki özneyle uyuşmalıdır. İki kişi birlikte özne olunca yüklem ikisini kapsar: “Ben ve kardeşim parka gittik.” (biz), “Sen ve Ali geleceksiniz.” (siz). 5. sınıfta tanıdığın “sınıf, takım, aile” gibi topluluk isimleri tekil yüklem alır: “Sınıf bahçeye çıktı.” İnsan bildiren çoğul özneyle yüklem tekil de çoğul da olabilir: “Öğrenciler geldi.” ya da “geldiler”.

Eylemi kim yaptı?

Bazen cümle eylemi yapanı söyler: “Ece camı sildi.” Bazen de yalnız eylemi verir, yapanı gizler: “Cam silindi.” Kimin sildiği önemli değilse ya da bilinmiyorsa bu söyleyiş seçilir. “Camı sildirdi.” cümlesinde ise özne işi kendisi yapmamış, başkasına yaptırmıştır.

Birlikte ya da karşılıklı

Bazı fiiller eylemin birden fazla kişi tarafından birlikte ya da karşılıklı yapıldığını anlatır: “Bayramda mesajlaştık.”, “Kediler bahçede kovalaştı.” Bu fiillerin öznesi tek kişi olamaz.

Cam silme: dört söyleyiş
CümleNe anlatıyor?
Ece camı sildi.Yapan belli: Ece
Cam silindi.Yapan belli değil
Ece camı sildirdi.Ece başkasına yaptırdı
Ece ile Can camları birlikte sildi.İki kişi birlikte yaptı
Örnek paragraf

Sınıfımız geçen ay mahalledeki huzurevini ziyaret ettiler. Ben ve Selin ziyaret için kurabiye yaptık. Kurabiyeler küçük kutulara yerleştirildi. Huzurevi sakinleriyle çektiğimiz fotoğrafları bir fotoğrafçıya bastırdık. Ayrılırken herkes sarılıp vedalaştı. Bu paragrafta uyum yanlışı var mı, eylemleri kim yapmış?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Topluluk adına bak: “Sınıfımız … ettiler” yanlış; “etti” olmalı.
  2. “Ben ve Selin … yaptık”: iki kişi, “biz”; doğru.
  3. “yerleştirildi” yapanı gizliyor; “bastırdık” işi başkasına yaptırıyor; “vedalaştı” karşılıklı bir eylem.

Cevap: Tek uyum yanlışı ilk cümlede: “Sınıfımız … ziyaret etti.”

Akılda kalsın: Topluluk adı tekil yüklem alır; “ben ve o” = biz. “-ıldı” yapanı gizler, “-dırdı” işi başkasına yaptırır, “-ştı” işin birlikte yapıldığını gösterir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu yapılar çoğu zaman bir okuma sorusunun içinde gelir: eylemi yapanın belli olmadığı cümle ya da uyum yanlışı bulunan cümle sorulur.

Tuzak“Takımımız … yendiler” gibi topluluk adına çoğul yüklem vermek.

İpucuÖzneye “kim, kaç kişi?” diye sor, yüklemin ekiyle karşılaştır.

?Soru çöz öncüllü · bülten

Bu cümlelerin hangilerinde eylemi kimin yaptığı belli değildir?

✓ C. Duvarı kimin boyadığı ve sonuçları kimin astığı söylenmez. II'de müdür bellidir; işi terziye yaptırmıştır. A, III'ü kaçırır; B ve D yaptırılan eylemi, yapanı belli olmayan eylemle karıştırır.

?Soru çöz uyum

Okul gazetesinin spor sayfası için dört cümle yazıldı.

Bu cümlelerin hangisinde özne ile yüklem arasında uyum yanlışı vardır?

✓ B. “Takım” bir topluluk adıdır, yüklem tekil olmalı: “yendi”. A'da “sen ve Mert” = siz, C'de “ben ve kardeşim” = biz; ikisi de doğru. D'de insan bildiren çoğul özne tekil yüklemle kullanılabilir.

8. sınıfta bu konunun devamı LGS Türkçe serisindeki Fiilimsiler sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Fiil çekimi nedir, kip ve kişi eki fiile ne katar?

    Kontrol et

    Fiil çekimi, fiile iki sorunun cevabını ekler. Kip, “Bu iş ne zaman oldu ya da nasıl isteniyor?” sorusunu cevaplar: geldi, gelecek, gelmeli, gel. Kişi eki “Kim yapıyor, kaç kişi?” sorusunu cevaplar: geldim, geldik. Soru eki “mi” ise fiili soruya çevirir: geldin mi?

    Konuya dön: Fiil çekimi: kip, kişi, soru

    Yapabiliyor musun?
  2. Fiil, eylemin şimdi mi, geçmişte mi, gelecekte mi olduğunu nasıl gösterir?

    Kontrol et

    Fiil, eylemin ne zaman gerçekleştiğini gösterir: şu anda (okuyor), geçmişte (okudu, okumuş), gelecekte (okuyacak) ya da her zaman (okur). “-den beri, -e kadar” başlangıcı ve bitişi; “-ken, -ince, -dikten sonra, -meden önce” iki eylemin zaman ilişkisini bildirir.

    Konuya dön: Eylemin zamanı

    Yapabiliyor musun?
  3. Fiilin nasıl, ne zaman, nereye ve ne kadar yapıldığını hangi sözcükler gösterir?

    Kontrol et

    Bazı sözcükler fiilin nasıl, ne zaman, nereye ve ne kadar yapıldığını gösterir: sessizce okudu, yarın gelecek, yukarı çıktı, çok güldü. Bunlara fiili belirten sözcükler (zarf) denir. “Nasıl?” sorusunun cevabı bazen bir fiilimsidir: koşarak geldi, bakmadan geçti.

    Konuya dön: Fiili belirten sözcükler

    Yapabiliyor musun?
  4. Özne ile yüklem nasıl uyumlu olur, eylemi kimin yaptığı nasıl anlaşılır?

    Kontrol et

    Özne ile yüklem kişi ve sayı bakımından uyumlu olmalıdır: “Ben geldim, biz geldik.” Eylemi yapan bazen bellidir (“Ece camı sildi.”), bazen belli değildir (“Cam silindi.”). Eylem başkasına yaptırılabilir (“Camı sildirdi.”) ya da birlikte, karşılıklı yapılabilir (“Selamlaştılar.”).

    Konuya dön: Özne-yüklem uyumu

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Okul panosunda şu çizelge asılı.

Bu çizelgenin “Yer” sütununda kullanılan işaretin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Bu işaret denden işaretidir; üst satırdaki “Kütüphane” sözünü tekrar yazmamak için kullanılmıştır. A ayraç içindeki ünlemin, C ayraç içindeki soru işaretinin, D tırnak işaretinin görevidir.Kaynak: Yazım ve noktalama · Soru, ünlem, tırnak ve denden

?Soru 2

7/B sınıfı öğretmenine bir e-posta gönderdi.

Bu e-postada aşağıdaki kuralların hangisine uyulmamıştır?

✓ A. “Hayvanları Koruma Kanunu” bir kanun adıdır; her sözcüğü büyük harfle başlamalıydı. B “masmavi”de, C “yavaş yavaş”ta, D “hâlâ”da doğru uygulanmıştır.Kaynak: Yazım ve noktalama · İkileme, pekiştirme ve kanun adları

?Soru 3

Bu defter sayfasının numaralanmış cümlelerinin hangisinde bir virgülün yerine noktalı virgül konması gerekir?

✓ B. I'deki iki yargının ikisinde de virgülle sıralanmış ögeler var; yargılar “koydum; kardeşim” diye ayrılmalıdır. A'daki iki yargının içinde virgül yoktur, virgül yeterlidir. C'deki üç nokta doğru kullanılmıştır; D'de hiç virgül yoktur.Kaynak: Yazım ve noktalama · Noktalı virgül ve üç nokta

?Soru 4

Bu ilanda aşağıdaki ikna tekniklerinden hangisine başvurulmamıştır?

✓ B. İlanda okura önceden yapılmış bir iyilik ya da verilmiş bir hediye yoktur. Herkesin sevdiği öğretmenin çağrısı sevgi, “yalnızca 15 gönüllü” kıtlık, ekran başındaki cuma ile masallı cumanın yan yana konması karşıtlıktır.Kaynak: İkna teknikleri ve görsel okuma · Dört ikna tekniği

?Soru 5

Okul kütüphanesi, beş ayda ödünç verdiği kitap sayısını bir çizgi grafiğiyle panoya astı.

Bu grafiğe göre,
I. En çok kitap kasımda ödünç verilmiştir.
II. Aralıkta ekimden daha az kitap ödünç verilmiştir.
III. Ocakta yarıyıl tatili olduğu için az kitap ödünç verilmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Çizginin en yüksek noktası kasımdadır (90). Aralık 70, ekim 60'tır; II grafiğe ters düşer. III bir nedendir; grafik neden söylemez. B ve D, II'yi yanlış okur; C ve D nedeni grafiğe yükler.Kaynak: İkna teknikleri ve görsel okuma · Grafik, tablo ve kroki okuma

?Soru 6

Gel bahar, gel yeşil bahar
Yüce dağlarda erir kar
Kırlangıçlar yuva kurar
Gel bahar, gel yeşil bahar

Bu dörtlükle ilgili,
I. Dize sonlarında ses benzerliği vardır.
II. Her dizede hece sayısı eşittir.
III. Bir dize aynen tekrarlanmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. “Bahar, kar, kurar” sözcüklerinin sonları birbirini çağırır; her dize sekiz hecedir; ilk dize sonda aynen tekrarlanır. A ve B tekrarlanan dizeyi, C kafiyeyi gözden kaçırır.Kaynak: Hikâye, şiir ve söz sanatları · Şiirde ses tekrarları ve ahenk

?Soru 7

Okul tiyatromuzun yeni oyunu “Kayıp Pusula” yalnızca bir kez sahnelenecek. Salonda kırk koltuk var. Yerini ayırtmak için cuma akşamına kadar vaktin var!

Bu duyuruda ağırlıklı olarak hangi ikna tekniğine başvurulmuştur?

✓ D. Tek gösteri, kırk koltuk ve cuma akşamına kadar süre; üçü de azlığı vurgular. A için yan yana konmuş iki durum, B için önceden yapılmış bir iyilik, C için isteği dile getiren sevilen biri yoktur.Kaynak: İkna teknikleri ve görsel okuma · Dört ikna tekniği

?Soru 8

(I) Ağustosun son haftasıydı. (II) Kuzey ve annesi, Kars'taki Çıldır Gölü kıyısında küçük bir pansiyona yerleşti. (III) Kuzey balıkçıları izlemeyi çok seviyordu. (IV) Bir gün yaşlı bir balıkçı ona ağ örmeyi öğretmeyi teklif etti. (V) Kuzey o yazı, ömrü boyunca unutmayacağı bir beceriyle bitirdi.

Bu metinde hikâyenin zamanı ve mekânı sırasıyla hangi cümlelerde verilmiştir?

✓ A. “Ağustosun son haftası” zamanı, “Çıldır Gölü kıyısındaki pansiyon” mekânı verir. B, balıkçılar geçtiği için III'te bir yer arar; C ve D, “Bir gün” sözünü zaman sanır, oysa bu söz olayın ne zaman geçtiğini belirtmez.Kaynak: Hikâye, şiir ve söz sanatları · Hikâye unsurları

?Soru 9

Bu dizelerde,
I. kişileştirme,
II. karşıtlık,
III. abartma
sanatlarından hangileri birlikte kullanılmıştır?

✓ B. Omuz omuza duran dağlar, türkü söyleyen rüzgâr ve bekleyen toprak kişileştirmedir; “gece kara, sabah ak” karşıtlıktır. Dizelerde bilerek büyütülmüş bir durum yoktur. A karşıtlığı kaçırır; C ve D olmayan abartmayı ekler.Kaynak: Hikâye, şiir ve söz sanatları · Beş söz sanatı ve metne katkısı

?Soru 10

Bayram günü yazdığı günlükte Ezgi şu cümlelere yer verdi:
I. “Hâlam bize baklava getirdi.”
II. “Kardeşim öğleye kadar hala uyuyordu.”
III. “Dedemin dükkânının kârı bu ay arttı.”

Ezgi'nin cümlelerinin hangilerinde düzeltme işaretiyle ilgili bir yanlış yapılmıştır?

✓ C. I'deki akraba anlamındaki “hala” şapkasız yazılmalı; II'deki “şimdi bile” anlamındaki “hâlâ” ise şapkalı olmalıydı. III'teki “kâr” kazanç anlamındadır, doğrudur. A, II'yi kaçırır; B ve D doğru yazılmış “kâr”ı yanlış sayar.Kaynak: Yazım ve noktalama · Düzeltme işareti
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →