Uzay çağı: uzay teknolojileri, yıldızların yaşamı, galaksi ve evren

Telefonundaki harita uygulaması uzaydaki uydular sayesinde çalışıyor. Uzayı keşfeden teknolojileri, Türkiye'nin uzay yolculuğunu ve yıldızların ömrünü öğren.

5 durak7. sınıf · 1. ünite
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEKNOLOJİ · UZAY

Uzay ve uzay araçları: roketten uzay istasyonuna

MEB 7. sınıf · Uzay çağı · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Uzay araştırmalarında hangi araçlar kullanılır? Yapay uydu, uzay istasyonu ve uzay sondası arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Uzay, atmosferin dışındaki çok geniş ortamdır. Uzayı incelemek için roket, yapay uydu, uzay mekiği, uzay istasyonu, uzay sondası ve teleskop kullanılır. Her aracın görevi ve yapısı farklıdır.

Telefonundaki harita uygulaması konumunu uzaydaki yapay uydulardan öğrenir.

Uzay boş mu?

6. sınıfta Güneş sistemini tanıdın. Bütün gök cisimleri, atmosferin bittiği yerde başlayan uzay denen dev ortamdadır.

Uzay tamamen boş değildir. İçinde çok az miktarda gaz, toz ve küçük parçacıklar vardır.

Uzaya giden araçlar

Roket, araçları yeryüzünden uzaya taşır. Yakıt ve motor bölümleri vardır. Bugün bazı roketler yeniden kullanılabiliyor.

Yapay uydu, Dünya'nın çevresinde belirli bir yolda dolanan araçtır. Haberleşme, hava tahmini, yer-yön bulma ve deprem izleme için kullanılır.

Uzay istasyonu, yörüngede dolanan bir yaşam ve araştırma evidir. Astronotlar burada düşük yer çekiminde deney yapar. Uzay mekiği ise astronotları ve malzemeleri istasyona taşır, sonra geri döner.

Uzay sondası, bir gezegeni ya da başka bir gök cismini incelemek için gönderilen robotik araçtır. İçinde insan yoktur, Dünya'dan yönetilir.

Uzay araçlarını karşılaştır
Araçİçinde insan var mı?Yeniden kullanılır mı?
yapay uyduyokhayır
uzay sondasıyokhayır
uzay istasyonuvarhayır, bakımla ömrü uzar
uzay mekiğivarevet
roketyokbazıları evet
Akılda kalsın: Roket taşır, uydu dolanır, sonda keşfe gider. İstasyonda astronot yaşar, mekik onları getirip götürür.
Burslulukta

Nasıl sorulurAraçların özellikleri bir tabloda işaretlenir ya da bir araç tarif edilir; hangi araç olduğu sorulur.

TuzakUzay sondasında astronot olduğunu ya da her aracın yeniden kullanıldığını sanmak.

İpucuÖnce "insan var mı, geri döner mi?" sorularını cevapla.

⇄Bilgi eşleştirme hangi araç?

?Soru çöz tablo okuma

Bir bilim kulübü üç uzay aracının adını kartlara saklıyor, önlerine özelliklerini yazıyor.

Kulübün araç kartları
Kartİçinde astronot bulunurGörevden sonra Dünya'ya geri döner
K✓✓
L––
M✓–

Buna göre K, L ve M kartlarının arkasındaki araçlar aşağıdakilerden hangisi olabilir?

✓ C. Astronot taşıyıp geri dönen araç mekiktir (K). İnsansız ve geri dönmeyen sonda L olabilir. Astronotların kaldığı ama Dünya'ya inmeyen araç istasyondur (M). A istasyonu geri döndürüyor; B sondaya astronot koyuyor; D istasyonu insansız sayıyor.
GÖZLEM · TELESKOP

Teleskop ve gözlemevi: gökyüzünü net görmek

MEB 7. sınıf · Uzay çağı · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUzay araştırmalarında hangi araçlar kullanılır? Yapay uydu, uzay istasyonu ve uzay sondası arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Uzay, atmosferin dışındaki çok geniş ortamdır. Uzayı incelemek için roket, yapay uydu, uzay mekiği, uzay istasyonu, uzay sondası ve teleskop kullanılır. Her aracın görevi ve yapısı farklıdır.

Uzay ve uzay araçları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Uzay teleskobu ile yer tabanlı teleskop arasındaki fark nedir? Gözlemevi neden yüksek yerlere kurulur?

Kısa cevap: Teleskop, gök cisimlerini gözlemleyen araçtır. Uzay teleskobu atmosferin dışında olduğu için daha net görüntü alır. Yer tabanlı teleskop daha ucuzdur ve bakımı kolaydır. Gözlemevleri yüksek, havası açık ve ışık kirliliğinden uzak yerlere kurulur.

Şehirde gece birkaç yıldız görürsün. Yaylada aynı gökyüzü yıldızla dolar.

İki çeşit teleskop

Bir önceki konudaki uzay sondası gezegenlere gider; teleskop ise onları uzaktan izler. Teleskop, gök cisimlerinden gelen ışığı toplayarak onları yakından incelememizi sağlar. Yeryüzüne kurulanlara yer tabanlı teleskop denir.

Atmosfer, uzaydan gelen ışınların bir kısmını engeller; toz ve bulut görüntüyü bozar. Bu yüzden bazı teleskoplar Dünya'nın yörüngesine gönderilir; bunlara uzay teleskobu denir.

Hubble 1990'da yörüngeye yerleştirildi. 2021'de gönderilen James Webb bugünün en gelişmiş uzay teleskobudur.

Gözlemevi nereye kurulur?

Teleskopların yerleştirildiği kubbeli yapılara gözlemevi (rasathane) denir.

Işığın gereksiz, yanlış yönde ya da aşırı kullanılmasına ışık kirliliği denir. Parlak sokak lambaları sönük yıldızları gizler.

Gözlemevi nereye kurulur?
ÖzellikNedeni
yüksek rakımüstteki hava tabakası incelir, hava olaylarının etkisi azalır
şehirlerden uzakışık kirliliği gözlemi bozmaz
açık havalıbulut gözlemi engellemez
deprem kuşağından uzakaletler sarsılmaz

Türkiye'nin en büyük gözlemevi TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (TUG), Antalya'da Toros Dağları'ndaki Bakırlıtepe'dedir. Erzurum'da Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) kuruluyor.

Akılda kalsın: Uzay teleskobu net görür, yer teleskobu ucuzdur. Gözlemevi için yükseklik, açık hava ve karanlık gökyüzü gerekir.
Burslulukta

Nasıl sorulurGözlemevi için aday yerlerin özellikleri bir tabloda verilir ya da iki teleskop karşılaştırılır.

TuzakYer tabanlı teleskobun hiçbir üstünlüğü olmadığını sanmak.

İpucuYükseklik, ışık kirliliği ve hava koşullarını tek tek kontrol et.

?Soru çöz deney düzeneği

Defne, karanlık odasının tavanına 40 sönük, ışıklı yıldız çıkartması yapıştırıyor. Masa lambasını farklı parlaklıklarda yakıp kaç yıldız görebildiğini sayıyor.

Defne her ölçümde yalnız lambanın parlaklığını değiştiriyor.Görsel: Sınav Defteri
Defne'nin ölçümleri
LambaGörülen yıldız sayısı
kapalı40
kısık23
tam parlak6

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Lamba şehir ışıklarını, çıkartmalar yıldızları temsil eder; ışık arttıkça görülen yıldız azaldı. B tersini söylüyor: parlaklık bağımsız değişkendir. C görmeyi varlıkla karıştırıyor: 40 çıkartma yerinde. D yanlış: uzaklık kontrol edilen değişkendir, sabit kalmalı.

▭Boşluk doldurma

James Webb gibi teleskopları atmosferin dışında olduğu için daha net görüntü alır. Yer tabanlı teleskoplar ise daha ve bakımları kolaydır. Teleskopların yerleştirildiği kubbeli yapılara denir.

PROBLEM · UZAY KİRLİLİĞİ

Türkiye uzayda: uydular, ilk astronot ve uzay kirliliği

MEB 7. sınıf · Uzay çağı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin uzay çalışmaları nelerdir? Uzay kirliliği nedir ve nasıl önlenir?

Kısa cevap: Türkiye'nin haberleşme ve gözlem uyduları vardır; ilk Türk astronot Alper Gezeravcı 2024'te uzaya gitti. Uzay için geliştirilen pek çok teknoloji günlük hayatta da kullanılır. Görevini bitiren araçların parçaları ise uzay kirliliği oluşturur.

Dijital ateş ölçer ve navigasyon cihazı uzay araştırmalarından doğdu.

Türkiye'nin uzay yolculuğu

İlk konuda yapay uyduları tanıdık. Türkiye'nin ilk haberleşme uydusu Türksat 1B, 1994'te yörüngeye yerleşti. Göktürk-1 ve Göktürk-2 gözlem uydularıdır. 2023'te gönderilen İMECE afet ve tarım gibi alanlarda görüntü toplar.

2024'te fırlatılan Türksat 6A, Türkiye'nin ilk yerli ve millî haberleşme uydusudur. Bu çalışmalarda TÜBİTAK UZAY öncü kurumdur. Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ise 2018'de kuruldu.

Alper Gezeravcı, 19 Ocak 2024'te Uluslararası Uzay İstasyonu'na giden ilk Türk astronottur. İstasyonda 13 bilimsel deney yaptı.

Gök cisimlerini inceleyen bilime astronomi (gök bilimi), bu alandaki bilim insanına astronom denir. Nüzhet Toydemir Gökdoğan, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın astronomudur. Uzaya giden kişiye astronot denir; Ruslar kozmonot, Çinliler taykonot der.

Soru nasıl okunur?

Nüzhet Toydemir Gökdoğan astronot muydu, astronom mu?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: bir meslek adı soruluyor; iki terim tek harfle ayrılıyor.
  2. Anahtar: kişi uzaya mı gitti, gökyüzünü yeryüzünden mi inceledi?
  3. Eleme: astronot uzaya giden kişidir. Gökdoğan gök cisimlerini inceleyen bir bilim insanıydı.

Cevap: astronom

Uzaydan evimize

Uzay için yapılan buluşlar zamanla günlük hayata geçti. Konum bulan GPS, dijital termometre, hafızalı yatak, çizilmez gözlük camı, duman dedektörü ve güneş panelleri bunlardan bazılarıdır.

Uzay kirliliği

Görevini bitiren uydular, roket parçaları ve yakıt tankları Dünya'nın çevresinde kontrolsüz dolanır. Bu insan yapımı atıklara uzay çöpü, oluşturdukları soruna uzay kirliliği denir.

Uzay çöpleri çok hızlı hareket eder. Bu yüzden küçük bir parça bile çalışan bir uyduyu ya da istasyonu delebilir.

Uzay kirliliği: problem ve çözüm önerileri
ProblemÇözüm önerisi
görevi biten uydular yörüngede kalıyorgörev sonunda uyduyu kontrollü biçimde yörüngeden çıkarmak
tek kullanımlık roket parçaları birikiyoryeniden kullanılabilen roketler üretmek
eski parçalar çalışan araçlara çarpabiliyorparçaları izlemek, yakalayıp Dünya'ya indiren sistemler geliştirmek
Akılda kalsın: Uzay teknolojisi evimize kadar gelir. Uzay çöpü küçük ama çok hızlıdır; çözüm, atığı baştan azaltmak ve kontrollü toplamaktır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir haber ya da tabloyla uzay kirliliği anlatılır; doğru çözüm önerisi ya da sorunun sonucu sorulur.

TuzakUzay çöplerinin küçük olduğu için zararsız sayılması.

İpucuÖnerinin çöp sayısını gerçekten azaltıp azaltmadığına bak.

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Alper Gezeravcı Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitti.
  2. Gözlem uydusu Göktürk-2 uzaya gönderildi.
  3. İlk yerli ve millî haberleşme uydusu Türksat 6A fırlatıldı.
  4. Türksat 1B yörüngeye yerleşti.
  5. Yer gözlem uydusu İMECE uzaya gönderildi.

?Soru çöz öncüllü

Bir haber sitesi yörüngedeki durumu şöyle çizmiş.

Boya pulu kadar bir parça bile istasyonun penceresini çatlatabilir.Görsel: Sınav Defteri

Bu sorunu azaltmak için,
I. görev süresi biten uyduları kontrollü biçimde yörüngeden çıkarmak,
II. tek kullanımlık roketler yerine yeniden kullanılabilen roketler geliştirmek,
III. aynı görevi yapan uydu sayısını artırarak bozulanın yerine yenisini hazır tutmak
önerilerinden hangileri uygundur?

✓ D. Biten uyduyu yörüngeden çıkarmak (I) ve parçası uzayda kalmayan roket kullanmak (II) çöpü azaltır. III yanlış: daha çok uydu, ileride daha çok çöp demektir. A II'yi gözden kaçırıyor; B ve C uydu sayısını artırmayı çözüm sanıyor.
GÖZLEM · YILDIZLAR

Yıldızların yaşamı: bulutsudan beyaz cüceye ve kara deliğe

MEB 7. sınıf · Uzay çağı · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaUzay teleskobu ile yer tabanlı teleskop arasındaki fark nedir? Gözlemevi neden yüksek yerlere kurulur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teleskop, gök cisimlerini gözlemleyen araçtır. Uzay teleskobu atmosferin dışında olduğu için daha net görüntü alır. Yer tabanlı teleskop daha ucuzdur ve bakımı kolaydır. Gözlemevleri yüksek, havası açık ve ışık kirliliğinden uzak yerlere kurulur.

Teleskop ve gözlemevi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yıldızlar nasıl doğar ve nasıl ölür? Beyaz cüce, süpernova ve kara delik nedir?

Kısa cevap: Yıldızlar bulutsularda doğar. Yaşamlarının nasıl süreceğini kütleleri belirler. Küçük kütleli yıldız kırmızı dev olur, sonunda beyaz cüce kalır. Büyük kütleli yıldız süpernova olarak patlar, geriye nötron yıldızı ya da kara delik kalır.

6. sınıfta Güneş'in bir yıldız olduğunu öğrendin. Peki yıldızlar sonsuza kadar yaşar mı?

Bir yıldız nasıl doğar?

Yıldızlar, hidrojen gazı ve tozdan oluşan dev bulutlarda doğar. Bu bulutlara bulutsu (nebula) denir.

Bulutsunun bir bölümü büzülüp ısınır ve donuk kırmızı bir ön yıldız oluşur. Merkezi yeterince ısınınca ön yıldız ışık saçan bir yıldıza dönüşür.

Yıldızın sonunu kütlesi belirler

Yıldızın yaşamını en çok kütlesi belirler. Kütlesi büyük yıldız daha kısa yaşar.

Kütlesi Güneş'in yaklaşık sekiz katından az olan yıldıza küçük kütleli yıldız denir. Bu yıldız önce şişip kırmızı dev olur. Dış katmanları dağılır, geriye küçük, sönükleşen bir beyaz cüce kalır. Güneş de bu yolu izleyecek.

Büyük kütleli yıldız kırmızı süperdev olur, sonra süpernova denen patlamayla parçalanır. Geriye çok yoğun bir nötron yıldızı ya da ışığın bile kaçamadığı bir kara delik kalır.

Yolu, yıldızın başlangıçtaki kütlesi seçer.Görsel: Sınav Defteri

Renk sıcaklığı söyler

Yıldızların rengi yüzey sıcaklıklarını gösterir. Çok sıcak yıldızlar mavi-beyaz, ortalar sarı, soğuklar turuncu-kırmızı görünür. Güneş sarı-turuncudur.

Akılda kalsın: Büyük kütle, kısa ve gürültülü bir ömür demektir. Küçük yıldız beyaz cüceyle sessizce söner; büyük yıldız süpernovayla patlar.
Burslulukta

Nasıl sorulurYıldızların kütlesi ya da rengi bir bilgi kartında verilir; yaşamının nasıl biteceği ya da hangisinin daha sıcak olduğu sorulur.

TuzakHer yıldızın kara delik olacağını sanmak.

İpucuÖnce kütleyi Güneş'in sekiz katıyla karşılaştır.

↕Sıralama büyük kütleli yıldız

  1. Süpernova patlaması olur.
  2. Gaz ve toz bulutu büzülüp ısınır.
  3. Geriye bir kara delik kalır.
  4. Yıldız şişerek kırmızı süperdev olur.
  5. Ön yıldızın merkezi ısınır, yıldız ışık saçmaya başlar.

?Soru çöz tablo okuma

Dergideki yıldız kartları
YıldızKütlesiRengi
XGüneş'in ≈ 2 katıbeyaz
YGüneş'in ≈ 20 katımavi

Buna göre,
I. Y'nin yüzey sıcaklığı X'inkinden yüksektir.
II. X'in yaşamı bir beyaz cüce kalarak sona erecektir.
III. İki yıldız da yaşamının sonunda kara delik olacaktır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Mavi yıldız beyazdan da sıcaktır (I). X, Güneş'in 8 katından küçük olduğu için beyaz cüceyle söner (II). III yanlış: kara delik yalnız büyük kütleli yıldızdan kalabilir, X'ten kalmaz. A rengi kaçırıyor; C ve D her yıldızı kara delik sanıyor.
KAVRAM · EVREN

Takımyıldız, galaksi ve evren: ışık yılıyla ölçülen uzaklıklar

MEB 7. sınıf · Uzay çağı · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYıldızlar nasıl doğar ve nasıl ölür? Beyaz cüce, süpernova ve kara delik nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yıldızlar bulutsularda doğar. Yaşamlarının nasıl süreceğini kütleleri belirler. Küçük kütleli yıldız kırmızı dev olur, sonunda beyaz cüce kalır. Büyük kütleli yıldız süpernova olarak patlar, geriye nötron yıldızı ya da kara delik kalır.

Yıldızların yaşamı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Takımyıldız ve galaksi nedir? Işık yılı neyin birimidir?

Kısa cevap: Takımyıldız, gökyüzünde bir şekil oluşturuyormuş gibi görünen yıldız grubudur. Galaksi milyarlarca yıldız, gaz ve tozdan oluşan dev bir yapıdır; evren ise bütün galaksileri kapsar. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur ve bir uzaklık birimidir.

Pusula yokken denizciler yönlerini yıldızlara bakarak bulurdu.

Gökyüzündeki şekiller

Gökyüzünde bir şekil oluşturuyormuş gibi görünen yıldız gruplarına takımyıldız denir. Büyükayı, Küçükayı, Kraliçe ve Avcı bunlardandır.

Bu yıldızlar bize yan yana görünür ama aslında birbirinden çok uzaktır.

Yedi yıldızlı Büyükayı bir cezveye benzer. Ucundaki iki yıldızın arasını beş kez uzatırsan kuzeyi gösteren Kutup Yıldızı'nı bulursun.

Galaksi ve evren

Bir önceki konuda doğuşunu gördüğün yıldızlar, gezegenler, gaz ve toz bir araya gelerek dev yapılar oluşturur. Bu yapılara galaksi (gök ada) denir. Güneş sistemi, sarmal Samanyolu galaksisindedir.

Bize en yakın büyük sarmal galaksi Andromeda'dır. Her şeyi içine alan bütüne evren denir.

Küçükten büyüğe: evrendeki adresimiz
BasamakÖrnekNeyi kapsar?
yıldızGüneşkendi ışığını üreten gök cismi
sistemGüneş sistemiGüneş ve gezegenleri
galaksiSamanyolumilyarlarca yıldız ve sistem
evren–bütün galaksiler ve boşluk

Işık yılı

Işık boşlukta saniyede yaklaşık 300 bin kilometre yol alır. Işığın bir yılda aldığı yola ışık yılı denir. Bu, yaklaşık 9,5 trilyon kilometredir.

Işık yılı zaman değil, uzunluk birimidir. Güneş'ten sonra bize en yakın yıldız Proxima Centauri, yaklaşık 4,2 ışık yılı uzaktadır.

Akılda kalsın: Işık yılı uzaklık ölçer, zaman değil. Yıldız sisteme, sistem galaksiye, galaksi evrene aittir.
Burslulukta

Nasıl sorulurYıldız, sistem, galaksi ve evren bir kavram şemasında sıralanır ya da bir haberdeki "ışık yılı" ifadesi yorumlanır.

TuzakIşık yılını zaman birimi sanmak.

İpucuKavramları "hangisi hangisinin içinde?" diye sırala.

▭Boşluk doldurma

Işık yılı bir birimidir. Güneş sistemi galaksisinde yer alır. Bütün galaksileri içine alan bütüne denir.

zamanuzunlukAndromedaSamanyoluevrentakımyıldız

?Soru çöz haber yorumu

Bir gazete, gökbilimcilerin görüntülediği yeni bir gezegeni şu çizimle anlatıyor.

Gezegen, yıldızın çevresinde hâlâ oluşuyor.Görsel: Sınav Defteri

Haberi okuyan dört öğrenciden hangisinin yorumu doğrudur?

✓ A. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur; 520 ışık yılı uzaklıktan gelen ışık bize yaklaşık 520 yılda ulaşır. B uzaklığı yıldızın yaşı sanıyor. C ışık yılını zaman birimi sanıyor. D yanlış: Proxima Centauri yalnız 4,2 ışık yılı uzaktadır.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Uzay ve uzay araçları

    1. Uzay araştırmalarında hangi araçlar kullanılır?

      Yapabiliyor musun?
    2. Yapay uydu, uzay istasyonu ve uzay sondası arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Uzay, atmosferin dışındaki çok geniş ortamdır. Uzayı incelemek için roket, yapay uydu, uzay mekiği, uzay istasyonu, uzay sondası ve teleskop kullanılır. Her aracın görevi ve yapısı farklıdır.

    Konuya dön: Uzay ve uzay araçları

  2. Teleskop ve gözlemevi

    1. Uzay teleskobu ile yer tabanlı teleskop arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Gözlemevi neden yüksek yerlere kurulur?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Teleskop, gök cisimlerini gözlemleyen araçtır. Uzay teleskobu atmosferin dışında olduğu için daha net görüntü alır. Yer tabanlı teleskop daha ucuzdur ve bakımı kolaydır. Gözlemevleri yüksek, havası açık ve ışık kirliliğinden uzak yerlere kurulur.

    Konuya dön: Teleskop ve gözlemevi

  3. Türkiye uzayda, uzay kirliliği

    1. Türkiye'nin uzay çalışmaları nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Uzay kirliliği nedir ve nasıl önlenir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Türkiye'nin haberleşme ve gözlem uyduları vardır; ilk Türk astronot Alper Gezeravcı 2024'te uzaya gitti. Uzay için geliştirilen pek çok teknoloji günlük hayatta da kullanılır. Görevini bitiren araçların parçaları ise uzay kirliliği oluşturur.

    Konuya dön: Türkiye uzayda, uzay kirliliği

  4. Yıldızların yaşamı

    1. Yıldızlar nasıl doğar ve nasıl ölür?

      Yapabiliyor musun?
    2. Beyaz cüce, süpernova ve kara delik nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Yıldızlar bulutsularda doğar. Yaşamlarının nasıl süreceğini kütleleri belirler. Küçük kütleli yıldız kırmızı dev olur, sonunda beyaz cüce kalır. Büyük kütleli yıldız süpernova olarak patlar, geriye nötron yıldızı ya da kara delik kalır.

    Konuya dön: Yıldızların yaşamı

  5. Takımyıldız, galaksi, evren

    1. Takımyıldız ve galaksi nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Işık yılı neyin birimidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Takımyıldız, gökyüzünde bir şekil oluşturuyormuş gibi görünen yıldız grubudur. Galaksi milyarlarca yıldız, gaz ve tozdan oluşan dev bir yapıdır; evren ise bütün galaksileri kapsar. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur ve bir uzaklık birimidir.

    Konuya dön: Takımyıldız, galaksi, evren

Karma tekrar

6. sınıfın 3 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Elif ve arkadaşları, okul bahçesindeki biçilmiş çim alanda ve yandaki doğal çayırda eşit büyüklükte birer alanda gördükleri canlı türlerini saydı.

Gözlenen tür sayıları
Çim alanDoğal çayır
bitki türü419
böcek türü623
kuş türü27

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ C. Çayırda her grupta daha çok tür var; biyoçeşitliliği yüksektir. A yanlış: tabloda birey değil tür sayısı var. B yanlış: çim alanda da canlılar ve cansız varlıklar etkileşir. D veriye dayanmıyor.Kaynak: 6. sınıf · Biyoçeşitlilik ve çevre · Biyoçeşitlilik, habitat ve ekosistem

?Soru 2

Bir yayla gölünün kış ortasındaki durumu şekilde gösterilmiştir.

Balıklar buzun altındaki suda yaşamayı sürdürüyor.Görsel: Sınav Defteri

Bu durumun en doğru açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Buzun yoğunluğu (≈ 0,9) sudan (1) küçüktür; buz yüzer ve örtü gibi alttaki suyu korur. A yanlış: su donunca genleşir. C nedeni tersine çeviriyor. D yanlış: suyu sıvı tutan balıklar değil, buz örtüsüdür.Kaynak: 6. sınıf · Maddenin ayırt edici özellikleri · Buz neden yüzer?

?Soru 3

Okul tiyatrosunda karanlık sahnedeki oyuncuya yalnız kırmızı spot tutuluyor.

Sahnede başka ışık yoktur.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. Tişört kırmızı görünür.
II. Şapka siyah görünür.
III. Etek siyah görünür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Beyaz tişört gelen kırmızı ışığı yansıtır, kırmızı görünür (I). Mavi şapka kırmızıyı yansıtamaz, soğurur ve siyah görünür (II). III yanlış: kırmızı etek kırmızı ışığı yansıtır, kırmızı görünür.Kaynak: 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Beyaz ışık ve renkler

?Soru 4

Arda, karanlık bir odada ince ışık veren el fenerini önce düz bir aynaya, sonra beyaz bir kartona tutuyor. Gözlemleri şekilde.

Solda ayna, sağda karton; dik çizgi odanın duvarıdır.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Ayna pürüzsüzdür, ışığı tek yöne yansıtıp tek bir leke oluşturdu. Pürüzlü karton ışığı her yöne dağıttı, oda aydınlandı. A yanlış: karton da yansıttı, yoksa oda aydınlanmazdı. B ters; C paralel yansımayı kartona veriyor.Kaynak: 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Düzgün ve dağınık yansıma

?Soru 5

Bir alışveriş merkezinde üç ayna var: kabindeki boy aynası, otopark dönemecindeki viraj aynası ve makyaj aynası.

Bu aynalarla ilgili,
I. Viraj aynası tümsek aynadır ve geniş bir alanı gösterir.
II. Boy aynasında görüntü kişiyle aynı boydadır.
III. Makyaj aynasında görüntü her zaman küçük ve düzdür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Viraj aynası tümsektir, geniş alanı gösterir (I). Boy aynası düz aynadır, boy değişmez (II). III yanlış: makyaj aynası çukurdur, yakındaki yüzü büyütür; hep küçük ve düz görüntü tümsek aynanındır. A II'yi kaçırıyor; C ve D çukur ile tümseği karıştırıyor.Kaynak: 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Düz, çukur ve tümsek ayna

?Soru 6

Defne, sınıf panosu için üç bilgi kartı hazırladı.

Defne'nin kartları
CanlıKartta yazan
Eber sarısıDünyada yalnız Akşehir Gölü çevresinde yetişir.
Mavi yıldızTürkiye'nin kuzeybatısında ve Yunanistan'ın bazı bölgelerinde görülür; sayısı azdır.
Akdeniz fokuKıyılarımızdaki mağaralarda yaşar; sayısı çok azalmıştır.

Buna göre,
I. Eber sarısı endemik bir bitkidir.
II. Mavi yıldız Türkiye'ye özgü endemik bir bitkidir.
III. Akdeniz foku tükenme tehlikesindeki canlılara örnektir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Eber sarısı yalnız bir bölgede yetişir, endemiktir (I). Akdeniz foku tükenme tehlikesindedir (III). II yanlış: mavi yıldız Yunanistan'da da yetişir. B fokun durumunu kaçırıyor; C ve D "sayısı az" bilgisini "endemik" sanıyor.Kaynak: 6. sınıf · Biyoçeşitlilik ve çevre · Endemik ve nesli tükenen türler

?Soru 7

Kaan, dedesinin sobalı odası için bir uyarı listesi hazırlıyor.

Dedenin odası.Görsel: Sınav Defteri

Kaan'ın listesine yazdığı,
I. Sobanın bulunduğu odayı gün içinde birkaç kez havalandır.
II. Lodoslu gecelerde sobayı yanık bırakıp pencereleri sıkıca kapat.
III. Bacayı kış gelmeden temizlet.
önerilerinden hangileri doğrudur?

✓ B. Havalandırma (I) ve temiz baca (III) gazın birikmesini önler. II yanlış: lodosta baca iyi çekmez, duman geri döner; soba yatmadan söndürülür. A baca bakımını kaçırıyor; C ve D lodos tehlikesini görmüyor.Kaynak: 6. sınıf · Biyoçeşitlilik ve çevre · Isınma yakıtları ve karbon monoksit

?Soru 8

Bir doğa derneği, bir göl kıyısındaki sazlık alanı ve orada görülen kuş türlerini üç yılda bir kaydetti. Bu sürede sazlığın bir kısmı tarlaya çevrildi.

Derneğin kayıtları
YılSazlık alan (dönüm)Görülen kuş türü
20168042
20196035
20223524
20252015

Buna göre aşağıdakilerden hangisi verilere dayalı bir tahmindir?

✓ D. Sazlık küçüldükçe kuş türü sayısı her kayıtta düşmüş; eğilim sürerse azalma da sürebilir. A sebep ile sonucu ters kuruyor. B'de balık sayımı yok. C'deki avcılık bilgisi tabloda yok.Kaynak: 6. sınıf · Biyoçeşitlilik ve çevre · Biyoçeşitliliği tehdit eden etkenler

?Soru 9

Öğretmen, her biri 100 cm uzunluğunda alüminyum, bakır ve demir çubukları aynı sıcaklıktan başlayarak eşit miktarda ısıtıyor. Çubukların ne kadar uzadığını hassas bir ölçüm aletiyle ölçüyor.

Sarı uçlar uzama miktarını abartarak gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Ölçülen uzama
AlüminyumBakırDemir
1,8 mm1,4 mm1,0 mm

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Uzunluk ve sıcaklık artışı aynıyken uzamalar farklı çıktı; fark maddenin cinsinden gelir. A yanlış: cins değiştirilen, yani bağımsız değişkendir; uzama bağımlıdır. C yanlış: ilk uzunluk kontrol edilen değişkendir. D yanlış: tanecikler büyümez, aralarındaki uzaklık artar.Kaynak: 6. sınıf · Maddenin ayırt edici özellikleri · Genleşme ve büzülme

?Soru 10

Aslı, saf su buzunu oda sıcaklığında bekletip termometreyi iki dakikada bir okuyor. 4 ile 8. dakikalar arasında kapta hem buz hem su var.

Aslı'nın ölçümleri
Zaman (dk)0246810
Sıcaklık (°C)−6−30003

Buna göre,
I. Buzun erime noktası 0 °C'dir.
II. Buz eridiği sürece sıcaklık değişmemiştir.
III. Aynı su dondurulursa −3 °C'de donmaya başlar.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. Buz ile su birlikteyken sıcaklık 0 °C'de kaldı: erime noktası 0 °C'dir (I) ve erime boyunca sıcaklık sabittir (II). III yanlış: saf maddede donma noktası erime noktasına eşittir, su 0 °C'de donar.Kaynak: 6. sınıf · Maddenin ayırt edici özellikleri · Erime, donma ve kaynama noktası
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Fen Bilimleri soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →