Biyoçeşitlilik ve çevre: habitat, endemik tür, ısınma yakıtları, çevre sorunları

Türkiye'de yalnız bu topraklarda yetişen binlerce bitki var. Canlı çeşitliliğinin önemini, onu tehdit edenleri ve evimizi ısıtırken çevreye ne yaptığımızı öğren.

5 durak6. sınıf · 7. ünite
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ÇEVRE · BİYOÇEŞİTLİLİK

Biyoçeşitlilik: bir yerde kaç çeşit canlı yaşıyor?

MEB 6. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve etkileşim · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇiçeğin kısımları nelerdir? Tozlaşma ve döllenme nasıl olur?Bağlantılı konudan (Üreme, büyüme ve gelişme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çiçekli bitkiler çiçekleri sayesinde eşeyli ürer. Erkek organın başçığında oluşan polenlerin dişicik tepesine taşınmasına tozlaşma denir. Ardından üreme hücreleri birleşir, yani döllenme olur. Döllenmeden sonra tohum, çoğu bitkide onu saran meyve oluşur.

Çiçekli bitkilerde üreme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Biyoçeşitlilik nedir? Habitat ile ekosistem arasındaki fark nedir, biyoçeşitlilik neden önemlidir?

Kısa cevap: Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki canlı çeşitlerinin sayıca zenginliğidir. Habitat bir canlının doğal yaşam alanı, ekosistem ise canlıların ve cansız varlıkların etkileşim içindeki sistemidir. Biyoçeşitlilik doğal dengeyi korur, besin ve ilaç sağlar.

Biçilmiş bir futbol sahasında birkaç çeşit ot görürsün. Yanındaki çayırda ise çiçekler, kelebekler ve çekirgeler vardır.

Tür, habitat, ekosistem

Birbirine benzeyen ve kendi aralarında çiftleşince verimli yavru verebilen canlılar bir tür oluşturur.

Bir canlının doğada yaşadığı, beslendiği ve barındığı yer onun habitatıdır. Sincabın habitatı ormandır, kurbağanınki göl kıyısıdır. Bir alandaki canlılar; su, toprak, ışık ve hava gibi cansız varlıklarla birlikte bir ekosistem oluşturur.

Canlılar ve cansız varlıklar birlikte bir ekosistem oluşturur.Görsel: Sınav Defteri

Biyoçeşitlilik neden önemli?

Bir bölgedeki canlı çeşitlerinin sayıca zenginliğine biyoçeşitlilik denir.

Her türün doğada bir görevi vardır. Üreme, büyüme ve gelişme sayfasında böceklerin çiçekleri tozlaştırdığını gördük. Böcekler azalırsa meyve de azalır. Çeşit çoksa bir türün azalması dengeyi kolay bozamaz.

Biyoçeşitlilik bize ne kazandırır?
AlanÖrnek
beslenmetahıl, meyve, mantar, bal, balık
sağlık ve sanayiilaç yapımında bitkiler, mobilyada kereste
doğal dengeağaç kökleri toprağı tutar, sel ve heyelanı azaltır

Kanuni Sultan Süleyman 1539'da Edirne'de çevre temizliğine ve korunmasına dair bir kanun yayımladı. Dünyanın ilk kapsamlı çevre düzenlemelerinden biri sayılır.

Akılda kalsın: Habitat bir canlının evi, ekosistem bütün mahalledir. Biyoçeşitlilik o mahallede kaç çeşit canlı yaşadığını anlatır.
Burslulukta

Nasıl sorulurİki alanda sayılan canlı türleri tabloyla verilir; biyoçeşitliliği fazla olan alan ya da habitat ve ekosistem örnekleri sorulur.

TuzakBiyoçeşitliliği bir türün birey sayısıyla karıştırmak.

İpucuKaç tane değil, kaç çeşit canlı olduğuna bak.

?Soru çöz gözlem tablosu

Elif ve arkadaşları, okul bahçesindeki biçilmiş çim alanda ve yandaki doğal çayırda eşit büyüklükte birer alanda gördükleri canlı türlerini saydı.

Gözlenen tür sayıları
Çim alanDoğal çayır
bitki türü419
böcek türü623
kuş türü27

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ C. Çayırda her grupta daha çok tür var; biyoçeşitliliği yüksektir. A yanlış: tabloda birey değil tür sayısı var. B yanlış: çim alanda da canlılar ve cansız varlıklar etkileşir. D veriye dayanmıyor.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve örnek

SINIFLANDIRMA · ENDEMİK TÜR

Endemik ve nesli tükenen türler: yalnız bu topraklarda yaşayanlar

MEB 6. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve etkileşim · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBiyoçeşitlilik nedir? Habitat ile ekosistem arasındaki fark nedir, biyoçeşitlilik neden önemlidir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki canlı çeşitlerinin sayıca zenginliğidir. Habitat bir canlının doğal yaşam alanı, ekosistem ise canlıların ve cansız varlıkların etkileşim içindeki sistemidir. Biyoçeşitlilik doğal dengeyi korur, besin ve ilaç sağlar.

Biyoçeşitlilik, habitat ve ekosistem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Endemik tür ne demek? Türkiye'de nesli tükenen ve tükenme tehlikesindeki canlılar hangileridir?

Kısa cevap: Dünyada yalnız belirli bir bölgede yaşayan türe endemik tür denir. Bitki türlerimizin yaklaşık üçte biri endemiktir. Asya fili ve çitanın nesli ülkemizde tükenmiştir; Akdeniz foku ve kelaynak tükenme tehlikesindedir.

Akşehir Gölü kıyısında yetişen sarı çiçekli küçük bir bitki, dünyanın başka hiçbir yerinde kendiliğinden yetişmez.

Endemik tür

Dünyada yalnız belirli bir bölgede doğal olarak yaşayan türe endemik tür denir. Farklı iklimleri ve yer şekilleri sayesinde ülkemiz bu türler bakımından zengindir. Bitki türlerimizin yaklaşık üçte biri endemiktir.

Eber sarısı yalnız Akşehir Gölü çevresinde, yanar döner çiçeği yalnız Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde yetişir. Kazdağı göknarı ve sığla ağacı da endemik bitkilerimizdendir. Van Gölü'nde yaşayan inci kefali endemik bir balıktır.

Nesli tükenen, tükenme tehlikesindeki

Üreme, büyüme ve gelişme sayfasında üremenin neslin devamını sağladığını gördük. Bir türün son bireyi de ölünce nesli tükenmiş olur. Sayısı hızla azalan türler ise tükenme tehlikesi altındadır. Endemik demek tehlikede demek değildir; ama yalnız bir yerde yaşayan tür, o yer bozulunca kolayca yok olabilir.

Türkiye'den ve dünyadan örnekler
DurumÜlkemizdeDünyada
nesli tükenmişAsya fili, çita, kunduz, Asya kaplanı, Kafkas bizonudinozor, mamut, dodo kuşu
tükenme tehlikesinde (hayvan)Akdeniz foku, deniz kaplumbağası, kelaynak, alageyikorangutan, kutup ayısı
tükenme tehlikesinde (bitki)beyaz çiçekli çakal nergisi, İstanbul nazendesimavi yıldız
Akılda kalsın: Endemik: yalnız orada yaşar. Nesli tükenmiş: artık hiç yok.
Burslulukta

Nasıl sorulurCanlıların nerede yaşadığını anlatan bilgi kartları verilir; hangilerinin endemik ya da tehlikede olduğu sorulur.

TuzakEndemik türü nesli tükenen türle karıştırmak.

İpucuKartta "yalnız" sözcüğünü ara.

?Soru çöz öncüllü · bilgi kartı

Defne, sınıf panosu için üç bilgi kartı hazırladı.

Defne'nin kartları
CanlıKartta yazan
Eber sarısıDünyada yalnız Akşehir Gölü çevresinde yetişir.
Mavi yıldızTürkiye'nin kuzeybatısında ve Yunanistan'ın bazı bölgelerinde görülür; sayısı azdır.
Akdeniz fokuKıyılarımızdaki mağaralarda yaşar; sayısı çok azalmıştır.

Buna göre,
I. Eber sarısı endemik bir bitkidir.
II. Mavi yıldız Türkiye'ye özgü endemik bir bitkidir.
III. Akdeniz foku tükenme tehlikesindeki canlılara örnektir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Eber sarısı yalnız bir bölgede yetişir, endemiktir (I). Akdeniz foku tükenme tehlikesindedir (III). II yanlış: mavi yıldız Yunanistan'da da yetişir. B fokun durumunu kaçırıyor; C ve D "sayısı az" bilgisini "endemik" sanıyor.

▭Boşluk doldurma

Dünyada yalnız belirli bir bölgede yaşayan türe tür denir. Asya fili ve çitanın ülkemizdeki nesli . Akdeniz foku ise hâlâ yaşar ama sayısı azaldığı için altındadır.

tükenmiştirendemikkalabalıktehlike
VERİ · TEHDİTLER

Biyoçeşitliliği tehdit eden etkenler: verilerle tahmin

MEB 6. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve etkileşim · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Biyoçeşitliliği tehdit eden etkenler nelerdir? Verilere dayanarak nasıl tahmin yapılır?

Kısa cevap: Orman tahribi ve yangınlar, şehirleşme, kirlilik, aşırı avlanma, aşırı otlatma, anız yakma, aşırı gübre ve ilaç biyoçeşitliliği tehdit eder. Bu etkenler canlıların habitatını bozar. Yıllara göre sayımlar, bir türün geleceği hakkında tahmin yapmayı sağlar.

Bir sazlık kurutulup tarlaya çevrilince orada yuva yapan kuşlar yeni yer arar.

Tehdit eden etkenler

Biyoçeşitliliği azaltan etkenlerin çoğu insan faaliyetidir. Ortak noktaları, canlıların habitatını küçültmeleri ya da bozmalarıdır. Üreme, büyüme ve gelişme sayfasında arı kaybının elma hasadını düşürdüğünü gördük.

Etken ve etkisi
EtkenCanlılara etkisi
ormanların kesilmesi, yangınlarcanlılar yuvasını ve besinini kaybeder
şehirleşme, sanayi, plansız turizmdoğal alanlar binaya ve yola dönüşür
mera alanlarını sürmek, aşırı otlatmakyabani bitkiler yok olur, toprak çıplak kalır
anız yakmaktopraktaki küçük canlılar yanar
aşırı gübre ve tarım ilacıtoprak ve su kirlenir
aşırı avlanmabir türün sayısı yerine konamayacak kadar azalır
yerel tohumların yerini yabancı çeşitlerin almasıyerel ürün çeşitleri kaybolur

Veriye dayalı tahmin

"Kuşlar azalıyor, öyle duydum" veriye dayanmayan bir önermedir. Yıllara göre yapılmış sayımlar ise dayanak verir. Sayılar sürekli düşüyorsa, sebep sürdükçe düşüşün devam edeceğini tahmin edebiliriz. Tahmin yeni verilerle sınanır.

Her 22 Mayıs, Dünya Biyolojik Çeşitlilik Günü olarak anılır. Ağaçlandırma, doğal alanları koruma ve av yasakları biyoçeşitliliği olumlu etkiler.

Akılda kalsın: Habitatı bozan her etken biyoçeşitliliği tehdit eder. Tahmin, sayılara ve gözleme dayanır.
Burslulukta

Nasıl sorulurYıllara göre bir alanın büyüklüğü ve canlı sayısı tabloyla verilir; hangi tahminin veriye dayandığı sorulur.

TuzakTabloda olmayan bir sebebi kesin bilgi saymak.

İpucuHer seçeneği tablodaki sayılarla karşılaştır.

?Soru çöz veriye dayalı tahmin

Bir doğa derneği, bir göl kıyısındaki sazlık alanı ve orada görülen kuş türlerini üç yılda bir kaydetti. Bu sürede sazlığın bir kısmı tarlaya çevrildi.

Derneğin kayıtları
YılSazlık alan (dönüm)Görülen kuş türü
20168042
20196035
20223524
20252015

Buna göre aşağıdakilerden hangisi verilere dayalı bir tahmindir?

✓ D. Sazlık küçüldükçe kuş türü sayısı her kayıtta düşmüş; eğilim sürerse azalma da sürebilir. A sebep ile sonucu ters kuruyor. B'de balık sayımı yok. C'deki avcılık bilgisi tabloda yok.

↕Sıralama bir ormanın kaybı

  1. Bu canlıların bir kısmı bölgeden ayrılır, bir kısmı ölür.
  2. Tarla açmak için ormanın bir bölümü kesilir.
  3. Bölgedeki canlı çeşidi, yani biyoçeşitlilik azalır.
  4. Ağaçlarda yuva yapan kuşlar ve sincaplar habitatını kaybeder.
GÜVENLİK · ISINMA

Isınma yakıtları: evimizi ısıtırken çevreye ne oluyor?

MEB 6. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve etkileşim · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSaf madde nedir? Erime, donma ve kaynama noktası neden ayırt edici bir özelliktir?Bağlantılı konudan (Maddenin ayırt edici özellikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aynı cins taneciklerden oluşan maddeye saf madde denir. Saf maddenin erime, donma ve kaynama noktaları ayırt edicidir. Erime noktası donma noktasına eşittir ve hâl değişimi boyunca sıcaklık sabit kalır.

Erime, donma ve kaynama noktası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Isınmak için kullanılan yakıtlar nelerdir? Soba ve doğal gaz zehirlenmesine karşı hangi önlemler alınır?

Kısa cevap: Yakıtlar yakıldığında çevresine enerji veren maddelerdir: katı (kömür, odun), sıvı (mazot, gaz yağı, fuel-oil) ve gaz (doğal gaz, LPG). Hepsi havayı bir ölçüde kirletir. Kötü çalışan soba ve kombilerden sızan karbon monoksit renksiz, kokusuz ve zehirlidir.

Kış sabahı bazı mahallelerde hava gri ve isli kokar.

Katı, sıvı, gaz yakıtlar

Yakıldığında çevresine enerji veren maddelere yakıt denir. 5. sınıfta maddenin katı, sıvı ve gaz hâllerini öğrendin; yakıtlar da bu üç hâlde bulunur.

Isınmada kullanılan yakıtlar
HâliÖrnekÇevreye etkisi
katıkömür, odunçok duman ve kül; odun için ağaç kesilir
sıvımazot, gaz yağı, fuel-oilduman, koku; dökülürse toprağı ve suyu kirletir
gazdoğal gaz, LPGdaha az duman; sızıntı olursa tehlikeli

Hiçbir yakıt çevreye tamamen zararsız değildir; gaz yakıtlar yalnız daha az kirletir. Yakıtı tasarruflu kullanmak hem havayı hem aile bütçesini korur. Kapı ve pencere yalıtımı bunun için iyi bir yoldur.

Görünmeyen tehlike: karbon monoksit

Bacası iyi çekmeyen soba, bakımsız kombi ve şofbenden karbon monoksit gazı sızabilir. Bu gaz renksiz ve kokusuzdur; uyurken fark edilmez. Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve halsizlik ilk belirtilerdir. Böyle bir durumda hemen pencere açılır, dışarı çıkılır ve yardım istenir.

Zehirlenmeye karşı önlemler
Ortamı sık sık havalandır; karbon monoksit dedektörü kullan.
Bacayı düzenli temizlet; kombi ve şofbenin bakımını yaptır.
Uyumadan önce sobaya kömür ekleme; lodoslu havada sobayı yatmadan söndür.
Şofbeni banyoya koyma. Doğal gaz kokusunda 187'yi, acil durumda 112'yi ara.
Akılda kalsın: Karbon monoksit renksiz ve kokusuzdur; korunmanın yolu havalandırma ve bakımdır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir ailenin ısınma alışkanlıkları verilir; hangilerinin zehirlenmeye karşı doğru önlem olduğu ya da yakıtların hâli sorulur.

TuzakLodoslu gecede sobayı yanık bırakmayı doğru saymak.

İpucuHer önlemde "hava temiz kalıyor mu?" diye sor.

?Soru çöz öncüllü

Kaan, dedesinin sobalı odası için bir uyarı listesi hazırlıyor.

Dedenin odası.Görsel: Sınav Defteri

Kaan'ın listesine yazdığı,
I. Sobanın bulunduğu odayı gün içinde birkaç kez havalandır.
II. Lodoslu gecelerde sobayı yanık bırakıp pencereleri sıkıca kapat.
III. Bacayı kış gelmeden temizlet.
önerilerinden hangileri doğrudur?

✓ B. Havalandırma (I) ve temiz baca (III) gazın birikmesini önler. II yanlış: lodosta baca iyi çekmez, duman geri döner; soba yatmadan söndürülür. A baca bakımını kaçırıyor; C ve D lodos tehlikesini görmüyor.

▭Boşluk doldurma

Sobada yanan odun ve kömür yakıttır. Kaloriferde yanan mazot bir yakıttır. Kombide yanan doğal gaz ise yakıttır.

DENEY · ÇEVRE SORUNLARI

Çevre sorunları: su, toprak, hava ve orman

MEB 6. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve etkileşim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBuz neden suda yüzer? Göllerin yüzeyden donması canlılar için neden önemlidir?Bağlantılı konudan (Maddenin ayırt edici özellikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çoğu madde katı hâlde sıvı hâlinden daha yoğundur, su ise bunun tersidir. Su donunca hacmi artar, yoğunluğu yaklaşık 1 g/cm³'ten 0,9 g/cm³'e düşer. Bu yüzden buz suda yüzer. Göller yüzeyden donar, buzun altındaki su sıvı kalır ve canlılar kışı geçirir.

Buz neden yüzer?

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Su, toprak ve hava kirliliği neden olur? Orman yangınları ve ormansızlaşmaya karşı ne yapılabilir?

Kısa cevap: Atık sular, tarım ilaçları ve petrol suyu; çöp, pil ve kimyasallar toprağı; baca ve egzoz gazları havayı kirletir. Ormanlar yangın ve kesimle yok olur. Kirlilik canlıların ve insanın sağlığını bozar. Arıtma, filtre, ağaçlandırma ve bilinçli tüketim çözümdür.

Bir dere kıyısına bırakılan tek bir pil, yıllarca toprağa ve suya zararlı madde bırakabilir.

5. sınıfta atıkları ayırmayı ve geri dönüşümü öğrendin.

Su kirliliği

Evlerden ve fabrikalardan gelen atık sular, tarım ilaçları, gemi atıkları ve petrol suları kirletir. Göl ve akarsular kendini denizler kadar kolay temizleyemez.

Maddenin ayırt edici özellikleri sayfasında göllerin yüzeyden donduğunu, canlıların buzun altında yaşadığını gördük. Kirlenen bir gölde ise balıklar ölür, biyoçeşitlilik azalır. Kirli su insanları da hasta eder.

Toprak ve hava kirliliği

Çöpler, atılan piller, sanayi atıkları ve aşırı gübre ve ilaç toprağı kirletir. Topraktaki zararlı maddeler önce bitkilere, oradan onları yiyen canlılara geçer. Kömür ve petrol gibi yakıtlar, egzoz ve fabrika bacaları havayı kirletir. Kirli hava solunum hastalıklarını artırır.

Orman yangınları ve ormansızlaşma

Yıldırım ve aşırı sıcak, yangının doğal sebepleridir. Söndürülmeyen piknik ateşi ve atılan izmarit ise insan kaynaklı yangın çıkarır. Ormanların tarlaya, yerleşim yerine ya da otlağa dönüşmesine ormansızlaşma denir.

Sorun ve çözüm
SorunÇözüm önerisi
su kirliliğiarıtma tesisi, ilacı ölçülü kullanma
toprak kirliliğipil kutusu, düzenli çöp alanı
hava kirliliğifiltre, rüzgâr ve güneş enerjisi, yeşil alan
ormansızlaşma, yangınağaçlandırma, ateşi tamamen söndürme

Her 5 Haziran, Dünya Çevre Günü olarak kutlanır.

Soru nasıl okunur?

İki eş akvaryumdan birine musluk suyu, ötekine deterjanlı su konup aynı sayıda su bitkisi yerleştiriliyor. Bir hafta sonra bitkiler karşılaştırılıyor. Bağımsız değişken hangisidir: bitki sayısı, suyun türü, bitkilerin durumu?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: bağımsız değişken, deneyi yapanın değiştirdiği şeydir.
  2. Anahtar: iki akvaryumda farklı olan tek şey suyun türüdür.
  3. Eleme: bitki sayısı aynı tutulmuştur; bitkilerin durumu gözlenen sonuçtur, yani bağımlı değişkendir.

Cevap: suyun türü

Akılda kalsın: Kirlilik yayılır: topraktan bitkiye, sudan balığa, havadan akciğere.
Burslulukta

Nasıl sorulurKirliliğin canlılara etkisini sınayan bir deney ya da bir çevre sorunu anlatılır; değişkenler, sonuç ya da uygun çözüm sorulur.

TuzakBağımlı ile bağımsız değişkeni karıştırmak.

İpucuNeyin değiştirildiğini, neyin ölçüldüğünü ayrı yaz.

?Soru çöz deney düzeneği

Nehir, aynı topraklı üç saksıya eşit boyda fasulye fideleri dikip aynı pencerenin önüne koydu. On gün boyunca her birine eşit miktarda farklı bir sıvı verdi.

Üç saksıda yalnız sulama sıvısı farklıdır.Görsel: Sınav Defteri
On gün sonra
SaksıFidenin boyuGörünüm
K15 cmyeşil, dik
L9 cmyaprak uçları sararmış
M6 cmsolmuş

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Yalnız sulama sıvısı değişti; sabunlu ve tuzlu suyla sulanan fideler daha az büyüdü. B yanlış: boy ölçülen, yani bağımlı değişkendir; sıvının türü bağımsızdır. C yanlış: sıvı miktarı sabit tutulmalıdır. D deneyin sınamadığı bir genelleme.

⇄Bilgi eşleştirme sorun ve çözüm

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Fen Bilimleri serisindeki Besin zinciri ve su kaynakları sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Biyoçeşitlilik, habitat ve ekosistem

    1. Biyoçeşitlilik nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Habitat ile ekosistem arasındaki fark nedir, biyoçeşitlilik neden önemlidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki canlı çeşitlerinin sayıca zenginliğidir. Habitat bir canlının doğal yaşam alanı, ekosistem ise canlıların ve cansız varlıkların etkileşim içindeki sistemidir. Biyoçeşitlilik doğal dengeyi korur, besin ve ilaç sağlar.

    Konuya dön: Biyoçeşitlilik, habitat ve ekosistem

  2. Endemik ve nesli tükenen türler

    1. Endemik tür ne demek?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türkiye'de nesli tükenen ve tükenme tehlikesindeki canlılar hangileridir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Dünyada yalnız belirli bir bölgede yaşayan türe endemik tür denir. Bitki türlerimizin yaklaşık üçte biri endemiktir. Asya fili ve çitanın nesli ülkemizde tükenmiştir; Akdeniz foku ve kelaynak tükenme tehlikesindedir.

    Konuya dön: Endemik ve nesli tükenen türler

  3. Biyoçeşitliliği tehdit eden etkenler

    1. Biyoçeşitliliği tehdit eden etkenler nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Verilere dayanarak nasıl tahmin yapılır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Orman tahribi ve yangınlar, şehirleşme, kirlilik, aşırı avlanma, aşırı otlatma, anız yakma, aşırı gübre ve ilaç biyoçeşitliliği tehdit eder. Bu etkenler canlıların habitatını bozar. Yıllara göre sayımlar, bir türün geleceği hakkında tahmin yapmayı sağlar.

    Konuya dön: Biyoçeşitliliği tehdit eden etkenler

  4. Isınma yakıtları ve karbon monoksit

    1. Isınmak için kullanılan yakıtlar nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Soba ve doğal gaz zehirlenmesine karşı hangi önlemler alınır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Yakıtlar yakıldığında çevresine enerji veren maddelerdir: katı (kömür, odun), sıvı (mazot, gaz yağı, fuel-oil) ve gaz (doğal gaz, LPG). Hepsi havayı bir ölçüde kirletir. Kötü çalışan soba ve kombilerden sızan karbon monoksit renksiz, kokusuz ve zehirlidir.

    Konuya dön: Isınma yakıtları ve karbon monoksit

  5. Çevre sorunları ve çözümler

    1. Su, toprak ve hava kirliliği neden olur?

      Yapabiliyor musun?
    2. Orman yangınları ve ormansızlaşmaya karşı ne yapılabilir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Atık sular, tarım ilaçları ve petrol suyu; çöp, pil ve kimyasallar toprağı; baca ve egzoz gazları havayı kirletir. Ormanlar yangın ve kesimle yok olur. Kirlilik canlıların ve insanın sağlığını bozar. Arıtma, filtre, ağaçlandırma ve bilinçli tüketim çözümdür.

    Konuya dön: Çevre sorunları ve çözümler

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Okul tiyatrosunda karanlık sahnedeki oyuncuya yalnız kırmızı spot tutuluyor.

Sahnede başka ışık yoktur.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. Tişört kırmızı görünür.
II. Şapka siyah görünür.
III. Etek siyah görünür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Beyaz tişört gelen kırmızı ışığı yansıtır, kırmızı görünür (I). Mavi şapka kırmızıyı yansıtamaz, soğurur ve siyah görünür (II). III yanlış: kırmızı etek kırmızı ışığı yansıtır, kırmızı görünür.Kaynak: Işığın yansıması ve renkler · Beyaz ışık ve renkler

?Soru 2

Elektrik teknisyeni Murat Bey, öğrencilere bir uzatma kablosunu kesip içini gösteriyor. Kablonun ortasında ince bakır teller, çevresinde plastik bir kılıf var.

Murat Bey'in anlatımına göre,
I. Elektrik, iletken olan bakır teller boyunca ilerler.
II. Plastik kılıf yalıtkan olduğu için kabloya dokunan kişiyi korur.
III. Kılıf yeterince kalın yapılırsa plastik elektriği iletmeye başlar.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Bakır iletkendir, elektrik onun içinden geçer (I). Plastik yalıtkandır, dokunanı korur (II). III yanlış: maddenin iletkenliği kalınlığıyla değil cinsiyle ilgilidir; plastik kalın da olsa yalıtkandır. A kılıfın görevini kaçırıyor; B ve D kalın plastiği iletken sanıyor.Kaynak: Elektriğin iletimi ve direnç · İletken ve yalıtkanların kullanımı

?Soru 3

Bir öğrenci, oda sıcaklığında dört katı cismin kütlesini ve hacmini ölçüp tabloya yazıyor.

Ölçüm sonuçları
CisimKütle (g)Hacim (cm³)
K405
L2710
M7910
N5420

Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. L: 27 ÷ 10 = 2,7; N: 54 ÷ 20 = 2,7 g/cm³; yoğunlukları eşit, aynı madde olabilir. B yanlış: K 40 ÷ 5 = 8, M 7,9 g/cm³; K daha yoğundur. C yanlış: büyük hacim büyük yoğunluk demek değildir. D yanlış: M'nin yoğunluğu sudan büyüktür, batar.Kaynak: Maddenin ayırt edici özellikleri · Kütle, hacim ve yoğunluk

?Soru 4

Burak, test devresinin uçları arasına sırayla farklı maddeler koyup ampulü gözlüyor. Sıvıları sınarken uçlara bağlı iki metal levhayı sıvının içine daldırıyor.

Burak'ın gözlemleri
MaddeAmpul
alüminyum folyoyandı
silgiyanmadı
kurşun kalem ucusönük yandı
cam bilyeyanmadı
limon suyusönük yandı

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Kalem ucu ve limon suyuyla ampul sönük de olsa yandı; ikisi de iletkendir. B yanlış: madde değiştirilen, yani bağımsız değişkendir; ampulün yanıp yanmaması bağımlıdır. C yanlış: limon suyu iletti. D yanlış: kalem ucundaki grafit metal değildir ama iletti.Kaynak: Elektriğin iletimi ve direnç · İletken ve yalıtkan maddeler

?Soru 5

Ece, şekildeki devrede reostanın sürgüsünü sırayla K, L ve M noktalarına getirip ampulü gözlüyor.

Elektrik A ucundan sürgüye kadar olan telden geçer.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. Ampul en sönük, sürgü K'deyken yanar.
II. Sürgü M'deyken devredeki direnç en büyüktür.
III. Sürgü L'den K'ye kaydırılırsa ampul sönükleşir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Sürgü M'deyken elektriğin geçtiği tel en uzundur, direnç en büyüktür (II). I yanlış: K'de tel en kısadır, direnç en az, ampul en parlaktır. III yanlış: L'den K'ye gidince tel kısalır, ampul parlaklaşır. A ve C sürgü K'deyken ampulü sönük sanıyor; D sürgünün etkisini ters okuyor.Kaynak: Elektriğin iletimi ve direnç · Reosta

?Soru 6

Elif, masa lambasının dört parçasını şekildeki gibi numaralandırıyor.

Dairenin içinde kablonun kesiti büyütülerek çizilmiştir.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre hangi numaralı parçaların iletken maddeden yapılması gerekir?

✓ D. Fişin uçları prizdeki elektriği alır, kablonun teli onu ampule taşır; ikisi iletken olmalıdır. Kılıf ve düğme kapağı dokunan eli korur, yalıtkandır. A ve B kılıfı, C düğme kapağını iletken sanıyor.Kaynak: Elektriğin iletimi ve direnç · İletken ve yalıtkanların kullanımı

?Soru 7

Bir alışveriş merkezinde üç ayna var: kabindeki boy aynası, otopark dönemecindeki viraj aynası ve makyaj aynası.

Bu aynalarla ilgili,
I. Viraj aynası tümsek aynadır ve geniş bir alanı gösterir.
II. Boy aynasında görüntü kişiyle aynı boydadır.
III. Makyaj aynasında görüntü her zaman küçük ve düzdür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Viraj aynası tümsektir, geniş alanı gösterir (I). Boy aynası düz aynadır, boy değişmez (II). III yanlış: makyaj aynası çukurdur, yakındaki yüzü büyütür; hep küçük ve düz görüntü tümsek aynanındır. A II'yi kaçırıyor; C ve D çukur ile tümseği karıştırıyor.Kaynak: Işığın yansıması ve renkler · Düz, çukur ve tümsek ayna

?Soru 8

Aslı, saf su buzunu oda sıcaklığında bekletip termometreyi iki dakikada bir okuyor. 4 ile 8. dakikalar arasında kapta hem buz hem su var.

Aslı'nın ölçümleri
Zaman (dk)0246810
Sıcaklık (°C)−6−30003

Buna göre,
I. Buzun erime noktası 0 °C'dir.
II. Buz eridiği sürece sıcaklık değişmemiştir.
III. Aynı su dondurulursa −3 °C'de donmaya başlar.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. Buz ile su birlikteyken sıcaklık 0 °C'de kaldı: erime noktası 0 °C'dir (I) ve erime boyunca sıcaklık sabittir (II). III yanlış: saf maddede donma noktası erime noktasına eşittir, su 0 °C'de donar.Kaynak: Maddenin ayırt edici özellikleri · Erime, donma ve kaynama noktası

?Soru 9

Melek, açı ölçer kâğıdının ortasına düz bir ayna dikiyor. Yarıklı kartonla el fenerinden ince bir ışık demeti elde edip aynaya farklı açılarla gönderiyor ve yansıma açısını ölçüyor.

Melek'in ölçümleri
DenemeGelme açısıYansıma açısı
120°20°
240°40°
360°60°

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Üç denemede de iki açı eşit; bu, birinci yansıma kanunudur. B yanlış: gelme açısı değiştirilen, yani bağımsız değişkendir. C yanlış: dik gelen ışın kendi üzerinden döner. D yanlış: kanunlar dağınık yansımada da geçerlidir.Kaynak: Işığın yansıması ve renkler · Yansıma kanunları

?Soru 10

Öğretmen, her biri 100 cm uzunluğunda alüminyum, bakır ve demir çubukları aynı sıcaklıktan başlayarak eşit miktarda ısıtıyor. Çubukların ne kadar uzadığını hassas bir ölçüm aletiyle ölçüyor.

Sarı uçlar uzama miktarını abartarak gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Ölçülen uzama
AlüminyumBakırDemir
1,8 mm1,4 mm1,0 mm

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Uzunluk ve sıcaklık artışı aynıyken uzamalar farklı çıktı; fark maddenin cinsinden gelir. A yanlış: cins değiştirilen, yani bağımsız değişkendir; uzama bağımlıdır. C yanlış: ilk uzunluk kontrol edilen değişkendir. D yanlış: tanecikler büyümez, aralarındaki uzaklık artar.Kaynak: Maddenin ayırt edici özellikleri · Genleşme ve büzülme
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Fen Bilimleri soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →