Solunum ve boşaltım sistemi: akciğerler, gaz değişimi, böbrekler, sağlık
Merdiven çıkınca neden nefes nefese kalırsın, çok su içince neden tuvalete gidersin? Solunum ve boşaltım sistemlerinin birlikte nasıl çalıştığını öğren.
4 durak7. sınıf · 3. ünite
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 14 dk · 9 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaKüçük kan dolaşımı ve büyük kan dolaşımı nedir? Atardamar ve toplardamar arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Sindirim ve dolaşım sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kandan oluşur. Atardamar kanı kalpten götürür, toplardamar kalbe getirir, kılcal damarda kan ile hücreler madde alışverişi yapar. Küçük kan dolaşımı kalp ile akciğer arasında, büyük kan dolaşımı kalp ile vücut arasındadır.
Solunum sistemi hangi organlardan oluşur? Alveolde ne olur?
Kısa cevap: Solunum sistemi; burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve iki akciğerden meydana gelir. Soluk borusu akciğerlerde bronşlara, bronşlar bronşçuklara ayrılır; bronşçukların ucunda alveoller vardır. Alveollerde oksijen kana geçer, karbondioksit kandan havaya verilir.
Bir dakika boyunca nefesini saymayı dene. Farkında olmadan her gün binlerce kez soluk alıp veriyorsun.
Solunum sistemi ne işe yarar?
Hücreler besinlerden enerji üretmek için oksijene ihtiyaç duyar. Bu sırada atık olarak karbondioksit oluşur. Oksijeni vücuda alan, karbondioksiti dışarı atan sisteme solunum sistemi denir.
Havanın yolculuğu
Hava önce burundan girer. Burundaki kıllar ve sıvı tozu ve mikropları tutar. Burnun iç yüzeyi havayı ısıtır ve nemlendirir. Bu yüzden ağızdan değil, burundan nefes almak daha sağlıklıdır.
Hava sonra yutaktan geçer. Gırtlakta ses telleri bulunur; konuşurken onları titreştirirsin. Ardından hava soluk borusuyla göğüs boşluğuna iner.
Soluk borusu iki kola ayrılır ve her biri bir akciğere girer. Bu kollara bronş denir. Bronşlar akciğerin içinde giderek incelen bronşçuklara dallanır.
Bronşçukların ucunda üzüm salkımına benzeyen küçük hava kesecikleri vardır. Bunlara alveol denir. Alveollerin çevresi kılcal damarlarla sarılıdır.
Gaz değişimi alveolde
Alveoldeki havanın oksijeni kılcal damardaki kana geçer. Kandaki karbondioksit de alveole geçip soluk verirken dışarı atılır. Sindirim ve dolaşım sistemi sayfasında gördüğümüz küçük kan dolaşımı, işte bu değişim için kanı akciğere getirir.
Solunum yolu ve görevleri
Yapı
Görevi
burun
havayı süzer, ısıtır, nemlendirir
gırtlak
ses tellerini taşır
soluk borusu
havayı akciğerlere iletir
bronş, bronşçuk
havayı akciğerin içine dağıtır
alveol
kanla oksijen ve karbondioksit değişimi
Akılda kalsın:Burun süzer, borular taşır, alveol değiştirir. Oksijen kana girer, karbondioksit kandan çıkar.
Burslulukta
Nasıl sorulurSolunum yolu harflerle işaretli bir şemayla ya da yapıların görev kartlarıyla verilir; gaz değişiminin nerede olduğu sorulur.
TuzakGaz değişiminin bronşlarda ya da soluk borusunda olduğunu sanmak.
İpucuKılcal damarla sarılı tek yapıyı bul, o alveoldür.
↕Sıralama havanın yolu
bronşlar
burun
alveoller
soluk borusu
bronşçuklar
yutak ve gırtlak
?Soru çöz öncüllü
Soğuk bir kış sabahı Ela, okula yürürken ağzından nefes alıyor. Öğretmeni ona burnundan nefes almasını öneriyor.
Öğretmenin bu önerisinin gerekçesi olarak, I. Burnun iç yüzeyi soğuk havayı ısıtır ve nemlendirir. II. Burundaki kıllar ve sıvı tozu ve mikropları tutar. III. Oksijen burunda kana geçer. ifadelerinden hangileri söylenebilir?
✓ C. Burun havayı ısıtıp nemlendirir (I) ve süzer (II); soğuk, kuru ve tozlu hava boğazı tahriş eder. III yanlış: gaz değişimi burunda değil, alveollerde olur. A süzme görevini kaçırıyor; B ve D gaz değişimini buruna veriyor.
?Soru çöz şema okuma
Şemada bir alveol ile onu saran kılcal damar arasında geçen iki gaz K ve L ile gösterilmiştir.
Kesikli ok kanın akış yönünü gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. K oksijendir. II. L karbondioksittir. III. Kılcal damardan kalbe giden kanın oksijeni artmıştır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Alveoldeki havanın oksijeni kana geçer: K oksijendir (I). Kandaki karbondioksit alveole geçer ve soluk verirken atılır: L karbondioksittir (II). Oksijen alan kan kalbe döner (III); bu küçük kan dolaşımıdır. A ve B kanın oksijenlendiğini, C K'nin oksijen olduğunu kaçırıyor.
SİSTEM · SOLUNUM
Soluk alıp verme: diyafram ve kaburgaların işi
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSolunum sistemi hangi organlardan oluşur? Alveolde ne olur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Solunum sistemi; burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve iki akciğerden meydana gelir. Soluk borusu akciğerlerde bronşlara, bronşlar bronşçuklara ayrılır; bronşçukların ucunda alveoller vardır. Alveollerde oksijen kana geçer, karbondioksit kandan havaya verilir.
Soluk alıp verme nasıl olur? Diyafram ne işe yarar?
Kısa cevap: Soluk alırken diyafram kasılıp düzleşir, kaburgalar arasındaki kaslar kasılır; göğüs boşluğu genişler ve akciğerlere hava dolar. Soluk verirken bu kaslar gevşer, göğüs boşluğu daralır ve hava dışarı çıkar. Akciğerlerin kendisinde kas yoktur.
Derin bir nefes al ve elini karnına koy. Karnının hafifçe öne çıktığını hissedersin; bunu diyafram yapar.
Akciğer kendi kendine şişmez
Bir önceki konuda havanın akciğere giden yolunu gördük. Peki hava neden içeri girer? Akciğerler süngerimsi organlardır ve kendi başlarına kasılıp gevşeyemez. Onları göğüs boşluğunu saran kaslar hareket ettirir.
Göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran kubbe biçimli kasa diyafram denir. Kaburgaların arasında da küçük kaslar vardır.
Soluk alma ve verme
Soluk alma ile soluk vermeyi karşılaştır
Soluk alma
Soluk verme
diyafram
kasılır, düzleşir
gevşer, kubbeleşir
kaburga arası kaslar
kasılır, kaburgalar yukarı ve dışa açılır
gevşer, kaburgalar iner
göğüs boşluğu
genişler
daralır
akciğerler
hacmi artar, hava dolar
hacmi azalır, hava çıkar
Koşarken hücrelerin daha çok oksijene ihtiyacı olur. Bu yüzden soluk alıp verme hızın ve kalp atışın artar. Dinlenince ikisi de yavaş yavaş normale döner.
Doğru nefes almak
Heyecanlandığında burnundan derin ve yavaş bir nefes alıp birkaç saniye tutabilir, sonra yavaşça verebilirsin. Bu, kalp atışını ve nefesini sakinleştirir. Soğuk havada ağızdan nefes almak boğazı tahriş edebilir.
Akılda kalsın:Kas kasılır, göğüs genişler, hava girer. Akciğer bir balon gibi davranır ama onu çeken diyaframdır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBalonlu bir akciğer modeli ya da soluk alma-verme sırasında değişenlerin tablosu verilir; doğru eşleştirme sorulur.
TuzakSoluk alırken diyaframın gevşediğini ya da akciğerin kendi kasıyla şiştiğini sanmak.
İpucu"kasılma = genişleme = hava girer" zincirini kur.
?Soru çöz deney düzeneği
Fen kulübü, tabanı kesilmiş bir pet şişeyle akciğer modeli kuruyor. Şişenin ağzına Y biçimli bir pipet, pipetin iki ucuna birer küçük balon takılıyor. Şişenin altı lastik bir zarla kapatılıyor. Öğrenciler zarı aşağı çekince balonların şiştiğini görüyor.
Zar aşağı çekilince şişenin içindeki boşluk genişliyor.Görsel: Sınav Defteri
Bu modelle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
✓ B. Zarın aşağı inmesi, diyaframın kasılıp düzleşmesine benzer; bu soluk almadır, balonlara hava dolar. A doğrudur: zar diyaframın yerindedir. C doğrudur: pipetin iki kolu bronşlar gibi havayı balonlara dağıtır. D doğrudur: balonlarda kas yoktur, şişe içi genişleyince dolarlar.
▭Boşluk doldurma
Soluk alırken diyafram ve düzleşir. Göğüs boşluğu ve akciğerlere hava dolar. Soluk verirken kaslar gevşer, göğüs boşluğu .
SİSTEM · BOŞALTIM
Boşaltım: böbrekler, idrar yolu ve atık atan öteki organlar
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSindirim sistemi hangi organlardan oluşur? Karaciğer ve pankreasın görevi nedir?Bağlantılı konudan (Sindirim ve dolaşım sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Besin sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüsten geçer. Sindirim ağızda başlar, ince bağırsakta tamamlanır ve besin orada kana geçer. Karaciğer safra, pankreas öz su salgılayarak sindirime yardım eder.
Boşaltım sistemi hangi organlardan oluşur? Böbreklerin görevi nedir? Atıkları başka hangi organlar atar?
Kısa cevap: Boşaltım sistemi böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan oluşur. Böbrekler kanı süzer, atıklardan ve fazla sudan idrar oluşturur. Deri terle, akciğerler karbondioksit ve su buharıyla da atık atar; karaciğer zararlı maddeleri daha az zararlı hâle getirir.
Sıcak bir günde bol su içsen de az tuvalete gidersin. Çünkü vücudun suyun bir kısmını terle atmıştır.
Kanı temizleyen sistem
Hücreler çalışırken atık maddeler üretir. Bu atıklar kanda birikirse vücut zarar görür. Kandaki atıkları ve fazla suyu süzüp dışarı atma işini boşaltım sistemi yapar.
Belimizin iki yanında fasulye biçimli iki böbrek bulunur. Böbrekler, içlerinden geçen kanı bir süzgeç gibi temizler. Kandan ayrılan atıklar ve fazla su idrarı oluşturur.
İdrarın yolu
Her böbrekten çıkan ince bir boru vardır; buna üreter (idrar borusu) denir. Üreterler idrarı idrar kesesine taşır. İdrar kesesi kaslı bir torbadır ve idrar burada birikir. Kese dolunca idrar üretra (idrar kanalı) yoluyla dışarı atılır.
Boşaltıma yardım eden organlar
Atık atma işini yalnız böbrekler yapmaz. Deri, ter bezleriyle su ve tuzun bir kısmını atar; terleme vücudu da serinletir. Akciğerler, soluk verirken karbondioksit ve su buharını dışarı çıkarır.
Sindirim ve dolaşım sistemi sayfasında gördüğümüz kalın bağırsak, sindirilmeyen artıkları ve fazla suyu vücuttan uzaklaştırır. Karaciğer ise sindirim ve öteki işler sonunda oluşan zararlı maddeleri daha az zararlı maddelere dönüştürür.
Vücuttan atık atan organlar
Organ
Ne atar?
böbrekler
idrar (atıklar ve fazla su)
deri
ter (su ve tuz)
akciğerler
karbondioksit ve su buharı
kalın bağırsak
sindirilmeyen artıklar ve fazla su
Soru nasıl okunur?
Koşudan sonra terleyen Can'ın derisi hangi sisteme yardım eder?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: bir organın hangi sisteme yardım ettiği soruluyor.
Anahtar: ter, su ve tuzun vücuttan atılmasıdır.
Eleme: deri solunum yapmaz; atık atmak boşaltımın işidir, serinleme ise ek bir yarardır.
Cevap: boşaltım sistemine
Akılda kalsın:Böbrek süzer, üreter taşır, kese biriktirir, üretra atar. Ter ve soluk da birer boşaltımdır.
Burslulukta
Nasıl sorulurSıcak ve soğuk günlerde içilen su ile idrar miktarı bir tabloda verilir ya da organların görevleri eşleştirilir.
TuzakAtıkların yalnız böbrekle atıldığını sanmak.
İpucuSuyun vücuttan çıkış yollarını say: idrar, ter, soluk.
⇄Bilgi eşleştirme kim ne yapar?
?Soru çöz öncüllü
Emre, iki farklı günde içtiği su ile idrar miktarını not ediyor. İki gün de aynı yemekleri yiyor ve aynı sürede bisiklet sürüyor.
Emre'nin kayıtları
Gün
Hava sıcaklığı
İçilen su
İdrar
Pazartesi
12 °C
2 L
1,5 L
Cumartesi
34 °C
2 L
0,8 L
Buna göre, I. Cumartesi günü Emre'nin derisinden terle atılan su daha fazladır. II. İçilen suyun tamamı idrarla atılır. III. İki gün arasında değiştirilen değişken hava sıcaklığıdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. Su aynı, idrar azaldı; eksik su sıcakta terle atıldı (I). Yiyecek ve hareket aynı tutuldu, farklı olan sıcaklıktı (III). II yanlış: su ter ve soluk verme yoluyla da çıkar; idrar içilen sudan azdır. B III'ü kaçırıyor; C ve D yalnız böbreği atık yolu sayıyor.
SİSTEM · BİRLİKTE ÇALIŞMA
Sağlık ve iş birliği: dört sistem tek takım
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKan neyden oluşur? Kan bağışı neden önemlidir? Dolaşım sistemini nasıl korurum?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sindirim ve dolaşım sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kan, sıvı kısım olan plazma ile alyuvar, akyuvar ve kan pulcuklarından oluşur. Alyuvar oksijen taşır, akyuvar mikroplarla savaşır, kan pulcukları kanın pıhtılaşmasını sağlar. Kan ve organ bağışı hayat kurtaran bir dayanışmadır.
Solunum ve boşaltım sistemini nasıl korurum? Vücuttaki sistemler birlikte nasıl çalışır?
Kısa cevap: Sindirim besini, solunum oksijeni sağlar; dolaşım ikisini hücrelere taşır; boşaltım ve solunum atıkları atar. Bu sistemleri sigaradan ve kirli havadan uzak durarak, yeterli su içerek, spor yaparak ve dengeli beslenerek koruruz.
Bir futbol maçında kaleci, defans ve forvet birlikte oynamazsa takım kazanamaz. Vücudundaki sistemler de böyledir.
Dört sistem tek takım
Sindirim ve dolaşım sistemi sayfasında besinin kana geçtiğini, kanın vücudu dolaştığını gördük. Bu sayfada oksijenin akciğerde kana girdiğini ve atıkların nasıl atıldığını öğrendik. Şimdi parçaları birleştirelim.
Kan, hücreye gelen ve hücreden giden her şeyi taşır.Görsel: Sınav Defteri
Hücre, besin ve oksijeni kullanarak enerji üretir. Bu sırada karbondioksit, su ve başka atıklar oluşur. Kan bu atıkları akciğerlere ve böbreklere götürür. Bir sistem aksarsa öteki sistemler de etkilenir.
Solunum sağlığı
Sigara dumanı akciğerlere ve kalbe zarar verir; sigara içilen ortamda bulunmak da zararlıdır. Yeşilay, bağımlılıklara karşı toplumu bilinçlendiren bir vakıftır. ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ücretsiz destek verir.
Kapalı odaları sık sık havalandırmak, tozlu ortamda maske takmak ve açık havada spor yapmak solunum sistemini korur.
Boşaltım sağlığı
Böbreklerin sağlıklı çalışması için gün boyunca yeterli su içmek gerekir. Çok tuzlu yiyecekler böbrekleri yorar. Tuvalet ihtiyacını uzun süre ertelemek de idrar yolunu zorlar.
Akılda kalsın:Sindirim ve solunum getirir, dolaşım taşır, boşaltım ve solunum götürür. Su, temiz hava ve hareket dört sistemi birden korur.
Burslulukta
Nasıl sorulurKoşan bir sporcunun nabız ve soluk sayısı tabloda verilir ya da bir sistemin aksaması anlatılır; hangi sistemlerin etkileneceği sorulur.
TuzakSistemlerin birbirinden bağımsız çalıştığını sanmak.
İpucuMaddenin nereden girip hangi yolla hücreye ulaştığını izle.
?Soru çöz veri okuma
Beden eğitimi dersinde Ayaz, dinlenirken ve farklı sürelerde ip atladıktan hemen sonra bir dakikadaki soluk alıp verme sayısını ve nabzını ölçüyor.
Ayaz'ın ölçümleri
Durum
Soluk sayısı (1 dk)
Nabız (1 dk)
dinlenirken
18
80
2 dk ip atlayınca
30
115
4 dk ip atlayınca
38
140
Buna göre aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
✓ D. Tabloda idrarla ilgili hiçbir ölçüm yok; bu yargı verilerden çıkarılamaz. A çıkarılabilir: soluk ve nabız artışı daha çok oksijen ihtiyacını gösterir. B çıkarılabilir: iki değer birlikte arttı. C çıkarılabilir: Ayaz'ın değiştirdiği şey ip atlama süresidir.
▭Boşluk doldurma
Hücrelere gereken oksijeni solunum, besini sistemi sağlar. Bunları hücrelere sistemi taşır. Hücrede oluşan karbondioksit dışarı atılır.
sindirimdolaşımboşaltımakciğerlerdenböbreklerden
Şunları yapabiliyor musun?
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Solunum organları
Solunum sistemi hangi organlardan oluşur?
Yapabiliyor musun?
Alveolde ne olur?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Solunum sistemi; burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve iki akciğerden meydana gelir. Soluk borusu akciğerlerde bronşlara, bronşlar bronşçuklara ayrılır; bronşçukların ucunda alveoller vardır. Alveollerde oksijen kana geçer, karbondioksit kandan havaya verilir.
Soluk alırken diyafram kasılıp düzleşir, kaburgalar arasındaki kaslar kasılır; göğüs boşluğu genişler ve akciğerlere hava dolar. Soluk verirken bu kaslar gevşer, göğüs boşluğu daralır ve hava dışarı çıkar. Akciğerlerin kendisinde kas yoktur.
Boşaltım sistemi böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan oluşur. Böbrekler kanı süzer, atıklardan ve fazla sudan idrar oluşturur. Deri terle, akciğerler karbondioksit ve su buharıyla da atık atar; karaciğer zararlı maddeleri daha az zararlı hâle getirir.
Sindirim besini, solunum oksijeni sağlar; dolaşım ikisini hücrelere taşır; boşaltım ve solunum atıkları atar. Bu sistemleri sigaradan ve kirli havadan uzak durarak, yeterli su içerek, spor yaparak ve dengeli beslenerek koruruz.
Buna göre oksijence zengin kan taşıyan damarlar hangileridir?
✓ B. Akciğerden kalbe dönen kan (2) oksijen almıştır; kalp bu kanı vücuda pompalar (3). A, 1'i atardamar olduğu için oksijenli sanıyor ama o kan vücuttan gelmiştir. C ikisini de ters seçiyor. D vücuttan dönen kanın (4) oksijenini kullanılmış saymıyor.Kaynak: Sindirim ve dolaşım sistemi · Kalp, damarlar, dolaşım
?Soru 2
Zeynep, eşit kütlede iki bisküvi alıyor. Birini bütün bırakıyor, ötekini havanda toz hâline getiriyor. İki bardağa aynı sıcaklıkta eşit miktar su koyuyor ve bisküvilerin suda tamamen dağılma süresini ölçüyor.
Bütün bisküvi 9 dakikada, ezilmiş bisküvi 2 dakikada tamamen dağılıyor.Görsel: Sınav Defteri
Bu deney, sindirimle ilgili hangi bilgiyi en iyi destekler?
✓ A. Toz hâlindeki bisküvinin suya değen yüzeyi büyüktü, çabuk dağıldı; çiğneme de besini böyle hazırlar. B deneyle ilgisizdir ve yanlıştır: kimyasal sindirim midede ve ince bağırsakta sürer. C ezmeyi kimyasal değişim sanıyor. D değişkenleri karıştırıyor: parça büyüklüğü değiştirilen, dağılma süresi ölçülendir.Kaynak: Sindirim ve dolaşım sistemi · Fiziksel ve kimyasal sindirim
?Soru 3
Bir öğretmen, sindirim sistemindeki üç yapının özelliklerini tahtaya tablo olarak yazıyor:
Tahtadaki tablo
Yapı
Besin içinden geçer mi?
Burada ne olur?
K
hayır
salgısı yağları küçük damlacıklara ayırır
L
evet
fiziksel ve kimyasal sindirim; besinler kana geçer
M
evet
sindirim olmaz
Buna göre, I. K karaciğerdir. II. L midedir. III. M yemek borusu olabilir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Safra üreten ve besinin geçmediği yardımcı organ karaciğerdir (I). Besinin geçtiği ama sindirilmediği yer yemek borusu olabilir (III). II yanlış: emilim midede değil, ince bağırsakta olur; L ince bağırsaktır. A III'ü gözden kaçırıyor; B ve D emilimi mideye veriyor.Kaynak: Sindirim ve dolaşım sistemi · Sindirim organları
?Soru 4
Bora, kütleleri farklı üç oyuncak kamyonu aynı rampanın aynı noktasından serbest bırakıyor. Rampanın sonundaki boş kibrit kutusu her çarpışmada bir miktar kayıyor; Bora kutunun kaydığı yolu ölçüyor.
Her denemede kamyon aynı noktadan bırakılıyor.Görsel: Sınav Defteri
Bora'nın ölçümleri
Kamyon
Kütle
Kutunun kaydığı yol
K
100 g
8 cm
L
200 g
15 cm
M
300 g
23 cm
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ D. Kamyonlar aynı yükseklikten bırakıldı; değişen yalnız kütleydi. Deney süratin değil, kütlenin etkisini gösterir. A doğrudur: değiştirilen kütledir. B doğrudur: yükseklik aynı tutuldu. C doğrudur: kutuyu en uzağa M itti, yani en çok enerjiyi o aktardı.Kaynak: İş ve enerji · Kinetik ve potansiyel enerji
?Soru 5
Nehir, bir tenis topunu 120 cm yükseklikten serbest bırakıyor ve topun her sekişte çıktığı yüksekliği telefonundaki video ile ölçüyor.
Nehir'in ölçümleri
Sekme
1.
2.
3.
Çıktığı yükseklik
84 cm
59 cm
41 cm
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. Yükseklik azaldığı için topun hareket ve konum enerjisi azaldı; eksilen kısım ısı ve sese dönüştü. A korunumu çiğniyor: enerji yok olmaz. B tersini söylüyor: 41 cm, 120 cm'den alçaktır. D yanlış: sürtünmesiz durumda top en çok bırakıldığı yüksekliğe çıkabilirdi, daha yükseğe değil.Kaynak: İş ve enerji · Sürtünme ve ısı enerjisi
?Soru 6
Vagon, şekildeki hız treni rayının K noktasından serbest bırakılıyor; sürtünme ihmal ediliyor.
M tepesi K’den alçaktır.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Vagonun kinetik enerjisi en çok L noktasındadır. II. K'den L'ye inerken potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür. III. M noktasında vagonun kinetik enerjisi sıfırdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. L en alçak nokta olduğu için kinetik enerji orada en büyüktür (I). İnerken yükseklik azalır, sürat artar (II). III yanlış: M, K'den alçaktır; vagon M'ye ulaştığında hâlâ hareket eder. B I'i kaçırıyor; C ve D her tepede vagonun durduğunu sanıyor.Kaynak: İş ve enerji · Enerji dönüşümü ve korunumu
?Soru 7
Okulun sağlık kulübü, kan bağışı kampanyası için panoya kartlar hazırlıyor. Kulüp başkanı kartları kontrol ediyor.
Panodaki kartlar
Kart
Yazan bilgi
I
Bağışlanan kan, hastanın kaybettiği alyuvar, akyuvar ve kan pulcuklarını yerine koyabilir.
II
Kan, ihtiyaç olduğunda fabrikada kolayca üretilebilir.
III
Kan bağışı, toplumsal dayanışmanın bir örneğidir.
Buna göre hangi kartlardaki bilgiler doğrudur?
✓ D. Bağışlanan kan, kan hücrelerini ve plazmayı hastaya aktarır (I); bağış bir yardımlaşma örneğidir (III). II yanlış: kan yapay olarak üretilemez, bu yüzden bağış gerekir. A I'i gözden kaçırıyor; B ve C kanın üretilebildiğini sanıyor.Kaynak: Sindirim ve dolaşım sistemi · Kan, kan bağışı, sağlık
?Soru 8
Bir gazete, gökbilimcilerin görüntülediği yeni bir gezegeni şu çizimle anlatıyor.
Gezegen, yıldızın çevresinde hâlâ oluşuyor.Görsel: Sınav Defteri
Haberi okuyan dört öğrenciden hangisinin yorumu doğrudur?
✓ A. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur; 520 ışık yılı uzaklıktan gelen ışık bize yaklaşık 520 yılda ulaşır. B uzaklığı yıldızın yaşı sanıyor. C ışık yılını zaman birimi sanıyor. D yanlış: Proxima Centauri yalnız 4,2 ışık yılı uzaktadır.Kaynak: Uzay çağı · Takımyıldız, galaksi, evren
?Soru 9
Bir bilim kulübü üç uzay aracının adını kartlara saklıyor, önlerine özelliklerini yazıyor.
Kulübün araç kartları
Kart
İçinde astronot bulunur
Görevden sonra Dünya'ya geri döner
K
✓
✓
L
–
–
M
✓
–
Buna göre K, L ve M kartlarının arkasındaki araçlar aşağıdakilerden hangisi olabilir?
✓ C. Astronot taşıyıp geri dönen araç mekiktir (K). İnsansız ve geri dönmeyen sonda L olabilir. Astronotların kaldığı ama Dünya'ya inmeyen araç istasyondur (M). A istasyonu geri döndürüyor; B sondaya astronot koyuyor; D istasyonu insansız sayıyor.Kaynak: Uzay çağı · Uzay ve uzay araçları
?Soru 10
Defne, karanlık odasının tavanına 40 sönük, ışıklı yıldız çıkartması yapıştırıyor. Masa lambasını farklı parlaklıklarda yakıp kaç yıldız görebildiğini sayıyor.
Defne her ölçümde yalnız lambanın parlaklığını değiştiriyor.Görsel: Sınav Defteri
Defne'nin ölçümleri
Lamba
Görülen yıldız sayısı
kapalı
40
kısık
23
tam parlak
6
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ A. Lamba şehir ışıklarını, çıkartmalar yıldızları temsil eder; ışık arttıkça görülen yıldız azaldı. B tersini söylüyor: parlaklık bağımsız değişkendir. C görmeyi varlıkla karıştırıyor: 40 çıkartma yerinde. D yanlış: uzaklık kontrol edilen değişkendir, sabit kalmalı.Kaynak: Uzay çağı · Teleskop ve gözlemevi