İş ve enerji: fiziksel iş, kinetik ve potansiyel enerji, enerjinin korunumu
Ağır çantayı tutup beklemek seni yorar ama fen diliyle hiç iş yapmamışsındır. İşin gerçek anlamını, enerji çeşitlerini ve enerjinin kaybolmadığını öğren.
4 durak7. sınıf · 2. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 16 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
Fiziksel anlamda iş: kuvvet ve yer değiştirme birlikte
MEB 7. sınıf · Kuvvet ve enerjiyi keşfedelim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKuvvetin özellikleri nelerdir? Yön ile doğrultu arasındaki fark nedir?6. sınıftan (Bileşke kuvvet, sürat ve hız). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bir kuvveti tam anlatmak için dört özelliğini söyleriz: büyüklüğü, yönü, doğrultusu ve uygulama noktası. Kuvvet okla gösterilir; okun boyu büyüklüğü, ucu yönü gösterir. Doğrultu iki zıt yönü birlikte kapsar; doğu-batı doğrultusu gibi.
Fen bilimlerinde iş nedir? Ağır çantayı tutup beklemek neden iş sayılmaz?
Kısa cevap: Fiziksel anlamda iş için iki koşul gerekir: cisme bir kuvvet uygulanmalı ve cisim bu kuvvetin doğrultusunda yer değiştirmelidir. Biri eksikse iş yapılmaz. İş, kuvvet ve yer değiştirme arttıkça artar; birimi joule'dür (J).
Otobüs durağında ağır çantanı yirmi dakika tuttun ve kolların yoruldu. Fen diliyle ise bu sürede hiç iş yapmadın.
Günlük dildeki iş, fendeki iş
Günlük hayatta ödev yazmak, düşünmek, beklemek de "iş" sayılır. Fen bilimlerinde iş kelimesinin daha dar bir anlamı vardır. Yorulmak tek başına iş yapıldığını göstermez.
5. sınıfta kuvvetin bir itme ya da çekme olduğunu öğrendin. Fiziksel anlamda iş yapılması için iki koşul birlikte gerçekleşmelidir:
Cisme bir kuvvet uygulanmalıdır.
Cisim, uygulanan kuvvetin doğrultusunda yer değiştirmelidir.
Duvarı bütün gücünle itersen kuvvet uygularsın ama duvar yerinden oynamaz; iş yapılmaz. Çantayı tutup beklerken de çanta yer değiştirmez.
Doğrultu önemli
Çantayı yerden kaldırırken onu yukarı doğru çekersin ve çanta yukarı çıkar; iş yapılır. Çantayı elinde tutup koridorda yürürken ise kolun yukarı doğru kuvvet uygular, çanta yatay gider. Kuvvetin doğrultusunda yer değiştirme olmadığı için bu kuvvet iş yapmaz.
İş yapılıyor mu?
Durum
Kuvvet var mı?
Kuvvet doğrultusunda yer değiştirme var mı?
Sonuç
market arabasını iterek ilerletmek
evet
evet
iş yapılır
sırt çantasını yerden masaya kaldırmak
evet
evet
iş yapılır
park etmiş arabayı itip kımıldatamamak
evet
hayır
iş yapılmaz
tepsiyi elde tutup düz yolda yürümek
evet (yukarı)
hayır (hareket yatay)
tepsiyi tutan kuvvet iş yapmaz
İş neye bağlıdır?
Uygulanan kuvvet büyüdükçe yapılan iş artar. Cismin kuvvet doğrultusunda aldığı yol uzadıkça da iş artar. Kuvvet iki katına çıkarsa, yol aynı kalırken iş de iki katına çıkar.
İşin birimi joule'dür ve J harfiyle gösterilir. Kuvvet Newton, yol metre ile ölçülünce iş joule olarak bulunur.
Akılda kalsın:Kuvvet var, kuvvet yönünde hareket var: iş var. Biri eksikse yorulsan da iş yoktur.
Burslulukta
Nasıl sorulurGörsellerle günlük durumlar verilir; hangilerinde fiziksel anlamda iş yapıldığı ya da iki öğrencinin işleri oranla karşılaştırılır.
TuzakYorulmayı iş saymak.
İpucuHer durumda kuvvetin yönünü ve cismin hareket yönünü ayrı ayrı yaz.
?Soru çöz öncüllü
Okulun spor gününde üç öğrencinin yaptığı hareketler çizilip not ediliyor.
Altın oklar uygulanan kuvvetleri gösterir.Görsel: Sınav Defteri
I. Ece, halteri yerden başının üstüne kaldırıyor. II. Kaan, halteri başının üstünde 10 saniye hareketsiz tutuyor. III. Lale, halat çekme yarışında rakip takımla eşit kuvvetle çekiyor ve halat hiç kıpırdamıyor.
Buna göre hangilerinde fiziksel anlamda iş yapılmıştır?
✓ B. Yalnız Ece'nin uyguladığı kuvvet halteri kuvvet yönünde, yukarı taşıdı. A ve C Kaan'ın yorulmasını iş sanıyor; halter yer değiştirmedi. D yanlış: Lale büyük kuvvet uyguladı ama halat yer değiştirmedi.
▭Boşluk doldurma oran
Mert bir kutuyu aynı kuvvetle önce 3 m, sonra 6 m itiyor. İkinci seferde yaptığı iş, ilkinin katıdır. Defne iki kat büyük kuvvetle bir kutuyu 1,5 m itiyor. Defne'nin işi ile Mert'in ilk işi birbirine . İşin birimi .
KARŞILAŞTIRMA · ENERJİ
Kinetik ve potansiyel enerji: hareketin ve konumun enerjisi
MEB 7. sınıf · Kuvvet ve enerjiyi keşfedelim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaYoğunluk nedir, nasıl hesaplanır? Düzensiz bir cismin hacmi nasıl ölçülür?6. sınıftan (Maddenin ayırt edici özellikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yoğunluk, birim hacimdeki madde miktarıdır. Kütle hacme bölünerek bulunur; kütle gram, hacim santimetreküp ise birim g/cm³ olur. Kütle terazi ile, sıvı hacmi dereceli silindirle ölçülür. Düzensiz bir katının hacmi, suya batırılınca yükselen ya da taşırma kabından taşan suyun hacmine eşittir.
Kinetik enerji ve potansiyel enerji nedir, neye bağlıdır?
Kısa cevap: Enerji, iş yapabilme yeteneğidir ve birimi joule'dür. Hareket eden cismin kinetik enerjisi kütle ve süratle artar. Yüksekteki cismin çekim potansiyel enerjisi kütle ve yükseklikle artar. Esnetilen cismin esneklik potansiyel enerjisi esnetme miktarıyla artar.
Kaykayla hızla gelip bir boş kutuya çarparsan kutu uzağa savrulur. Yavaş gelirsen kutu biraz kayar. Aradaki fark, sahip olduğun enerjidedir.
Enerji: iş yapma gücü
Bir önceki konuda gördüğün işi yapabilmek için enerji gerekir. Bu yüzden enerji, iş yapabilme yeteneği olarak tanımlanır. Birimi de iş gibi joule'dür.
Enerjinin ısı, ışık, elektrik gibi pek çok çeşidi vardır. Bu konuda hareketle ve konumla ilgili iki çeşidini inceleyeceğiz.
Kinetik enerji
Hareket eden her cismin enerjisi vardır. Cismin hareketinden kaynaklanan enerjiye kinetik enerji denir. Duran cismin kinetik enerjisi yoktur.
Kinetik enerji iki şeye bağlıdır: kütle ve sürat. Aynı süratle giden kamyonun kinetik enerjisi bisikletinkinden büyüktür. Aynı bisiklet hızlandıkça kinetik enerjisi artar.
Potansiyel enerji
Cisimlerin konumları ya da şekilleri nedeniyle depoladıkları enerjiye potansiyel enerji denir. İki çeşidi vardır.
Yer çekimi nedeniyle yüksekteki cismin sahip olduğu enerjiye çekim potansiyel enerjisi denir. Cismin kütlesi ve yerden yüksekliği arttıkça bu enerji artar. Dalda duran elma ve rafın üstündeki saksı bu enerjiye sahiptir.
Gerilen lastik ya da sıkıştırılan yay eski şekline dönmek ister. Bu cisimlerde depolanan enerjiye esneklik potansiyel enerjisi denir. Cisim ne kadar çok esnetilirse o kadar çok enerji depolar. Yaylı tükenmez kalem ve okçunun gerdiği yay buna örnektir.
Üç enerjiyi karşılaştır
Enerji
Nereden gelir?
Neye bağlı?
Örnek
kinetik
hareketten
kütle, sürat
yuvarlanan top
çekim potansiyel
yüksekte bulunmaktan
kütle, yükseklik
barajda biriken su
esneklik potansiyel
esnetilmekten
esnetme miktarı
gerilmiş sapan lastiği
Akılda kalsın:Kinetik hareket ister, potansiyel konum ya da esneme ister. Kütle, kinetik ve çekim potansiyel enerjisinin ikisini de artırır.
Burslulukta
Nasıl sorulurKütlesi, sürati ya da yüksekliği verilen cisimler bir tabloda karşılaştırılır; hangisinin enerjisinin büyük olduğu sorulur.
TuzakYüksekte duran cismin kinetik enerjisi olduğunu sanmak.
İpucuÖnce cismin hareket edip etmediğine, sonra kütle ve yüksekliğe bak.
⇄Bilgi eşleştirme hangi enerji?
?Soru çöz deney düzeneği
Bora, kütleleri farklı üç oyuncak kamyonu aynı rampanın aynı noktasından serbest bırakıyor. Rampanın sonundaki boş kibrit kutusu her çarpışmada bir miktar kayıyor; Bora kutunun kaydığı yolu ölçüyor.
Her denemede kamyon aynı noktadan bırakılıyor.Görsel: Sınav Defteri
Bora'nın ölçümleri
Kamyon
Kütle
Kutunun kaydığı yol
K
100 g
8 cm
L
200 g
15 cm
M
300 g
23 cm
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ D. Kamyonlar aynı yükseklikten bırakıldı; değişen yalnız kütleydi. Deney süratin değil, kütlenin etkisini gösterir. A doğrudur: değiştirilen kütledir. B doğrudur: yükseklik aynı tutuldu. C doğrudur: kutuyu en uzağa M itti, yani en çok enerjiyi o aktardı.
DÖNÜŞÜM · ENERJİ
Enerji dönüşümü ve korunumu: enerji kaybolmaz, biçim değiştirir
MEB 7. sınıf · Kuvvet ve enerjiyi keşfedelim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKinetik enerji ve potansiyel enerji nedir, neye bağlıdır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Enerji, iş yapabilme yeteneğidir ve birimi joule'dür. Hareket eden cismin kinetik enerjisi kütle ve süratle artar. Yüksekteki cismin çekim potansiyel enerjisi kütle ve yükseklikle artar. Esnetilen cismin esneklik potansiyel enerjisi esnetme miktarıyla artar.
Kinetik ve potansiyel enerji birbirine nasıl dönüşür? Enerjinin korunumu ne demektir?
Kısa cevap: Bir cisim aşağı inerken potansiyel enerjisi kinetik enerjiye, yukarı çıkarken kinetik enerjisi potansiyel enerjiye dönüşür. Enerji yoktan var olmaz, var olan enerji de yok olmaz; yalnız bir türden başka bir türe dönüşür. Buna enerjinin korunumu denir.
Lunaparktaki hız trenine motor yalnız ilk tepeye kadar yardım eder. Sonrasını tren kendi enerjisiyle tamamlar.
Aşağı inerken, yukarı çıkarken
Önceki konuda gördüğümüz kinetik ve potansiyel enerji sürekli birbirine dönüşebilir. Salıncakta en yüksek noktada bir an durursun. Burada potansiyel enerjin en büyük, kinetik enerjin sıfırdır.
Aşağı inerken yüksekliğin azalır, süratin artar. Potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür. En alt noktada kinetik enerji en büyüktür. Karşı tarafa çıkarken tersi olur: kinetik enerji yeniden potansiyel enerjiye döner.
Soru nasıl okunur?
Daldan düşen elma, yere değmeden hemen önce en çok hangi enerjiye sahiptir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: "yere değmeden hemen önce" bir anı soruyor; elmanın o andaki konumunu ve hızını düşün.
Anahtar: en alçak noktada yükseklik en az, sürat en fazladır.
Sürtünme ihmal edildiğinde toplam enerji her noktada aynıdır.Görsel: Sınav Defteri
Enerjinin korunumu
Dönüşüm sırasında bir enerji azalırken öteki aynı miktarda artar. Enerji yoktan var olmaz, var olan enerji de yok olmaz; yalnız biçim değiştirir. Buna enerjinin korunumu denir.
Esneklik potansiyel enerjisi de dönüşür. Oyuncak tabancanın yayını sıkıştırıp bırakınca yayın enerjisi mermiye kinetik enerji olarak geçer. Trambolinde çöken branda, seni yukarı fırlatırken aynı dönüşümü yapar.
Günlük hayatta dönüşümler
Olay
Dönüşüm
kaydıraktan kaymak
çekim potansiyel → kinetik
yukarı atılan topun yükselmesi
kinetik → çekim potansiyel
sapanla taş fırlatmak
esneklik potansiyel → kinetik
trambolinde zıplamak
kinetik ↔ esneklik potansiyel ↔ çekim potansiyel
Akılda kalsın:Yükseklik düşerse sürat artar. Enerji el değiştirir ama toplamı kaybolmaz.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir pistte ya da salıncakta harflerle işaretli noktalar verilir; enerjilerin hangi noktada en büyük olduğu ya da sütun grafiği sorulur.
TuzakEn yüksek noktada kinetik enerjinin de en büyük olduğunu sanmak.
İpucuYüksekliğe bak; yüksek nokta potansiyeli, alçak nokta kinetiği büyütür.
?Soru çöz öncüllü
Vagon, şekildeki hız treni rayının K noktasından serbest bırakılıyor; sürtünme ihmal ediliyor.
M tepesi K’den alçaktır.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Vagonun kinetik enerjisi en çok L noktasındadır. II. K'den L'ye inerken potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür. III. M noktasında vagonun kinetik enerjisi sıfırdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. L en alçak nokta olduğu için kinetik enerji orada en büyüktür (I). İnerken yükseklik azalır, sürat artar (II). III yanlış: M, K'den alçaktır; vagon M'ye ulaştığında hâlâ hareket eder. B I'i kaçırıyor; C ve D her tepede vagonun durduğunu sanıyor.
↕Sıralama yaylı top atar
Top yükselirken yavaşlar.
Yay sıkıştırılır, esneklik potansiyel enerjisi depolanır.
Top düşerken hızlanır.
Yay bırakılır, top kinetik enerji kazanarak fırlar.
Top en yüksek noktada bir an durur.
DÖNÜŞÜM · ENERJİ
Sürtünme ve ısı: enerji nereye gidiyor?
MEB 7. sınıf · Kuvvet ve enerjiyi keşfedelim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKinetik ve potansiyel enerji birbirine nasıl dönüşür? Enerjinin korunumu ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bir cisim aşağı inerken potansiyel enerjisi kinetik enerjiye, yukarı çıkarken kinetik enerjisi potansiyel enerjiye dönüşür. Enerji yoktan var olmaz, var olan enerji de yok olmaz; yalnız bir türden başka bir türe dönüşür. Buna enerjinin korunumu denir.
Sürtünme enerjiyi yok eder mi? Sektirilen top neden her seferinde daha az yükselir?
Kısa cevap: Gerçek hayatta sürtünme ve hava direnci vardır. Hareket eden cismin enerjisinin bir kısmı ısıya ve sese dönüşür, bu yüzden cisim yavaşlar ve durur. Enerji yok olmaz; yalnız işimize yaramayan biçimlere dönüşür.
Ellerini hızlıca birbirine sürt. Avuçların ısınır: hareket enerjisi ısıya dönüştü.
Salıncak neden sonunda durur?
Bir önceki konuda sürtünmeyi ihmal ettik. 5. sınıfta sürtünme kuvvetinin hareketi zorlaştırdığını öğrenmiştin. Gerçekte salıncağın zincirinde sürtünme, çevresinde hava direnci vardır.
Her gidiş gelişte enerjinin küçük bir kısmı ısı enerjisine ve sese dönüşür. Salıncak her seferinde biraz daha alçağa çıkar ve sonunda durur. Kimse itmezse hareket sürmez.
Enerji kayboldu mu?
Hayır. Sürtünme enerjiyi yok etmez. Kinetik enerjinin bir bölümü zinciri, havayı ve yüzeyleri biraz ısıtır. Bu ısı çevreye dağıldığı için onu geri toplayıp kullanamayız.
Toplam enerji yine aynıdır. Yalnız bir kısmı artık hareket için işe yaramayan biçimdedir. Bisikletin frenine basınca fren balataları bu yüzden ısınır.
Yere bırakılan top
Sektirme
Yükseldiği nokta
Neden?
1. sekme
bırakıldığı yerden alçak
çarpmada enerjinin bir kısmı ısı ve sese döndü
2. sekme
daha da alçak
her çarpmada dönüşüm sürüyor
sonunda
yerde yuvarlanıp durur
kinetik enerjinin tamamı ısı ve sese döndü
Ne zaman ihmal ederiz?
Sürtünme çok küçükse, hesaplarda ve çizimlerde onu yok sayabiliriz. Buna sürtünmeyi ihmal etmek denir. Buz pistinde kayan bir disk ya da kısa bir süre izlenen sarkaç böyle düşünülebilir.
Enerjiyle çalışan makineleri ilk tasarlayanlardan biri 12. yüzyılda Diyarbakır'da yaşayan Cezerî'dir. Su gücüyle çalışan saatleri ve otomatik düzenekleri bugün de incelenir.
Akılda kalsın:Sürtünme enerjiyi yok etmez, ısıya çevirir. Bu yüzden top her sekişte biraz daha az yükselir.
Burslulukta
Nasıl sorulurSektirilen topun ya da salıncağın ardışık yükseklikleri bir tabloda verilir; enerji ile ilgili doğru yargı sorulur.
Tuzak"enerji yok oldu" ifadesini doğru saymak.
İpucuKaybolan gibi görünen enerjinin ısı ve sese dönüştüğünü hatırla.
?Soru çöz tablo okuma
Nehir, bir tenis topunu 120 cm yükseklikten serbest bırakıyor ve topun her sekişte çıktığı yüksekliği telefonundaki video ile ölçüyor.
Nehir'in ölçümleri
Sekme
1.
2.
3.
Çıktığı yükseklik
84 cm
59 cm
41 cm
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. Yükseklik azaldığı için topun hareket ve konum enerjisi azaldı; eksilen kısım ısı ve sese dönüştü. A korunumu çiğniyor: enerji yok olmaz. B tersini söylüyor: 41 cm, 120 cm'den alçaktır. D yanlış: sürtünmesiz durumda top en çok bırakıldığı yüksekliğe çıkabilirdi, daha yükseğe değil.
▭Boşluk doldurma
Bisikletin frenine basınca kinetik enerjinin bir kısmı enerjisine dönüşür ve balatalar ısınır. Bu sırada enerji yok olmaz, yalnız değiştirir. Sürtünme çok küçükse onu ederiz.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Fiziksel anlamda iş
Fen bilimlerinde iş nedir?
Yapabiliyor musun?
Ağır çantayı tutup beklemek neden iş sayılmaz?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Fiziksel anlamda iş için iki koşul gerekir: cisme bir kuvvet uygulanmalı ve cisim bu kuvvetin doğrultusunda yer değiştirmelidir. Biri eksikse iş yapılmaz. İş, kuvvet ve yer değiştirme arttıkça artar; birimi joule'dür (J).
Kinetik enerji ve potansiyel enerji nedir, neye bağlıdır?
Kontrol et
Enerji, iş yapabilme yeteneğidir ve birimi joule'dür. Hareket eden cismin kinetik enerjisi kütle ve süratle artar. Yüksekteki cismin çekim potansiyel enerjisi kütle ve yükseklikle artar. Esnetilen cismin esneklik potansiyel enerjisi esnetme miktarıyla artar.
Kinetik ve potansiyel enerji birbirine nasıl dönüşür?
Yapabiliyor musun?
Enerjinin korunumu ne demektir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Bir cisim aşağı inerken potansiyel enerjisi kinetik enerjiye, yukarı çıkarken kinetik enerjisi potansiyel enerjiye dönüşür. Enerji yoktan var olmaz, var olan enerji de yok olmaz; yalnız bir türden başka bir türe dönüşür. Buna enerjinin korunumu denir.
Sektirilen top neden her seferinde daha az yükselir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Gerçek hayatta sürtünme ve hava direnci vardır. Hareket eden cismin enerjisinin bir kısmı ısıya ve sese dönüşür, bu yüzden cisim yavaşlar ve durur. Enerji yok olmaz; yalnız işimize yaramayan biçimlere dönüşür.
Önceki 1 sayfadan ve 6. sınıfın 2 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Bir öğrenci, dört kuvveti kareli kâğıda okla çiziyor. Kâğıtta her kare kenarı 2 N'yi gösteriyor.
✓ A. K ve L yatay çizgi üzerindedir, biri sağa biri sola bakar; ikisi de 3 kare, yani 6 N'dir. B yanlış: N dikey doğrultudadır. C yanlış: M 2 kare (4 N), K 3 kare (6 N). D yanlış: L sola, M sağa bakar; doğrultuları aynı, yönleri zıttır.Kaynak: 6. sınıf · Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Kuvvetin özellikleri
?Soru 2
Bir öğrenci, oda sıcaklığında dört katı cismin kütlesini ve hacmini ölçüp tabloya yazıyor.
Ölçüm sonuçları
Cisim
Kütle (g)
Hacim (cm³)
K
40
5
L
27
10
M
79
10
N
54
20
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. L: 27 ÷ 10 = 2,7; N: 54 ÷ 20 = 2,7 g/cm³; yoğunlukları eşit, aynı madde olabilir. B yanlış: K 40 ÷ 5 = 8, M 7,9 g/cm³; K daha yoğundur. C yanlış: büyük hacim büyük yoğunluk demek değildir. D yanlış: M'nin yoğunluğu sudan büyüktür, batar.Kaynak: 6. sınıf · Maddenin ayırt edici özellikleri · Kütle, hacim ve yoğunluk
?Soru 3
Bir gazete, gökbilimcilerin görüntülediği yeni bir gezegeni şu çizimle anlatıyor.
Gezegen, yıldızın çevresinde hâlâ oluşuyor.Görsel: Sınav Defteri
Haberi okuyan dört öğrenciden hangisinin yorumu doğrudur?
✓ A. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur; 520 ışık yılı uzaklıktan gelen ışık bize yaklaşık 520 yılda ulaşır. B uzaklığı yıldızın yaşı sanıyor. C ışık yılını zaman birimi sanıyor. D yanlış: Proxima Centauri yalnız 4,2 ışık yılı uzaktadır.Kaynak: Uzay çağı · Takımyıldız, galaksi, evren
?Soru 4
Deniz, sürtünmenin çok az olduğu düz bir zeminde duran kaykayın iki ucuna birer dinamometre bağlıyor. İki arkadaşı dinamometreleri zıt yönlere çekiyor. Deniz, üç denemede dinamometre değerlerini ve kaykayın hareketini kaydediyor.
Kaykay her denemenin başında duruyor.Görsel: Sınav Defteri
Deniz'in kayıtları
Deneme
Batıya çeken
Doğuya çeken
Kaykay
1
20 N
20 N
durdu
2
20 N
30 N
doğuya gitti
3
35 N
20 N
batıya gitti
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. 35 − 20 = 15 N, büyük kuvvet batıya çektiği için yön batıdır. A yanlış: 1. denemede kuvvetler eşit ve zıttır, bileşke sıfırdır. C yanlış: kuvvetleri Deniz değiştiriyor; bunlar bağımsız değişkendir, kaykayın hareketi bağımlı değişkendir. D yanlış: bileşke 10 N olduğu için batıya 10 N yeter.Kaynak: 6. sınıf · Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet
?Soru 5
Aslı, saf su buzunu oda sıcaklığında bekletip termometreyi iki dakikada bir okuyor. 4 ile 8. dakikalar arasında kapta hem buz hem su var.
Aslı'nın ölçümleri
Zaman (dk)
0
2
4
6
8
10
Sıcaklık (°C)
−6
−3
0
0
0
3
Buna göre, I. Buzun erime noktası 0 °C'dir. II. Buz eridiği sürece sıcaklık değişmemiştir. III. Aynı su dondurulursa −3 °C'de donmaya başlar. yargılarından hangileri doğrudur?
Beden eğitimi dersinde Ada, Bulut ve Cem 10 saniye boyunca koşuyor. Öğretmen, her birinin aldığı yolu ve yer değiştirmesini tabloya yazıyor.
10 saniyelik koşu
Öğrenci
Alınan yol
Yer değiştirme
Ada
50 m
doğuya 50 m
Bulut
60 m
0 m (çıktığı yere döndü)
Cem
40 m
batıya 40 m
Buna göre, I. Sürati en büyük olan Bulut'tur. II. Bulut'un hızı sıfırdır. III. Ada ile Cem'in hızları aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Süreler eşit; en çok yolu (60 m) Bulut aldığı için sürati en büyüktür (I). Bulut çıktığı yere döndü, yer değiştirmesi sıfır, hızı da sıfırdır (II). III yanlış: Ada ile Cem'in yer değiştirmeleri hem büyüklükçe hem yönce farklıdır. A I'i kaçırıyor; B ve D hızın yönünü unutuyor.Kaynak: 6. sınıf · Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Sürat ve hız
?Soru 7
Dergideki yıldız kartları
Yıldız
Kütlesi
Rengi
X
Güneş'in ≈ 2 katı
beyaz
Y
Güneş'in ≈ 20 katı
mavi
Buna göre, I. Y'nin yüzey sıcaklığı X'inkinden yüksektir. II. X'in yaşamı bir beyaz cüce kalarak sona erecektir. III. İki yıldız da yaşamının sonunda kara delik olacaktır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Mavi yıldız beyazdan da sıcaktır (I). X, Güneş'in 8 katından küçük olduğu için beyaz cüceyle söner (II). III yanlış: kara delik yalnız büyük kütleli yıldızdan kalabilir, X'ten kalmaz. A rengi kaçırıyor; C ve D her yıldızı kara delik sanıyor.Kaynak: Uzay çağı · Yıldızların yaşamı
?Soru 8
Öğretmen, her biri 100 cm uzunluğunda alüminyum, bakır ve demir çubukları aynı sıcaklıktan başlayarak eşit miktarda ısıtıyor. Çubukların ne kadar uzadığını hassas bir ölçüm aletiyle ölçüyor.
Sarı uçlar uzama miktarını abartarak gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Ölçülen uzama
Alüminyum
Bakır
Demir
1,8 mm
1,4 mm
1,0 mm
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ B. Uzunluk ve sıcaklık artışı aynıyken uzamalar farklı çıktı; fark maddenin cinsinden gelir. A yanlış: cins değiştirilen, yani bağımsız değişkendir; uzama bağımlıdır. C yanlış: ilk uzunluk kontrol edilen değişkendir. D yanlış: tanecikler büyümez, aralarındaki uzaklık artar.Kaynak: 6. sınıf · Maddenin ayırt edici özellikleri · Genleşme ve büzülme
?Soru 9
Bir bilim kulübü üç uzay aracının adını kartlara saklıyor, önlerine özelliklerini yazıyor.
Kulübün araç kartları
Kart
İçinde astronot bulunur
Görevden sonra Dünya'ya geri döner
K
✓
✓
L
–
–
M
✓
–
Buna göre K, L ve M kartlarının arkasındaki araçlar aşağıdakilerden hangisi olabilir?
✓ C. Astronot taşıyıp geri dönen araç mekiktir (K). İnsansız ve geri dönmeyen sonda L olabilir. Astronotların kaldığı ama Dünya'ya inmeyen araç istasyondur (M). A istasyonu geri döndürüyor; B sondaya astronot koyuyor; D istasyonu insansız sayıyor.Kaynak: Uzay çağı · Uzay ve uzay araçları
?Soru 10
Defne, karanlık odasının tavanına 40 sönük, ışıklı yıldız çıkartması yapıştırıyor. Masa lambasını farklı parlaklıklarda yakıp kaç yıldız görebildiğini sayıyor.
Defne her ölçümde yalnız lambanın parlaklığını değiştiriyor.Görsel: Sınav Defteri
Defne'nin ölçümleri
Lamba
Görülen yıldız sayısı
kapalı
40
kısık
23
tam parlak
6
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ A. Lamba şehir ışıklarını, çıkartmalar yıldızları temsil eder; ışık arttıkça görülen yıldız azaldı. B tersini söylüyor: parlaklık bağımsız değişkendir. C görmeyi varlıkla karıştırıyor: 40 çıkartma yerinde. D yanlış: uzaklık kontrol edilen değişkendir, sabit kalmalı.Kaynak: Uzay çağı · Teleskop ve gözlemevi