Besin zinciri ve su kaynakları: enerji akışı, ekoloji piramidi, su ayak izi
Bir bardak suyun da bir tişörtün de görünmez bir su faturası var. Enerjinin besin zincirinde nasıl aktığını ve Dünya'nın sınırlı tatlı suyunu korumayı öğren.
4 durak7. sınıf · 7. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 16 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
MEB 7. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve enerji · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Üretici, tüketici ve ayrıştırıcı nedir? Besin zinciri ile besin ağı arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Üreticiler kendi besinini üretir, tüketiciler başka canlılarla beslenir, ayrıştırıcılar ölü canlıları ve atıkları parçalar. Canlıların beslenme ilişkisini sırayla gösteren yapıya besin zinciri, birbirine bağlı birçok zincirin oluşturduğu yapıya besin ağı denir.
Öğle yemeğindeki pilavın pirinci, güneş ışığıyla büyüyen bir bitkiden geldi. Sen de bir besin zincirinin halkasısın.
Üç rol
Sindirim ve dolaşım sistemi sayfasında gördüğümüz gibi, canlıların yaşamak için gereksindiği enerjinin kaynağı besinlerdir. Bitkiler gibi güneş ışığının enerjisini kullanarak kendi besinini üreten canlılara üretici denir.
Besinini kendisi üretemeyen, başka canlılarla beslenen canlılara tüketici denir. Doğrudan bitkiyle beslenen otçullar birincil tüketicidir. Onları yiyen etçil ya da hepçil canlılar ikincil, üçüncül tüketicidir.
Ölü canlıları, dışkıları ve bitki artıklarını parçalayarak beslenen bakteri ve mantarlara ayrıştırıcı (çürükçül) denir. Ayrıştırıcılar her basamaktan beslendiği için zincirin yalnız sonunda değil, her yerinde iş görür. Topraktaki maddeleri yeniden bitkilere kazandırırlar.
Zincirden ağa
Canlıların kimin kimi yediğini sırayla gösteren yapıya besin zinciri denir. Oklar, besin olan canlıdan onu yiyen canlıya doğru çizilir: ot → çekirge → kurbağa → yılan.
Doğada bir canlı birden fazla canlıyla beslenir. Birbirine bağlı pek çok besin zincirinin oluşturduğu yapıya besin ağı denir. Bir canlının sayısı azalırsa ağdaki pek çok canlı etkilenir.
Besin zincirindeki roller
Rol
Nasıl beslenir?
Örnek
üretici
kendi besinini üretir
ot, buğday, su yosunu
birincil tüketici
bitkiyle beslenir (otçul)
çekirge, tavşan, koyun
ikincil, üçüncül tüketici
hayvanla ya da hem bitki hem hayvanla beslenir (etçil, hepçil)
kurbağa, yılan, ayı
ayrıştırıcı
ölü canlı ve atıkları parçalar
bazı bakteri ve mantarlar
Akılda kalsın:Ok, yenenden yiyene gider. Ayrıştırıcılar zincirin her halkasındaki atıkla beslenir.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir besin ağı şeması verilir; bir canlının sayısı azalınca hangilerinin etkileneceği ya da canlıların rolleri sorulur.
TuzakOkun yönünü "kim kimi yer" diye ters okumak.
İpucuOkun ucundaki canlı, okun başındakini yer.
?Soru çöz öncüllü
Bir çayır ekosistemine ait besin ağı aşağıda verilmiştir. Oklar besin olan canlıdan onu yiyen canlıya doğrudur.
Tilki hem tavşanla hem yılanla beslenir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Çekirgelerin sayısı azalırsa yılanlar da bundan etkilenebilir. II. Tavşan birincil tüketicidir. III. Tilki yalnız ikincil tüketicidir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. Çekirge azalırsa kurbağa besinsiz kalır, kurbağayı yiyen yılan da etkilenir (I). Tavşan doğrudan otla beslenir (II). III yanlış: tilki tavşanı yerken ikincil, yılanı yerken daha üst basamakta bir tüketicidir. B ağdaki zincirleme etkiyi kaçırıyor; C ve D tilkiyi tek basamağa sıkıştırıyor.
⇄Bilgi eşleştirme roller
MODEL · EKOLOJİ PİRAMİDİ
Ekoloji piramidi: enerji azalır, zehir birikir
MEB 7. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve enerji · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÜretici, tüketici ve ayrıştırıcı nedir? Besin zinciri ile besin ağı arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Üreticiler kendi besinini üretir, tüketiciler başka canlılarla beslenir, ayrıştırıcılar ölü canlıları ve atıkları parçalar. Canlıların beslenme ilişkisini sırayla gösteren yapıya besin zinciri, birbirine bağlı birçok zincirin oluşturduğu yapıya besin ağı denir.
Ekoloji piramidi nedir? Enerji besin zincirinde neden azalır? Biyolojik birikim nedir?
Kısa cevap: Ekoloji piramidi besin zincirindeki basamakları üreticiden tüketiciye doğru gösterir. Yukarı çıktıkça canlı sayısı ve aktarılan enerji azalır, çünkü her canlı aldığı enerjinin çoğunu kendi yaşamı için harcar. Bozulmayan zararlı maddeler ise yukarı doğru artarak birikir; buna biyolojik birikim denir.
Bir tarlada milyonlarca buğday sapı, binlerce fare ama yalnızca birkaç baykuş yaşar. Bu düzenin nedeni enerjidir.
Piramit neden sivri?
Bir önceki konuda gördüğün besin zincirinin basamaklarını alttan üste üst üste dizersek bir piramit elde ederiz. En altta üreticiler, üstlerinde birincil, ikincil ve üçüncül tüketiciler yer alır. Bu modele ekoloji piramidi denir.
Bir canlı yediği besinden aldığı enerjinin çok büyük kısmını hareket etmek, büyümek, ısınmak gibi yaşamsal işler için harcar. Bir sonraki basamağa enerjinin yalnız küçük bir kısmı geçer. Bu yüzden piramitte yukarı çıktıkça enerji azalır.
Az enerjiyle az canlı beslenebilir. Bu nedenle yukarı doğru canlı sayısı da genellikle azalır, canlıların vücut büyüklüğü ise genellikle artar.
Piramitte aşağıdan yukarı çıkınca
Ne değişir?
Nasıl?
aktarılan enerji
azalır
canlı sayısı
genellikle azalır
vücut büyüklüğü
genellikle artar
zararlı madde birikimi
artar
Soru nasıl okunur?
Bir ekoloji piramidinde en az enerji hangi basamağa ulaşır?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: "en az enerji" soruluyor; enerjinin basamaktan basamağa nasıl aktarıldığını düşün.
Anahtar: her canlı aldığı enerjinin çoğunu kendi yaşamsal işlerine harcar, yukarıya az kısmı geçer.
Eleme: en çok enerji üreticilerdedir; "tepedeki canlı büyük, enerjisi de çok" düşüncesi yanılgıdır.
Cevap: en üst basamaktaki tüketicilere
Biyolojik birikim
Bazı tarım ilaçları ve ağır metaller canlının vücudunda parçalanmaz, atılamaz. Bir küçük balık bu maddeyi azar azar alır. Büyük balık çok sayıda küçük balık yediği için daha çok madde biriktirir. En üstteki balıkçıl kuşta miktar en yüksektir. Zararlı maddelerin besin zinciri boyunca yukarı doğru artarak birikmesine biyolojik birikim denir.
Akılda kalsın:Yukarı çıktıkça enerji azalır, zehir artar. Piramidin tepesi en az enerjiyi ama en çok birikimi taşır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir ekoloji piramidi ya da basamaklardaki canlı sayıları verilir; enerji miktarı veya zararlı madde birikimi hangi basamakta en fazla diye sorulur.
TuzakPiramidin tepesinde enerjinin en fazla olduğunu sanmak.
İpucuEnerji alttan, birikim üstten büyür.
▭Boşluk doldurma
Ekoloji piramidinin en altında bulunur. Yukarı çıktıkça aktarılan enerji . Parçalanmayan zararlı maddelerin tepeye doğru artarak toplanmasına biyolojik denir.
?Soru çöz tablo okuma
Bir gölde yapılan araştırmada, göle karışan ve vücutta parçalanmayan bir maddenin canlılardaki miktarı ölçülüyor.
Gölde ölçülen madde miktarı
Canlı
Besin zincirindeki yeri
Madde miktarı (birim)
su yosunu
üretici
1
küçük balık
birincil tüketici
12
büyük balık
ikincil tüketici
90
balıkçıl
üçüncül tüketici
600
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ C. Enerji piramitte yukarı çıktıkça azalır; tepedeki balıkçıla ulaşan enerji üretici basamağından çok azdır. A söylenebilir: miktar 1'den 600'e çıktı. B söylenebilir: madde en çok balıkçılda birikmiş. D söylenebilir: artarak birikme, biyolojik birikimdir.
ÇEVRE · SU
Dünya'daki su: bol görünen, az olan tatlı su
MEB 7. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve enerji · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Dünya'daki suyun ne kadarı tatlı sudur? Tatlı su neden sınırlıdır?
Kısa cevap: Dünya'daki suyun yaklaşık %97,5'i okyanus ve denizlerdeki tuzlu sudur; yalnız %2,5'i tatlı sudur. Tatlı suyun da çoğu buzullarda ve yer altındadır, göl ve akarsulardaki pay çok küçüktür. Bu yüzden tatlı su sınırlı bir kaynaktır ve dikkatli kullanılmalıdır.
Uzaydan bakınca Dünya mavi bir top gibi görünür. Ama musluğundan akan suyun payı bu mavinin içinde çok küçüktür.
Suyun dağılımı
Solunum ve boşaltım sistemi sayfasında vücudun suyu terle ve idrarla attığını gördük; bu suyu yerine koymak için tatlı suya ihtiyacımız var. Dünya yüzeyinin büyük kısmı suyla kaplıdır. Bu suyun yaklaşık %97,5'i okyanus ve denizlerdeki tuzlu sudur. İçme, tarım ve sanayide kullanabileceğimiz tatlı su yalnız %2,5 kadardır.
Tatlı suyun yaklaşık %69'u buzullarda ve buz dağlarında donmuş hâldedir. Yaklaşık %30'u yer altındadır. Göller, akarsular ve bataklıklar gibi yüzey suları ise tatlı suyun yalnız %1'i kadardır.
Kolayca kullanabildiğimiz göl ve akarsu suyu, tatlı suyun yalnız %1'idir.Görsel: Sınav Defteri
Geçmişten bir ders
16. yüzyılda İstanbul'un su sorununu çözmek için Mimar Sinan kemerler, su yolları ve dağıtım depoları inşa etti. Şehrin suyu kuyular ve sarnıçlarla da karşılanırdı. Yağmur ve su yollarından gelen suyun biriktirildiği sarnıçlardan biri olan Yerebatan Sarnıcı bugün de ziyaret edilir.
Her yıl 22 Mart, suyun önemine dikkat çekmek için Dünya Su Günü olarak anılır.
Akılda kalsın:Her 100 damla suyun yalnız 2–3'ü tatlıdır. O tatlı suyun da çoğu buzda ve yer altındadır.
Burslulukta
Nasıl sorulurSuyun dağılımını gösteren bir grafik verilir; tatlı su kaynakları hakkında doğru yorum sorulur.
TuzakDünya'da su bol olduğu için tasarrufa gerek olmadığını düşünmek.
İpucuGrafikte kullanılabilir tatlı su dilimini bul ve diğerleriyle karşılaştır.
?Soru çöz tablo okuma
Bir sınıf panosunda Dünya'daki suyun dağılımı tabloyla özetlenmiştir.
Panodaki tablo
Bütün su
Oran
Tatlı suyun bulunduğu yer
Oran
tuzlu su
%97,5
buzullar
%69
tatlı su
%2,5
yer altı
%30
göl ve akarsular
%1
Bu bilgilere göre, I. Dünya'daki suyun çok büyük kısmı doğrudan içilemez. II. Tatlı suyun en büyük kısmı göllerdedir. III. Kolayca ulaşılabilen göl ve akarsu suyu, toplam suyun çok küçük bir bölümüdür. yorumlarından hangileri doğrudur?
✓ B. Suyun %97,5'i tuzludur, içilemez (I). Göl ve akarsular tatlı suyun %1'i, tatlı su da bütün suyun %2,5'i; toplamın çok küçük bir parçası (III). II yanlış: tatlı suyun çoğu buzullardadır. A III'ü kaçırıyor; C ve D tatlı suyun çoğunu göllerde sanıyor.
↕Sıralama en büyük paydan en küçüğe
yer altındaki tatlı su
okyanus ve denizlerdeki tuzlu su
göl ve akarsulardaki tatlı su
buzullardaki tatlı su
ÇEVRE · SU AYAK İZİ
Atık su ve su ayak izi: görünmeyen su faturası
MEB 7. sınıf · Sürdürülebilir yaşam ve enerji · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKarışımlar hangi yöntemlerle ayrılır? Zeytinyağı-su ve tuzlu su nasıl ayrılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Karışımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Karışımlar, bileşenlerinin farklı özelliklerinden yararlanılarak ayrılır. Tanecik boyutu farkı eleme ve süzmeyle, mıknatısa çekilme farkı mıknatısla, yoğunluk farkı ayırma hunisiyle ayrılır. Çözeltideki katı, sıvının buharlaştırılmasıyla elde edilir.
Atık su nedir, nasıl temizlenir? Su ayak izi nedir ve nasıl küçültülür?
Kısa cevap: Evde, fabrikada ve tarımda kullanılıp kirlenen suya atık su denir; doğaya dönmeden önce arıtma tesisinde temizlenmelidir. Su ayak izi, bir kişi ya da ürün için harcanan görünen ve görünmeyen suyun toplamıdır. Tasarruf ve az kirletme su ayak izini küçültür.
Bir bardak su içersin ama giydiğin tişörtün pamuğu tarlada binlerce litre suyla büyüdü. Bu suyu hiç görmezsin.
Atık su
Kullanılırken kirlenen ve özelliği değişen suya atık su denir. Evlerde banyo ve mutfaktan çıkan evsel, fabrikalardan çıkan endüstriyel, tarlalardan ilaç ve gübreyle karışan tarımsal atık sular vardır.
Atık su, akarsuya ya da denize karışmadan önce arıtma tesislerinde temizlenir; Karışımlar sayfasında gördüğün süzme gibi ayırma yöntemleri burada da kullanılır. Kullanılmış kızartma yağını lavaboya dökmek, suyun temizlenmesini çok zorlaştırır. Yağ soğuduktan sonra bir şişede biriktirilip toplama noktasına verilmelidir.
Su ayak izi
Bir insan günde yaklaşık 2 litre su içer. Banyo, tuvalet, bulaşık gibi işlerde ise günde ortalama 150–200 litre kullanır. Yediğimiz ekmek, giydiğimiz tişört, kullandığımız defter de üretilirken su harcanır.
Bir kişinin, ürünün ya da ülkenin doğrudan ve dolaylı olarak kullandığı toplam suya su ayak izi denir. Ürünlerin içinde saklı bu suyla birlikte bir kişinin günlük su tüketimi ortalama 7000 litreyi bulabilir.
Su ayak izini küçültmek
Davranış
Neden işe yarar?
diş fırçalarken musluğu kapatmak
doğrudan kullanılan suyu azaltır
bulaşık makinesini tam doluyken çalıştırmak
bir yıkamada daha çok iş görülür
yemeği israf etmemek, eşyayı uzun kullanmak
ürünlerdeki görünmeyen suyu korur
atık yağı lavaboya dökmemek
suyun kirlenmesini ve arıtma yükünü azaltır
Kaynakları, gelecek nesillerin ihtiyacını da düşünerek kullanmaya sürdürülebilir yaşam denir. Su ayak izini küçültmek bunun en somut adımlarından biridir.
Akılda kalsın:Su ayak izi, görünen ve görünmeyen suyun toplamıdır. Az kullan, az kirlet.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir ailenin günlük davranışları ya da bir arıtma modeli deneyi verilir; su ayak izini küçülten davranış ya da deneyin değişkenleri sorulur.
TuzakSu ayak izini yalnız içilen su sanmak.
İpucuDavranışın doğrudan mı, ürün yoluyla mı su harcadığını düşün.
?Soru çöz deney düzeneği
Bulut, bir arıtma modeli için tabanı kesilmiş üç pet şişeyi ağzı aşağı gelecek şekilde asıyor. Şişelere farklı katmanlar koyuyor ve her birine aynı miktarda çamurlu su döküyor. Süzülen suyun bulanıklığını, bardağın altındaki yazının okunabildiği su yüksekliğiyle ölçüyor.
Yazının okunabildiği su yüksekliği: K 3 cm, L 8 cm, M 14 cm.Görsel: Sınav Defteri
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
✓ D. Süzme gözle görülen tanecikleri tutar ama mikropları ve çözünmüş maddeleri temizlemez; bu su içilmez. A doğrudur: değiştirilen katmanlardır. B doğrudur: her şişeye aynı miktar su döküldü. C doğrudur: yazı en derin M'de okundu.
▭Boşluk doldurma
Fabrikalardan çıkan kirli suya atık su denir. Bir kişinin doğrudan ve dolaylı kullandığı toplam suya su denir. Kullanılmış kızartma yağı dökülmemelidir.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Besin zinciri ve besin ağı
Üretici, tüketici ve ayrıştırıcı nedir?
Yapabiliyor musun?
Besin zinciri ile besin ağı arasındaki fark nedir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Üreticiler kendi besinini üretir, tüketiciler başka canlılarla beslenir, ayrıştırıcılar ölü canlıları ve atıkları parçalar. Canlıların beslenme ilişkisini sırayla gösteren yapıya besin zinciri, birbirine bağlı birçok zincirin oluşturduğu yapıya besin ağı denir.
Ekoloji piramidi besin zincirindeki basamakları üreticiden tüketiciye doğru gösterir. Yukarı çıktıkça canlı sayısı ve aktarılan enerji azalır, çünkü her canlı aldığı enerjinin çoğunu kendi yaşamı için harcar. Bozulmayan zararlı maddeler ise yukarı doğru artarak birikir; buna biyolojik birikim denir.
Dünya'daki suyun yaklaşık %97,5'i okyanus ve denizlerdeki tuzlu sudur; yalnız %2,5'i tatlı sudur. Tatlı suyun da çoğu buzullarda ve yer altındadır, göl ve akarsulardaki pay çok küçüktür. Bu yüzden tatlı su sınırlı bir kaynaktır ve dikkatli kullanılmalıdır.
Evde, fabrikada ve tarımda kullanılıp kirlenen suya atık su denir; doğaya dönmeden önce arıtma tesisinde temizlenmelidir. Su ayak izi, bir kişi ya da ürün için harcanan görünen ve görünmeyen suyun toplamıdır. Tasarruf ve az kirletme su ayak izini küçültür.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
İpe asılı X, Y ve Z küreleri ikişer ikişer yaklaştırılıyor. X'in negatif yüklü olduğu biliniyor.
Solda X ile Y, sağda Y ile Z yaklaştırılmış.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
✓ B. X ile Y birbirini ittiği için aynı cins yüklüdür; X negatif olduğuna göre Y de negatiftir. A ve C kesin değil: Y'yi çeken Z, pozitif de olabilir nötr de. D yanlış: Z pozitifse X'i çeker, nötrse yine çeker; iki durumda da itme olmaz.Kaynak: Elektriklenme · Yüklerin itme ve çekmesi
?Soru 2
X, Y ve Z atomlarının katman modelleri aşağıdadır.
Buna göre, I. X ve Y aynı gruptadır. II. Y ve Z aynı periyottadır. III. Z'nin atom numarası 10'dur. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. X ve Y'nin son katmanında 5 elektron var: ikisi de 5A (I). Y ve Z'nin 3 katmanı var: ikisi de 3. periyot (II). III yanlış: Z'nin elektron sayısı 2 + 8 + 2 = 12, nötr atomda proton sayısı da 12'dir. A ve B birer yargıyı kaçırıyor; D yalnız ilk iki katmanı topluyor.Kaynak: Atom, element ve bileşik · Periyodik tablo, grup ve periyot
?Soru 3
Fen kulübündeki üç öğrenci farklı karışımları ayırmak için şu yöntemleri öneriyor:
I. Arda: "Zeytinyağı-su karışımını ayırma hunisiyle ayırırım." II. Burcu: "Şekerli sudaki şekeri süzgeç kâğıdıyla ayırırım." III. Can: "Talaş-demir tozu karışımını mıknatısla ayırırım."
Buna göre hangi öğrencilerin önerisi uygundur?
✓ D. Yağ ve su yoğunluk farkıyla hunide ayrılır (I); demir mıknatısa çekilir, talaş çekilmez (III). II uygun değil: şeker suda çözündüğü için süzgeçten geçer; buharlaştırma gerekir. A Can'ı kaçırıyor; B ve C çözünmüş maddeyi süzmeye çalışıyor.Kaynak: Karışımlar · Ayırma yöntemleri
?Soru 4
Selin, birbirine karışmayan K ve L sıvılarını ayırma hunisine koyup bekliyor. Sıvılar iki katman oluşturuyor.
Musluk henüz kapalı.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Musluk açılınca önce L akar. II. K'nin yoğunluğu L'ninkinden büyüktür. III. K ile L birbiri içinde çözünmeyen sıvılardır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Altta duran L daha yoğundur; musluk açılınca önce o akar (I). Katman oluşması sıvıların birbirinde çözünmediğini gösterir (III). II yanlış: üstte kalan K az yoğundur. A III'ü kaçırıyor; B ve D yoğunluğu ters okuyor.Kaynak: Karışımlar · Ayırma yöntemleri
?Soru 5
Yiğit, aynı balonu her denemede yün bir atkıya farklı sayıda sürtüyor. Sonra balonu, masadaki aynı büyüklükte kesilmiş kâğıt parçalarına her seferinde 3 cm yukarıdan yaklaştırıp kaç parçanın balona yapıştığını sayıyor.
Balon, kumaş ve kâğıtlar her denemede aynı.Görsel: Sınav Defteri
Yiğit'in sonuçları
Sürtme sayısı
5
10
20
Yapışan kâğıt parçası
3
7
15
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Değiştirilen sürtme sayısı arttıkça yapışan kâğıt sayısı arttı; balon daha çok yük kazandı. B yanlış: kâğıtlar başta nötrdür; yüklü balon nötr cismi çeker. C yanlış: uzaklık 3 cm'de sabit tutuldu, kontrol edilen değişkendir. D yanlış: sürtünmede cisimler zıt cins yükle yüklenir.Kaynak: Elektriklenme · Elektriklenme çeşitleri
?Soru 6
Eda, üç özdeş bardağa eşit miktarda farklı sıcaklıkta su koyuyor. Her bardağa aynı büyüklükte birer akide şekeri atıyor ve hiçbirini karıştırmadan şekerin tamamen çözünme süresini ölçüyor.
Çözünme süreleri: K 26 dk, L 15 dk, M 8 dk.Görsel: Sınav Defteri
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. En sıcak suda (M) şeker en kısa sürede çözündü; çözünme hızı en büyüktü. B tersini söylüyor: sıcaklık bağımsız, süre bağımlı değişkendir. C yanlış: hiçbir bardak karıştırılmadı, karıştırma değiştirilmedi. D yanlış: şeker büyüklüğü kontrol edilen değişkendir; değişirse iki etken birden değişir.Kaynak: Karışımlar · Çözünme hızı
?Soru 7
Bir öğrenci defterine element sembollerini şöyle yazmış:
Öğrencinin defteri
Element
Yazdığı sembol
I
magnezyum
Mg
II
klor
CL
III
kükürt
K
IV
bakır
Cu
Buna göre hangi semboller doğru yazılmıştır?
✓ A. Mg ve Cu yazım kuralına uygun ve doğrudur. II yanlış: klorun sembolü Cl'dir; ikinci harf küçük yazılır. III yanlış: kükürdün sembolü S'dir. B ikinci harfin büyük yazılabileceğini sanıyor; C ve D sembolü Türkçe adın ilk harfinden türetiyor.Kaynak: Atom, element ve bileşik · Element sembolleri
?Soru 8
Bir öğretmen, üç cismin taşıdığı yük sayılarını tahtaya yazıyor:
Cisimlerin yük sayıları
Cisim
Pozitif yük
Negatif yük
K
8
8
L
8
5
M
6
9
Buna göre, I. K yüksüz bir cisimdir. II. L elektron kaybederek yüklenmiştir. III. M negatif yüklüdür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. L'nin negatif yükü pozitifinden az: elektron kaybetmiş, pozitif yüklüdür (II). M'nin negatif yükü fazla: negatif yüklüdür (III). I yanlış: K'nin yükleri eşit, yani nötrdür; yüksüz değildir. A, B ve C nötrü yüksüz sanıyor.Kaynak: Elektriklenme · Pozitif, negatif ve nötr cisim
?Soru 9
Bir bilim dergisi elektrostatik baca filtresini şöyle anlatıyor: dumandaki kül ve toz tanecikleri önce yüklenir, sonra zıt yüklü metal levhalara tutunur.
Tanecikler levhalara tutunur, yukarı temiz hava çıkar.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Filtre, zıt yüklerin birbirini çekmesinden yararlanır. II. Bu teknoloji hava kirliliğini azaltmaya yardım eder. III. Levhalar ile tanecikler aynı cins yükle yüklüdür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Tanecikler zıt yüklü levhalara çekilir (I); tutulan kül havaya karışmaz, kirlilik azalır (II). III yanlış: aynı cins yükler birbirini iter, tanecikler levhaya tutunamazdı. A II'yi kaçırıyor; B ve D itme ile çekmeyi karıştırıyor.Kaynak: Elektriklenme · Teknoloji, şimşek ve elektroskop
?Soru 10
Fen panosuna üç formül kartı asılmış.
Küçük sayılar alt simgedir.Görsel: Sınav Defteri
Bu kartlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. H2SO4'te hidrojen, kükürt ve oksijen var: 2 + 1 + 4 = 7 atom. A'daki 3, hidrojenin sayısıdır. C bileşiği karışım sanıyor. D yanlış: amonyakta oksijen yoktur.Kaynak: Atom, element ve bileşik · İyon ve bileşik formülleri