Işığın yansıması ve renkler: yansıma kanunları, aynalar, soğurma, beyaz ışık
Aynada kendini, dikiz aynasında arkadaki aracı nasıl görürsün? Işığın yüzeylerden sekmesini, ayna çeşitlerini ve cisimlerin neden renkli göründüğünü öğren.
5 durak6. sınıf · 4. ünite
11 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 11tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
5 konu · okuma ≈ 16 dk · 11 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
Düzgün ve dağınık yansıma: neden her yüzey ayna olmaz?
MEB 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaGüneş tutulması ve Ay tutulması nasıl oluşur, aralarındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Güneş sistemi ve tutulmalar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Güneş, Ay ve Dünya aynı hizaya gelince tutulma olur. Ay, Güneş ile Dünya arasına girerse Güneş tutulması olur; yeni ay evresinde ve gündüz görülür. Dünya arada kalırsa Ay, Dünya'nın gölgesine girer; bu Ay tutulmasıdır, dolunayda ve gece görülür.
Işığın yansıması nedir? Düzgün ve dağınık yansıma arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Işığın bir yüzeye çarpıp geri dönmesine yansıma denir. Ayna ve durgun su gibi pürüzsüz yüzeylerde ışık düzenli geri döner; buna düzgün yansıma denir ve görüntü oluşur. Kâğıt, duvar gibi pürüzlü yüzeylerde ışık her yöne dağılır; buna dağınık yansıma denir.
Rüzgârsız bir sabah göle bakarsan ağaçları baş aşağı görürsün. Rüzgâr esip su dalgalanınca o görüntü kaybolur.
Yansıma
5. sınıfta ışığın düz bir çizgi boyunca yayıldığını öğrendin. Işık bir yüzeye çarpınca bir kısmı geri döner. Buna yansıma denir.
Işık kaynağı olmayan cisimleri, yansıttıkları ışıkla görürüz. Güneş sistemi ve tutulmalar sayfasında Ay'ın da Güneş ışığını yansıttığını gördük; Ay bir ışık kaynağı değildir.
Paralel gelen ışınlar pürüzsüz yüzeyden paralel, pürüzlü yüzeyden farklı yönlere yansır.Görsel: Sınav Defteri
Düzgün yansıma
Ayna, durgun su ve cilalı metal gibi pürüzsüz yüzeylere paralel gelen ışınlar, yine paralel geri döner. Buna düzgün yansıma denir. Düzgün yansıma olan yüzeyde cisimlerin görüntüsü oluşur.
Dağınık yansıma
Kâğıt, duvar, kumaş ve ağaç kabuğu gibi yüzeyler pürüzlüdür. Bu yüzeylere gelen ışınlar her yöne dağılır; buna dağınık yansıma denir. Görüntü oluşmaz, ama cismi sınıfın her köşesinden görebiliriz.
Akılda kalsın:Pürüzsüz yüzey düzgün, pürüzlü yüzey dağınık yansıtır. Görüntü yalnız düzgün yansımada oluşur.
Burslulukta
Nasıl sorulurEl fenerinin farklı yüzeylere tutulduğu bir gözlem ya da yüzey fotoğrafları verilir; hangi yüzeyde hangi yansımanın olduğu sorulur.
TuzakPürüzlü yüzeyin ışığı hiç yansıtmadığını sanmak.
İpucuYüzeyde görüntü oluşuyor mu, ona bak.
?Soru çöz gözlemden sonuç
Arda, karanlık bir odada ince ışık veren el fenerini önce düz bir aynaya, sonra beyaz bir kartona tutuyor. Gözlemleri şekilde.
Solda ayna, sağda karton; dik çizgi odanın duvarıdır.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ D. Ayna pürüzsüzdür, ışığı tek yöne yansıtıp tek bir leke oluşturdu. Pürüzlü karton ışığı her yöne dağıttı, oda aydınlandı. A yanlış: karton da yansıttı, yoksa oda aydınlanmazdı. B ters; C paralel yansımayı kartona veriyor.
▭Boşluk doldurma
Durgun göl yüzeyinde ağaçların görüntüsü oluşur, çünkü burada yansıma olur. Sınıfın duvarı ışığı her yöne dağıtır; bu yansımadır. Ay kendi ışığını üretmez, ışığını yansıtır.
MEB 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaIşığın yansıması nedir? Düzgün ve dağınık yansıma arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Işığın bir yüzeye çarpıp geri dönmesine yansıma denir. Ayna ve durgun su gibi pürüzsüz yüzeylerde ışık düzenli geri döner; buna düzgün yansıma denir ve görüntü oluşur. Kâğıt, duvar gibi pürüzlü yüzeylerde ışık her yöne dağılır; buna dağınık yansıma denir.
Yansıma kanunları nelerdir? Gelme açısı ve yansıma açısı nasıl ölçülür?
Kısa cevap: Yüzeye gelen ışına gelen ışın, geri dönene yansıyan ışın denir. Işının çarptığı noktada yüzeye dik çizilen çizgi yüzey normalidir. Gelme açısı yansıma açısına eşittir ve gelen ışın, normal, yansıyan ışın aynı düzlemdedir. Bu kanunlar düzgün ve dağınık yansımada geçerlidir.
Bilardo topu banda hangi açıyla çarparsa o açıyla seker. Işık da aynada öyle yapar.
Üç çizgi, iki açı
5. sınıfta matematik dersinde açı ölçmeyi öğrendin. Yüzeye doğru giden ışına gelen ışın, yüzeyden geri dönen ışına yansıyan ışın denir. Işının çarptığı noktada yüzeye dik olarak çizilen hayalî çizgiye yüzey normali denir; N harfiyle gösterilir.
Gelen ışınla normal arasındaki açı gelme açısı, yansıyan ışınla normal arasındaki açı yansıma açısıdır. Açılar normalden ölçülür.
Açılar kesikli çizgiyle gösterilen yüzey normalinden ölçülür.Görsel: Sınav Defteri
Yansıma kanunları
1. Gelme açısı yansıma açısına eşittir. 2. Gelen ışın, normal ve yansıyan ışın aynı düzlemdedir. Kanunlar pürüzlü yüzeyde de geçerlidir; orada her küçük parçanın normali başka yöne bakar.
Soru nasıl okunur?
Düz aynanın yüzeyiyle 30° açı yapan ışının yansıma açısı kaç derecedir: 30°, 60°, 90°?
Anahtar: "yüzeyle" sözcüğü. Normal yüzeye dik olduğu için gelme açısı 90 − 30 = 60°.
Eleme: 30° yüzeyden ölçülmüştür, tuzaktır.
Cevap: 60°
Akılda kalsın:Gelme açısı = yansıma açısı, ikisi de normalden ölçülür. Aynaya dik gelen ışın kendi üzerinden geri döner.
Burslulukta
Nasıl sorulurAyna, ışık kaynağı ve açı ölçerle kurulmuş bir düzenek ve ölçüm tablosu verilir; değişkenler ya da yansıyan ışının yönü sorulur.
TuzakAçıyı ayna yüzeyinden ölçmek.
İpucuÖnce normali çiz, açıyı ondan say.
?Soru çöz deney düzeneği
Melek, açı ölçer kâğıdının ortasına düz bir ayna dikiyor. Yarıklı kartonla el fenerinden ince bir ışık demeti elde edip aynaya farklı açılarla gönderiyor ve yansıma açısını ölçüyor.
Melek'in ölçümleri
Deneme
Gelme açısı
Yansıma açısı
1
20°
20°
2
40°
40°
3
60°
60°
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ A. Üç denemede de iki açı eşit; bu, birinci yansıma kanunudur. B yanlış: gelme açısı değiştirilen, yani bağımsız değişkendir. C yanlış: dik gelen ışın kendi üzerinden döner. D yanlış: kanunlar dağınık yansımada da geçerlidir.
▭Boşluk doldurma sayı yaz
Gelme açısı 35° olan ışının yansıma açısı derecedir. Ayna yüzeyiyle 50° açı yapan bir ışının gelme açısı derecedir. Aynaya dik gelen ışının gelme açısı derecedir.
UYGULAMA · AYNALAR
Düz, çukur ve tümsek ayna: görüntüler ve kullanım yerleri
MEB 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaYansıma kanunları nelerdir? Gelme açısı ve yansıma açısı nasıl ölçülür?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yüzeye gelen ışına gelen ışın, geri dönene yansıyan ışın denir. Işının çarptığı noktada yüzeye dik çizilen çizgi yüzey normalidir. Gelme açısı yansıma açısına eşittir ve gelen ışın, normal, yansıyan ışın aynı düzlemdedir. Bu kanunlar düzgün ve dağınık yansımada geçerlidir.
Düz, çukur ve tümsek aynada görüntü nasıldır? Aynalar nerelerde kullanılır?
Kısa cevap: Düz aynada görüntü cisimle aynı boyda ve düzdür. Tümsek ayna ışığı dağıtır; görüntü her zaman düz ve küçüktür, geniş alanı gösterir. Çukur ayna ışığı toplar; görüntü cismin uzaklığına göre büyük, küçük, düz ya da ters olabilir.
Parlak bir kaşığın iç yüzünde kendini ters, dış yüzünde düz ve küçük görürsün.
Düz ayna
5. sınıfta opak maddeleri öğrendin; ayna da opaktır, ışığı geri gönderir. Yansıtıcı yüzeyi düz olan aynaya düz ayna (düzlem ayna) denir. Görüntü cisimle aynı boyda, düz ve simetriktir. Cisim aynaya ne kadar uzaksa görüntü de aynanın o kadar arkasında görünür.
Küresel aynalar
Yüzeyi bir kürenin parçası gibi eğri olan aynalar küresel aynadır. Yansıtıcı yüzü kürenin dışı gibi olan aynaya tümsek ayna denir; ışığı dağıtarak yansıtır. Yansıtıcı yüzü kürenin içi gibi olan aynaya çukur ayna denir; ışığı toplayarak yansıtır.
Üç ayna çeşidi
Düz ayna
Tümsek ayna
Çukur ayna
Işığı
düzgün yansıtır
dağıtır
toplar
Görüntü
cisimle aynı boyda, düz
her zaman küçük ve düz
uzaklığa göre büyük-küçük, düz-ters
Nerede?
boy aynası, banyo aynası
araç yan aynası, viraj aynası, mağaza güvenlik aynası
dişçi aynası, makyaj aynası, teleskop, güneş fırını
Çukur aynaya çok yakın tutulan cismin görüntüsü büyük ve düzdür; cisim uzaklaşınca görüntü ters döner. Tümsek ayna geniş alanı küçülterek sığdırır, virajda karşıdan gelen aracı gösterir.
Akılda kalsın:Tümsek ayna genişi küçük gösterir, çukur ayna yakını büyütür. Düz aynada boy değişmez.
Burslulukta
Nasıl sorulurGünlük hayattan birkaç ayna ve görüntü tarifi verilir; ayna çeşidi ya da görüntü özelliği sorulur.
TuzakTümsek aynada görüntünün büyüyebileceğini ya da çukur aynada hep ters olduğunu sanmak.
İpucuGeniş alan gerekiyorsa tümsek, büyütme gerekiyorsa çukur ayna düşün.
?Soru çöz öncüllü
Bir alışveriş merkezinde üç ayna var: kabindeki boy aynası, otopark dönemecindeki viraj aynası ve makyaj aynası.
Bu aynalarla ilgili, I. Viraj aynası tümsek aynadır ve geniş bir alanı gösterir. II. Boy aynasında görüntü kişiyle aynı boydadır. III. Makyaj aynasında görüntü her zaman küçük ve düzdür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Viraj aynası tümsektir, geniş alanı gösterir (I). Boy aynası düz aynadır, boy değişmez (II). III yanlış: makyaj aynası çukurdur, yakındaki yüzü büyütür; hep küçük ve düz görüntü tümsek aynanındır. A II'yi kaçırıyor; C ve D çukur ile tümseği karıştırıyor.
?Soru çöz öncüllü · ışın çizimi
Bir öğrenci K, L ve M aynalarına paralel ışınlar gönderip yansıyan ışınları çiziyor.
Siyah oklar gelen, sarı oklar yansıyan ışınlardır. Çizim temsilîdir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. K düz aynadır. II. L, viraj aynası olarak kullanılabilir. III. M ile Güneş ışınları bir noktada toplanabilir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. K'den ışınlar paralel yansımış; K düz aynadır (I). L ışınları dağıtmış; tümsek aynadır, virajda geniş alanı gösterir (II). M ışınları bir noktada toplamış; çukur aynadır, güneş fırınında kullanılır (III). A ikisini de, B M'nin ışığı topladığını, C L'nin viraj aynası olabileceğini kaçırıyor.
⇄Bilgi eşleştirme neden bu ayna?
DENEY · SOĞURMA
Işığın soğurulması ve Güneş enerjisi: koyu renk neden ısınır?
MEB 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Işığın soğurulması nedir? Güneş enerjisi teknolojide nasıl kullanılır?
Kısa cevap: Işığın cisim tarafından tutulmasına soğurma denir. Soğurulan ışık cismi ısıtır. Koyu renkli cisimler ışığı daha çok soğurur, açık renkli ve parlak cisimler daha çok yansıtır. Güneş panelleri ışığı elektriğe çevirir, güneş kolektörleri soğurduğu ışıkla suyu ısıtır.
Yaz günü güneşte bırakılan siyah tişört, beyaz olanından çok daha fazla ısınır.
Soğurma
Bir cisme gelen ışığın bir kısmı yansır, bir kısmı cisim tarafından tutulur. Işığın cisim tarafından tutulmasına soğurma denir. 5. sınıfta ısı alan maddenin ısındığını öğrendin; soğurulan ışık da cismi ısıtır.
Koyu renkli, mat yüzeyler ışığı çok soğurur ve çabuk ısınır. Beyaz ve parlak yüzeyler ışığın çoğunu yansıtır, az ısınır. Sıcak bölgelerde evlerin beyaza boyanması bu yüzdendir.
Güneş enerjisini yakalamak
Güneş, temiz ve yenilenebilir bir enerji kaynağıdır. Güneş panelleri ışığı doğrudan elektriğe çevirir; sokak lambalarında, hesap makinelerinde, uzay araçlarında kullanılır. Çatılardaki güneş kolektörlerinin koyu renkli boruları ışığı soğurur ve içindeki suyu ısıtır.
Güneş fırınının çukur aynası ışınları toplayıp yemeği pişirir.
Güneş enerjisini eleştirel değerlendir
Güçlü yanı
Sınırlılığı
temizdir, havayı kirletmez
gece ve bulutlu havada üretim azalır
yenilenebilir, tükenmez
çok enerji için geniş alan gerekir
uzak yerlerde bile kullanılabilir
eskiyen panellerin geri dönüşümü planlanmalıdır
Akılda kalsın:Koyu renk soğurur ve ısınır, açık renk yansıtır. Panel ışığı elektriğe, kolektör ışığı ısıya çevirir.
Burslulukta
Nasıl sorulurFarklı renkte yüzeylerle yapılmış bir ısınma ya da erime deneyi verilir; hangi yüzeyin ışığı daha çok soğurduğu ve değişkenler sorulur.
TuzakBeyaz cismin ışığı daha çok soğurduğunu sanmak.
İpucuEn çabuk ısınan ya da eriten yüzey en çok soğurandır.
?Soru çöz deneyden sonuç
Ezgi, aynı büyüklükte üç buz küpünü farklı örtülerle kaplı üç tabağa koyup güneş alan pencerenin önüne bırakıyor. Buzların tamamen erime sürelerini ölçüyor.
Altta yazan, buzun tamamen erime süresidir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. Buz en kısa sürede siyah kumaşta eridi; koyu yüzey ışığı en çok soğurup ısındı. A yanlış: erime süresi bağımlı değişkendir. B ters: folyo en çok yansıttı. C yanlış: buz büyüklüğü kontrol değişkenidir.
↕Sıralama güneş kolektörü
Isınan borular içlerindeki suyu ısıtır.
Güneş ışığı çatıdaki koyu renkli borulara ulaşır.
Sıcak su musluktan akar.
Borular ışığı soğurup ısınır.
Isınan su depoda birikir.
GÖZLEM · RENKLER
Beyaz ışık ve renkler: elma neden kırmızı görünür?
MEB 6. sınıf · Işığın yansıması ve renkler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMerkezî ve çevresel sinir sistemi nedir? Beyin, beyincik, omurilik soğanı ve omuriliğin görevleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Denetleyici ve düzenleyici sistemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sinir sistemi vücudu yöneten ve denetleyen sistemdir. Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur; beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümleridir. Çevresel sinir sistemi bütün vücuda dağılan sinirlerdir. Ani ve istemsiz tepkilere refleks denir; refleksleri omurilik yönetir.
Beyaz ışık hangi renklerden oluşur? Cisimler neden farklı renklerde görünür?
Kısa cevap: Güneş ışığı beyaz ışıktır ve bütün ışık renklerinin birleşiminden oluşur. Işığın ana renkleri kırmızı, yeşil ve mavidir. Bir cisim, yansıttığı ışığın renginde görünür, diğer renkleri soğurur. Beyaz cisim bütün renkleri yansıtır, siyah cisim hepsini soğurur.
Sahnedeki şarkıcının beyaz gömleği, kırmızı spot altında kırmızı, mavi spot altında mavi görünür.
Beyaz ışığın içinde ne var?
Denetleyici ve düzenleyici sistemler sayfasında duyu organlarından gelenleri beynin değerlendirdiğini gördük; renkleri de gözden gelen bilgiyle beyin algılar. Güneş'ten gelen beyaz ışık tek renk değildir; bütün ışık renklerinin birleşimidir. Gökkuşağındaki renkler de bunu gösterir. Bir diski renkli dilimlere boyayıp hızla döndürürsen disk beyaza yakın görünür. Bu düzeneğe Newton çarkı denir.
Ana ve ara renkler
Işığın ana renkleri kırmızı, yeşil ve mavidir. İki ana renk ışığı birleşince ara renk oluşur. Üç ana renk birlikte beyaz ışığı verir.
Renkli ışıkların birleşmesi
Birleşen ışıklar
Sonuç
kırmızı + yeşil
sarı
yeşil + mavi
cyan (sayen)
kırmızı + mavi
magenta
kırmızı + yeşil + mavi
beyaz
Cisimler neden renkli?
Bir cisim, üzerine gelen ışıktan yalnız kendi rengindekini yansıtır, diğerlerini soğurur. Kırmızı elma beyaz ışıktaki kırmızıyı yansıtır. Beyaz cisim bütün renkleri yansıtır; siyah cisim hepsini soğurur.
Mavi bir cisme mavi ışık tutulursa mavi, kırmızı ışık tutulursa siyah görünür. Beyaz cisim ise gelen ışığın renginde görünür.
Akılda kalsın:Cisim yansıttığı renkte görünür. Yansıtacak ışık yoksa siyah görünür; beyaz cisim gelen ışığın rengini alır.
Burslulukta
Nasıl sorulurFarklı renkte cisimlere renkli ışık tutulduğu bir sahne ya da tablo verilir; cisimlerin hangi renkte görüneceği sorulur.
TuzakKırmızı ışık altında beyaz cismin beyaz göründüğünü sanmak.
İpucuÖnce cismin hangi rengi yansıtabildiğini bul, gelen ışıkta o renk var mı bak.
?Soru çöz öncüllü
Okul tiyatrosunda karanlık sahnedeki oyuncuya yalnız kırmızı spot tutuluyor.
Sahnede başka ışık yoktur.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Tişört kırmızı görünür. II. Şapka siyah görünür. III. Etek siyah görünür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Beyaz tişört gelen kırmızı ışığı yansıtır, kırmızı görünür (I). Mavi şapka kırmızıyı yansıtamaz, soğurur ve siyah görünür (II). III yanlış: kırmızı etek kırmızı ışığı yansıtır, kırmızı görünür.
▭Boşluk doldurma
Kırmızı ve yeşil ışık aynı perdeye tutulursa perde görünür. Yeşil ve mavi ışık birleşince oluşur. Üç ana renk ışığı birlikte tutulursa perde görünür.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Düzgün ve dağınık yansıma
Işığın yansıması nedir?
Yapabiliyor musun?
Düzgün ve dağınık yansıma arasındaki fark nedir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Işığın bir yüzeye çarpıp geri dönmesine yansıma denir. Ayna ve durgun su gibi pürüzsüz yüzeylerde ışık düzenli geri döner; buna düzgün yansıma denir ve görüntü oluşur. Kâğıt, duvar gibi pürüzlü yüzeylerde ışık her yöne dağılır; buna dağınık yansıma denir.
Yüzeye gelen ışına gelen ışın, geri dönene yansıyan ışın denir. Işının çarptığı noktada yüzeye dik çizilen çizgi yüzey normalidir. Gelme açısı yansıma açısına eşittir ve gelen ışın, normal, yansıyan ışın aynı düzlemdedir. Bu kanunlar düzgün ve dağınık yansımada geçerlidir.
Düz aynada görüntü cisimle aynı boyda ve düzdür. Tümsek ayna ışığı dağıtır; görüntü her zaman düz ve küçüktür, geniş alanı gösterir. Çukur ayna ışığı toplar; görüntü cismin uzaklığına göre büyük, küçük, düz ya da ters olabilir.
Işığın cisim tarafından tutulmasına soğurma denir. Soğurulan ışık cismi ısıtır. Koyu renkli cisimler ışığı daha çok soğurur, açık renkli ve parlak cisimler daha çok yansıtır. Güneş panelleri ışığı elektriğe çevirir, güneş kolektörleri soğurduğu ışıkla suyu ısıtır.
Güneş ışığı beyaz ışıktır ve bütün ışık renklerinin birleşiminden oluşur. Işığın ana renkleri kırmızı, yeşil ve mavidir. Bir cisim, yansıttığı ışığın renginde görünür, diğer renkleri soğurur. Beyaz cisim bütün renkleri yansıtır, siyah cisim hepsini soğurur.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Fen kulübü üç canlının çoğalmasını gözlemleyip çiziyor.
Sarı renk, yeni oluşan bireyi gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. K ve L'de oluşan yeni bireyler atalarıyla aynı özelliktedir. II. M'de üreme hücreleri görev almıştır. III. K'de görülen üreme çeşidi tomurcuklanmadır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. K ve L tek atalı, eşeysiz üremedir; yavrular atanın aynısıdır (I). M'de iki ata vardır, eşey hücreleri birleşmiştir (II). III yanlış: çileğin sürgünden çoğalması vejetatif üremedir. A eşeyli üremeyi kaçırıyor; B ve D vejetatif üremeyi tomurcuklanma sanıyor.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · Eşeyli ve eşeysiz üreme
?Soru 2
Okul şenliğinde K ve L takımları halat çekiyor. Öğretmen, her öğrencinin uyguladığı kuvveti dinamometreyle önceden ölçüp tabloya yazmış. K takımı batıya, L takımı doğuya çekiyor ve halat başlangıçta duruyor.
Öğrencilerin kuvvetleri
K takımı (batı)
L takımı (doğu)
120 N
110 N
100 N
90 N
80 N
110 N
Buna göre, I. Halata etki eden bileşke kuvvet 10 N'dir. II. Halat doğu yönünde hareket eder. III. K takımında en güçlü öğrenci bulunduğu için yarışı K takımı kazanır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Batı toplamı 300 N, doğu toplamı 310 N; bileşke 310 − 300 = 10 N (I) ve doğu yönündedir (II). III yanlış: sonucu tek öğrenci değil, takımın toplam kuvveti belirler. A yönü unutuyor; B ve C en güçlü öğrenciye bakıyor.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Bileşke kuvvet
?Soru 3
Ece, bir gününden üç anı çizerek not defterine ekliyor.
Ece'nin not defterinden.Görsel: Sınav Defteri
Bu davranışlarla ilgili, I. Çaydanlıktan elini düşünmeden çekmesini omurilik yönetir. II. İp atlarken dengesini beyincik sağlar. III. Uyurken nefes almasını omurilik yönetir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Elini çekmesi bir reflekstir, omurilik yönetir (I). Denge beyinciğin görevidir (II). III yanlış: solunumun kendiliğinden sürmesini omurilik soğanı düzenler. A dengeyi kaçırıyor; C ve D omurilik ile omurilik soğanını karıştırıyor.Kaynak: Denetleyici ve düzenleyici sistemler · Sinir sistemi ve refleks
?Soru 4
Bir öğrenci, insanın gelişimini anlatan akış şemasının bazı kutularını boş bırakıyor.
Gelişim akışı
sperm + yumurta
→ 1 →
zigot
→
2
→
3
→
bebek
Bu şemayla ilgili, I. 1 numaralı yere "döllenme" yazılmalıdır. II. 2 numaralı kutuda embriyo bulunur. III. 1 numaralı olay döl yatağında gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Sperm ile yumurtanın birleşmesi döllenmedir (I); zigottan sonra embriyo, sonra fetüs gelir (II). III yanlış: döllenme yumurta kanalında olur, döl yatağı gelişmenin yeridir. A sırayı kaçırıyor; C ve D döllenmenin yerini karıştırıyor.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · İnsanda üreme
?Soru 5
Elif, ergenlikteki bedensel değişimler için bir tablo hazırlayıp ✓ ile işaretliyor. Öğretmeni bir satırda eksik işaret olduğunu söylüyor.
Elif'in tablosu
Değişim
Kızlarda
Erkeklerde
boy uzar, kütle artar
✓
✓
ter bezleri daha çok çalışır
✓
–
ses kalınlaşır
–
✓
kalça kemikleri genişler
✓
–
Eksik işaret hangi satırdadır?
✓ B. Ter bezleri kızlarda da erkeklerde de daha çok çalışır; erkekler sütununa da işaret konmalıydı. A iki sütunda doğru işaretli. C yalnız erkeklerde, D yalnız kızlarda görülür; bu satırlar doğrudur.Kaynak: Denetleyici ve düzenleyici sistemler · Ergenlik
?Soru 6
Zeynep, okul tiyatrosunda sahneye çıkmadan hemen önce kalbinin hızla çarptığını, nefesinin sıklaştığını fark ediyor. Birkaç dakika sonra bu durum yavaş yavaş geçiyor.
Buna göre Zeynep'te yaşanan değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Heyecan anında kalp atışını ve solunumu hızlandıran hormon adrenalindir; böbrek üstü bezinden salgılanır, kanla taşınır. B yanlış: insülin kan şekerini düzenler ve hormonlar sinirle taşınmaz. C yanlış: büyüme hormonu büyümeyi düzenler. D yanlış: glukagon kan şekerini artırır.Kaynak: Denetleyici ve düzenleyici sistemler · İç salgı bezleri ve hormonlar
?Soru 7
Rehberlik öğretmeni sınıfta ergenlikle ilgili üç bilgi kartı okuyor. I. Ergenliğe giriş yaşı bütün çocuklarda aynıdır. II. Kızlar genellikle erkeklerden daha önce ergenliğe girer. III. Ergenlikte bedensel değişimlerin yanında duygusal değişimler de görülür.
Buna göre kartlardaki bilgilerden hangileri doğrudur?
✓ C. Kızlar genellikle daha erken ergenliğe girer (II); bu dönemde duygusal değişimler de olur (III). I yanlış: başlama yaşı kalıtıma, beslenmeye ve çevreye göre kişiden kişiye değişir. A, B ve D herkesin aynı yaşta ergenliğe girdiğini sanıyor.Kaynak: Denetleyici ve düzenleyici sistemler · Ergenlik
?Soru 8
Beden eğitimi dersinde Ada, Bulut ve Cem 10 saniye boyunca koşuyor. Öğretmen, her birinin aldığı yolu ve yer değiştirmesini tabloya yazıyor.
10 saniyelik koşu
Öğrenci
Alınan yol
Yer değiştirme
Ada
50 m
doğuya 50 m
Bulut
60 m
0 m (çıktığı yere döndü)
Cem
40 m
batıya 40 m
Buna göre, I. Sürati en büyük olan Bulut'tur. II. Bulut'un hızı sıfırdır. III. Ada ile Cem'in hızları aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Süreler eşit; en çok yolu (60 m) Bulut aldığı için sürati en büyüktür (I). Bulut çıktığı yere döndü, yer değiştirmesi sıfır, hızı da sıfırdır (II). III yanlış: Ada ile Cem'in yer değiştirmeleri hem büyüklükçe hem yönce farklıdır. A I'i kaçırıyor; B ve D hızın yönünü unutuyor.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Sürat ve hız
?Soru 9
Bir öğrenci, dört kuvveti kareli kâğıda okla çiziyor. Kâğıtta her kare kenarı 2 N'yi gösteriyor.
✓ A. K ve L yatay çizgi üzerindedir, biri sağa biri sola bakar; ikisi de 3 kare, yani 6 N'dir. B yanlış: N dikey doğrultudadır. C yanlış: M 2 kare (4 N), K 3 kare (6 N). D yanlış: L sola, M sağa bakar; doğrultuları aynı, yönleri zıttır.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Kuvvetin özellikleri
?Soru 10
Bir öğrenci dört hayvan hakkında topladığı bilgileri tabloya yazıyor.
Dört hayvanın üreme bilgileri
Hayvan
Çoğalma
Yavru bakımı
Başkalaşım
tavuk
yumurtayla
var
yok
yunus
doğurarak
var
yok
kurbağa
yumurtayla
yok
var
kelebek
yumurtayla
yok
var
Bu tabloya göre aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
✓ B. Başkalaşım geçiren kurbağa ve kelebek, ikisi de yumurtayla çoğalır. A yanlış: doğuran yunusta başkalaşım yoktur. C yanlış: kurbağa ve kelebek yumurtayla çoğalır ama yavru bakımı yapmaz. D yanlış: tavuk ve yunus başkalaşım geçirmez.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · Hayvanlarda üreme ve başkalaşım