Elektriklenme: elektrik yükleri, temaslı ve temassız elektriklenme, elektroskop
Saçını taradığın tarak kâğıt parçalarını neden çeker? Elektrik yüklerini, cisimlerin nasıl elektriklendiğini ve bu olayın fotokopiden boyamaya kullanımını öğren.
4 durak7. sınıf · 6. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 15 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
MEB 7. sınıf · Elektriklenme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAtom hangi parçacıklardan oluşur? Atom modelleri zaman içinde nasıl değişti?Bağlantılı konudan (Atom, element ve bileşik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Atomun merkezinde proton (+) ve nötrondan (yüksüz) oluşan çekirdek, çevresindeki katmanlarda elektronlar (−) bulunur. Atomun kütlesi neredeyse tamamen çekirdektedir. Atomun kimliğini proton sayısı belirler. Atom modelleri yeni kanıtlarla değişmiş, bugünkü modelde elektronlar bulut gibi düşünülür.
Kısa cevap: Maddedeki protonlar pozitif (+), elektronlar negatif (−) yüklüdür. Pozitif ve negatif yük sayısı eşit olan cisim nötrdür; nötr cisim yüksüz değildir. Elektron kaybeden cisim pozitif, elektron kazanan cisim negatif yüklenir. Cisimler arasında yer değiştiren yük elektrondur.
Plastik tarağı saçına sürtüp küçük kâğıt parçalarına yaklaştırınca kâğıtlar tarağa sıçrar. Tarak artık elektrik yüklüdür.
Yükler nereden gelir?
Atom, element ve bileşik sayfasında atomda pozitif yüklü protonlar ve negatif yüklü elektronlar olduğunu gördük. Nötronlar yük taşımaz. Bütün cisimler atomlardan oluştuğu için her cisimde çok sayıda pozitif ve negatif yük vardır.
Üç durum
İçindeki pozitif ve negatif yükler eşit sayıda olan cisim nötr cisimdir. Nötr cisim yüksüz değildir; yükleri birbirini dengeler.
Protonlar çekirdekte sıkıca durur, yerinden kolay oynamaz. Cisimler arasında yer değiştiren her zaman elektrondur. Elektron kaybeden cismin pozitif yükü fazla kalır; buna pozitif yüklü cisim denir. Elektron kazanan cismin negatif yükü fazla olur; buna negatif yüklü cisim denir.
Cisimlerin yük durumu
Cisim
Yük sayıları
Nasıl oluştu?
nötr
(+) sayısı = (−) sayısı
dengede
pozitif yüklü
(+) sayısı > (−) sayısı
elektron kaybetti
negatif yüklü
(−) sayısı > (+) sayısı
elektron kazandı
Bir cismin pozitif ya da negatif yüklenmesine elektriklenme denir. Bu olayı ilk fark edenlerden biri, yüne sürttüğü kehribarın saman çöplerini çektiğini gören Yunan düşünür Thales'tir. Elektrik kelimesi, kehribar anlamına gelen Yunanca "elektron" sözcüğünden gelir.
Akılda kalsın:Nötr, yüksüz demek değildir; dengeli demektir. Yer değiştiren hep elektrondur, proton yerinden oynamaz.
Burslulukta
Nasıl sorulurCisimlerin üzerindeki + ve − işaretleri bir şekilde ya da tabloda verilir; hangisinin nötr, pozitif ya da negatif olduğu sorulur.
TuzakHiç işareti olmayan cismi nötr sanmak ya da pozitif yüklenmeyi proton kazanmak sanmak.
İpucu+ ve − sayılarını karşılaştır.
▭Boşluk doldurma
Elektron kaybeden bir cisim yüklenir. Elektron kazanan cisim yüklenir. Yükleri dengede olan, yani artısı eksisine eşit cisme cisim denir.
?Soru çöz öncüllü
Bir öğretmen, üç cismin taşıdığı yük sayılarını tahtaya yazıyor:
Cisimlerin yük sayıları
Cisim
Pozitif yük
Negatif yük
K
8
8
L
8
5
M
6
9
Buna göre, I. K yüksüz bir cisimdir. II. L elektron kaybederek yüklenmiştir. III. M negatif yüklüdür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. L'nin negatif yükü pozitifinden az: elektron kaybetmiş, pozitif yüklüdür (II). M'nin negatif yükü fazla: negatif yüklüdür (III). I yanlış: K'nin yükleri eşit, yani nötrdür; yüksüz değildir. A, B ve C nötrü yüksüz sanıyor.
KAVRAM · İTME VE ÇEKME
Yüklerin etkileşimi: aynı cins iter, zıt cins çeker
MEB 7. sınıf · Elektriklenme · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDublet ve oktet kuralı nedir? İyon nasıl oluşur? Su ve karbondioksitin formülü nedir?Önceki sayfadan (Atom, element ve bileşik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Atomlar son katmanlarını 2 (dublet) ya da 8 (oktet) elektrona tamamlayıp kararlı olmak ister. Elektron veren atom pozitif, elektron alan atom negatif yüklü iyon olur. Bileşikler, içerdikleri elementlerin sembolleri ve atom sayılarıyla formül olarak yazılır: H2O gibi.
Aynı yüklü cisimler birbirini iter mi? Yüklü cisim nötr cismi çeker mi?
Kısa cevap: Aynı cins yükle yüklü cisimler birbirini iter, zıt cins yükle yüklü cisimler birbirini çeker. Yüklü bir cisim, ister pozitif ister negatif olsun, nötr cismi çeker. İki nötr cisim arasında itme ya da çekme olmaz.
Saçını şişirilmiş bir balona sürtüp balonu kaldırınca telleri balona doğru uçuşur. Telleri birbirinden de uzaklaşır.
İtme ve çekme kuralları
Önceki konudaki yüklü cisimler birbirine dokunmadan itme ya da çekme kuvveti uygular. İki pozitif ya da iki negatif yüklü cisim birbirini iter. Biri pozitif, öteki negatif yüklü iki cisim birbirini çeker.
Yüklü bir cisim nötr bir cisme yaklaştırılırsa onu da çeker. Bu yüzden sürtülmüş balon küçük kâğıt parçalarını ya da duvarı çekebilir. İki nötr cisim ise birbirine itme ya da çekme uygulamaz.
Yüklü balon nötr balonu da kendine çeker.Görsel: Sınav Defteri
Çekme görünce yük türüne karar verme
İki cisim birbirini çekiyorsa ya zıt yüklüdür ya da biri nötrdür. Bu yüzden yalnız çekmeye bakarak yük türü kesin söylenemez. İtme ise iki cismin de aynı cins yükle yüklü olduğunu kesin gösterir.
Soru nasıl okunur?
Negatif yüklü bir balon, ipe asılı bir topu çekiyor. Top için kesin ne söylenir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: "kesin" sözcüğü: yalnız tek olasılığı kalan yargıyı ara.
Anahtar: çekme iki durumda olur: top pozitiftir ya da nötrdür.
Eleme: "top pozitiftir" kesin değil; iki durumda da top negatif olamaz.
Cevap: top negatif yüklü değildir
Akılda kalsın:İtme kesin kanıttır, çekme değildir. Çeken iki cisimden biri nötr de olabilir.
Burslulukta
Nasıl sorulurİpe asılı kürelerin ya da balonların birbirine yaklaştığı, uzaklaştığı şekiller verilir; cisimlerin yükleri için kesin doğru olan sorulur.
TuzakÇeken iki cismin kesinlikle zıt yüklü olduğunu söylemek.
İpucuÖnce iten çifti bul; o ikisi aynı cinstir.
?Soru çöz gözlemden sonuç
İpe asılı X, Y ve Z küreleri ikişer ikişer yaklaştırılıyor. X'in negatif yüklü olduğu biliniyor.
Solda X ile Y, sağda Y ile Z yaklaştırılmış.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
✓ B. X ile Y birbirini ittiği için aynı cins yüklüdür; X negatif olduğuna göre Y de negatiftir. A ve C kesin değil: Y'yi çeken Z, pozitif de olabilir nötr de. D yanlış: Z pozitifse X'i çeker, nötrse yine çeker; iki durumda da itme olmaz.
⇄Bilgi eşleştirme ne olur?
DENEY · ELEKTRİKLENME
Elektriklenme çeşitleri: sürtünme, dokunma ve etki
MEB 7. sınıf · Elektriklenme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAynı yüklü cisimler birbirini iter mi? Yüklü cisim nötr cismi çeker mi?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Aynı cins yükle yüklü cisimler birbirini iter, zıt cins yükle yüklü cisimler birbirini çeker. Yüklü bir cisim, ister pozitif ister negatif olsun, nötr cismi çeker. İki nötr cisim arasında itme ya da çekme olmaz.
Sürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenme nasıl olur? Temaslı ve temassız elektriklenme nedir?
Kısa cevap: Sürtünme ile elektriklenmede iki cisim zıt cins yükle yüklenir. Dokunma ile elektriklenmede yüklü cisim nötr cisme dokununca ikisi aynı cins yükle yüklenir. Bu ikisi temaslıdır. Etki ile elektriklenme temassızdır: yüklü cisim yaklaşınca nötr cisimdeki yükler ayrışır ama yük aktarılmaz.
Kuru bir kış gününde arkadaşının elini tutunca küçük bir çarpılma hissedebilirsin. Önce yürürken halıya sürtünüp yüklenmişsindir.
Temaslı elektriklenme
İki farklı maddeden yapılmış cisim birbirine sürtülünce birinden ötekine elektron geçer. Elektron veren pozitif, alan negatif yüklenir. Buna sürtünme ile elektriklenme denir; cisimler zıt cins ve eşit miktarda yükle yüklenir.
Yüklü bir cisim nötr bir iletkene dokundurulunca aralarında elektron geçişi olur. İki cisim de aynı cins yükle yüklenir. Buna dokunma ile elektriklenme denir. Örneğin pozitif yüklü bir küreye nötr bir metal çubuk değerse çubuktan küreye elektron geçer, çubuk da pozitif olur.
Temassız elektriklenme
Yüklü bir çubuk nötr bir metal küreye dokundurulmadan yaklaştırılırsa kürenin içindeki elektronlar yer değiştirir. Negatif çubuk yaklaşırsa kürenin elektronları uzak tarafa itilir. Yakın taraf pozitif, uzak taraf negatif olur. Buna etki ile elektriklenme denir.
Bu sırada küreye yük girmez, küreden yük çıkmaz; küre hâlâ nötrdür. Çubuk uzaklaşınca yükler yeniden dağılır. Bir önceki konuda gördüğün, yüklü cismin nötr cismi çekmesinin nedeni de budur.
Üç elektriklenmeyi karşılaştır
Sürtünme
Dokunma
Etki
temas
var
var
yok
elektron geçişi
var
var
yok, yalnız yer değiştirme
sonuç
zıt cins yük
aynı cins yük
yükler ayrışır, cisim nötr kalır
Akılda kalsın:Sürtünme zıt, dokunma aynı yük verir; etki yalnız ayırır. Üçünde de hareket eden elektrondur.
Burslulukta
Nasıl sorulurBalon, kumaş ya da metal kürelerle yapılan bir deney anlatılır; elektriklenme çeşidi, cisimlerin son yükü ya da deneyin değişkenleri sorulur.
TuzakEtki ile elektriklenmede yük aktarıldığını sanmak.
İpucuCisimler birbirine değdi mi, önce ona bak.
?Soru çöz deney düzeneği
Yiğit, aynı balonu her denemede yün bir atkıya farklı sayıda sürtüyor. Sonra balonu, masadaki aynı büyüklükte kesilmiş kâğıt parçalarına her seferinde 3 cm yukarıdan yaklaştırıp kaç parçanın balona yapıştığını sayıyor.
Balon, kumaş ve kâğıtlar her denemede aynı.Görsel: Sınav Defteri
Yiğit'in sonuçları
Sürtme sayısı
5
10
20
Yapışan kâğıt parçası
3
7
15
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Değiştirilen sürtme sayısı arttıkça yapışan kâğıt sayısı arttı; balon daha çok yük kazandı. B yanlış: kâğıtlar başta nötrdür; yüklü balon nötr cismi çeker. C yanlış: uzaklık 3 cm'de sabit tutuldu, kontrol edilen değişkendir. D yanlış: sürtünmede cisimler zıt cins yükle yüklenir.
↕Sıralama bir balonun hikâyesi
Balon kutuya değer, aralarında elektron geçer.
Balon yün atkıya sürtülür ve negatif yüklenir.
Kutu da negatif yüklenir, balon ile kutu birbirini iter.
Balon nötr, hafif metal bir kutuya yaklaştırılır; kutudaki yükler ayrışır.
MEB 7. sınıf · Elektriklenme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenme nasıl olur? Temaslı ve temassız elektriklenme nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sürtünme ile elektriklenmede iki cisim zıt cins yükle yüklenir. Dokunma ile elektriklenmede yüklü cisim nötr cisme dokununca ikisi aynı cins yükle yüklenir. Bu ikisi temaslıdır. Etki ile elektriklenme temassızdır: yüklü cisim yaklaşınca nötr cisimdeki yükler ayrışır ama yük aktarılmaz.
Elektriklenme teknolojide nerelerde kullanılır? Şimşek ve yıldırım nasıl oluşur? Elektroskop ne işe yarar?
Kısa cevap: Elektriklenme sanayide boyamada, baca filtrelerinde, lazer yazıcılarda ve toz tutan süpürgelerde kullanılır; hepsi yüklerin çekme ve itmesine dayanır. Bulutların sürtünmeyle yüklenmesi şimşek ve yıldırımı oluşturur. Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını gösteren alettir.
Bir otomobil fabrikasında boya, kaporta yüzeyine bir mıknatısa çekilir gibi eşit dağılır. Bunun sırrı elektrik yükleridir.
Teknolojide elektriklenme
Elektriklenmenin kullanıldığı yerler
Teknoloji
Nasıl çalışır?
sanayide boyama
boya damlacıkları yüklenir, zıt yüklü metal yüzeye çekilip eşit yayılır
elektrostatik baca filtresi
dumandaki kül ve toz yüklenir, yüklü levhalara tutunur; hava daha temiz çıkar
lazer yazıcı
toner tozu yalnız yüklenen bölgelere tutunur, kâğıda yazı olarak geçer
toz torbalı süpürge, klima filtresi
sürtünmeyle yüklenen lifler tozu çeker
parmak izi bulma
yüklenen ince toz, yüzeydeki iz çizgilerine tutunur
Bu teknolojilerin hepsi, yüklerin etkileşimi konusunda gördüğümüz ilkeye dayanır: yüklü tanecikler zıt yüklü ya da nötr yüzeylere çekilir.
Şimşek ve yıldırım
Fırtınalı havada bulutlardaki su damlaları ve buz kristalleri hava akımıyla birbirine sürtünür. Bulutlar sürtünme ile elektriklenir. Yükler bulutlar arasında aniden yer değiştirince parlak bir ışık ve gürültü oluşur; buna şimşek denir. Yük aktarımı bulut ile yeryüzü arasında olursa buna yıldırım denir.
Yıldırımlı havada açık arazide, tek başına duran ağaçların altında ya da suyun içinde bulunmamalısın. Güvenli bir binaya girmek en doğru davranıştır.
Elektroskop
Bir cismin elektrik yüklü olup olmadığını anlamamıza yarayan alete elektroskop denir. Elektroskobun cam bir kap içinde iki ince metal yaprağı vardır. Yüklü bir cisim elektroskobun başlığına dokundurulunca ya da yaklaştırılınca yapraklar birbirinden açılır. Nötr bir cisim yaklaştırılırsa yapraklar kıpırdamaz.
Akılda kalsın:Boya, toz ve toner yüke koşar. Şimşek bulutlar arasında, yıldırım bulutla yer arasındadır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir teknolojinin çalışması kısa bir metinle anlatılır ya da elektroskop yapraklarının görünümü verilir; hangi elektriklenme olayından yararlanıldığı sorulur.
TuzakŞimşek ile yıldırımı karıştırmak.
İpucuYük nereden nereye geçiyor, ona bak: bulut-bulut şimşek, bulut-yer yıldırım.
?Soru çöz öncüllü
Bir bilim dergisi elektrostatik baca filtresini şöyle anlatıyor: dumandaki kül ve toz tanecikleri önce yüklenir, sonra zıt yüklü metal levhalara tutunur.
Tanecikler levhalara tutunur, yukarı temiz hava çıkar.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Filtre, zıt yüklerin birbirini çekmesinden yararlanır. II. Bu teknoloji hava kirliliğini azaltmaya yardım eder. III. Levhalar ile tanecikler aynı cins yükle yüklüdür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Tanecikler zıt yüklü levhalara çekilir (I); tutulan kül havaya karışmaz, kirlilik azalır (II). III yanlış: aynı cins yükler birbirini iter, tanecikler levhaya tutunamazdı. A II'yi kaçırıyor; B ve D itme ile çekmeyi karıştırıyor.
▭Boşluk doldurma
İki bulut arasında yükler aniden yer değiştirince çakar. Yük bulut ile yeryüzü arasında aktarılırsa düşer. Bir cismin yüklü olup olmadığını ile anlarız.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Pozitif, negatif ve nötr cisim
Elektrik yükü nedir?
Yapabiliyor musun?
Nötr cisim yüksüz müdür?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Maddedeki protonlar pozitif (+), elektronlar negatif (−) yüklüdür. Pozitif ve negatif yük sayısı eşit olan cisim nötrdür; nötr cisim yüksüz değildir. Elektron kaybeden cisim pozitif, elektron kazanan cisim negatif yüklenir. Cisimler arasında yer değiştiren yük elektrondur.
Aynı cins yükle yüklü cisimler birbirini iter, zıt cins yükle yüklü cisimler birbirini çeker. Yüklü bir cisim, ister pozitif ister negatif olsun, nötr cismi çeker. İki nötr cisim arasında itme ya da çekme olmaz.
Sürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenme nasıl olur?
Yapabiliyor musun?
Temaslı ve temassız elektriklenme nedir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Sürtünme ile elektriklenmede iki cisim zıt cins yükle yüklenir. Dokunma ile elektriklenmede yüklü cisim nötr cisme dokununca ikisi aynı cins yükle yüklenir. Bu ikisi temaslıdır. Etki ile elektriklenme temassızdır: yüklü cisim yaklaşınca nötr cisimdeki yükler ayrışır ama yük aktarılmaz.
Elektriklenme sanayide boyamada, baca filtrelerinde, lazer yazıcılarda ve toz tutan süpürgelerde kullanılır; hepsi yüklerin çekme ve itmesine dayanır. Bulutların sürtünmeyle yüklenmesi şimşek ve yıldırımı oluşturur. Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını gösteren alettir.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Selin havuzun kenarında duruyor ve dipteki parlak bir anahtarlığa bakıyor. Anahtarlık ona olduğundan daha yukarıda görünüyor.
Buna göre, I. Anahtarlıktan gelen ışık sudan havaya geçerken kırılmıştır. II. Işık havaya geçerken normalden uzaklaşmıştır. III. Havuz Selin'e olduğundan daha derin görünür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Işık çok yoğun sudan az yoğun havaya geçti (I) ve normalden uzaklaştı (II). III yanlış: dip yukarıda göründüğü için havuz sığ görünür. A II'yi kaçırıyor; B ve D havuzun derin göründüğünü sanıyor.Kaynak: Işığın kırılması ve mercekler · Kırılma kanunları
?Soru 2
Fen panosuna üç formül kartı asılmış.
Küçük sayılar alt simgedir.Görsel: Sınav Defteri
Bu kartlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. H2SO4'te hidrojen, kükürt ve oksijen var: 2 + 1 + 4 = 7 atom. A'daki 3, hidrojenin sayısıdır. C bileşiği karışım sanıyor. D yanlış: amonyakta oksijen yoktur.Kaynak: Atom, element ve bileşik · İyon ve bileşik formülleri
?Soru 3
Eda, üç özdeş bardağa eşit miktarda farklı sıcaklıkta su koyuyor. Her bardağa aynı büyüklükte birer akide şekeri atıyor ve hiçbirini karıştırmadan şekerin tamamen çözünme süresini ölçüyor.
Çözünme süreleri: K 26 dk, L 15 dk, M 8 dk.Görsel: Sınav Defteri
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. En sıcak suda (M) şeker en kısa sürede çözündü; çözünme hızı en büyüktü. B tersini söylüyor: sıcaklık bağımsız, süre bağımlı değişkendir. C yanlış: hiçbir bardak karıştırılmadı, karıştırma değiştirilmedi. D yanlış: şeker büyüklüğü kontrol edilen değişkendir; değişirse iki etken birden değişir.Kaynak: Karışımlar · Çözünme hızı
?Soru 4
Aşağıdaki kaplarda dört maddenin tanecik modelleri verilmiştir. Her farklı sembol farklı bir atomu gösterir; birbirine değen semboller birleşmiştir.
Birbirine değen semboller tek bir tanecik oluşturur.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre hangi kaplardaki maddeler karışımdır?
✓ C. R'de element molekülleri ile tek atomlar, T'de bileşik molekülleri ile tek atomlar birbirine bağlanmadan bir arada: ikisi de karışım. A saf maddeleri seçiyor: P element, S bileşik. B R'yi kaçırıyor. D, S'deki iki cins atomu karışım sanıyor; oysa atomlar birleşmiş, bileşik oluşmuş.Kaynak: Karışımlar · Homojen ve heterojen karışım
?Soru 5
Bir öğrenci defterine element sembollerini şöyle yazmış:
Öğrencinin defteri
Element
Yazdığı sembol
I
magnezyum
Mg
II
klor
CL
III
kükürt
K
IV
bakır
Cu
Buna göre hangi semboller doğru yazılmıştır?
✓ A. Mg ve Cu yazım kuralına uygun ve doğrudur. II yanlış: klorun sembolü Cl'dir; ikinci harf küçük yazılır. III yanlış: kükürdün sembolü S'dir. B ikinci harfin büyük yazılabileceğini sanıyor; C ve D sembolü Türkçe adın ilk harfinden türetiyor.Kaynak: Atom, element ve bileşik · Element sembolleri
?Soru 6
Bir laboratuvarda X ve Y sıvılarından oluşan homojen bir karışım damıtılacaktır.
Sıvıların kaynama noktaları
Sıvı
Kaynama noktası
X
78 °C
Y
100 °C
Buna göre, I. Toplama kabında önce X birikir. II. Damıtma, sıvıların kaynama noktası farkından yararlanır. III. Bu karışım ayırma hunisiyle de ayrılabilir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Kaynama noktası düşük olan X önce kaynar, buharı soğutucuda sıvıya döner ve toplanır (I); yöntemin dayandığı fark kaynama noktasıdır (II). III yanlış: karışım homojen, katman oluşmaz; huni kullanılamaz. A II'yi kaçırıyor; C ve D homojen karışımı huniyle ayırmaya çalışıyor.Kaynak: Karışımlar · Damıtma ve Câbir bin Hayyân
?Soru 7
X, Y ve Z atomlarının katman modelleri aşağıdadır.
Buna göre, I. X ve Y aynı gruptadır. II. Y ve Z aynı periyottadır. III. Z'nin atom numarası 10'dur. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. X ve Y'nin son katmanında 5 elektron var: ikisi de 5A (I). Y ve Z'nin 3 katmanı var: ikisi de 3. periyot (II). III yanlış: Z'nin elektron sayısı 2 + 8 + 2 = 12, nötr atomda proton sayısı da 12'dir. A ve B birer yargıyı kaçırıyor; D yalnız ilk iki katmanı topluyor.Kaynak: Atom, element ve bileşik · Periyodik tablo, grup ve periyot
?Soru 8
Fen kulübündeki üç öğrenci farklı karışımları ayırmak için şu yöntemleri öneriyor:
I. Arda: "Zeytinyağı-su karışımını ayırma hunisiyle ayırırım." II. Burcu: "Şekerli sudaki şekeri süzgeç kâğıdıyla ayırırım." III. Can: "Talaş-demir tozu karışımını mıknatısla ayırırım."
Buna göre hangi öğrencilerin önerisi uygundur?
✓ D. Yağ ve su yoğunluk farkıyla hunide ayrılır (I); demir mıknatısa çekilir, talaş çekilmez (III). II uygun değil: şeker suda çözündüğü için süzgeçten geçer; buharlaştırma gerekir. A Can'ı kaçırıyor; B ve C çözünmüş maddeyi süzmeye çalışıyor.Kaynak: Karışımlar · Ayırma yöntemleri
?Soru 9
Bir güneşli öğleden sonra Doruk, bahçeyi hortumla sularken suyun ince damlalar hâlinde saçıldığı yerde renkli bir yay görüyor. Güneş Doruk'un arkasındadır.
Doruk'un gözlemini en iyi açıklayan ifade hangisidir?
✓ B. Her damla küçük bir prizma gibi beyaz ışığı kırar ve renklerine ayırır; gökkuşağıyla aynı olaydır. A renklerin üretildiğini sanıyor; renkler beyaz ışıkta zaten vardır. C yanlış: su renksizdir. D yanlış: güneş ışığı tek renk değil, renklerin karışımıdır.Kaynak: Işığın kırılması ve mercekler · Prizma ve gökkuşağı
?Soru 10
Bir öğrenci havadan cama geçen bir ışını çizip üç açıyı ölçüyor.
Kesikli çizgi yüzeye diktir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre bu ışının kırılma açısı kaç derecedir?
✓ A. Kırılma açısı, kırılan ışın ile normal arasındaki açıdır: 30°. B, 50° ile 90° arasındaki farkı alıyor; gelen ışın ile yüzey arası açıdır. C gelme açısıdır. D açıyı yüzeyden ölçüyor.Kaynak: Işığın kırılması ve mercekler · Kırılma nedir?