MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Sindirim nedir? Fiziksel sindirim ile kimyasal sindirim arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Sindirim, besinlerin kana karışabilecek kadar küçük parçalara bölünmesidir. Fiziksel sindirimde besin dişlerle ve kas hareketleriyle küçük parçalara bölünür. Kimyasal sindirimde besin, enzimler ve su yardımıyla yapı taşlarına ayrılır.
Sabah yediğin peynirli tost, öğlene kadar kanına karışıp vücudunun her köşesine ulaşır.
Sindirim neden gerekli?
İş ve enerji sayfasında hareket etmek için enerji gerektiğini gördük; bu enerji besinlerden gelir. Hücrelerin besine ihtiyacı vardır ama bir lokma ekmek hücreye giremeyecek kadar büyüktür. Besinleri kana karışabilecek kadar küçük parçalara bölme işine sindirim denir.
Sindirim iki şekilde olur: fiziksel ve kimyasal. İkisi birlikte çalışır.
Fiziksel sindirim
Dişler lokmayı keser, öğütür. Mide kasları besini çalkalayıp ezer. Besinin yapısı değişmeden yalnız küçük parçalara bölünmesine fiziksel sindirim (mekanik sindirim) denir.
Parçalar küçüldükçe besinin yüzeyi büyür. Böylece kimyasal sindirim daha kolay ve hızlı olur. Lokmanı iyi çiğnemen bu yüzden önemlidir.
Kimyasal sindirim
Besinin enzimler ve su yardımıyla en küçük yapı taşlarına ayrılmasına kimyasal sindirim denir. Bu sırada besinin yapısı değişir.
Besinlerin parçalanmasını hızlandıran yapılara enzim denir. Enzimler tükürükte, midede ve ince bağırsağa gelen salgılarda bulunur.
Fiziksel ve kimyasal sindirim
Fiziksel sindirim
Kimyasal sindirim
Nasıl olur?
dişler, dil, mide kasları
enzimler ve su
Besinin yapısı
değişmez, yalnız küçülür
değişir, yapı taşlarına ayrılır
Örnek
elmayı çiğnemek
tükürükteki enzimin ekmeği parçalaması
Ekmeği uzun süre çiğneyince ağzında tatlanmaya başlar. Bu, tükürükteki enzimin ekmeği parçalamaya başladığını gösterir.
Akılda kalsın:Fiziksel sindirim küçültür, kimyasal sindirim dönüştürür. İyi çiğnemek, enzimlerin işini kolaylaştırır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir öğrencinin yemek yerken yaptıkları ya da bir model deney anlatılır; hangisinin fiziksel, hangisinin kimyasal sindirim olduğu sorulur.
TuzakBesinin parçalanmasını her zaman kimyasal sindirim saymak.
İpucuBesinin yapısı değişiyor mu, yalnız küçülüyor mu, ona bak.
?Soru çöz deney düzeneği
Zeynep, eşit kütlede iki bisküvi alıyor. Birini bütün bırakıyor, ötekini havanda toz hâline getiriyor. İki bardağa aynı sıcaklıkta eşit miktar su koyuyor ve bisküvilerin suda tamamen dağılma süresini ölçüyor.
Bütün bisküvi 9 dakikada, ezilmiş bisküvi 2 dakikada tamamen dağılıyor.Görsel: Sınav Defteri
Bu deney, sindirimle ilgili hangi bilgiyi en iyi destekler?
✓ A. Toz hâlindeki bisküvinin suya değen yüzeyi büyüktü, çabuk dağıldı; çiğneme de besini böyle hazırlar. B deneyle ilgisizdir ve yanlıştır: kimyasal sindirim midede ve ince bağırsakta sürer. C ezmeyi kimyasal değişim sanıyor. D değişkenleri karıştırıyor: parça büyüklüğü değiştirilen, dağılma süresi ölçülendir.
▭Boşluk doldurma
Azı dişlerinin cevizi öğütmesi sindirimdir. Besinin yapı taşlarına ayrılması ise sindirimdir. Bu parçalanmayı hızlandıran yapılara denir.
SİSTEM · SİNDİRİM
Sindirim organları: ağızdan anüse bir besinin yolculuğu
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSindirim nedir? Fiziksel sindirim ile kimyasal sindirim arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sindirim, besinlerin kana karışabilecek kadar küçük parçalara bölünmesidir. Fiziksel sindirimde besin dişlerle ve kas hareketleriyle küçük parçalara bölünür. Kimyasal sindirimde besin, enzimler ve su yardımıyla yapı taşlarına ayrılır.
Sindirim sistemi hangi organlardan oluşur? Karaciğer ve pankreasın görevi nedir?
Kısa cevap: Besin sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüsten geçer. Sindirim ağızda başlar, ince bağırsakta tamamlanır ve besin orada kana geçer. Karaciğer safra, pankreas öz su salgılayarak sindirime yardım eder.
Bir dilim karpuz yaklaşık bir gün boyunca vücudunda yol alır. Bu yolculukta her organın ayrı bir görevi vardır.
Sindirim kanalı
Bir önceki konudaki iki sindirim türü de ağızda başlar. Dişler besini öğütür, tükürükteki enzim ekmek ve makarna gibi besinleri parçalamaya başlar.
Yutak ve yemek borusu besini mideye iletir; buralarda sindirim olmaz. Yemek borusunun kasları besini dalga gibi iter.
Mide kaslarıyla besini ezip karıştırır. Mide öz suyundaki enzimler de kimyasal sindirimi sürdürür. Besin burada bulamaç gibi olur.
İnce bağırsakta sindirim tamamlanır. Yapı taşlarına ayrılan besinler ince bağırsağın iç yüzeyinden kana geçer. Bu geçişe emilim denir.
Kalın bağırsak geriye kalan posadaki suyu ve bazı mineralleri emer. Atıklar anüs yoluyla vücuttan atılır.
Yardımcı organlar
Besin, karaciğer ve pankreasın içinden geçmez. Bu organlar salgılarını ince bağırsağa gönderir. Karaciğerin ürettiği safra yağları küçük damlacıklara ayırır. Pankreasın öz suyu ise ince bağırsaktaki kimyasal sindirime yardım eder.
Hangi organda ne olur?
Organ
Fiziksel sindirim
Kimyasal sindirim
Emilim
ağız
✓
✓
–
yutak, yemek borusu
–
–
–
mide
✓
✓
–
ince bağırsak
✓
✓
besinler
kalın bağırsak
–
–
su, mineral
Sindirim sağlığı
Lifli besinler (sebze, meyve, tam tahıl), yeterli su ve düzenli öğünler bağırsakların çalışmasını kolaylaştırır. Ayaküstü ve aceleyle yemek mideyi yorar. Saatlerce ekran başında hareketsiz kalmak bağırsak hareketlerini yavaşlatır. Yeşilay, teknoloji bağımlılığına karşı gençlere destek veren kuruluşlardandır.
Akılda kalsın:Ağızda başlar, ince bağırsakta biter. Karaciğer ve pankreas yardım eder ama besin içlerinden geçmez.
Burslulukta
Nasıl sorulurOrganlar harflerle gösterilir ya da özellikleri bir tabloda işaretlenir; harflerin hangi organ olduğu sorulur.
TuzakSindirimin midede başlayıp bittiğini sanmak.
İpucuEmilim yapan organı bul, o ince bağırsaktır; kimyasal sindirimi ilk başlatan ağızdır.
↕Sıralama bir lokmanın yolu
Mide kasları lokmayı ezip karıştırır.
Posadaki suyun bir kısmı geri emilir.
Dişler lokmayı öğütür, tükürük karışır.
Sindirim tamamlanır, besinler kana geçer.
Yemek borusu lokmayı kas hareketleriyle iter.
?Soru çöz tablo okuma
Bir öğretmen, sindirim sistemindeki üç yapının özelliklerini tahtaya tablo olarak yazıyor:
Tahtadaki tablo
Yapı
Besin içinden geçer mi?
Burada ne olur?
K
hayır
salgısı yağları küçük damlacıklara ayırır
L
evet
fiziksel ve kimyasal sindirim; besinler kana geçer
M
evet
sindirim olmaz
Buna göre, I. K karaciğerdir. II. L midedir. III. M yemek borusu olabilir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Safra üreten ve besinin geçmediği yardımcı organ karaciğerdir (I). Besinin geçtiği ama sindirilmediği yer yemek borusu olabilir (III). II yanlış: emilim midede değil, ince bağırsakta olur; L ince bağırsaktır. A III'ü gözden kaçırıyor; B ve D emilimi mideye veriyor.
SİSTEM · DOLAŞIM
Kalp, damarlar ve kan dolaşımı: küçük ve büyük dolaşım
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSindirim sistemi hangi organlardan oluşur? Karaciğer ve pankreasın görevi nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Besin sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüsten geçer. Sindirim ağızda başlar, ince bağırsakta tamamlanır ve besin orada kana geçer. Karaciğer safra, pankreas öz su salgılayarak sindirime yardım eder.
Küçük kan dolaşımı ve büyük kan dolaşımı nedir? Atardamar ve toplardamar arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kandan oluşur. Atardamar kanı kalpten götürür, toplardamar kalbe getirir, kılcal damarda kan ile hücreler madde alışverişi yapar. Küçük kan dolaşımı kalp ile akciğer arasında, büyük kan dolaşımı kalp ile vücut arasındadır.
Elini göğsünün sol tarafına koy. Hissettiğin atış, hiç durmadan çalışan bir pompanın sesidir.
Kalp ve damarlar
Bir önceki konuda besinlerin ince bağırsakta kana geçtiğini gördük. Bu besinler ve solunan oksijen hücrelere kanla taşınır. Bu taşımayı dolaşım sistemi yapar. Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kandan oluşur.
Kalp, özel bir kas dokusundan yapılmış bir pompadır. Kasılıp gevşeyerek kanı damarlara iter. Kanın atardamar duvarına yaptığı vuruşu bileğinde parmaklarınla hissedebilirsin; buna nabız denir.
Kanı kalpten vücuda götüren damara atardamar, vücuttan kalbe getiren damara toplardamar denir. İkisini birbirine bağlayan çok ince damarlar ise kılcal damarlardır. Besin, oksijen ve atıklar hücrelerle kılcal damarlarda alışveriş yapılır.
İki dolaşım
Kalpten çıkan kan akciğerlere gider, oksijen alır ve karbondioksit bırakır. Sonra yeniden kalbe döner. Bu yola küçük kan dolaşımı denir; kanın oksijeni artar.
Oksijence zengin kan kalpten bütün vücuda pompalanır. Hücreler oksijeni kullanır, kana karbondioksit bırakır. Oksijeni azalan kan kalbe döner. Bu yola büyük kan dolaşımı denir.
Üst halka küçük, alt halka büyük kan dolaşımıdır. Oklar kanın akış yönünü gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Küçük kan dolaşımını 13. yüzyılda ilk kez doğru biçimde açıklayan bilim insanı İbnü'n Nefîs'tir. Batılı bilim insanları bu bilgiye ancak yüzyıllar sonra ulaştı.
Buna göre oksijence zengin kan taşıyan damarlar hangileridir?
✓ B. Akciğerden kalbe dönen kan (2) oksijen almıştır; kalp bu kanı vücuda pompalar (3). A, 1'i atardamar olduğu için oksijenli sanıyor ama o kan vücuttan gelmiştir. C ikisini de ters seçiyor. D vücuttan dönen kanın (4) oksijenini kullanılmış saymıyor.
⇄Bilgi eşleştirme görevler
DAYANIŞMA · KAN BAĞIŞI
Kan ve kan bağışı: bir torba kan, bir hayat
MEB 7. sınıf · Vücudumuzdaki sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSinir sistemi ve iç salgı bezlerinin sağlığı için neler yapılmalı? Uyku ve ekran süresi neden önemli?6. sınıftan (Denetleyici ve düzenleyici sistemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin sağlığı için yeterli ve düzenli uyumak, dengeli beslenmek, her gün hareket etmek, ekran süresini sınırlamak ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak gerekir. Bisiklet sürerken kask takmak beyni korur; doktora danışmadan ilaç kullanılmaz.
Kan neyden oluşur? Kan bağışı neden önemlidir? Dolaşım sistemini nasıl korurum?
Kısa cevap: Kan, sıvı kısım olan plazma ile alyuvar, akyuvar ve kan pulcuklarından oluşur. Alyuvar oksijen taşır, akyuvar mikroplarla savaşır, kan pulcukları kanın pıhtılaşmasını sağlar. Kan ve organ bağışı hayat kurtaran bir dayanışmadır.
Dizin kanadığında bir süre sonra kan durur ve üstünde kabuk oluşur. Bunu kanın içindeki küçük yapılar başarır.
Kan neyden oluşur?
Kanın sıvı kısmına kan plazması denir. Plazmanın çoğu sudur. İçinde besinler, atıklar ve hormonlar taşınır.
Bir önceki konuda kanın besin ve oksijen taşıdığını gördük. Plazmada üç çeşit kan hücresi yüzer. Her birinin ayrı bir görevi vardır.
Kanın bölümleri ve görevleri
Bölüm
Görevi
kan plazması
besin, atık ve hormonları taşır
alyuvar
oksijeni hücrelere taşır; kana kırmızı rengini verir
akyuvar
vücudu mikroplara karşı savunur
kan pulcukları
yarada kanın pıhtılaşmasını sağlar
Alyuvarlar kanda en çok bulunan hücrelerdir. Akyuvarlar ise sayıca en azdır ama bir enfeksiyon olduğunda sayıları artar. Kan pulcukları yaranın ağzında toplanıp kanamayı durdurur.
Soru nasıl okunur?
Kan tahlilinde akyuvar sayısı yüksek çıkan biri için ne düşünülebilir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: bir hücrenin sayısının artması soruluyor; önce o hücrenin görevini hatırla.
Anahtar: akyuvar vücudu mikroplara karşı savunur, mikrop girince sayısı artar.
Eleme: oksijen taşımak alyuvarın, kanamayı durdurmak kan pulcuklarının işidir.
Cevap: vücut mikroplarla savaşıyor olabilir
Kan ve organ bağışı
Kan, fabrikada üretilemez. Ameliyat olan, kaza geçiren ya da bazı hastalıkları olan kişiler başka insanların bağışladığı kana ihtiyaç duyar.
Türk Kızılay, ülkemizde kan bağışlarını toplayıp hastanelere ulaştıran kuruluştur. Organ bağışı ise kişinin, organlarının ihtiyacı olan hastalara nakledilmesine izin vermesidir. İkisi de toplumda yardımlaşmanın ve dayanışmanın güzel örnekleridir.
Dolaşım sistemini korumak
Düzenli spor kalp kasını güçlendirir. Sebze ve meyveden zengin, az tuzlu ve az yağlı beslenme damarları korur. Yeterli uyku da kalbin dinlenmesine yardım eder. Sigara dumanı ise kalbe ve damarlara zarar verir.
Akılda kalsın:Alyuvar taşır, akyuvar savunur, pulcuk tıkar. Kan üretilemez; ancak bağışla paylaşılır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir kan tahlili sonucu ya da bir hastanın belirtisi verilir; hangi kan hücresinin azaldığı ya da arttığı sorulur.
TuzakMikroplarla savaşan hücreyi alyuvar sanmak.
İpucuBelirtiyi göreve çevir; kanama durmuyorsa pulcuk, sık hastalanıyorsa akyuvar düşünülür.
▭Boşluk doldurma
Akciğerden aldığı oksijeni hücrelere taşır. Grip olan bir kişide mikroplarla savaşan sayısı artar. Kesilen parmaktaki kanamayı durdurur.
alyuvarakyuvarkan pulcuklarıplazma
?Soru çöz öncüllü
Okulun sağlık kulübü, kan bağışı kampanyası için panoya kartlar hazırlıyor. Kulüp başkanı kartları kontrol ediyor.
Panodaki kartlar
Kart
Yazan bilgi
I
Bağışlanan kan, hastanın kaybettiği alyuvar, akyuvar ve kan pulcuklarını yerine koyabilir.
II
Kan, ihtiyaç olduğunda fabrikada kolayca üretilebilir.
III
Kan bağışı, toplumsal dayanışmanın bir örneğidir.
Buna göre hangi kartlardaki bilgiler doğrudur?
✓ D. Bağışlanan kan, kan hücrelerini ve plazmayı hastaya aktarır (I); bağış bir yardımlaşma örneğidir (III). II yanlış: kan yapay olarak üretilemez, bu yüzden bağış gerekir. A I'i gözden kaçırıyor; B ve C kanın üretilebildiğini sanıyor.
Şunları yapabiliyor musun?
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Fiziksel ve kimyasal sindirim
Sindirim nedir?
Yapabiliyor musun?
Fiziksel sindirim ile kimyasal sindirim arasındaki fark nedir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Sindirim, besinlerin kana karışabilecek kadar küçük parçalara bölünmesidir. Fiziksel sindirimde besin dişlerle ve kas hareketleriyle küçük parçalara bölünür. Kimyasal sindirimde besin, enzimler ve su yardımıyla yapı taşlarına ayrılır.
Besin sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüsten geçer. Sindirim ağızda başlar, ince bağırsakta tamamlanır ve besin orada kana geçer. Karaciğer safra, pankreas öz su salgılayarak sindirime yardım eder.
Dolaşım sistemi kalp, damarlar ve kandan oluşur. Atardamar kanı kalpten götürür, toplardamar kalbe getirir, kılcal damarda kan ile hücreler madde alışverişi yapar. Küçük kan dolaşımı kalp ile akciğer arasında, büyük kan dolaşımı kalp ile vücut arasındadır.
Kan, sıvı kısım olan plazma ile alyuvar, akyuvar ve kan pulcuklarından oluşur. Alyuvar oksijen taşır, akyuvar mikroplarla savaşır, kan pulcukları kanın pıhtılaşmasını sağlar. Kan ve organ bağışı hayat kurtaran bir dayanışmadır.
Önceki 2 sayfadan ve 6. sınıfın 1 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Bora, kütleleri farklı üç oyuncak kamyonu aynı rampanın aynı noktasından serbest bırakıyor. Rampanın sonundaki boş kibrit kutusu her çarpışmada bir miktar kayıyor; Bora kutunun kaydığı yolu ölçüyor.
Her denemede kamyon aynı noktadan bırakılıyor.Görsel: Sınav Defteri
Bora'nın ölçümleri
Kamyon
Kütle
Kutunun kaydığı yol
K
100 g
8 cm
L
200 g
15 cm
M
300 g
23 cm
Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ D. Kamyonlar aynı yükseklikten bırakıldı; değişen yalnız kütleydi. Deney süratin değil, kütlenin etkisini gösterir. A doğrudur: değiştirilen kütledir. B doğrudur: yükseklik aynı tutuldu. C doğrudur: kutuyu en uzağa M itti, yani en çok enerjiyi o aktardı.Kaynak: İş ve enerji · Kinetik ve potansiyel enerji
?Soru 2
Dergideki yıldız kartları
Yıldız
Kütlesi
Rengi
X
Güneş'in ≈ 2 katı
beyaz
Y
Güneş'in ≈ 20 katı
mavi
Buna göre, I. Y'nin yüzey sıcaklığı X'inkinden yüksektir. II. X'in yaşamı bir beyaz cüce kalarak sona erecektir. III. İki yıldız da yaşamının sonunda kara delik olacaktır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Mavi yıldız beyazdan da sıcaktır (I). X, Güneş'in 8 katından küçük olduğu için beyaz cüceyle söner (II). III yanlış: kara delik yalnız büyük kütleli yıldızdan kalabilir, X'ten kalmaz. A rengi kaçırıyor; C ve D her yıldızı kara delik sanıyor.Kaynak: Uzay çağı · Yıldızların yaşamı
?Soru 3
Zeynep, okul tiyatrosunda sahneye çıkmadan hemen önce kalbinin hızla çarptığını, nefesinin sıklaştığını fark ediyor. Birkaç dakika sonra bu durum yavaş yavaş geçiyor.
Buna göre Zeynep'te yaşanan değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Heyecan anında kalp atışını ve solunumu hızlandıran hormon adrenalindir; böbrek üstü bezinden salgılanır, kanla taşınır. B yanlış: insülin kan şekerini düzenler ve hormonlar sinirle taşınmaz. C yanlış: büyüme hormonu büyümeyi düzenler. D yanlış: glukagon kan şekerini artırır.Kaynak: 6. sınıf · Denetleyici ve düzenleyici sistemler · İç salgı bezleri ve hormonlar
?Soru 4
Vagon, şekildeki hız treni rayının K noktasından serbest bırakılıyor; sürtünme ihmal ediliyor.
M tepesi K’den alçaktır.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Vagonun kinetik enerjisi en çok L noktasındadır. II. K'den L'ye inerken potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür. III. M noktasında vagonun kinetik enerjisi sıfırdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. L en alçak nokta olduğu için kinetik enerji orada en büyüktür (I). İnerken yükseklik azalır, sürat artar (II). III yanlış: M, K'den alçaktır; vagon M'ye ulaştığında hâlâ hareket eder. B I'i kaçırıyor; C ve D her tepede vagonun durduğunu sanıyor.Kaynak: İş ve enerji · Enerji dönüşümü ve korunumu
?Soru 5
Ece, bir gününden üç anı çizerek not defterine ekliyor.
Ece'nin not defterinden.Görsel: Sınav Defteri
Bu davranışlarla ilgili, I. Çaydanlıktan elini düşünmeden çekmesini omurilik yönetir. II. İp atlarken dengesini beyincik sağlar. III. Uyurken nefes almasını omurilik yönetir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Elini çekmesi bir reflekstir, omurilik yönetir (I). Denge beyinciğin görevidir (II). III yanlış: solunumun kendiliğinden sürmesini omurilik soğanı düzenler. A dengeyi kaçırıyor; C ve D omurilik ile omurilik soğanını karıştırıyor.Kaynak: 6. sınıf · Denetleyici ve düzenleyici sistemler · Sinir sistemi ve refleks
?Soru 6
Hakan'ın arkadaşı, 30 cm'lik bir cetveli Hakan'ın açık duran parmaklarının arasından haber vermeden bırakıyor. Hakan cetveli görünce yakalıyor ve yakaladığı yerin kaç cm olduğu okunuyor. Hakan bu ölçümü üç sabah, aynı cetvel ve aynı elle yapıyor; önceki gece kaç saat uyuduğunu da not ediyor.
Cetvel ne kadar uzun düşerse tepki o kadar geç verilmiştir.Görsel: Sınav Defteri
Hakan'ın ölçümleri
Önceki gece uyku
Yakaladığı yer
10 saat
12 cm
8 saat
16 cm
6 saat
21 cm
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. Uyku 10 saatten 6 saate inince cetvel 12 cm yerine 21 cm düştükten sonra yakalandı; tepki gecikti. A yanlış: cetvel aynı tutuldu, değiştirilen uyku süresidir. B yanlış: cm değeri ölçülen, yani bağımlı değişkendir. C yanlış: Hakan cetveli görüp yakalamaya karar veriyor; bu istemli bir harekettir, beyin yönetir.Kaynak: 6. sınıf · Denetleyici ve düzenleyici sistemler · Sistemlerin sağlığı
?Soru 7
Bir gazete, gökbilimcilerin görüntülediği yeni bir gezegeni şu çizimle anlatıyor.
Gezegen, yıldızın çevresinde hâlâ oluşuyor.Görsel: Sınav Defteri
Haberi okuyan dört öğrenciden hangisinin yorumu doğrudur?
✓ A. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur; 520 ışık yılı uzaklıktan gelen ışık bize yaklaşık 520 yılda ulaşır. B uzaklığı yıldızın yaşı sanıyor. C ışık yılını zaman birimi sanıyor. D yanlış: Proxima Centauri yalnız 4,2 ışık yılı uzaktadır.Kaynak: Uzay çağı · Takımyıldız, galaksi, evren
?Soru 8
Nehir, bir tenis topunu 120 cm yükseklikten serbest bırakıyor ve topun her sekişte çıktığı yüksekliği telefonundaki video ile ölçüyor.
Nehir'in ölçümleri
Sekme
1.
2.
3.
Çıktığı yükseklik
84 cm
59 cm
41 cm
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. Yükseklik azaldığı için topun hareket ve konum enerjisi azaldı; eksilen kısım ısı ve sese dönüştü. A korunumu çiğniyor: enerji yok olmaz. B tersini söylüyor: 41 cm, 120 cm'den alçaktır. D yanlış: sürtünmesiz durumda top en çok bırakıldığı yüksekliğe çıkabilirdi, daha yükseğe değil.Kaynak: İş ve enerji · Sürtünme ve ısı enerjisi
?Soru 9
Bir haber sitesi yörüngedeki durumu şöyle çizmiş.
Boya pulu kadar bir parça bile istasyonun penceresini çatlatabilir.Görsel: Sınav Defteri
Bu sorunu azaltmak için, I. görev süresi biten uyduları kontrollü biçimde yörüngeden çıkarmak, II. tek kullanımlık roketler yerine yeniden kullanılabilen roketler geliştirmek, III. aynı görevi yapan uydu sayısını artırarak bozulanın yerine yenisini hazır tutmak önerilerinden hangileri uygundur?
✓ D. Biten uyduyu yörüngeden çıkarmak (I) ve parçası uzayda kalmayan roket kullanmak (II) çöpü azaltır. III yanlış: daha çok uydu, ileride daha çok çöp demektir. A II'yi gözden kaçırıyor; B ve C uydu sayısını artırmayı çözüm sanıyor.Kaynak: Uzay çağı · Türkiye uzayda, uzay kirliliği
?Soru 10
Okulun spor gününde üç öğrencinin yaptığı hareketler çizilip not ediliyor.
Altın oklar uygulanan kuvvetleri gösterir.Görsel: Sınav Defteri
I. Ece, halteri yerden başının üstüne kaldırıyor. II. Kaan, halteri başının üstünde 10 saniye hareketsiz tutuyor. III. Lale, halat çekme yarışında rakip takımla eşit kuvvetle çekiyor ve halat hiç kıpırdamıyor.
Buna göre hangilerinde fiziksel anlamda iş yapılmıştır?
✓ B. Yalnız Ece'nin uyguladığı kuvvet halteri kuvvet yönünde, yukarı taşıdı. A ve C Kaan'ın yorulmasını iş sanıyor; halter yer değiştirmedi. D yanlış: Lale büyük kuvvet uyguladı ama halat yer değiştirmedi.Kaynak: İş ve enerji · Fiziksel anlamda iş