Hikâye unsurları: ne oldu, kime, nerede, ne zaman?
MEB 5. sınıf · Okuma: metin türleri · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaBetimleme, öyküleyici ve tanıtma paragrafı nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Düşünceyi geliştirme yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Betimleme paragrafı bir yeri ya da varlığı duyularla resim gibi anlatır. Öyküleyici paragraf bir olayı zaman sırasıyla anlatır. Tanıtma paragrafı ise bir kişiyi, yeri ya da nesneyi özellikleriyle okura tanıtır.
Paragraf türleri: betimleme, öyküleyici, tanıtma
✎Konu anlatımı
Hikâye unsurları nelerdir, bir metinde nasıl bulunur?
Kısa cevap: Hikâyeyi oluşturan temel parçalara hikâye unsurları denir: olay örgüsü, şahıs kadrosu (kişiler), mekân (yer) ve zaman. Olayı yaşayanlar her zaman insan değildir; bir hayvan ya da eşya da olabilir.Arkadaşın “Dün çok komik bir şey oldu!” dedi. Hemen sorarsın: “Kime? Nerede? Ne zaman?” Bu sorular hikâyenin parçalarını arar.
Olay örgüsü
Hikâyede birbirine bağlı olarak gelişen olaylara olay örgüsü denir. Bir olay ötekine yol açar. Olay örgüsü “Ne oldu?” sorusunun cevabıdır. Düşünceyi geliştirme yolları sayfasında olay anlatan öyküleyici paragrafı tanımıştın; hikâye de böyle ilerler.
Şahıs kadrosu
Olayı yaşayanların tümüne şahıs kadrosu (kişiler) denir. Bunlar insan, hayvan ya da eşya olabilir. Kahraman bir hayvansa “varlık kadrosu” da denir.
Mekân ve zaman
Olayın geçtiği yere mekân denir: bir köy, bir okul bahçesi, bir gemi. Mekân her zaman bir şehir adı değildir.
Olayın ne zaman yaşandığını gösteren unsur zamandır. Saat ya da tarih olabileceği gibi “bir kış sabahı, tatilin son günü” gibi de verilir.
Bazı hikâyeler gerçek hayatta olabilecek olayları anlatır. Bazılarında ise hayvanlar konuşur; bunlar hayal ürünüdür.
Bayram sabahı Mert ile dedesi köyün çeşmesinin başında buluştu. Dedesi, çeşmenin yanındaki yaşlı çınarı kendi dedesinin diktiğini anlattı. Mert ağacın gövdesine sarılmaya çalıştı ama kolları yetmedi. Dedesi gülerek “Bu çınarı sarmak için üç Mert lazım.” dedi. İkisi akşama kadar ağacın gölgesinde sohbet etti. Hikâye unsurları neler?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Kim? Mert ve dedesi. Nerede? Köy çeşmesinin başında.
- Ne zaman? Bayram sabahı, akşama kadar.
- Ne oldu? Dede, yaşlı çınarın hikâyesini anlattı.
Cevap: Dört unsurun dördü de var.
Nasıl sorulurKısa bir hikâye parçası verilir; hangi unsurun bulunmadığı sorulur.
TuzakZamanı yalnız saat ya da tarih sanmak; “her sabah, bir gün” de zamandır.
İpucuDört soruyu sırayla sor, cevabı metinde olmayan unsuru seç.
⇄Cümle ve unsur
Bir hikâyeden alınan her cümleyi en çok gösterdiği unsurla eşleştir.
?Soru çöz eksik unsur
Geçen kış bir sabah Ayşe, kardeşinin doğum günü için pasta yapmaya karar verdi. Annesinden tarifi aldı, malzemeleri hazırladı. Pastayı süslerken kardeşi beklenenden erken geldi ve sürpriz bozuldu. İkisi de kahkahalarla güldü.
Bu metinde aşağıdaki hikâye unsurlarından hangisi yoktur?
?Soru çöz afiş · öncüllü
Okul panosunda bir tiyatro afişi var.
Afişteki oyun tanıtımında hikâyenin,
I. mekân,
II. zaman,
III. şahıs kadrosu
unsurlarından hangilerine ait bilgi vardır?