Kök, ek ve ses olayları: sözcükler nasıl türer, sesler nasıl değişir?

“Göz”den “gözlük”, “gözlükçü” türer; “kitap” ek alınca “kitabı” olur. Sözcüğün kökünü ve eklerini ayırmayı, ek gelince seslerin nasıl değiştiğini görüyorsun.

4 durak6. sınıf · Dil yapıları
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DİL · EK

Kök, yapım eki, çekim eki: sözcükler nasıl türer?

MEB 6. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKısaltmalara ek nasıl getirilir, kısa çizgi ve eğik çizgi nerede kullanılır?Bağlantılı konudan (Yazım ve noktalama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kısaltmaya gelen ek kesmeyle ayrılır ve kısaltmanın okunuşuna uyar: TDK'ye, kg'dan, NATO'ya. Kısa çizgi kök ve ekleri ayırır, iki yer arasını gösterir: göz-lük, Ankara-İzmir. Eğik çizgi dizeleri yan yana yazarken, adres ve tarihte kullanılır. Yay ayraç ek bilgiyi ya da madde numarasını gösterir.

Kısaltma, kesme, kısa ve eğik çizgi, ayraç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kök ve ek nedir, yapım eki ile çekim eki nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Kök, sözcüğün daha küçük anlamlı parçalara ayrılamayan ilk bölümüdür: göz, yol, sev-. Ek tek başına kullanılmaz, köke eklenir. Yapım eki kökten yeni bir sözcük türetir: göz → gözlük. Çekim eki sözcüğün anlamını değiştirmez, onu cümleye bağlar: göz → gözler, gözü.

“Yol” sözcüğüne bir ek getirdin, “yolcu” oldu: artık bir kişiden söz ediyorsun. Bir ek daha getirdin, “yolculuk” oldu: bu kez bir olaydan. Bir kökten yeni sözcükler doğdu.

Kökü bulmak

Sözcüğün sonundan ekleri tek tek at. Anlamlı kalan en küçük parça köktür: yolculuklar → yolculuk → yolcu → yol. “Yo” diye bir parça anlam taşımaz; bu yüzden kök “yol”dur. Fiil kökleri “-mak, -mek” olmadan yazılır: sev-, oku-. Yazım ve noktalama sayfasında kökü ekten kısa çizgiyle ayırmıştın; burada o parçaların görevine bakıyoruz.

Yapım eki mi, çekim eki mi?

Kendine sor: Bu ek yeni bir sözcük mü yaptı, yoksa aynı sözcüğü cümleye mi bağladı? Göz-lük artık başka bir nesnedir, sözlükte ayrı yer alır; “-lük” yapım ekidir. Göz-ler yine gözdür, yalnız sayısı değişti; “-ler” çekim ekidir. Bir sözcükte önce yapım ekleri, en sonda çekim ekleri gelir.

Yapım ekleri ne iş yapar?

Ekleri ezberlemene gerek yok; ne iş yaptıklarına bak. Kimi ek meslek bildirir: balıkçı. Kimi bir şeyin konduğu kabı gösterir: tuzluk. Kimi küçültme ya da sevgi katar: kedicik. Kimi de varlık ya da yokluk bildirir: tuzlu, tuzsuz.

Her yapım eki kökten yeni bir sözcük ve yeni bir anlam türetir.Görsel: Sınav Defteri
Örnek paragraf

Dedem gençliğinde bir balıkçıymış. Teknesinin küçük kamarasında bir kitaplık, bir de eski bir pusula dururmuş. Fırtınalı gecelerde denizcilerin anlattığı hikâyeleri dinlermiş. Bu paragraftaki “balıkçı, kitaplık, denizciler” sözcüklerinde kök ve ekler nelerdir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. balık-çı: “-çı” meslek bildiren yapım eki; yeni sözcük.
  2. kitap-lık: “-lık” kitapların konduğu eşyayı yapan yapım eki.
  3. deniz-ci-ler: “-ci” yapım eki, “-ler” sözcüğün sayısını değiştiren çekim eki.

Cevap: Kökler balık, kitap, deniz; “-çı, -lık, -ci” yapım, “-ler” çekim ekidir.

Akılda kalsın: Ek yeni sözcük yaptıysa yapım, aynı sözcüğü cümleye bağladıysa çekim ekidir. Önce yapım, sonra çekim gelir. Ekleri ezberleme, ne iş yaptıklarına bak.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu yapılar ayrı soru olarak gelmez; yazım sorusunda ve cümleyi anlamada işine yarar.

Tuzak“gözlük” ile “gözler”i aynı tür ek sanmak.

İpucuSözcüğü sözlükte ayrı bir madde olarak bulabiliyorsan içindeki ek yapım ekidir.

?Soru çöz yapım eki

Bir öğrenci, bir sözcüğe getirilen ekin yeni bir sözcük türetip türetmediğini inceliyor.

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde yeni sözcük türeten bir ek vardır?

✓ B. “Süt-çü” süt satan kişiyi anlatan yeni bir sözcüktür; “-çü” yapım ekidir. A'da “-ler” sayıyı, C'de “-da” yeri, D'de “-imiz” sahibini bildirir; üçü de çekim ekidir ve sözcüğün anlamını değiştirmez.

?Soru çöz şema

Bir öğrenci, “su” kökünden gelen sözcükleri iki gruba ayırıp şemaya yazdı.

Şemada hangi sözcük yanlış gruba yazılmıştır?

✓ D. “Susuz” suyu olmayan anlamında yeni bir sözcüktür; “-suz” yapım ekidir, sol kutuya yazılmalıydı. A sayıyı, C yeri bildirir, ikisi de çekim ekidir. B “-lu” ile yeni sözcük türetir, yeri doğrudur. D'yi atlayan, “-suz”u yalnız bir eksiklik bildirdiği için çekim eki sanmıştır.

↕Kökten sözcüğe

Sözcükleri, kökten başlayarak türeme sırasına göre diz.

  1. yolculuk
  2. yol
  3. yolculuklar
  4. yolcu
DİL · EK

İsim çekim ekleri: sözcüğü cümleye bağlayan ekler

MEB 6. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaÖzel isim ile cins isim, tekil isim ile topluluk ismi nasıl ayrılır?5. sınıftan (İsim ve fiil). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tek bir varlığın adı özel isim, aynı türden bütün varlıkların adı cins isimdir: Fındık, köpek. Tek varlığı anlatan isim tekil, “-ler, -lar” alıp çok varlığı anlatan isim çoğuldur. Ek almadan topluluk anlatan isim ise topluluk ismidir: sürü.

İsimlerin türleri: özel, cins, tekil, çoğul, topluluk

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İsim çekim ekleri nelerdir, ne işe yarar?

Kısa cevap: İsim çekim ekleri ismin anlamını değiştirmez, onu cümleye bağlar. Çoğul eki sayıyı (kitaplar), hâl ekleri yönü ve yeri (kitabı, kitaba, kitapta, kitaptan), ilgi eki iki ismi bağlamayı (kitabın), iyelik eki sahibini (kitabım), soru eki soruyu (kitap mı?) bildirir.

“Kitap, masa, koymak” sözcüklerini yan yana dizersen bir şey anlaşılmaz. “Kitabı masaya koydum.” dediğinde her şey yerine oturur. Sözcükleri birbirine bağlayan, çekim ekleridir.

Çoğul ve hâl ekleri

Çoğul eki “-lar, -ler” birden fazla varlığı gösterir. Hâl ekleri ismin cümledeki durumunu söyler: “-ı” neyi (kitabı), “-a” nereye (masaya), “-da” nerede (sınıfta), “-dan” nereden (evden). Bu ekleri, sorusunu sorarak tanırsın.

İlgi, iyelik ve soru eki

İlgi eki (tamlayan eki) “-ın, -in” bir ismi başka bir isme bağlar: “kalemin ucu”. İyelik eki ismin kime ait olduğunu söyler: kalemim, kalemin, kalemi. “Kalemin” iki ek de olabilir; cümleye bakarak işlevini bul. Soru eki “mi” ayrı yazılır ve soru sorar: “Kalem mi?”

İsim çekim ekleri ve soruları
EkNe bildirir?Örnek
Çoğul: -lar, -lerbirden fazlakuşlar
Hâl: -ı, -a, -da, -danneyi, nereye, nerede, neredenevi, eve, evde, evden
İlgi: -ın, -inkimin, neyinkapının kolu
İyelik: -ım, -ın, -ıkime aitçantam, çantan, çantası
Soru: misoruÇanta mı?
Örnek cümle

“Arkadaşlarımın çantaları sınıfta kaldı.” Bu cümledeki sözcüklerde hangi çekim ekleri var?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. arkadaş-lar-ım-ın: çoğul, iyelik (benim), ilgi eki (çantaya bağlıyor).
  2. çanta-lar-ı: çoğul ve iyelik (onların).
  3. sınıf-ta: hâl eki, nerede sorusunun cevabı.

Cevap: Çoğul, iyelik, ilgi ve hâl ekleri birlikte kullanılmış; hiçbiri yeni sözcük yapmamış.

Akılda kalsın: Çekim eklerini sorusuyla tanı: kaç, neyi, nereye, nerede, nereden, kimin, kime ait. “-ın” ilgi de iyelik de olabilir; cümleye bak.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu ekler ayrı soru olarak gelmez; “mi”nin ayrı yazımında ve cümleyi doğru anlamada işine yarar.

TuzakSoru ekini sözcüğe bitiştirmek.

İpucuEkin sorusunu bul; soru “ne iş yapıyor” sorusunu da cevaplar.

?Soru çöz öncüllü

Cümle: “Ablamın arkadaşları bahçede top oynuyor.”

I. “Ablamın” sözcüğünde yapım eki vardır.
II. “arkadaşları” sözcüğünde çoğul eki vardır.
III. “bahçede” sözcüğünde yapım eki vardır.
Bu cümleyle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ B. Arkadaş-lar-ı sözcüğünde “-lar” çoğul ekidir. I yanlış: abla-m-ın sözcüğündeki “-m” iyelik, “-ın” ilgi ekidir; ikisi de çekim ekidir. III yanlış: bahçe-de sözcüğündeki “-de” yer bildirir, yeni sözcük türetmez. A ve D çekim eklerini yapım eki sanır; C yer bildiren eki yapım eki sanır.

▭Kendin yaz ekin adı

Seçenek yok: her ekin adını kendin yaz.

“Evler” sözcüğündeki “-ler” ekidir. “Kapının kolu” söz öbeğindeki “-ın” ekidir. “Çantam” sözcüğündeki “-m” ise ekidir.

?Soru çöz tablo · ek

Ece, dört sözcükteki ekleri ve görevlerini bir tabloya yazdı.

Ece'nin ek tablosu
SözcükEkGörevi
kitaplar-larbirden fazlayı gösterir
okulda-dayeri gösterir
annemin-insoru sorar
geldi mimisoru sorar

Tablodaki sözcüklerden hangisinde ekin görevi yanlış yazılmıştır?

✓ C. “Annemin” sözcüğündeki “-in” ilgi ekidir: “annemin çantası” gibi iki ismi bağlar, soru sormaz. A çoğul, B yer, D soru ekidir; üçü de doğru yazılmış. C'yi atlayan, “-in” ile “mi”yi seste benzediği için aynı sanmıştır.
DİL · SES

Ünlüler, ünsüzler ve büyük ünlü uyumu

MEB 6. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSatır sonunda sözcük nasıl bölünür, sayılar nasıl yazılır?5. sınıftan (Yazım ve noktalama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Satıra sığmayan sözcük iki hecenin arasından bölünür ve satır sonuna kısa çizgi konur. Sayılar rakamla ya da yazıyla yazılabilir. Yazıyla yazılan sayıların her sözcüğü ayrı yazılır: on beş, yüz yirmi.

Hece, satır sonu ve sayıların yazımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Büyük ünlü uyumu nedir, yardımcı ünsüzler ne zaman gelir?

Kısa cevap: Türkçede sekiz ünlü vardır: kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü. Büyük ünlü uyumu, bir sözcükte kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince ünlü gelmesidir. Yardımcı ünsüzler (y, ş, s, n), ünlüyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince araya girer: araba-y-a.

“Çocuklar” sözcüğünü söylerken dilin hep ağzın arkasında kalır. “Öğretmenler” derken hep öndedir. Türkçe sözcükler çoğu zaman sesin bu düzenini korur.

Ünlüler ve ünsüzler

Ünlüler tek başına söylenebilen seslerdir. Kalın ünlüler (a, ı, o, u) dilin arkasında, ince ünlüler (e, i, ö, ü) önünde çıkar. Ünsüzler ise bir ünlüyle birlikte söylenir. Ünsüzlerin sekizi serttir: f, s, t, k, ç, ş, h, p. “Fıstıkçı Şahap” sözü bu sert ünsüzleri hatırlatır.

Büyük ünlü uyumu

Kalın ünlüyle başlayan Türkçe sözcük kalınla, ince ünlüyle başlayan inceyle devam eder: çocuklar, öğretmenler. Başka dillerden gelen sözcükler çoğu zaman uymaz: kitap, kalem. “Elma” gibi birkaç Türkçe sözcük de uymaz. “-yor, -ken” gibi bazı ekler de uyuma girmez: geliyor. Yazım ve noktalama sayfasında kısaltmaya ek getirirken son sese bakmıştın; ek, uyumda da sözcüğün son ünlüsüne bakar.

Yardımcı ünsüzler (y, ş, s, n)

İki ünlü yan yana gelince söylemek zorlaşır. Araya bir ünsüz girer: araba-y-a, iki-ş-er, kapı-s-ı, araba-n-ın. Bu ünsüzlere yardımcı ünsüz (kaynaştırma ünsüzü) denir. Yardımcı ünsüz kökün parçası değildir, ek de değildir.

Yardımcı ünsüzler
ÜnsüzÖrnekHangi ekte?
ykapı-y-a, oku-y-anünlüyle başlayan çoğu ek
şiki-ş-er, altı-ş-arüleştirme (-ar, -er)
skapı-s-ı, kedi-s-iiyelik (-ı, -i)
naraba-n-ın, kapısı-n-ailgi eki, iyelikten sonra hâl eki
Akılda kalsın: Kalın (a, ı, o, u) kalınla, ince (e, i, ö, ü) inceyle: büyük ünlü uyumu. İki ünlü arasına giren y, ş, s, n yardımcı ünsüzdür; ek sayılmaz.
Burslulukta

Nasıl sorulurBu bilgiler ayrı soru olarak gelmez; ekin doğru biçimini seçerken ve yazımda işine yarar.

Tuzak“kapısı”ndaki s'yi ek sanmak.

İpucuİki ünlü arasında kalan tek ünsüzü gördüğünde önce yardımcı ünsüz olup olmadığını düşün.

?Soru çöz ünlü uyumu

Bir öğrenci, sözcüklerin ünlülerinin hep kalın ya da hep ince olup olmadığını inceliyor.

Aşağıdaki sözcüklerin hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

✓ A. “Kalem” sözcüğünde kalın “a”dan sonra ince “e” gelmiştir; başka dilden gelen bu sözcük uyuma uymaz. B'de ı-ı-a hep kalın, C'de ö-ü-ü, D'de e-e-e hep incedir. Ek almış olmaları sonucu değiştirmez; ekler de uyuma uymuştur.

?Soru çöz kart · numaralı sözcük

Kerem, ninesinin kedisini anlatan bir kart yazdı.

Numaralanmış sözcüklerin hangisinde yardımcı ünsüz yoktur?

✓ C. “Süt-ü” sözcüğünde kök ünsüzle bittiği için araya ses girmez. A'da kedi-s-i-n-e (s ve n), B'de iki-ş-er (ş), D'de kapı-n-ın (n) yardımcı ünsüzdür. A'yı seçen, “kedisine”deki s'yi iyelik ekinin parçası sanmıştır.
DİL · SES

Ses olayları: ek gelince sesler nasıl değişir?

MEB 6. sınıf · Dil yapıları ve söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlade, ki ve mi ne zaman ayrı, ne zaman bitişik yazılır?Bağlantılı konudan (Yazım ve noktalama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

“Ben de, sen de” anlamındaki bağlaç “de” ayrı; yer bildiren “-de, -da, -te, -ta” eki bitişik yazılır. Cümleleri bağlayan “ki” ayrı; “evdeki, seninki” gibi “-ki” eki bitişik yazılır. Soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır, ondan sonra gelen ekler ona bitişir: geliyor musun?

de, ki, mi yazımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi gibi ses olayları nelerdir?

Kısa cevap: Sözcüğe ek gelince bazı sesler düşer, değişir ya da yeni bir ses türer. Ünlü düşmesi (ağız → ağzı), ünsüz yumuşaması (kitap → kitabı), ünsüz benzeşmesi (sokak + da → sokakta), ünlü daralması (başla + yor → başlıyor) en sık görülenlerdir. Bu olaylar yazımı da belirler.

“Ağız” sözcüğüne “-ı” eki getirdin: “ağızı” demedin, “ağzı” dedin. Dilin, söylemeyi kolaylaştırmak için bir sesi kendiliğinden düşürdü. İşte bu bir ses olayıdır.

Düşen sesler

İki heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek alınca ikinci hecedeki ünlüyü düşürür. Örnek: ağız → ağzı, burun → burnu, oğul → oğlu. Buna ünlü düşmesi denir. Bazen bir ünsüz düşer: küçük → küçücük, alçak → alçalmak. Bu da ünsüz düşmesidir.

Yazım ve noktalama sayfasında gördüğün “sokakta”daki “-ta” da bir ses olayının, ünsüz benzeşmesinin sonucudur.

Değişen sesler

Sonu p, ç, t, k olan sözcük ünlüyle başlayan bir ek alabilir. O zaman bu sesler b, c, d, g ya da ğ olur: kitap → kitabı, ağaç → ağacı, ayak → ayağı. Bu ünsüz yumuşamasıdır. Sert ünsüzle biten sözcüğe c, d, g ile başlayan ek gelince ek sertleşir: sokak-ta, iş-çi. Bu da ünsüz benzeşmesidir. “-yor” eki gelince a, e ünlüleri daralır: başlıyor, bekliyor. Bu ünlü daralmasıdır.

Türeyen sesler ve ulama

Bazen yeni bir ses türer. “Az” sözcüğüne küçültme eki gelince “azıcık” olur: ünlü türemesi. “His” sözcüğüne “etmek” gelince “hissetmek” olur: ünsüz türemesi. Pekiştirmede araya m, p, r, s girer: yemyeşil, kıpkırmızı, tertemiz, masmavi. Ulama ise yalnız konuşmada olur: “Akşam oldu.” cümlesi “ak-şa-mol-du” diye bağlanarak okunur.

Ses olayları bir bakışta
Ses olayıNe olur?Örnek
Ünlü düşmesiünlü düşerburun → burnu
Ünsüz düşmesiünsüz düşerküçük → küçücük
Ünsüz yumuşamasıp, ç, t, k → b, c, d, g/ğağaç → ağacı
Ünsüz benzeşmesic, d, g → ç, t, kkitap + da → kitapta
Ünlü daralmasıa, e → ı, i, u, übekle + yor → bekliyor
Ünlü / ünsüz türemesiyeni ses türerdar → daracık, af → affetmek
Ulamaokurken bağlanırbir iş → bi-riş
Akılda kalsın: Ek gelince sesler düşer, değişir ya da türer. Yumuşama kitap → kitabı, benzeşme sokak → sokakta. Ulama yazıda değil, okumada olur.
Burslulukta

Nasıl sorulurSes olaylarının adı ayrı soru olarak gelmez; yazım sorusunda doğru biçimi seçmeni sağlar.

Tuzak“kitabı”ndaki b'yi kökün parçası sanıp kökü “kitab” yazmak.

İpucuSözcüğü eksiz söyle; kök hangi sesle bitiyorsa doğru yazım odur.

?Soru çöz tablo · öncüllü

Defne, üç sözcükteki ses olaylarını defterine tablo hâlinde yazdı.

Defne'nin ses olayları tablosu
SözcükEk alıncaDefne'nin yazdığı
Iağaçağacıünsüz yumuşaması
IIoğuloğluünlü düşmesi
IIIsokaksokaktaünlü daralması

Defne'nin satırlarından hangileri doğrudur?

✓ D. I'de “ç” ünlüden önce “c”ye dönüşmüştür: yumuşama. II'de ikinci hecedeki “u” düşmüştür: ünlü düşmesi. III'te ünlü daralmaz; “-da” eki sert “k”den sonra “-ta” olur, bu ünsüz benzeşmesidir. A ünlü düşmesini kaçırır; B ve C III'ü doğru sanır.

⇄Sözcük ve ses olayı

Her sözcüğü içindeki ses olayıyla eşleştir.

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Türkçe serisindeki Fiiller sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Kök ve ek nedir, yapım eki ile çekim eki nasıl ayırt edilir?

    Kontrol et

    Kök, sözcüğün daha küçük anlamlı parçalara ayrılamayan ilk bölümüdür: göz, yol, sev-. Ek tek başına kullanılmaz, köke eklenir. Yapım eki kökten yeni bir sözcük türetir: göz → gözlük. Çekim eki sözcüğün anlamını değiştirmez, onu cümleye bağlar: göz → gözler, gözü.

    Konuya dön: Kök, yapım eki, çekim eki

    Yapabiliyor musun?
  2. İsim çekim ekleri nelerdir, ne işe yarar?

    Kontrol et

    İsim çekim ekleri ismin anlamını değiştirmez, onu cümleye bağlar. Çoğul eki sayıyı (kitaplar), hâl ekleri yönü ve yeri (kitabı, kitaba, kitapta, kitaptan), ilgi eki iki ismi bağlamayı (kitabın), iyelik eki sahibini (kitabım), soru eki soruyu (kitap mı?) bildirir.

    Konuya dön: İsim çekim ekleri

    Yapabiliyor musun?
  3. Büyük ünlü uyumu nedir, yardımcı ünsüzler ne zaman gelir?

    Kontrol et

    Türkçede sekiz ünlü vardır: kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü. Büyük ünlü uyumu, bir sözcükte kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince ünlü gelmesidir. Yardımcı ünsüzler (y, ş, s, n), ünlüyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince araya girer: araba-y-a.

    Konuya dön: Ünlüler, ünsüzler, büyük ünlü uyumu

    Yapabiliyor musun?
  4. Ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi gibi ses olayları nelerdir?

    Kontrol et

    Sözcüğe ek gelince bazı sesler düşer, değişir ya da yeni bir ses türer. Ünlü düşmesi (ağız → ağzı), ünsüz yumuşaması (kitap → kitabı), ünsüz benzeşmesi (sokak + da → sokakta), ünlü daralması (başla + yor → başlıyor) en sık görülenlerdir. Bu olaylar yazımı da belirler.

    Konuya dön: Ses olayları

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Okul dergisinde bir hikâye dört karede anlatılmış.

Bu hikâyenin çözüm bölümü numaralanmış karelerin hangisidir?

✓ D. (IV) sorunu sonuçlandırır: Ege'nin cevabı doğru çıkar. A kişiyi ve okulu tanıtan serimdir. B ve C düğümdür; anlaşmazlık doğar, merak en yükseğe çıkar. C'yi seçen, kararın Ege'ye bırakılmasını sonuç sanmıştır.Kaynak: Söz sanatları ve hikâye · Hikâye unsurları ve olay örgüsü

?Soru 2

Bodrum'daki küçük balıkçı barınağında Nil, dedesinin teknesini boyamaya yardım ediyordu. Bir ara boya kutusu devrildi ve iskeleye mavi bir göl yayıldı. Nil ne yapacağını bilemedi. Dedesi gülümseyip ona bir bez uzattı: “Biraz iskele de mavi olsun, tekneye yetecek kadar boya kaldı.”

Bu hikâyede aşağıdaki unsurlardan hangisine yer verilmemiştir?

✓ C. Hikâyede olayın hangi gün, hangi mevsim ya da saatte geçtiği söylenmez. A Nil ve dedesiyle, B Bodrum'daki balıkçı barınağıyla, D devrilen boya kutusuyla karşılanır. “Bir ara” sözü zaman bildirmez, yalnız olayın sırasını gösterir.Kaynak: Söz sanatları ve hikâye · Hikâye unsurları ve olay örgüsü

?Soru 3

Melek, Can, Ozan ve Lale; resim, müzik, drama ve bilim kulüplerinden birer tanesine yazılmıştır. Her kulüpte bu dört arkadaştan yalnız biri vardır.

• Lale bilim kulübündedir.
• Can resim ya da müzik kulübündedir.
• Ozan müzik kulübünde değildir.
• Melek ne resim ne de drama kulübündedir.
Buna göre Ozan hangi kulüptedir?

✓ C. Lale bilimde. Melek resim ve dramada olmadığına göre müziktedir. Can resim ya da müzikteydi, müzik dolduğu için resimdedir. Ozan'a drama kalır. B Melek'in yerini, D Lale'nin yerini görmez; A Can'ın resme yerleştiğini atlar.Kaynak: Görsel okuma · Sınıflandırma ve kurallı sıralama

?Soru 4

Mahalle muhtarlığının hazırladığı afiş aşağıdadır.

Mahalle şenliği afişiGörsel: Sınav Defteri

I. Şenlik hafta sonu yapılacaktır.
II. Şenliğe katılmak ücretlidir.
III. Afiş, çocukları ekran yerine oyuna yönlendirmek istemektedir.
Bu afişten yukarıdakilerden hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. “Cumartesi” şenliğin hafta sonu olduğunu gösterir; “Ekranı bırak, sokağa çık!” sloganı afişin örtük iletisidir. Afişte ücretle ilgili hiçbir bilgi yoktur, II'ye ulaşılamaz. B sloganı kaçırır; C ve D görselde olmayan ücret bilgisini varsayar.Kaynak: Görsel okuma · Afiş, karikatür, kroki

?Soru 5

I. Bu belgeyi yarın TRT'ye göndereceğiz.
II. Paketin ağırlığı iki kg'dan fazla çıktı.
III. Ödevimi TDK'nın sözlüğünden kontrol ettim.
Bu cümlelerin hangilerinde kısaltmaya getirilen ek doğru yazılmıştır?

✓ B. TRT “te-re-te” diye okunur, son ses “e” olduğu için TRT'ye doğrudur. “kg” kilogram diye okunur, kg'dan doğrudur. III'te TDK “te-de-ke” diye okunur; ek TDK'nin olmalıdır. A II'yi kaçırır; C ve D III'teki yanlışı görmez.Kaynak: Yazım ve noktalama · Kısaltma, kesme, kısa ve eğik çizgi, ayraç

?Soru 6

Okul gazetesi için yazılan cümleler aşağıda verilmiştir.

Bu cümlelerin hangisinde büyük harflerle ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ D. Rumeli Hisarı bir yapı adıdır; her sözcüğü büyük yazılmalıdır. A yer adını, B dergi adını kurala uygun yazar; dergi adındaki “ve” küçük kalır. C özel addan türeyen sözcükleri doğru biçimde büyük harfle başlatır.Kaynak: Yazım ve noktalama · Büyük harf: yer, yapı, kurum, eser

?Soru 7

Kütüphaneden alınan kitabın ödünç kartı aşağıdadır.

Karttaki (I) ayraç, (II) eğik çizgi ve (III) kısa çizgiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. “10-45” sözünde kısa çizgi “10 ile 45 arası” anlamı katar; kök-ek ayırmaz. A, B ve C doğrudur. D'yi atlayan, kısa çizginin iki görevini karıştırmıştır.Kaynak: Yazım ve noktalama · Kısaltma, kesme, kısa ve eğik çizgi, ayraç

?Soru 8

Okul gazetesinin mizah köşesinde şu karikatür yayımlandı.

Karikatürde aşağıdaki söz sanatlarından hangileri birlikte kullanılmıştır?

✓ A. Saat konuşur: konuşturma. “Bin kere” ile çalma sayısı gerçeğin çok ötesine taşınır: abartma. Karikatürde benzetme ya da karşıt iki durum yoktur. C'yi seçen, abartmayı görüp konuşan saati kaçırmıştır; D, saatin konuşmasını görüp abartmayı atlamıştır.Kaynak: Söz sanatları ve hikâye · Beş sanat bir arada

?Soru 9

Selin, tatil notlarını defterine yazdı.

Selin'in hangi cümlelerinde noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır?

✓ A. I'de noktalı virgül, virgülle ayrılmış iki grubu birbirinden ayırır. III'te iki nokta, ardından gelen açıklamayı haber verir. II'de “Peki” bir kabul sözüdür; ondan sonra noktalı virgül değil virgül konmalıdır. B, C ve D bu yanlışı doğru sayar.Kaynak: Yazım ve noktalama · Virgül, noktalı virgül, iki nokta

?Soru 10

Okulumuzun geri dönüşüm kulübü, bir haftada kutularda toplanan atıkları tartıp aşağıdaki grafiği hazırladı.

Bir haftada toplanan atık (kg)Görsel: Sınav Defteri

Bu grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Kâğıdın yarısı 7 kilogram eder, metal ise yalnız 2 kilogramdır. A en uzun sütunla, B 10'un 6'dan büyük olmasıyla, D 6'nın 2'nin üç katı olmasıyla doğrulanır. C'yi doğru sanan, sütunları ölçmeden göz kararı yorum yapmıştır.Kaynak: Görsel okuma · Sütun, çizgi ve daire grafiği
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →