Bağlamdan anlam: sözcüğün anlamını cümle söyler
MEB 5. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Bilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?
Kısa cevap: Bir sözcüğün anlamını çoğu zaman çevresindeki sözcükler gösterir. Buna bağlam denir. Bilmediğin sözcüğü cümlenin geri kalanından tahmin edersin. Birçok sözcüğün birden fazla anlamı vardır; hangisinin kullanıldığını da bağlam belirler.Annen “Çayı demle, birazdan gelirim.” dedi. “Demlemek” sözcüğünü hiç duymamış olsan da ne yapacağını tahmin edersin. Çay, demlik, sıcak su… İpuçları cümlede.
Bağlam nedir?
Bir sözcüğün içinde bulunduğu cümleye ve metne bağlam denir. Bağlam, sözcüğün anlamına ışık tutar. 4. sınıfta anlamı sözlükten bulurdun; bağlam da yol gösterir.
Bilmediğin sözcüğü tahmin etmek
Önce çevresindeki tanıdık sözcükleri bul. Sonra “Bu cümlede ne oluyor?” diye sor. Tahminini sözcüğün yerine koy; cümle anlamlıysa tahminin yerindedir.
Dedem sonbaharda bahçedeki elma ağacını budadı. Kurumuş ve birbirine dolanmış dalları makasla tek tek kesti. “Böylece ağaç gelecek yıl daha çok elma verir.” dedi. Ben de dalları el arabasıyla taşımasına yardım ettim. Bu paragrafta “budamak” ne demektir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Tanıdık sözcükleri bul: ağaç, kurumuş dallar, makasla kesmek.
- Tahmin et: ağacın kuru ya da fazla dallarını kesmek.
- Yerine koy: “Dedem ağacın fazla dallarını kesti.” Cümle bozulmadı.
Cevap: Budamak, ağacın kuru ya da fazla dallarını kesmektir.
Bir sözcük, birçok anlam
Bazı sözcükler farklı cümlelerde farklı anlamlar taşır. “Çekmek” sözcüğünü düşün: Kapıyı çekersin, fotoğraf çekersin, soğuktan sıkıntı çekersin. Her seferinde anlamı bağlam seçer.
Nasıl sorulurBir sözcük birkaç cümlede kullanılır, her cümlenin yanında bir anlam verilir. Anlamı uymayan cümle sorulur.
TuzakSözcüğün en bilinen anlamını cümleye bakmadan seçmek.
İpucuVerilen anlamı sözcüğün yerine koy ve cümleyi yeniden oku.
↕Sıralama anlam tahmini
Bilmediğin bir sözcüğün anlamını bulma adımlarını sırala.
- Cümlede ne olup bittiğini kendine sor
- Sözcüğün geçtiği cümleyi baştan sona oku
- Tahminini sözcüğün yerine koyup cümleyi yeniden oku
- Çevresindeki tanıdık sözcükleri işaretle
?Soru çöz tablo · farklı anlamlar
Dört öğrenci “tutmak” ile cümle kurup anlamını yazdı.
| Öğrenci | Cümle | Anlam |
|---|---|---|
| Ece | Kardeşim düşmesin diye elini sıkıca tuttum. | elle kavramak |
| Mert | Babam bu sabah gölde iki balık tuttu. | yakalamak |
| Kaan | Bayram gezisi için bir minibüs tuttuk. | kiralamak |
| Selin | Ablam bana verdiği sözü tuttu. | elinde taşımak |
Buna göre hangi öğrenci, sözcüğe verdiği anlamı yanlış yazmıştır?