Söz sanatları ve hikâye: benzetmeden abartmaya, olay örgüsünden ölçüye

Şair dağı konuşturur, yazar sevincini dağlar kadar büyütür. Beş söz sanatını, şiirin hece ölçüsünü ve hikâyenin yapı taşlarını kendi örneklerimizle ayırt ediyorsun.

4 durak6. sınıf · Metin türleri ve görsel okuma
11 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 11tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SANAT · KARŞITLIK

Karşıtlık ve abartma: iki yeni söz sanatı

MEB 6. sınıf · Okuma: metin türleri · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaGerçek anlam ile mecaz anlam arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gerçek anlam, bir sözcüğü duyunca akla gelen ilk ve temel anlamdır. Mecaz anlam, sözcüğün bu temel anlamdan uzaklaşıp bir benzerlik yoluyla kazandığı yeni anlamdır. “Ağır çanta”da ağır gerçek, “ağır söz”de mecaz anlamdadır.

Gerçek ve mecaz anlam

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karşıtlık ve abartma sanatı nedir, nasıl bulunur?

Kısa cevap: Abartma, bir şeyi, bir olayı ya da bir durumu olduğundan çok daha büyük ya da küçük göstermektir: “Çantam bir ton çekiyor.” Karşıtlık, birbirine karşıt iki durumu, duyguyu ya da varlığı bir arada kullanmaktır: “Kimi güldü, kimi ağladı.” İkisi de anlatımı güçlendirir.

Annen “Sana bin kere söyledim!” dediğinde gerçekten bin kez saymadı. Sözünü büyüterek ne kadar önemsediğini anlattı. Bu, gündelik konuşmada da kullandığımız bir söz sanatıdır.

Abartma: büyütmek ya da küçültmek

Abartmada söz gerçeğin çok ötesine geçer: “Kantinin kuyruğu ta okulun kapısına kadar uzanıyordu.” Küçültmek de abartmadır: “Odamda iğne atacak yer kalmadı.” Abartma yalan değildir. Sözcükte anlam sayfasında gördüğün mecaz gibi, söz yalnız gerçek anlamında okunmaz. Okur bunun gerçek olmadığını bilir; yazar yalnız duyguyu ya da durumu etkili anlatmak ister.

Karşıtlık: iki zıt durum yan yana

Karşıtlık yalnız zıt anlamlı iki sözcükten oluşmaz. Karşıt iki durum da olur: “Dışarıda kar yağıyor, içimde bahar var.” Burada “kar” ile “bahar” iki durumu karşı karşıya koyar. Sevinç ile üzüntü, gece ile gündüz, büyümek ile küçülmek de karşıtlık kurabilir.

Neden kullanılır?

Abartma okurun dikkatini çeker ve duyguyu büyütür. “Çok yoruldum.” yerine “Ayaklarım koptu.” demek yorgunluğu gözünün önüne getirir. Karşıtlık ise iki durumu yan yana koyarak farkı belirginleştirir. Karanlığın yanında aydınlık daha parlak görünür; şair de bu etkiden yararlanır.

Abartma büyütür ya da küçültür; karşıtlık iki zıt durumu teraziye koyar.Görsel: Sınav Defteri
Örnek paragraf

Şiir yarışmasının sonucu okunurken salonda çıt çıkmıyordu. Bekleyiş bana bir asır kadar uzun geldi. Adımı duyunca kalbim yerinden fırlayacaktı. Sahneye çıkarken dizlerim titriyor, ama yüzüm gülüyordu. Arkadaşlarım öyle alkışladı ki salonun tavanı neredeyse yerinden oynadı. Bu paragrafta hangi söz sanatları var?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Gerçeğin ötesine geçen sözleri bul: “bir asır kadar”, “kalbim yerinden fırlayacaktı”, “tavanı yerinden oynadı”. Bunlar abartmadır.
  2. Karşı karşıya duran iki durumu ara: titreyen dizler ile gülen yüz, korku ile sevinç.

Cevap: Abartma ve karşıtlık. “Bir asır kadar” sözünde benzetme de vardır.

Akılda kalsın: Abartma gerçeğin ötesine geçer ama yalan değildir. Karşıtlık için zıt anlamlı sözcük şart değil; karşıt iki durum da yeter.
Burslulukta

Nasıl sorulurBirkaç dize ya da cümle verilir; hangisinde karşıtlık ya da abartma bulunduğu sorulur.

TuzakAbartmayı “yanlış bilgi” sanıp elemek.

İpucu“Bu gerçekten olabilir mi?” diye sor; olamıyorsa ve söz etkiyi büyütüyorsa abartmadır.

?Soru çöz karşıtlık

Bir şiir defterinden alınan dizeler aşağıda verilmiştir.

Bu dizelerin hangisinde karşıtlık sanatı kullanılmıştır?

✓ B. Gündüz ile gece, yanmak ile donmak karşıt durumlardır ve aynı dizede yan yana gelmiştir. A gözyaşını ırmak kadar büyüten bir abartmadır; C rüzgâra insan gibi davranış verir, kişileştirmedir; D gölü aynaya benzetir.

?Soru çöz afiş

Okulun kitap fuarı için hazırlanan afiş aşağıdadır.

Afişteki sloganlarda aşağıdaki söz sanatlarından hangisine yer verilmemiştir?

✓ C. Afişte bir varlık, bir özelliği daha güçlü olan başka bir varlığa benzetilmez. Kitapların “beklemesi” kişileştirme, “bir kitap, bin dünya” abartma, küçük giriş ile kocaman macera karşıtlıktır. A'yı seçen, beklemenin insana özgü bir davranış olduğunu görmemiştir.

▭Kendin yaz sanatın adı

Seçenek yok: her cümledeki sanatın adını kendin yaz.

“Kantinin kuyruğu bütün okulu dolandı.” cümlesinde vardır. “Maç bitince kimi sevindi, kimi üzüldü.” cümlesinde vardır. “Rüzgâr gece boyu kapımı tıklattı.” cümlesinde ise vardır.

SANAT · KARŞITLIK

Beş sanat bir arada: benzetme, kişileştirme, konuşturma

MEB 6. sınıf · Okuma: metin türleri · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKişileştirme, konuşturma ve benzetme sanatları nasıl ayırt edilir?5. sınıftan (Hikâye unsurları ve söz sanatları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Söz sanatları anlatımı etkili kılar. Kişileştirmede insan dışındaki bir varlığa insana özgü bir davranış verilir. Konuşturmada bu varlık konuşur. Benzetmede bir varlık, ortak bir özelliği yüzünden başka bir varlığa benzetilir.

Kişileştirme, konuşturma ve benzetme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir şiirde birden çok söz sanatı nasıl bulunur?

Kısa cevap: 5. sınıfta kişileştirme, konuşturma ve benzetmeyi tanımıştın. Kişileştirme insan dışındaki varlığa insan özelliği verir; konuşturma onu konuşturur; benzetme bir varlığı bir yönden daha güçlü olana benzetir. Şairler bu sanatları abartma ve karşıtlıkla aynı dizelerde birlikte kullanır.

Bir şiir okurken dağın uyandığını, rüzgârın seslendiğini, gölün ayna gibi parladığını görebilirsin. Tek bir dörtlükte üç sanat birden olabilir. Hepsini bulmak için her dizeyi ayrı ayrı okumalısın.

Kişileştirme mi, konuşturma mı?

Konuşan her varlıkta kişileştirme de vardır, çünkü konuşmak insana özgüdür. Ama tersi doğru değildir. “Ağaç üşüdü.” cümlesinde ağaç insan gibi hissediyor, fakat konuşmuyor. Bu yalnız kişileştirmedir. Konuşturma için varlığın sözü aktarılmalıdır.

Sanatlar iç içe

Bir söz iki sanatı birden taşıyabilir. “Dağ kadar ödevim var.” cümlesinde ödev dağa benzetilir; aynı zamanda ödevin miktarı abartılır. Soru “hangisi kullanılmamıştır?” diye geliyorsa her sanatı tek tek ara ve bulduklarının üstünü çiz.

Benzetmede ortak özellik

Benzetmede iki varlık bir ortak özellikte buluşur. “Kar taneleri pamuk gibi yağdı.” cümlesinde ortak özellik beyazlık ve yumuşaklıktır; pamuk bu özellikte daha güçlüdür. “Gibi, kadar, sanki” sözleri benzetmenin sık görülen işaretleridir, ama her benzetmede yazılmaz.

Beş sanat, beş soru
SanatKendine sorÖrnek
BenzetmeNeye benzetilmiş?Kar taneleri pamuk gibi yağdı.
Kişileştirmeİnsan gibi mi davranıyor?Ağaç üşüdü.
KonuşturmaKonuşuyor mu?Kalem dedi: “Beni sivrilt.”
AbartmaGerçekten olabilir mi?Sesi ta köye ulaştı.
KarşıtlıkKarşıt iki durum var mı?Gece karanlık, gönlüm aydınlık.
Örnek şiir

Sabah olunca dağlar / Gözlerini açtılar / Rüzgâr dedi: “Uyanın!” / Göl bir ayna gibiydi. Bu dörtlükte hangi söz sanatları var, hangileri yok?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. 1. ve 2. dize: dağlar göz açıyor, insan gibi davranıyor; kişileştirme.
  2. 3. dize: rüzgârın sözü aktarılıyor; konuşturma.
  3. 4. dize: göl aynaya benzetiliyor; benzetme. Abartma ve karşıtlık yok.

Cevap: Kişileştirme, konuşturma, benzetme var; abartma ve karşıtlık yok.

Akılda kalsın: Konuşturmada kişileştirme de vardır, ama her kişileştirme konuşturma değildir. Bir söz iki sanatı birden taşıyabilir: “dağ kadar” hem benzetme hem abartma.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir şiir verilir; hangi söz sanatlarının birlikte kullanıldığı ya da hangisinin kullanılmadığı sorulur.

TuzakKonuşmayan ama duygulanan varlığı konuşturma saymak.

İpucuTablodaki beş soruyu her dizeye sor, bulduğunu seçeneklerde işaretle.

?Soru çöz şiir

Kavak eğdi başını,
“Yorgunum.” dedi yele,
Yapraklar altın gibi
Döküldü ince ince.

Bu dörtlükte aşağıdaki söz sanatlarından hangisi kullanılmamıştır?

✓ D. Dörtlükte gerçeğin ötesine geçen bir büyütme ya da küçültme yoktur. A kavağın baş eğip yorulmasında, B “Yorgunum.” sözünde, C yaprakların altına benzetilmesinde vardır. B'yi seçen, kavağın sözünün tırnak içinde verildiğini gözden kaçırmıştır.

⇄Dize ve sanat

Her dizeyi içindeki söz sanatıyla eşleştir.

?Soru çöz karikatür

Okul gazetesinin mizah köşesinde şu karikatür yayımlandı.

Karikatürde aşağıdaki söz sanatlarından hangileri birlikte kullanılmıştır?

✓ A. Saat konuşur: konuşturma. “Bin kere” ile çalma sayısı gerçeğin çok ötesine taşınır: abartma. Karikatürde benzetme ya da karşıt iki durum yoktur. C'yi seçen, abartmayı görüp konuşan saati kaçırmıştır; D, saatin konuşmasını görüp abartmayı atlamıştır.
ŞİİR · ÖLÇÜ

Dize, dörtlük ve hece ölçüsü: şiirin hecelerini saymak

MEB 6. sınıf · Okuma: metin türleri · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaŞiirde dize ve dörtlük nedir, şiir düzyazıdan nasıl ayrılır?5. sınıftan (Hikâye unsurları ve söz sanatları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Şiir, duygu ve düşüncelerin dizeler hâlinde anlatıldığı metindir. Şiirin her satırına dize, dört dizelik bölümüne dörtlük denir. Dize sonlarındaki ses benzerlikleri ve tekrarlar şiire kulağa hoş gelen bir uyum katar.

Şiir: dize, dörtlük ve ses benzerliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Şiirde hece ölçüsü nedir, heceler nasıl sayılır?

Kısa cevap: Şiirin her satırına dize (mısra), dört dizeden oluşan bölümüne dörtlük denir. Dizelerdeki hece sayısının eşit olmasına dayanan ölçüye hece ölçüsü denir. Bunu anlamak için her dizenin hecelerini sayarsın: Örneğin her dizede yedi hece varsa dizeler eşittir.

Bir türküyü söylerken her satırın neredeyse aynı sürede bittiğini fark etmişsindir. Bunun bir sırrı var: Satırların hece sayısı çoğu zaman birbirine eşittir.

5. sınıfta şiirin dize ve dörtlüklerden oluştuğunu tanımıştın. Şimdi dizelerin hecelerini sayacaksın.

Heceyi saymanın kolay yolu

Türkçede her hecede bir ünlü bulunur. Bu yüzden bir dizedeki ünlüleri sayarsan hece sayısını bulursun: “Ka-ra-de-niz” sözcüğünde dört ünlü, dört hece var. Sözcük sayısıyla hece sayısını karıştırma; “Güneş bana gülümser” dizesinde üç sözcük ama yedi hece vardır.

Hece ölçüsü ve ahenk

Dizelerin hece sayısı eşit olunca şiir kulağa düzenli gelir; bu düzene ahenk denir. Her şiirde dizeler eşit değildir. Hece sayıları farklı olan şiirler de vardır; onlar da şiirdir, yalnız hece ölçüsüyle yazılmamışlardır.

Seslendirerek kontrol et

Heceleri sayarken dizeyi yavaşça oku ve her hecede parmağını masaya vur. Şapkalı ünlüler (â, î, û) de tek ünlü sayılır: “Rüz-gâr” iki hecedir. Sayıyı her dizenin yanına yazınca eşit olup olmadığı bir bakışta görünür.

Bir dörtlüğün heceleri
DizeHecelerSayı
Dere taşları yıkarDe-re-taş-la-rı-yı-kar7
Rüzgâr dalları okşarRüz-gâr-dal-la-rı-ok-şar7
Yol uzar bir ip gibiYol-u-zar-bir-ip-gi-bi7
Güneş bana gülümserGü-neş-ba-na-gü-lüm-ser7
Örnek okuma

Tablodaki dörtlüğü yeniden oku. Kaç dizesi var, her dizede kaç hece var, hece ölçüsüyle yazılmış mı?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Satırları say: dört dize, yani bir dörtlük.
  2. Her dizenin ünlülerini say: dördünde de yedi ünlü, yedi hece.
  3. Karşılaştır: hece sayıları eşit, dörtlük hece ölçüsüyle yazılmış.

Cevap: Tek dörtlük, her dizede yedi hece; hece ölçüsüyle yazılmış.

Akılda kalsın: Hece = ünlü sayısı. Dizelerin hece sayısı eşitse şiir hece ölçüsüyle yazılmıştır. Sözcük saymak seni yanıltır.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir şiir verilir; dize ve dörtlük sayısı, dizelerin hece sayısı ya da kullanılan söz sanatları birlikte sorulur.

TuzakHeceyi sözcük sayısıyla karıştırmak.

İpucuHer dizenin ünlülerini parmakla say, sayıyı dizenin yanına yaz.

?Soru çöz öncüllü

Bahçede elma dalları
Rüzgâr ile sallanıyor,
Kırmızı yanaklarını
Sabah güneşi okşuyor.

I. Şiir tek dörtlükten oluşmaktadır.
II. Her dizede sekiz hece vardır.
III. Şiirde konuşturma sanatı vardır.
Bu şiirle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ A. Şiir dört dizedir, yani tek dörtlük; her dizede sekiz ünlü, sekiz hece vardır. Güneş elmaları okşar, ama hiçbir varlık konuşmaz; bu kişileştirmedir, konuşturma değil. B dörtlüğü kaçırır; C ve D kişileştirmeyi konuşturma sanır.

↕Heceleri say

Dizeleri hece sayısı en az olandan en çok olana doğru sırala.

  1. Sokak lambası yandı
  2. Bulutlar geçti
  3. Dalgalar kıyıya vurur
  4. Kuşlar göğe uçtu

?Soru çöz tablo · hece

Ece, bir dörtlüğün dizelerindeki heceleri sayıp tabloya yazdı.

Ece'nin hece tablosu
DizeEce'nin saydığı
1. Yayla yolu uzundur7
2. Çoban kaval çalar7
3. Kuzular koşup gelir7
4. Dereler türkü söyler7

Ece'nin tablosuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Ço-ban-ka-val-ça-lar: altı ünlü, altı hece. Öbür üç dizede yedi hece var, yani dörtlük eşit heceli değildir. A ikinci dizeyi saymadan onaylar; C “Dereler”i dört hece sanır; D sözcük sayısını hece sayısıyla karıştırır.
METİN · HİKÂYE

Hikâye unsurları ve olay örgüsü: serimden çözüme

MEB 6. sınıf · Okuma: metin türleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHikâye unsurları nelerdir, bir metinde nasıl bulunur?5. sınıftan (Hikâye unsurları ve söz sanatları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hikâyeyi oluşturan temel parçalara hikâye unsurları denir: olay örgüsü, şahıs kadrosu (kişiler), mekân (yer) ve zaman. Olayı yaşayanlar her zaman insan değildir; bir hayvan ya da eşya da olabilir.

Hikâye unsurları: olay, kişi, yer, zaman

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hikâyenin unsurları nelerdir, serim, düğüm ve çözüm nasıl bulunur?

Kısa cevap: Hikâyenin dört unsuru vardır: olay örgüsü, kişiler (şahıs ve varlık kadrosu), yer (mekân) ve zaman. Olay örgüsü serim, düğüm ve çözüm bölümleriyle ilerler. Serimde kişiler ve yer tanıtılır, düğümde sorun ortaya çıkar, çözümde sorun sonuçlanır.

Bir arkadaşın “Dün parkta…” diye söze başladı. Hemen sorarsın: Kim vardı, ne oldu, sonra ne yaptınız? Bu sorular hikâyenin unsurlarını arar.

5. sınıfta hikâye unsurlarını ve olay örgüsünü tanımıştın. Şimdi serim, düğüm ve çözümü ayırıyorsun.

Dört unsur

Olaylar hikâyenin omurgasıdır. Olayları yaşayan insanlar ve hayvanlar kişileri oluşturur. Yer, olayların geçtiği mekândır; zaman ise olayların ne zaman yaşandığını gösterir: “bir kış sabahı”, “geçen yaz” gibi. Bir unsur eksikse hikâye yarım kalır, soru da çoğu zaman onu sorar.

Olay örgüsü: halkalardan bir zincir

Olay örgüsü, olayların birbirine bağlı sırasıdır. Bir halka değişirse sonrakiler de değişir. Serimde okur hikâyenin dünyasına girer. Düğümde bir sorun belirir ve merak en yükseğe çıkar. Çözümde sorun sonuçlanır: iyi ya da kötü, ama bir sonla.

Düğümde merak tepeye çıkar, çözümde iner.Görsel: Sınav Defteri
Örnek hikâye

Ekim ayının yağmurlu bir cumartesisi, Doruk ile ablası İpek, Bursa'daki dedelerinin bahçesinde ayva topluyordu. Bir ara dedelerinin kedisi Tekir ortadan kayboldu. İkisi bütün bahçeyi aradı, sokağa çıktı, komşulara sordu. Akşamüstü İpek, odunluktan gelen ince bir miyavlama duydu. Tekir, devrilen odunların arasına sıkışmıştı. Kardeşler odunları tek tek kaldırıp onu kurtardı. Bu hikâyenin unsurları ve bölümleri nelerdir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Unsurları bul: kişiler Doruk, İpek, Tekir; yer dedenin bahçesi; zaman ekimde bir cumartesi; olay kaybolan kedi.
  2. Serim: ilk cümle kişileri, yeri ve zamanı tanıtıyor.
  3. Düğüm: Tekir kayboluyor, arama başlıyor. Çözüm: miyavlama duyuluyor, kedi kurtarılıyor.

Cevap: Dört unsur da var; serim ilk cümle, düğüm kaybolma ve arama, çözüm kurtarma.

Akılda kalsın: Kim, ne, nerede, ne zaman? Dört unsur. Serim tanıtır, düğüm sorunu kurar, çözüm sonuçlandırır.
Burslulukta

Nasıl sorulurKısa bir hikâye verilir; hangi unsura yer verilmediği ya da çözüm bölümünün hangi cümleyle başladığı sorulur.

TuzakYer adı geçmediği için mekân yok sanmak; “bahçe”, “mutfak” da yerdir.

İpucuDört soruyu sırayla sor, cevabı olmayanı işaretle.

?Soru çöz eksik unsur

Bodrum'daki küçük balıkçı barınağında Nil, dedesinin teknesini boyamaya yardım ediyordu. Bir ara boya kutusu devrildi ve iskeleye mavi bir göl yayıldı. Nil ne yapacağını bilemedi. Dedesi gülümseyip ona bir bez uzattı: “Biraz iskele de mavi olsun, tekneye yetecek kadar boya kaldı.”

Bu hikâyede aşağıdaki unsurlardan hangisine yer verilmemiştir?

✓ C. Hikâyede olayın hangi gün, hangi mevsim ya da saatte geçtiği söylenmez. A Nil ve dedesiyle, B Bodrum'daki balıkçı barınağıyla, D devrilen boya kutusuyla karşılanır. “Bir ara” sözü zaman bildirmez, yalnız olayın sırasını gösterir.

?Soru çöz dört kare · olay örgüsü

Okul dergisinde bir hikâye dört karede anlatılmış.

Bu hikâyenin çözüm bölümü numaralanmış karelerin hangisidir?

✓ D. (IV) sorunu sonuçlandırır: Ege'nin cevabı doğru çıkar. A kişiyi ve okulu tanıtan serimdir. B ve C düğümdür; anlaşmazlık doğar, merak en yükseğe çıkar. C'yi seçen, kararın Ege'ye bırakılmasını sonuç sanmıştır.

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Türkçe serisindeki Hikâye, şiir ve söz sanatları sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Karşıtlık ve abartma sanatı nedir, nasıl bulunur?

    Kontrol et

    Abartma, bir şeyi, bir olayı ya da bir durumu olduğundan çok daha büyük ya da küçük göstermektir: “Çantam bir ton çekiyor.” Karşıtlık, birbirine karşıt iki durumu, duyguyu ya da varlığı bir arada kullanmaktır: “Kimi güldü, kimi ağladı.” İkisi de anlatımı güçlendirir.

    Konuya dön: Karşıtlık ve abartma

    Yapabiliyor musun?
  2. Bir şiirde birden çok söz sanatı nasıl bulunur?

    Kontrol et

    5. sınıfta kişileştirme, konuşturma ve benzetmeyi tanımıştın. Kişileştirme insan dışındaki varlığa insan özelliği verir; konuşturma onu konuşturur; benzetme bir varlığı bir yönden daha güçlü olana benzetir. Şairler bu sanatları abartma ve karşıtlıkla aynı dizelerde birlikte kullanır.

    Konuya dön: Beş sanat bir arada

    Yapabiliyor musun?
  3. Şiirde hece ölçüsü nedir, heceler nasıl sayılır?

    Kontrol et

    Şiirin her satırına dize (mısra), dört dizeden oluşan bölümüne dörtlük denir. Dizelerdeki hece sayısının eşit olmasına dayanan ölçüye hece ölçüsü denir. Bunu anlamak için her dizenin hecelerini sayarsın: Örneğin her dizede yedi hece varsa dizeler eşittir.

    Konuya dön: Dize, dörtlük, hece ölçüsü

    Yapabiliyor musun?
  4. Hikâyenin unsurları nelerdir, serim, düğüm ve çözüm nasıl bulunur?

    Kontrol et

    Hikâyenin dört unsuru vardır: olay örgüsü, kişiler (şahıs ve varlık kadrosu), yer (mekân) ve zaman. Olay örgüsü serim, düğüm ve çözüm bölümleriyle ilerler. Serimde kişiler ve yer tanıtılır, düğümde sorun ortaya çıkar, çözümde sorun sonuçlanır.

    Konuya dön: Hikâye unsurları ve olay örgüsü

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aynı bisiklet yolunu bir haber ve bir sosyal medya paylaşımı anlatıyor.

I. 1. metinde sayısal bilgilere yer verilmiştir.
II. 2. metinde mecaz anlamlı sözlere başvurulmuştur.
III. İki metinde de okura doğrudan seslenilmiştir.
Bu iki metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

✓ C. 1. metinde “12 kilometre” ve “iki katına” sayısal bilgidir; 2. metinde “rüzgâr saçlarımı taradı” mecazdır. III yanlıştır: iki metin de okura seslenmez. A mecazı kaçırır; B ve D III'e kanar.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · İki metni dil açısından karşılaştırma

?Soru 2

Bir gezide, tarihî bir yapının önündeki levhayı okudun.

I. Tanımlama
II. Karşılaştırma
III. Örneklendirme
Levhada yukarıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangilerine başvurulmuştur?

✓ D. İlk cümle kervansarayın ne olduğunu söyler: tanımlama. Sonraki iki cümle onu bugünkü tesislerle benzer ve farklı yönleriyle yan yana koyar: karşılaştırma. “Örneğin” ile gelen Sultan Hanı örneklendirmedir. A ve C birer yolu, B “örneğin”i kaçırır.Kaynak: Düşünceyi geliştirme yolları · Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, benzetme

?Soru 3

Mert, spor kulübünün panosuna üç not astı.

Panodaki notların hangilerinde zıtlık anlamı vardır?

✓ C. I'de sabah ile akşam, iki kişinin ters alışkanlığıdır. III'te iyi oyundan beklenen kazanmaktı, ama tersi olmuştur. II'deki “ama” bir hatırlatma ekler, ters bir durum kurmaz. A, III'ü kaçırır; B ve D “ama” geçtiği için II'yi zıtlık sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Koşul ve zıtlık

?Soru 4

Bir gezi broşüründe şu metin yer alıyor.

Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. Metin nesnel, açıklayıcı bir metindir; yazar kendi yaşantısından ya da duygularından söz etmez. A (I)'de, B (II)–(IV)'te, C (V)'te karşılanır. C'yi seçen, “kısacası”yla başlayan sonucu gözden kaçırmıştır.Kaynak: Düşünceyi geliştirme yolları · Açıklayıcı paragraf ve metin yapısı

?Soru 5

Elif, arkadaşlarının hafta sonu kampına katılmak istiyor. Ancak annesi o gün teyzesine gidebileceklerini söylemiş. Elif, kampa gidip gidemeyeceğini henüz bilmiyor ve arkadaşlarına durumunu anlatan bir mesaj yazacak.

Elif'in durumunu en iyi yansıtan mesaj aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. “Gelebilirim” olasılık bildirir; Elif'in emin olmadığı durumu yansıtır. B ve D “kesinlikle” ve “elbette” ile kesinlik bildirir, oysa Elif kararsızdır. C olumsuz bir karar bildirir; Elif henüz gitmeyeceğini de bilmiyor.Kaynak: Cümlede anlam · Kesinlik, olasılık, olumsuzluk

?Soru 6

Okul radyosunda Ece, yeni çıkan bir şarkı hakkında dinleyicilerden gelen mesajları okuyor.

Bu mesajların hangisinde şarkı, bir ölçüt belirtilerek değerlendirilmiştir?

✓ A. Mesaj, şarkıyı “anlam bakımından” ve ezgi yönünden tartar; güçlü ve zayıf yanı birlikte söyler. B ve D doğrulanabilir bilgi verir, değerlendirme yapmaz. C bir alışkanlığı anlatır; şarkının niteliği hakkında yargı bildirmez.Kaynak: Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

?Soru 7

Okul girişindeki bilgi kartı:

Bu karttan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

✓ A. Halkalar doğru bir bilgidir, ama kartta ipucu yok. B saatlerden, C bulutlu gece kuralından, D “adını yazdırman yeterli” sözünden çıkar. A'yı kaçıran, kendi bildiğini karta yüklemiştir.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Değinilen bilgi ve çıkarım

?Soru 8

Kütüphane kulübü, okul koridoruna şu afişi astı.

Afişte aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmamıştır?

✓ A. Afişte iki varlık benzer ve farklı yönleriyle yan yana konmaz. Kitabı gemiye benzeten cümle benzetme, 2.100 kitap sayısal veri, Ayşe Hanım'ın sözü tanık göstermedir. B'yi seçen, kütüphanecinin sözünü süs sanmıştır; söz, okumanın önemini destekler.Kaynak: Düşünceyi geliştirme yolları · Tanık gösterme ve sayısal veri

?Soru 9

Ocak ayında Kars ile Antalya iki ayrı dünyaya benzer. Kars'ta gece sıcaklığı sıfırın altında yirmi dereceye kadar düşebilir; oysa Antalya'da gündüzleri termometre çoğu zaman on beş dereceyi gösterir. Kars'ta yağış kar olarak gelir. Antalya'da ise kışın yağmur yağar, kar yalnız yüksek dağlarda görülür. Yine de iki şehrin ortak bir yanı vardır. Her ikisi de kayak yapmak isteyenleri ağırlar: Kars'ta Sarıkamış, Antalya'da Saklıkent pistleri açılır.

I. İki şehir sıcaklık bakımından karşılaştırılmıştır.
II. Şehirlerin benzer bir yönüne de değinilmiştir.
III. Bir uzmanın sözüyle tanık gösterilmiştir.
Bu metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ A. “Sıfırın altında yirmi” ile “on beş derece” sıcaklık karşılaştırmasıdır; “her ikisi de kayak yapmak isteyenleri ağırlar” benzerliktir. Metinde kimsenin sözü aktarılmaz, III yanlıştır. B benzerliği kaçırır; C ve D tanık gösterme olmadığını görmez.Kaynak: Düşünceyi geliştirme yolları · Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı

?Soru 10

Erzurum'daki okulumuz, kış aylarında altıncı sınıflara Palandöken'de kayak dersi veriyor. Dersler cumartesi sabahları yapılıyor ve iki saat sürüyor. Kayak takımlarını belediye ödünç veriyor, bu yüzden ailelerin bir şey satın alması gerekmiyor. Dönem sonunda çoğumuz pistin yarısına kadar hiç düşmeden inebiliyorduk.

Bu metinde aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

✓ D. Öğrenci sayısı metinde geçmez. A “cumartesi sabahları”, B “belediye ödünç veriyor”, C “pistin yarısına kadar” sözüyle karşılanır. B'yi seçen, “malzeme” yerine “takım” yazıldığı için bilgiyi görmemiştir.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Değinilen bilgi ve çıkarım
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →