Düşünceyi geliştirme yolları: tanık gösterme, sayısal veri ve metin yapıları

Bir yazar düşüncesini ünlü birinin sözüyle ya da bir yüzdeyle güçlendirebilir. Altı yolu, açıklayıcı paragrafı, tanıtıcı ve karşılaştırma-zıtlık metinlerini ayırt ediyorsun.

4 durak6. sınıf · Paragraf
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
METİN · YAPI

Tanık gösterme ve sayısal veri: düşünceyi kanıtla güçlendirmek

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaÖznel ve nesnel yargı nasıl ayırt edilir, eleştiri nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Nesnel yargı, kanıtlanabilen ve kişiden kişiye değişmeyen bilgidir: “Kütüphane saat dokuzda açılır.” Öznel yargı, kişinin duygusunu, beğenisini ya da görüşünü bildirir ve tartışılabilir: “Kütüphane şehrin en güzel yeridir.” Eleştiri ise bir eseri belli ölçütlere göre değerlendirmektir.

Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma nedir?

Kısa cevap: Düşünceyi geliştirme yolları, yazarın düşüncesini açık ve inandırıcı kılmak için başvurduğu yollardır. Tanık gösterme, düşünceyi desteklemek için alanında tanınmış birinin sözünü aktarmaktır. Sayısal verilerden yararlanma ise düşünceyi oran, miktar, yüzde, tarih gibi sayılarla somutlaştırmaktır.

“Teneffüste bahçeye çıkmak iyi gelir.” dersen arkadaşın omuz silker. “Bahçeye çıkanların çoğu derse daha dinç başlıyor, okul doktoru da bunu öneriyor.” dersen kulak kabartır. Düşünce aynı, ama artık arkasında kanıt var.

Tanık gösterme: güvenilir birinin sözü

Yazar, düşüncesinin doğru olduğunu göstermek için o konuda bilgisine güvenilen birinin sözünü aktarır. Söz çoğu zaman tırnak içinde verilir ve kimin söylediği belirtilir. Okur böylece “Bunu yalnız yazar söylemiyor.” diye düşünür; metin inandırıcı olur.

Sayısal veri: sayıyla somutlaştırmak

Yazar düşüncesini yüzde, oran, miktar, uzunluk ya da tarihle destekler. “Kantindeki meyve satışı arttı.” genel bir yargıdır. “Kantindeki meyve satışı bir ayda iki katına çıktı.” cümlesi ise aynı yargıyı ölçülebilir hâle getirir.

Her sayı veri, her alıntı tanık değildir

Bir hikâyede “Üç arkadaş parka gittik.” cümlesindeki sayı bir düşünceyi kanıtlamaz, olayı anlatır. Alıntıda da aynı ölçü geçerlidir: Hikâye kişilerinin konuşması tanık gösterme sayılmaz. Söz ya da sayı, yazarın savunduğu düşünceyi desteklemelidir.

Tanık ve sayı, düşünceyi taşıyan iki sütundur.Görsel: Sınav Defteri
Örnek paragraf

Teneffüste sınıfta oturmak yerine bahçede hareket etmek, derslere daha iyi odaklanmamızı sağlar. Okulumuzun beden eğitimi öğretmeni Selma Hanım bunu şöyle anlatıyor: “On dakikalık koşu, yorgun bir zihne taze hava gibidir.” Sağlık kulübünün geçen ay yaptığı ankete göre bahçeye çıkan öğrencilerin yüzde yetmişi derse dinç başladığını söyledi. Sınıfta kalanlarda bu oran yüzde otuzda kaldı. Bu paragrafta hangi düşünceyi geliştirme yollarına başvurulmuş?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Sözü aktarılan kişiyi bul: Selma Hanım, konunun uzmanı olan beden eğitimi öğretmeni. Bu tanık göstermedir.
  2. Sayıları bul: yüzde yetmiş ve yüzde otuz, düşünceyi kanıtlıyor. Bu sayısal veridir.
  3. İki grubu yan yana koyan son iki cümleye bak: karşılaştırma da var.

Cevap: Tanık gösterme, sayısal veri ve karşılaştırma. Öğretmenin sözündeki “taze hava gibi” ise bir benzetmedir.

Akılda kalsın: Tanık = düşünceyi destekleyen bilinen birinin sözü. Sayısal veri = düşünceyi somutlaştıran sayı. Hikâyedeki konuşma tanık, olayı sayan sayı veri değildir.
Burslulukta

Nasıl sorulurCümlelerin yanına ayraç içinde düşünceyi geliştirme yolları yazılır; hangisinin yanlış verildiği sorulur.

TuzakTırnak gören her cümleyi tanık gösterme saymak.

İpucuÖnce cümlenin ne yaptığını kendin adlandır, sonra ayraçtaki adla karşılaştır.

?Soru çöz ayraç

Okul dergisinin “Bilgi Köşesi” için hazırlanan cümlelerin yanına, kullanılan düşünceyi geliştirme yolu ayraç içinde yazılmıştır.

Bu cümlelerin hangisinde ayraç içindeki bilgi yanlıştır?

✓ C. Kütüphane, bir yönden daha güçlü olan “kalp”e benzetilmiştir; bu benzetmedir. Karşılaştırmada iki varlığın benzer ve farklı yönleri yan yana konur. A “nedir” sorusunu cevaplar; B düşünceyi Atatürk'ün sözüyle destekler; D bilgiyi sayıyla verir.

?Soru çöz afiş

Kütüphane kulübü, okul koridoruna şu afişi astı.

Afişte aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmamıştır?

✓ A. Afişte iki varlık benzer ve farklı yönleriyle yan yana konmaz. Kitabı gemiye benzeten cümle benzetme, 2.100 kitap sayısal veri, Ayşe Hanım'ın sözü tanık göstermedir. B'yi seçen, kütüphanecinin sözünü süs sanmıştır; söz, okumanın önemini destekler.

▭Kendin yaz yolun adı

Seçenek yok: yolların adlarını hatırlayıp yaz.

Bir düşünceyi alanında tanınmış birinin sözüyle desteklemeye denir. Yüzde ve oranlarla düşünceyi somutlaştırmak kullanmaktır. Bir kavramın ne olduğunu açıklamak ise yoludur.

METİN · YAPI

Dört tanıdık yol: tanımla, örnekle, karşılaştır, benzet

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTanımlama ve örneklendirme nedir, nasıl ayırt edilir?5. sınıftan (Düşünceyi geliştirme yolları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Düşünceyi geliştirme yolları, bir düşünceyi daha anlaşılır kılmak için kullanılır. Tanımlama bir kavramın ne olduğunu söyler: “… -dır, … denir.” Örneklendirme ise düşünceyi somut örneklerle açıklar: örneğin, mesela.

Tanımlama ve örneklendirme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma ve benzetme nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: 5. sınıfta tanıdığın dört yol bu yıl da soruların içindedir. Tanımlama bir kavramın ne olduğunu söyler. Örneklendirme düşünceyi somut bir örnekle açar. Karşılaştırma iki varlığın benzer ve farklı yönlerini gösterir. Benzetme bir varlığı, bir yönden daha güçlü başka bir varlığa benzetir.

Kardeşin sana “Mantar ne?” diye sordu. Önce tanımını yaptın, sonra mutfaktaki kültür mantarını gösterdin. Farkında olmadan iki düşünceyi geliştirme yolunu art arda kullandın.

Tanımlama ve örneklendirme

Tanımlama “… nedir?” sorusunun cevabıdır ve kavramın sınırını çizer. Örneklendirme ise genel bir düşünceyi gözle görülür bir örneğe bağlar. “Örneğin, mesela, söz gelimi” sözleri örneklendirmenin işaretidir.

Karşılaştırma mı, benzetme mi?

Karşılaştırmada iki varlık eşit biçimde yan yana konur: “daha, -den, oysa, buna karşılık” sözleri farkı gösterir. Benzetmede ise bir varlık, bir özelliği daha güçlü olan başka bir varlığa benzetilir: “Göl, ayna gibi parlıyordu.” “Gibi” her zaman benzetme değildir; “Kardeşim de benim gibi erken kalkar.” cümlesinde iki kişi karşılaştırılıyor.

Dört yol, dört soru
YolCevapladığı soruÖrnek
TanımlamaNedir?Ada, dört yanı suyla çevrili kara parçasıdır.
ÖrneklendirmeMesela?Bazı adalarda araba yoktur; örneğin Büyükada'da.
KarşılaştırmaFarkı ne?Gölün suyu tatlıdır, oysa denizinki tuzludur.
BenzetmeNeye benziyor?Ada, denizin ortasında bir zümrüt gibiydi.
Örnek paragraf

Mantarlar, ne bitki ne de hayvan sayılan ayrı bir canlı grubudur. Bitkiler gibi topraktan çıkarlar, ama bitkilerden farklı olarak kendi besinlerini üretemezler. Örneğin markette gördüğün kültür mantarı, ışık almayan depolarda yetiştirilir. Ormanın altında uzanan ince mantar ipleri ise ağaçları birbirine bağlayan bir telefon hattı gibidir. Bu paragrafta hangi düşünceyi geliştirme yolları var?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. İlk cümleye bak: mantarın ne olduğunu söylüyor, tanımlama.
  2. İkinci cümle: bitkilerle benzer ve farklı yönü, karşılaştırma.
  3. “Örneğin” ile başlayan cümle örneklendirme; “telefon hattı gibi” benzetme.

Cevap: Dört yolun dördü de kullanılmış.

Akılda kalsın: Nedir? tanımlama, mesela? örneklendirme, farkı ne? karşılaştırma, neye benziyor? benzetme. “Gibi”yi görünce iki yana bak: biri öbüründen güçlü mü?
Burslulukta

Nasıl sorulurBir paragraf verilir; hangi düşünceyi geliştirme yollarına başvurulduğu ya da başvurulmadığı sorulur.

Tuzak“gibi” geçen her cümleyi benzetme saymak.

İpucuHer cümleye dört sorudan hangisini cevapladığını sor.

?Soru çöz bilgi levhası · öncüllü

Bir gezide, tarihî bir yapının önündeki levhayı okudun.

I. Tanımlama
II. Karşılaştırma
III. Örneklendirme
Levhada yukarıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangilerine başvurulmuştur?

✓ D. İlk cümle kervansarayın ne olduğunu söyler: tanımlama. Sonraki iki cümle onu bugünkü tesislerle benzer ve farklı yönleriyle yan yana koyar: karşılaştırma. “Örneğin” ile gelen Sultan Hanı örneklendirmedir. A ve C birer yolu, B “örneğin”i kaçırır.

⇄Cümle ve yol

Her cümleyi kullanılan düşünceyi geliştirme yoluyla eşleştir.

METİN · YAPI

Açıklayıcı paragraf ve açıklayıcı metin yapısı: bilgiyi düzenli sunmak

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAna fikir ile yardımcı fikir nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Paragrafta ana fikir ve çıkarım). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ana fikir, yazarın konu hakkında okura iletmek istediği temel düşüncedir ve bir yargı bildirir. Yardımcı fikirler onu açıklar ya da örnekler. Özet, ana fikri ve en önemli yardımcı fikirleri kısaca aktarır.

Ana fikir, yardımcı fikir, özet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Açıklayıcı paragraf ve açıklayıcı metin yapısı nedir, bölümleri nelerdir?

Kısa cevap: Açıklayıcı paragraf bir konuda bilgi verir, bir işin nasıl yapıldığını ya da bir durumun neden önemli olduğunu anlatır. Açıklayıcı metin yapısında bilgiler bir düzenle gelir; bir varlığın ya da yerin özellikleri sırayla sunulur. Bu metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.

Bir ansiklopedide Van kedisi maddesini açtın. Önce kedinin nerede yaşadığını, sonra tüyünü, gözlerini, huyunu okudun. Bilgiler rastgele değil, bir düzen içinde geliyordu.

Açıklayıcı paragraf

Açıklayıcı paragrafın amacı bilgi vermektir. Yazar nesnel bir dil kullanır, duygularını öne çıkarmaz. Tanımlama, örneklendirme ve sayısal veri bu paragrafların en sık kullandığı yollardır. Haber metinleri, kullanma kılavuzları ve ansiklopedi maddeleri açıklayıcı metinlere örnektir.

Açıklayıcı metin yapısı

Bu yapı bilgiyi düzenler. Bir varlığı okura tanıtan metinde özellikler belli başlıklar altında sırayla verilir: Nerededir? Nasıl görünür? Ne işe yarar? Bu yapıyı fark eden okur, bilgiyi bir tabloya ya da kavram haritasına kolayca dökebilir.

Giriş, gelişme, sonuç

Giriş bölümünde konu genel hatlarıyla tanıtılır. Gelişme bölümünde ayrıntılar, örnekler ve sayılar gelir. Sonuç bölümünde metin toparlanır; “kısacası, özetle, sonuç olarak” gibi sözler çoğu zaman sonucu haber verir. Paragrafta ana fikir ve çıkarım sayfasında gördüğün ana fikir de çoğu zaman buradadır.

Van kedisi metninin düzeni
BölümNe var?
GirişVan kedisinin nerede yaşadığı
GelişmeTüy rengi, farklı renkte gözler, suya düşkünlük
SonuçKorunması gereken bir değer olduğu
Örnek paragraf

Van kedisi, adını aldığı Van Gölü çevresinde yaşayan bir kedi türüdür. Tüyleri genellikle kar beyazıdır ve dokunulduğunda ipek gibi yumuşaktır. Pek çoğunun bir gözü mavi, öbür gözü kehribar rengindedir. Bu kediler, çoğu kedinin aksine sudan korkmaz; sığ suda oynamaktan hoşlanır. Kısacası Van kedisi, görünüşü ve huyuyla korunması gereken bir değerimizdir. Bu paragrafın bölümleri nelerdir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Giriş: ilk cümle kediyi ve yaşadığı yeri tanıtıyor.
  2. Gelişme: tüy, göz ve suya düşkünlük, kedinin özellikleri.
  3. Sonuç: “kısacası” ile metin toparlanıyor.

Cevap: Açıklayıcı metin yapısında bir paragraf; giriş ilk cümle, gelişme ortadaki üç cümle, sonuç son cümle.

Akılda kalsın: Açıklayıcı paragraf bilgi verir, açıklayıcı metin yapısı bu bilgiyi sırayla düzenler. Giriş tanıtır, gelişme ayrıntılandırır, sonuç toparlar.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir yeri ya da varlığı tanıtan numaralı cümlelerden oluşan bir metin verilir; metinle ilgili söylenebilecek ya da söylenemeyecek yargı sorulur.

TuzakMetne olmayan bir amaç yüklemek.

İpucuHer bölümün ne yaptığını tek sözcükle yaz: tanıtıyor, ayrıntılandırıyor, toparlıyor.

?Soru çöz broşür · numaralı cümle

Bir gezi broşüründe şu metin yer alıyor.

Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. Metin nesnel, açıklayıcı bir metindir; yazar kendi yaşantısından ya da duygularından söz etmez. A (I)'de, B (II)–(IV)'te, C (V)'te karşılanır. C'yi seçen, “kısacası”yla başlayan sonucu gözden kaçırmıştır.

↕Giriş, gelişme, sonuç

Fesleğen yetiştirmeyi anlatan açıklayıcı paragrafın cümlelerini doğru sıraya koy.

  1. Toprağı nemli tutup saksıyı güneş alan bir pencereye koy.
  2. Fesleğen, evde saksıda kolayca yetişen kokulu bir bitkidir.
  3. Kısacası biraz su ve güneşle mutfağının yeşil köşesini kurabilirsin.
  4. Önce tohumları bir parmak derinliğinde toprağa göm.
METİN · YAPI

Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı: benzerlikleri ve farkları dizmek

MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKoşul ve zıtlık bildiren cümleler nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Koşul cümlesi, bir yargının gerçekleşmesini bir şarta bağlar: eğer, “-sA” eki, yeter ki, şartıyla. Zıtlık cümlesi birbirine ters iki durumu karşı karşıya koyar: ama, fakat, oysa, hâlbuki, aksine. Her “ama” zıtlık bildirmez; bazen yalnız söyleneni pekiştirir.

Koşul ve zıtlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı nedir, nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Karşılaştırma-zıtlık metin yapısında iki ya da daha çok varlığın benzer ve farklı yönleri belli ölçütlere göre ortaya konur. “Her ikisi de, aynı şekilde, benzer olarak” benzerliği; “oysa, ancak, buna karşılık, -den farklı olarak” farkı gösterir.

Tenis mi, masa tenisi mi seçeceğine karar vereceksin. İkisinde de raket ve top var, ama biri geniş bir kortta, öbürü bir masada oynanıyor. Kafandaki bu liste, karşılaştırma-zıtlık yapısının ta kendisi.

Bir cümle mi, bütün metin mi?

İkinci konudaki karşılaştırma tek bir cümlede kullanılan bir yoldu. Karşılaştırma-zıtlık metin yapısında ise metnin bütünü bu düzene göre kurulur. Yazar önce neyi karşılaştıracağını söyler, sonra her ölçütte iki varlığı yan yana koyar.

Ölçüt nedir?

Ölçüt, iki varlığın hangi yönden karşılaştırıldığıdır: boyut, yer, malzeme, fiyat gibi. İyi bir karşılaştırma metni aynı ölçütü iki varlık için de kullanır. Metni okurken ölçütleri bir tablonun satırlarına, varlıkları sütunlarına yazarsın. Cümlede anlam sayfasında gördüğün “oysa” burada da farkı haber verir.

Ortak alan benzerlikleri, dış alanlar farkları gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Örnek paragraf

Kâğıt kitap ile e-kitap aynı hikâyeyi taşıyabilir, ama okurken farklı deneyimler sunar. Her ikisi de cebe ya da çantaya sığar. Kâğıt kitabın sayfalarını çevirir, kenarına not alırsın; e-kitapta ise bir dokunuşla sayfa geçer, yazıyı büyütebilirsin. Kâğıt kitap hiç şarj istemez, buna karşılık e-kitap okuyucu şarj bitince susar. Bu metinde hangi ölçütler kullanılmış?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Karşılaştırılanları bul: kâğıt kitap ve e-kitap.
  2. Benzerliği bul: “her ikisi de” taşınabilirlik.
  3. Farkları bul: sayfa çevirme, yazı boyutu, şarj.

Cevap: Taşınabilirlik (benzerlik), kullanım ve enerji (farklılık) ölçütleri kullanılmış.

Akılda kalsın: Metin baştan sona iki varlığı aynı ölçütlerle yan yana koyuyorsa karşılaştırma-zıtlık yapısıdır. “Her ikisi de” benzerliği, “oysa, buna karşılık” farkı haber verir.
Burslulukta

Nasıl sorulurİki şeyi karşılaştıran bir metin verilir; hangi ölçütün kullanılmadığı ya da metinle ilgili hangi yargıların doğru olduğu sorulur.

TuzakMetinde sözü geçmeyen bir ölçütü varmış gibi kabul etmek.

İpucuÖlçütleri tabloya dök, boş kalan satırı bul.

?Soru çöz öncüllü

Ocak ayında Kars ile Antalya iki ayrı dünyaya benzer. Kars'ta gece sıcaklığı sıfırın altında yirmi dereceye kadar düşebilir; oysa Antalya'da gündüzleri termometre çoğu zaman on beş dereceyi gösterir. Kars'ta yağış kar olarak gelir. Antalya'da ise kışın yağmur yağar, kar yalnız yüksek dağlarda görülür. Yine de iki şehrin ortak bir yanı vardır. Her ikisi de kayak yapmak isteyenleri ağırlar: Kars'ta Sarıkamış, Antalya'da Saklıkent pistleri açılır.

I. İki şehir sıcaklık bakımından karşılaştırılmıştır.
II. Şehirlerin benzer bir yönüne de değinilmiştir.
III. Bir uzmanın sözüyle tanık gösterilmiştir.
Bu metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

✓ A. “Sıfırın altında yirmi” ile “on beş derece” sıcaklık karşılaştırmasıdır; “her ikisi de kayak yapmak isteyenleri ağırlar” benzerliktir. Metinde kimsenin sözü aktarılmaz, III yanlıştır. B benzerliği kaçırır; C ve D tanık gösterme olmadığını görmez.

▭Boşluk doldurma işaret sözleri

Kartal da baykuş da yırtıcı kuşlardır; keskin pençelere sahiptir. Kartal gündüz avlanır, baykuş geceleri avlanır. Kartal avını yüksekten süzülürken görür; baykuş da karanlıkta avını keskin gözleriyle seçer.

her ikisi deoysabenzer olarakçünkü

?Soru çöz tablo · plan

Sude, kedi ile köpeği karşılaştıran bir metin yazmadan önce şu planı hazırladı.

Sude'nin planı
ÖlçütKediKöpek
TemizlikKendini yalayarak temizler.Çoğu zaman sahibi yıkar.
RenkBizim kedimiz Pamuk bembeyazdır.—
SesMiyavlar.Havlar.
UykuGünün büyük kısmını uyuyarak geçirir.O da çok uyur.

Bu plandaki satırlardan hangisi karşılaştırma-zıtlık metni için düzeltilmelidir?

✓ B. Renk satırında köpek sütunu boş; üstelik bilgi bütün kedileri değil, yalnız Pamuk'u anlatıyor. Karşılaştırmada aynı ölçüt iki varlık için de kullanılır. A ve C'de iki varlık farklı yönüyle, D'de benzer yönüyle yan yana konmuştur; D'yi seçen, benzerliğin de karşılaştırma olduğunu unutmuştur.

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Türkçe serisindeki Metin yapıları sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma nedir?

    Kontrol et

    Düşünceyi geliştirme yolları, yazarın düşüncesini açık ve inandırıcı kılmak için başvurduğu yollardır. Tanık gösterme, düşünceyi desteklemek için alanında tanınmış birinin sözünü aktarmaktır. Sayısal verilerden yararlanma ise düşünceyi oran, miktar, yüzde, tarih gibi sayılarla somutlaştırmaktır.

    Konuya dön: Tanık gösterme ve sayısal veri

    Yapabiliyor musun?
  2. Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma ve benzetme nasıl ayırt edilir?

    Kontrol et

    5. sınıfta tanıdığın dört yol bu yıl da soruların içindedir. Tanımlama bir kavramın ne olduğunu söyler. Örneklendirme düşünceyi somut bir örnekle açar. Karşılaştırma iki varlığın benzer ve farklı yönlerini gösterir. Benzetme bir varlığı, bir yönden daha güçlü başka bir varlığa benzetir.

    Konuya dön: Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, benzetme

    Yapabiliyor musun?
  3. Açıklayıcı paragraf ve açıklayıcı metin yapısı nedir, bölümleri nelerdir?

    Kontrol et

    Açıklayıcı paragraf bir konuda bilgi verir, bir işin nasıl yapıldığını ya da bir durumun neden önemli olduğunu anlatır. Açıklayıcı metin yapısında bilgiler bir düzenle gelir; bir varlığın ya da yerin özellikleri sırayla sunulur. Bu metinler giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.

    Konuya dön: Açıklayıcı paragraf ve metin yapısı

    Yapabiliyor musun?
  4. Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı nedir, nasıl anlaşılır?

    Kontrol et

    Karşılaştırma-zıtlık metin yapısında iki ya da daha çok varlığın benzer ve farklı yönleri belli ölçütlere göre ortaya konur. “Her ikisi de, aynı şekilde, benzer olarak” benzerliği; “oysa, ancak, buna karşılık, -den farklı olarak” farkı gösterir.

    Konuya dön: Karşılaştırma-zıtlık metin yapısı

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Okul bülteninde bir haberin başlığı henüz yazılmadı.

Bu habere en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Her cümle panellerin okula getirdiği bir yararı anlatır. A metnin açıklamadığı bir bilgiye taşar; B yalnız son cümleyi karşılar, dar kalır; D çok geniştir, haber tek bir okulu anlatır.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Konu, anahtar kelime, başlık

?Soru 2

Öğretmen, cumartesi günkü müze gezisine kimlerin geleceğini sordu. Dört öğrenci sınıf grubuna şöyle yazdı:

Mesajlara göre geziye geleceği kesin olan öğrenciler hangileridir?

✓ D. Arda “kesinlikle” der. Buse'nin “gelmeyeceğim değil” sözünde iki olumsuzluk birbirini götürür, anlam “geleceğim”dir; “geç kalabilirim” yalnız saati belirsiz bırakır. A Buse'yi kaçırır; B “belki”yi kesin sanır; C, Defne'nin “ne… ne…” olumsuzluğunu görmez.Kaynak: Cümlede anlam · Kesinlik, olasılık, olumsuzluk

?Soru 3

Selin, okul gazetesinin sanat köşesi için bir yazı hazırlıyor. Yazısında en az bir sözcüğü tiyatro terimi olarak kullanmak istiyor ve dört cümle yazıyor.

Selin'in cümlelerinin hangisinde bir sözcük tiyatro terimi olarak kullanılmıştır?

✓ A. Burada perde, tiyatro oyununun bölümlerinden biridir; tiyatro alanına ait belirli bir kavramdır. B aynı sözcüğü evdeki kumaş anlamıyla kullanır; C kaleyi oyuncak bir yapı olarak anar; D “kuvvet”in gündelik anlamıdır, fen terimi değildir.Kaynak: Sözcükte anlam · Terim anlam

?Soru 4

Mert, spor kulübünün panosuna üç not astı.

Panodaki notların hangilerinde zıtlık anlamı vardır?

✓ C. I'de sabah ile akşam, iki kişinin ters alışkanlığıdır. III'te iyi oyundan beklenen kazanmaktı, ama tersi olmuştur. II'deki “ama” bir hatırlatma ekler, ters bir durum kurmaz. A, III'ü kaçırır; B ve D “ama” geçtiği için II'yi zıtlık sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Koşul ve zıtlık

?Soru 5

Deniz, sınıfının hazırladığı davetiyeyi dedesine götürdü.

Davetiyeye göre “müsamere” sözcüğünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Şiir, halk oyunu, sahne ve izleyicilere ayrılan sıralar bir gösteriyi anlatır. A için davetiyede hiç ipucu yok; C velilere sıra ayrıldığı satırdan yanlış genelleme yapar; D davetiyedeki bir ayrıntıyı (halk oyunu) sözcüğün anlamı sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Bağlamdan anlam tahmini

?Soru 6

(I) Cumartesi bahçede top oynarken mutfak penceresinin camı kırıldı. (II) Topu ben attığım için annem bana biraz kırıldı. (III) Akşam babam kırılan camın yerine yenisini taktı. (IV) O gün balkondaki saksının kulpu da kırılmıştı.

Bu metnin numaralanmış cümlelerinin hangisinde “kırılmak” sözcüğü ötekilerden farklı anlamda kullanılmıştır?

✓ C. (II)'de kırılmak “gücenmek” anlamındadır, mecazdır. Öbür üç cümlede bir nesne parçalanır: cam, cam, saksının kulpu. A, B ve D'yi seçen, (II)'deki gönül kırgınlığını camın kırılmasıyla aynı sanmış, mecazı gözden kaçırmıştır.Kaynak: Sözcükte anlam · Çok anlamlılık, deyim ve atasözü

?Soru 7

Aynı bisiklet yolunu bir haber ve bir sosyal medya paylaşımı anlatıyor.

I. 1. metinde sayısal bilgilere yer verilmiştir.
II. 2. metinde mecaz anlamlı sözlere başvurulmuştur.
III. İki metinde de okura doğrudan seslenilmiştir.
Bu iki metinle ilgili yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?

✓ C. 1. metinde “12 kilometre” ve “iki katına” sayısal bilgidir; 2. metinde “rüzgâr saçlarımı taradı” mecazdır. III yanlıştır: iki metin de okura seslenmez. A mecazı kaçırır; B ve D III'e kanar.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · İki metni dil açısından karşılaştırma

?Soru 8

Okul radyosunda Ece, yeni çıkan bir şarkı hakkında dinleyicilerden gelen mesajları okuyor.

Bu mesajların hangisinde şarkı, bir ölçüt belirtilerek değerlendirilmiştir?

✓ A. Mesaj, şarkıyı “anlam bakımından” ve ezgi yönünden tartar; güçlü ve zayıf yanı birlikte söyler. B ve D doğrulanabilir bilgi verir, değerlendirme yapmaz. C bir alışkanlığı anlatır; şarkının niteliği hakkında yargı bildirmez.Kaynak: Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı, eleştiri

?Soru 9

Cumartesi sabahı Melis, mahallenin parkındaki eski bankları boyamaya gönüllü olarak gitti. Gelenlerin çoğu fırçayı ilk kez tutuyordu. Melis, boyanın nasıl inceltileceğini herkese tek tek gösterdi. Akşam eve döndüğünde ellerinde ve saçlarında yeşil lekeler vardı, ama yüzündeki gülümseme hiç eksilmiyordu.

I. Melis boya yapmayı bilen biriydi.
II. Melis o günden memnun döndü.
III. Parka gelen gönüllülerin hiçbiri daha önce boya yapmamıştı.
Bu metinden yukarıdakilerin hangileri çıkarılabilir?

✓ B. I'in ipucu, Melis'in inceltmeyi herkese göstermesi; II'nin ipucu, eksilmeyen gülümseme. III çıkarılamaz: metin “çoğu” diyor, “hiçbiri” değil. A gülümsemeyi kaçırır; C ve D “çoğu”yu “hiçbiri” yapar.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Değinilen bilgi ve çıkarım

?Soru 10

Okul girişindeki bilgi kartı:

Bu karttan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

✓ A. Halkalar doğru bir bilgidir, ama kartta ipucu yok. B saatlerden, C bulutlu gece kuralından, D “adını yazdırman yeterli” sözünden çıkar. A'yı kaçıran, kendi bildiğini karta yüklemiştir.Kaynak: Paragrafta ana fikir ve çıkarım · Değinilen bilgi ve çıkarım
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →