Tanık gösterme ve sayısal veri: düşünceyi kanıtla güçlendirmek
MEB 6. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaÖznel ve nesnel yargı nasıl ayırt edilir, eleştiri nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Nesnel yargı, kanıtlanabilen ve kişiden kişiye değişmeyen bilgidir: “Kütüphane saat dokuzda açılır.” Öznel yargı, kişinin duygusunu, beğenisini ya da görüşünü bildirir ve tartışılabilir: “Kütüphane şehrin en güzel yeridir.” Eleştiri ise bir eseri belli ölçütlere göre değerlendirmektir.
Öznel ve nesnel yargı, eleştiri
✎Konu anlatımı
Tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma nedir?
Kısa cevap: Düşünceyi geliştirme yolları, yazarın düşüncesini açık ve inandırıcı kılmak için başvurduğu yollardır. Tanık gösterme, düşünceyi desteklemek için alanında tanınmış birinin sözünü aktarmaktır. Sayısal verilerden yararlanma ise düşünceyi oran, miktar, yüzde, tarih gibi sayılarla somutlaştırmaktır.“Teneffüste bahçeye çıkmak iyi gelir.” dersen arkadaşın omuz silker. “Bahçeye çıkanların çoğu derse daha dinç başlıyor, okul doktoru da bunu öneriyor.” dersen kulak kabartır. Düşünce aynı, ama artık arkasında kanıt var.
Tanık gösterme: güvenilir birinin sözü
Yazar, düşüncesinin doğru olduğunu göstermek için o konuda bilgisine güvenilen birinin sözünü aktarır. Söz çoğu zaman tırnak içinde verilir ve kimin söylediği belirtilir. Okur böylece “Bunu yalnız yazar söylemiyor.” diye düşünür; metin inandırıcı olur.
Sayısal veri: sayıyla somutlaştırmak
Yazar düşüncesini yüzde, oran, miktar, uzunluk ya da tarihle destekler. “Kantindeki meyve satışı arttı.” genel bir yargıdır. “Kantindeki meyve satışı bir ayda iki katına çıktı.” cümlesi ise aynı yargıyı ölçülebilir hâle getirir.
Her sayı veri, her alıntı tanık değildir
Bir hikâyede “Üç arkadaş parka gittik.” cümlesindeki sayı bir düşünceyi kanıtlamaz, olayı anlatır. Alıntıda da aynı ölçü geçerlidir: Hikâye kişilerinin konuşması tanık gösterme sayılmaz. Söz ya da sayı, yazarın savunduğu düşünceyi desteklemelidir.
Teneffüste sınıfta oturmak yerine bahçede hareket etmek, derslere daha iyi odaklanmamızı sağlar. Okulumuzun beden eğitimi öğretmeni Selma Hanım bunu şöyle anlatıyor: “On dakikalık koşu, yorgun bir zihne taze hava gibidir.” Sağlık kulübünün geçen ay yaptığı ankete göre bahçeye çıkan öğrencilerin yüzde yetmişi derse dinç başladığını söyledi. Sınıfta kalanlarda bu oran yüzde otuzda kaldı. Bu paragrafta hangi düşünceyi geliştirme yollarına başvurulmuş?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Sözü aktarılan kişiyi bul: Selma Hanım, konunun uzmanı olan beden eğitimi öğretmeni. Bu tanık göstermedir.
- Sayıları bul: yüzde yetmiş ve yüzde otuz, düşünceyi kanıtlıyor. Bu sayısal veridir.
- İki grubu yan yana koyan son iki cümleye bak: karşılaştırma da var.
Cevap: Tanık gösterme, sayısal veri ve karşılaştırma. Öğretmenin sözündeki “taze hava gibi” ise bir benzetmedir.
Nasıl sorulurCümlelerin yanına ayraç içinde düşünceyi geliştirme yolları yazılır; hangisinin yanlış verildiği sorulur.
TuzakTırnak gören her cümleyi tanık gösterme saymak.
İpucuÖnce cümlenin ne yaptığını kendin adlandır, sonra ayraçtaki adla karşılaştır.
?Soru çöz ayraç
Okul dergisinin “Bilgi Köşesi” için hazırlanan cümlelerin yanına, kullanılan düşünceyi geliştirme yolu ayraç içinde yazılmıştır.
Bu cümlelerin hangisinde ayraç içindeki bilgi yanlıştır?
?Soru çöz afiş
Kütüphane kulübü, okul koridoruna şu afişi astı.
Afişte aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmamıştır?
▭Kendin yaz yolun adı
Seçenek yok: yolların adlarını hatırlayıp yaz.
Bir düşünceyi alanında tanınmış birinin sözüyle desteklemeye denir. Yüzde ve oranlarla düşünceyi somutlaştırmak kullanmaktır. Bir kavramın ne olduğunu açıklamak ise yoludur.