İşe bağlı kas-iskelet hastalıkları: bel ağrısından tenis dirseğine
İş Sağlığı (İSG) · Meslek hastalıkları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMeslek hastalıkları listesinde hangi gruplar var, hangi hastalık hangi grupta?Bağlantılı konudan (Meslek hastalıklarına giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkiye'de meslek hastalıkları listesi, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği'nin Ek-2'sidir. Liste beş gruptur: A kimyasal maddeler, B meslekî cilt hastalıkları, C pnömokonyozlar ve diğer solunum hastalıkları, D meslekî bulaşıcı hastalıklar, E fizik etkenler. Her satırda hastalık ve belirtileri, yükümlülük süresi ve hastalık tehlikesi olan başlıca işler yazar.
Meslek hastalıkları listesi: A–E grupları
✎Konu anlatımı
İşe bağlı kas-iskelet hastalıkları nelerdir, risk etkenleri nelerdir?
Kısa cevap: İşe bağlı kas-iskelet hastalıkları tekrarlayan hareket, kuvvet gerektiren iş, zorlayıcı ya da uzun süre sabit duruş, lokal basınç ve titreşimle gelişir. En sık olanları bel ve boyun-omuz ağrısı, tendinit ve tendon kılıfı iltihabı (De Quervain), epikondilit (tenis dirseği), bursit ve sinir sıkışmalarıdır. Listede fizik etkenler grubunda E-6 satırındadır.Bir hazır giyim atölyesinde dikiş makinesinin başında sekiz saat aynı hareketi yapan kadın, sağ el bileğinin başparmak tarafındaki şişlik ve ağrıyla revire geliyor. Bir kat yukarıda depocu beli için ağrı kesici istiyor.
Kas-iskelet bozuklukları, EU-OSHA'ya göre Avrupa'da işle ilgili en sık sağlık sorunudur. Çoğu tek bir olayla değil, küçük yüklerin yıllarca birikmesiyle gelişir. Risk etkenleri üç katmanda toplanır: fiziksel (tekrar, kuvvet, zorlayıcı duruş, statik yük, lokal basınç, titreşim, soğuk), örgütsel (yüksek tempo, mola eksikliği, iş çeşitliliğinin azlığı, stres) ve bireysel (yaş, kondisyon, önceki yaralanma). Bu etkenlerin ölçülmesini ve REBA, RULA, NIOSH yöntemlerini İş Güvenliği serisindeki Ergonomi ve elle taşıma sayfasında bulabilirsin.
En sık tablolar
Bel ağrısı en yaygın olanıdır; büyük bölümü belirli bir yapısal nedene bağlanamayan mekanik ağrıdır. Ağır kaldırma, eğilip dönme ve bütün vücut titreşimi riski artırır. Bel ağrısının çok etkenli olduğu için çoğunlukla işle ilgili hastalık sayıldığını Meslek hastalıklarına giriş sayfasında gördük. Tendinit ve tendon kılıfı iltihabı aşırı kullanılan tendonda ağrı, şişlik ve hareketle çıtırtı yapar. Başparmak tarafındaki tendon kılıfının daralmasına De Quervain hastalığı denir; kasiyer, dikişçi ve paketlemecide görülür. Omuzda kolu uzun süre yukarıda tutan işlerde rotator manşet (omuz döndürücü kaslar) tendiniti gelişir.
Epikondilit, kasların dirsek kemiğine yapıştığı yerin aşırı yüklenmesidir. Dış yandaki biçimi lateral epikondilit (tenis dirseği) ön kolun açıcı kaslarından kaynaklanır; çekiç, tornavida ve anahtarla, el bileğini zorlayarak çalışanlarda görülür. İç yandaki biçim medial epikondilittir (golfçü dirseği). Bursit eklem çevresindeki sıvı keselerinin sürekli baskıyla iltihaplanmasıdır: diz çökerek çalışan yer döşeyicisinde, temizlikçide ve bahçıvanda dizkapağı önü bursiti görülür. Sinir sıkışmalarını bir sonraki konuda ayrıca ele alıyoruz.
| Satır | Hastalık | Listedeki örnek işler | Yükümlülük |
|---|---|---|---|
| E-6, a | Bursit (diz, dirsek, omuz) | Diz çökerek döşeme, temizlik, bahçıvanlık | 3 ay |
| E-6, b | Tendon kılıfı iltihabı (De Quervain dahil), periostit, epikondilit | Kasiyer, dikişçi, piyanist; çekiç ve tornavidayla çalışma | 3 ay |
| E-6, c | Menisküs zararları | Madenci, parkeci, kaldırım döşeyici | 3 ay |
| E-6, d | Omur çıkıntısı yırtılması | Kürekle çalışma, ağır yük taşıma | 1 ay |
| E-6, e | Sinir felçleri (karpal tünel dahil) | Bileği sürekli bükerek çalışma, titreşimli alet | 6 ay |
| E-6, f | Kas krampları | Klavye işi, müzisyen, iplik eğirme | 1 ay |
Liste bütün E-6 hastalıkları için ortak bir şart koyar: kesin karar için ayrıntılı bir iş analizi yapılmalı ve hastalık ile çalışma biçimi arasında tam uygunluk bulunmalıdır. Önlemde sıra yine kaynaktadır: iş istasyonunun ve aletin uyarlanması, tekrarın azaltılması, iş rotasyonu, molalar ve yakınmanın erken bildirilmesi.
Nasıl sorulurİş–hastalık eşleştirmesi, risk etkenleri ya da “hangisi kas-iskelet hastalığı değildir” kalıbı sorulur.
TuzakLateral epikondiliti dirseğin iç yanına ve kapayıcı kaslara bağlamaktır; tenis dirseği dış yandadır. İkinci tuzak, kas-iskelet hastalıklarının listede ayrı bir grubu olduğunu sanmaktır; fizik etkenler grubundadır. Üçüncü tuzak, örgütsel etkenleri (tempo, mola) risk sayılmayan şeyler sanmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme iş → hastalık
?Soru çöz
İşe bağlı kas-iskelet hastalıklarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?