Gürültüye bağlı işitme kaybı: sessizce gelen, geri dönmeyen kayıp
İş Sağlığı (İSG) · Meslek hastalıkları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMeslek hastalığında yükümlülük süresi nedir, silikoz ve işitme kaybı için kaç yıldır?Bağlantılı konudan (Meslek hastalıklarına giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yükümlülük süresi, sigortalının meslek hastalığına yol açan işten fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun süredir. Süre hastalığa göre değişir: silikoz ve asbestozda 10 yıl, kronik kurşun zehirlenmesinde 3 yıl, gürültüye bağlı işitme kaybında 6 aydır. Süre aşılsa bile hastalık Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla meslek hastalığı sayılabilir.
Yükümlülük süresi ve en az maruziyet süresi
✎Konu anlatımı
Gürültüye bağlı işitme kaybı nasıl oluşur, neden 4000 Hz'de başlar?
Kısa cevap: Gürültüye bağlı işitme kaybı, iç kulaktaki koklea (salyangoz) tüy hücrelerinin yıllar içinde hasar görmesiyle oluşan sensörinöral (iç kulak ve sinir kaynaklı) kayıptır. Genellikle iki taraflı ve simetriktir, geri dönmez, maruziyet bitince ilerlemez. Odyogramda önce 4000 Hz çevresinde V biçimli bir çentik görülür, kayıp sonra konuşma frekanslarına yayılır.Bir pres atölyesinde yirmi yıldır çalışan usta, kalabalık sofrada konuşmaları kaçırdığını, televizyonun sesini evde herkesten yüksek açtığını anlatıyor. Kulağı hiç ağrımamış; kayıp yıllar içinde fark edilmeden birikmiş.
İç kulaktaki kokleada tüy hücreleri titreşimi sinir sinyaline çevirir. Yüksek ses bu hücreleri önce yorar, yük tekrarlandıkça öldürür; ölen tüy hücresi yenilenmez. Bu yüzden gürültüye bağlı işitme kaybı sensörinöral ve kalıcıdır. İletim tipi kayıptan (kulak kiri, kulak zarı delinmesi, orta kulak iltihabı) farkı buradadır: iletim kaybı çoğu kez tedavi edilebilir.
Geçici ve kalıcı eşik kayması
Gürültülü bir vardiyadan çıkan çalışan kulağında uğultu ve dolgunluk hisseder, sesleri boğuk duyar. Bu geçici eşik kaymasıdır (işitme yorgunluğu); sessiz bir gecede geriler. Aynı yük yıllarca tekrarlanırsa toparlanma tamamlanamaz ve kalıcı eşik kayması yerleşir. Meslek hastalıkları listesi de iki dönemi ayırır: geçici “işitme yorgunluğu” ve geri dönmeyen “manifestasyon dönemi”.
Kayıp neden 4000 Hz'de başlar? Kabul gören açıklamaya göre dış kulak yolu 2000–4000 Hz arasındaki sesleri doğal olarak güçlendirir ve kokleanın bu frekansları algılayan bölgesi en çok zorlanan bölgedir. Listeye göre odyogramda önce 4000 Hz'de V biçimli düşme görülür, sonra kayıp 500–2000 Hz'e, yani konuşma alanına yayılır. Kulak çınlaması (tinnitus) sık eşlik eder.
| Tür | Nasıl oluşur? | Tipik özellik | Geri döner mi? |
|---|---|---|---|
| Geçici eşik kayması | Tek bir gürültülü gün | Uğultu, boğuk işitme | Evet, saatler içinde |
| Gürültüye bağlı kalıcı kayıp | Yıllarca tekrarlanan maruziyet | İki taraflı, simetrik, 4000 Hz çentiği | Hayır; maruziyet bitince ilerlemez |
| Akustik travma | Tek, çok şiddetli ses: patlama, silah, darbe | Ani; tek taraflı olabilir, kulak zarı yırtılabilir | Kısmen |
| İletim tipi kayıp | Dış ya da orta kulak sorunu | Kemik yolu normal, hava yolu düşük | Çoğu kez tedaviyle |
İşitme dışı etkiler ve listedeki yeri
Gürültü uyarı seslerini bastırıp kazaya zemin hazırlar, uykuyu ve dikkati bozar, tansiyonu yükseltebilir. Toluenin işitme etkisini Toksikoloji ve mesleki zehirlenmeler sayfasında gördük; stiren, karbonmonoksit ve kurşun da gürültüyle birlikte kaybı hızlandırır.
Listede bu hastalık E-3 satırıdır: yükümlülük süresi 6 ay, en az maruziyet gürültülü işte 2 yıl ya da sürekli 85 desibel üstünde 30 gün; rakamları Meslek hastalıklarına giriş sayfasında gördük. Ölçüm ve 80/85/87 dB(A) değerleri İş Güvenliği serisindeki Fiziksel risk etmenleri sayfasındadır.
Nasıl sorulurGürültüye bağlı işitme kaybının özellikleri öncüllü kalıpla ya da “hangisi yanlıştır” diye sorulur.
TuzakKaybı iletim tipi sanmak ya da maruziyet bitince ilerlemeye devam ettiğini düşünmektir; ikisi de yanlıştır. İkinci tuzak, ilk etkilenen frekansı konuşma alanı (500–2000 Hz) sanmaktır; kayıp 4000 Hz'de başlar. Üçüncü tuzak, tek bir patlamanın yaptığı akustik travmayı kronik gürültü kaybıyla aynı tutmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme kayıp türü → özellik
?Soru çöz
Gürültüye bağlı işitme kaybıyla ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur?
I. Genellikle iki taraflı ve simetriktir.
II. Gürültüye maruziyet sona erdikten sonra da ilerlemeye devam eder.
III. Odyogramdaki ilk bulgu çoğunlukla 4000 Hz çevresindeki çentiktir.