Epidemiyoloji, eğitim ve etik: ölçütler, araştırma tasarımları, yetişkin eğitimi ve etik

İş sağlığı verisinin nasıl ölçülüp yorumlandığını, araştırma tasarımlarını, çalışanlara etkili eğitim vermeyi ve İSG profesyonelinin etik ilkelerini öğren.

6 durakTüm alanlar
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
HESAP · EPİDEMİYOLOJİ

İnsidans ve prevalans: hız, oran, orantı ve küvet benzetmesi

İş Sağlığı (İSG) · Çalışan sağlığı · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'de meslek hastalığı tanısı neden az konuyor, işyeri hekimi ne yapmalı?Bağlantılı konudan (Meslek hastalıklarına giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye'de yılda yalnız bin dolayında meslek hastalığı tescil edilir. Uluslararası tahminlere göre beklenen sayı ise on binlercedir. Bunun başlıca nedenleri meslek öyküsü alınmaması, belirtilerin özgül olmaması, uzun latent dönem, kayıt dışı çalışma ve iş kaybı kaygısıdır. İşyeri hekimi sağlık gözetimi, ön tanı ve sevk, işverene yazılı bildirim ve önleme yoluyla bu açığı kapatır.

Türkiye'de az tanı, işyeri hekiminin rolü, önleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İnsidans ve prevalans nedir, aralarındaki fark nedir ve nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İnsidans belirli bir dönemde ortaya çıkan yeni olguların, o dönemin başında hastalığa yakalanma riski taşıyanlara bölümüdür; hastalanma riskini gösterir. Prevalans belirli bir anda ya da dönemde var olan bütün (eski + yeni) olguların toplam gruba bölümüdür; hastalık yükünü gösterir. Kronik hastalıkta prevalans insidanstan çok yüksektir, çünkü prevalans yaklaşık olarak insidans ile hastalık süresinin çarpımıdır.

Bir tekstil fabrikasının yıllık değerlendirme raporunda tek bir satır var: “İşitme kaybı: 58 çalışan.” İşveren soruyor: “Bu çok mu?” Cevap, 58'in neye bölündüğüne ve kaçının bu yıl yeni olduğuna bağlı.

Epidemiyoloji, hastalıkların ve sağlıkla ilgili olayların bir grupta nasıl dağıldığını ve bu dağılımı neyin belirlediğini inceler; bulduğunu sağlık sorunlarını önlemede kullanır. İşyeri hekiminin elindeki ham sayı, ancak bir paydaya bölünüp zamana bağlanınca anlam kazanır. Bunun için üç tür kesir kullanılır:

Oran, orantı, hız
ÖlçüPay ile paydaÖrnek
OranPay paydanın parçası değildirBölümdeki kadın çalışan / erkek çalışan = 1/3
OrantıPay paydanın içindedir; yüzde ile verilirÇalışanların yüzde 12'si sigara içiyor
HızOrantıya zaman eklenir; belli sürede olay / risk altındaki grupBir yılda 1000 çalışanda 20 yeni astım

İnsidans: yeni olgu, risk altındaki kişi

İnsidans yalnız yeni olguları sayar. Payda, dönemin başında hastalığı olmayan, yani hastalanabilecek kişilerdir; zaten hasta olan payda dışında kalır. Kümülatif insidans (risk) bir dönemde sağlam birinin hastalanma olasılığıdır. Çalışanlar işe farklı zamanlarda girip çıktığında paydaya kişi-yıl yazılır: 10 kişinin 2'şer yıl izlenmesi 20 kişi-yıldır. Bu ölçüye insidans hızı denir. Etkenle hastalık arasındaki neden-sonuç ilişkisi insidansla araştırılır.

Prevalans: var olan bütün olgular

Prevalans bir anda (nokta prevalansı) ya da bir dönemde (dönem prevalansı) var olan eski ve yeni bütün olguları sayar; payda bütün gruptur. Hastalık yükünü, revir ve tedavi ihtiyacını gösterir. Silikoz ya da işitme kaybı gibi kalıcı hastalıklarda olgular birikir ve prevalans insidansın çok üzerine çıkar. Kısa süren bir grip salgınında ise ikisi birbirine yakındır.

Gider tıkalıysa (kalıcı hastalık) musluk yavaş aksa da küvet dolar: işitme kaybında prevalans yüksektir.Görsel: Sınav Defteri
Kümülatif insidans = dönemdeki yeni olgu ÷ dönem başında risk altındaki kişi Prevalans = var olan bütün olgular ÷ bütün grupİnsidans hızında payda kişi-yıldır. Sonuç genellikle 100 ya da 1000 kişiye göre verilir.
Çözümlü örnek

400 çalışanlı fabrikada yıl başında 40 çalışanda işitme kaybı var. Yıl içinde 18 yeni olgu saptanıyor; kimse işten ayrılmıyor. Kümülatif insidans ve yıl sonu prevalansı nedir?

  1. Risk altındaki: 400 − 40 = 360; insidans = 18 ÷ 360 = 0,05 = %5.
  2. Yıl sonu olgu: 40 + 18 = 58; prevalans = 58 ÷ 400 = %14,5.

Cevap: insidans %5 (1000 çalışanda 50), yıl sonu prevalansı %14,5.

Çözümlü örnek (sınav tipi)

Bir kömür madeninde 200 işçi 3 yıl, 100 işçi 2 yıl izleniyor ve 16 yeni pnömokonyoz olgusu saptanıyor. İnsidans hızı nedir?

  1. Kişi-yıl: 200 × 3 + 100 × 2 = 800.
  2. 16 ÷ 800 = 0,02.

Cevap: 1000 kişi-yılda 20 yeni olgu.

Akılda kalsın: İnsidans = yeni ÷ sağlam, prevalans = hepsi ÷ hepsi. Musluk insidans, küvet prevalans. Hastalık uzun sürdükçe küvet dolar: P ≈ İ × S. Neden araştırırken insidansa, hizmet planlarken prevalansa bakılır.
Sınavda

Nasıl sorulurSayılar verilip insidans ya da prevalans hesaplatılır ya da tanımlar eşleştirilir.

Tuzakİnsidansın paydasına zaten hasta olanları da katmaktır; payda yalnız risk altındakilerdir. İkinci tuzak, payına eski olguları da yazmaktır; o prevalanstır. Üçüncü tuzak, kronik hastalıkta prevalansın düşük olacağını sanmaktır; olgular biriktiği için yüksektir.

✎Boşluk doldurma insidans ve prevalans

Belirli bir dönemde ortaya çıkan yeni olguların risk altındaki kişilere bölümüne denir. Belirli bir anda var olan eski ve yeni bütün olguların gruba bölümüne denir. Silikoz gibi kalıcı hastalıklarda prevalans insidanstan olur.

insidans · prevalans · yüksek · düşük · orantı · oran

?Soru çöz

500 çalışanlı bir fabrikada yıl başında 50 çalışanda kontakt dermatit vardır. Yıl içinde 45 yeni dermatit olgusu saptanmış, işten ayrılan olmamıştır. Bu yıl için dermatitin kümülatif insidansı yüzde kaçtır?

✓ B. Risk altındaki kişi 500 − 50 = 450; insidans 45 ÷ 450 = %10. A paydaya zaten hasta olan 50 kişiyi de katar (45 ÷ 500); C yıl sonu prevalansıdır (95 ÷ 500); D eski olguları pay olarak sayıp risk altındakilere böler (95 ÷ 450), iki ölçüyü karıştırır.
HESAP · RİSK ÖLÇÜTLERİ

Rölatif risk, odds oranı ve atfedilen risk: dört gözlü tablo

İş Sağlığı (İSG) · Çalışan sağlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Rölatif risk ve odds oranı nasıl hesaplanır, atfedilen risk neyi gösterir ve sonuçlar nasıl yorumlanır?

Kısa cevap: Rölatif risk (RR), maruz kalanlardaki insidansın maruz kalmayanlardaki insidansa bölümüdür ve kohort araştırmasında hesaplanır. Odds oranı (OR) dört gözlü tabloda (a×d) ÷ (b×c) ile bulunur ve vaka-kontrol araştırmasında kullanılır. İkisinde de 1 ilişki yok, 1'den büyük risk etmeni, 1'den küçük koruyucu demektir. Atfedilen risk, iki insidansın farkıdır: maruziyet ortadan kalksa önlenecek hastalık miktarı.

Bir otomotiv fabrikasında işyeri hekimi, gürültülü pres bölümünde hipertansiyonun büro çalışanlarından daha sık göründüğünü fark ediyor. “Daha sık” demek yetmiyor; işverene “kaç kat” ve “kaç olgu önlenebilir” diye söylemesi gerekiyor.

Maruziyet ile hastalık arasındaki ilişki dört gözlü (2 × 2) tabloyla incelenir. Satırlar maruziyeti, sütunlar hastalığı gösterir. Bütün risk ölçütleri bu dört hücreden (a, b, c, d) hesaplanır.

Hangi ölçüt kullanılır? Araştırma insidans verebiliyorsa RR, veremiyorsa OR.Görsel: Sınav Defteri

Rölatif risk: kaç kat?

Rölatif risk (göreli risk) maruz kalanların hastalanma riskini maruz kalmayanlarınkiyle karşılaştırır. Bunun için iki grubun insidansı bilinmelidir; bu da ancak sağlam kişileri izleyen kohort araştırmasında mümkündür. RR = 3, maruz kalanların hastalanma riskinin üç kat olduğunu söyler. RR ilişkinin gücünü gösterir ve neden-sonuç ilişkisinin en önemli kanıtlarından biridir.

Odds oranı: vaka-kontrolde

Vaka-kontrol araştırmasında araştırmacı hastaları ve hasta olmayanları kendisi seçtiği için insidans hesaplanamaz. Onun yerine maruziyetin “odds”u (olma sayısının olmama sayısına oranı) karşılaştırılır: OR = (a × d) ÷ (b × c). Hastalık nadirse OR, RR'ye çok yaklaşır. Mezotelyoma gibi nadir hastalıklarda bu yüzden vaka-kontrol ve OR kullanılır.

Atfedilen risk: kaç olgu önlenir?

Atfedilen risk (risk farkı) maruz kalanlardaki insidanstan maruz kalmayanlardakini çıkarır. Maruziyet ortadan kalkarsa maruz grupta ne kadar hastalığın önleneceğini söyler; işverene ve politika yapana en çok bu ölçü konuşur. Atfedilen risk yüzdesi ise maruz kalanlardaki olguların yüzde kaçının maruziyete bağlı olduğunu verir: (RR − 1) ÷ RR × 100.

Çözümlü örnek

Gürültüye maruz 500 işçinin 60'ında, maruz olmayan 1000 çalışanın 60'ında beş yıllık izlemde hipertansiyon gelişiyor. RR, atfedilen risk ve atfedilen risk yüzdesi nedir?

  1. İnsidanslar: 60 ÷ 500 = 0,12; 60 ÷ 1000 = 0,06.
  2. RR = 0,12 ÷ 0,06 = 2; AR = 0,12 − 0,06 = 0,06.
  3. AR% = (2 − 1) ÷ 2 × 100 = %50.

Cevap: risk 2 kat; maruz 1000 işçide 60 olgu gürültüye atfedilir, maruz gruptaki olguların yarısı maruziyete bağlıdır.

Çözümlü örnek (sınav tipi)

Mesane kanseri tanılı 100 vakanın 30'u, 200 kontrolün 25'i boya sanayiinde çalışmış. Odds oranı nedir?

  1. a = 30, c = 70 (vaka); b = 25, d = 175 (kontrol).
  2. OR = (30 × 175) ÷ (25 × 70) = 5250 ÷ 1750 = 3.

Cevap: OR = 3; boya sanayiinde çalışanlarda maruziyet odds'u vakalarda üç kattır.

Akılda kalsın: Kohort → insidans → RR; vaka-kontrol → OR. Bölme “kaç kat?”, çıkarma “kaç olgu?” sorusunu cevaplar: RR böler, AR çıkarır. Eşik hep 1'dir.
Sınavda

Nasıl sorulurDört gözlü tablo verilip RR ya da OR hesaplatılır, ya da sonuç yorumlatılır.

TuzakVaka-kontrol araştırmasında RR hesaplamaktır; seçilen gruplardan insidans çıkmaz. İkinci tuzak, OR = 0,5'i “riski yarıya düşürür, demek ki zararsız” diye ilişkisiz saymaktır; 1'den küçük değer koruyucu ilişki demektir. Üçüncü tuzak, atfedilen riski oran sanmaktır; o bir farktır.

⇄Bilgi eşleştirme bulgu → yorum

?Soru çöz

Bir vaka-kontrol araştırmasında mezotelyoma tanılı 80 vakanın 48'inde, 160 kontrolün 32'sinde geçmişte asbest maruziyeti saptanmıştır. Asbest maruziyeti için odds oranı kaçtır?

✓ D. a = 48, c = 32, b = 32, d = 128; OR = (48 × 128) ÷ (32 × 32) = 6144 ÷ 1024 = 6. A yalnız maruz vakaları maruz kontrollere böler (48 ÷ 32); B oranı ters kurar (1 ÷ 6); C RR formülünü vaka-kontrole uygular (0,6 ÷ 0,2), bu tasarımda insidans yoktur.
YÖNTEM · ARAŞTIRMA

Araştırma tasarımları: kesitsel, vaka-kontrol, kohort, deneysel ve sağlıklı işçi etkisi

İş Sağlığı (İSG) · Çalışan sağlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMesleki kanserlerin özellikleri nelerdir, IARC grup 1, 2A, 2B ve 3 ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Mesleki kanserler ve biyolojik etkenler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mesleki kanser maruziyetten genellikle 10–40 yıl sonra ortaya çıkar, görünüşüyle öteki kanserlerden ayırt edilemez ve tanısı meslek öyküsüne dayanır. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) maddeleri kanıt düzeyine göre sınıflar: grup 1 insanda kanserojen, 2A muhtemelen kanserojen, 2B olası kanserojen, 3 sınıflandırılamaz. Mesleki kanserler önlenebilir kanserlerdir.

Mesleki kanserin özellikleri ve IARC grupları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kesitsel, vaka-kontrol ve kohort araştırmaları arasındaki fark nedir, sağlıklı işçi etkisi nedir?

Kısa cevap: Kesitsel araştırma maruziyet ve hastalığı aynı anda ölçer, prevalans verir. Vaka-kontrol hastalardan başlayıp geriye doğru maruziyeti araştırır, OR verir ve nadir hastalıkta uygundur. Kohort sağlam maruz ve maruz olmayan grupları izler, insidans ve RR verir. Deneyselde müdahaleyi araştırmacı atar. Sağlıklı işçi etkisi, çalışanların genel nüfustan sağlıklı olması yüzünden maruziyetin zararının gizlenmesidir.

Bir cam fabrikasının arşivinde 1985'ten bu yana işe giren herkesin kartı duruyor: giriş tarihi, çalıştığı bölüm, ayrılış nedeni. Bir araştırmacı için bu dolap, kırk yılı beklemeden kırk yıllık bir izlem demektir.

Araştırmalar önce ikiye ayrılır. Tanımlayıcı araştırma hastalığın kişi, yer ve zamana göre dağılımını anlatır; olgu sunumu ve olgu serisi bu gruptadır. Yeni bir meslek hastalığının ilk işareti çoğu zaman böyle bir olgu serisidir. Tanımlayıcı araştırma hipotez üretir. Analitik araştırma hipotezi sınar: gözlemsel olanlarda araştırmacı yalnız gözler, deneysel olanda müdahaleyi kendisi atar.

Analitik araştırma tasarımları
TasarımBaşlangıç noktasıÖlçütGüçlü / zayıf yanı
KesitselBir grup, tek zaman noktası; maruziyet ve hastalık birliktePrevalansHızlı ve ucuz; hangisinin önce geldiği bilinmez
Vaka-kontrolHastalar ve hasta olmayanlar; geriye doğru maruziyetORNadir hastalık ve uzun latent dönem; hatırlama yanlılığı
KohortSağlam maruz ve maruz olmayanlar; ileriye doğru izlemİnsidans, RRZaman sırası net, nadir maruziyet; uzun, pahalı, izlem kaybı
DeneyselAraştırmacı müdahaleyi rastgele atarEtkinlikKanıt gücü en yüksek; zararlı maruziyet etik olarak verilemez

İşyerinde 300 işçinin aynı hafta solunum fonksiyon testi yapılıp toz maruziyetinin sorgulanması kesitseldir. Mezotelyomalı hastaların meslek öyküsünü kontrollerle karşılaştırmak vaka-kontroldür; mesleki kanserlerin uzun latent dönemini Mesleki kanserler ve biyolojik etkenler sayfasında gördük. Cam fabrikasının arşivinden yapılan izlem ise tarihsel (geriye dönük) kohorttur: başlangıç geçmişte, ama mantık yine maruziyetten hastalığa doğrudur. Meslek epidemiyolojisinde en sık kullanılan tasarım budur. Deneysel tasarıma işyerinde örnek bir ergonomik müdahale ya da egzersiz programıdır: bir bölüm müdahaleyi alır, öbürü almaz.

Sağlıklı işçi etkisi

İşe girenler muayeneden geçmiş, çalışabilecek sağlıktaki kişilerdir. Genel nüfusta ise ağır hasta, engelli ve çalışamayan kişiler de vardır. Bu yüzden işçilerin ölüm ya da hastalık hızı genel nüfusla karşılaştırılınca beklenenden düşük çıkar. Gözlenen ölümün beklenene oranı (standart mortalite oranı, SMR) 100'ün altında kalabilir. Sonuçta maruziyetin zararı gizlenir ya da hafife alınır. Bu bir seçim yanlılığıdır. Çözüm, karşılaştırma grubunu genel nüfustan değil, aynı işyerindeki maruz olmayan çalışanlardan seçmektir (iç karşılaştırma). Bir de sağlıklı kalan işçi etkisi vardır: hastalanan işten ayrılır, işte kalanlar daha dayanıklıdır. Kesitsel araştırma bu yüzden hastalığı olduğundan az gösterir.

Akılda kalsın: Yön tasarımı söyler: kesitsel = şimdi, vaka-kontrol = hastadan geriye, kohort = maruziyetten ileriye. Nadir hastalık → vaka-kontrol, nadir maruziyet → kohort. Sağlıklı işçi etkisi zararı küçük gösterir, büyük değil.
Sınavda

Nasıl sorulurBir araştırma tarif edilip tasarımın adı, verdiği ölçüt ya da sağlıklı işçi etkisinin sonucu sorulur.

TuzakGeçmiş kayıtlardan yapılan kohortu “geçmişe baktığı için vaka-kontrol” saymaktır; başlangıç maruziyetse kohorttur. İkinci tuzak, kesitsel araştırmanın neden-sonuç sırasını gösterdiğini sanmaktır. Üçüncü tuzak, sağlıklı işçi etkisinin maruziyetin zararını abarttığını sanmaktır; tersine, gizler.

↕Sıralama kanıt gücü: en zayıftan en güçlüye

  1. Kohort araştırması
  2. Olgu serisi
  3. Randomize kontrollü deney
  4. Vaka-kontrol araştırması

?Soru çöz

Bir maden işletmesinin 20 yıllık kayıtları incelendiğinde, işçilerin genel ölüm hızının aynı yaş ve cinsiyetteki genel nüfusa göre daha düşük olduğu bulunmuştur. Bu bulgunun en olası açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İşe alınanlar genel nüfustan sağlıklıdır; genel nüfusla karşılaştırma ölüm hızını düşük gösterir ve zararı gizler. B hatırlama yanlılığı kayıtla değil, görüşmeyle maruziyet soran vaka-kontrol araştırmasının sorunudur; C seçim yanlılığını gerçek etki sanmaktır; D bu araştırma kesitsel değil, kayıtlardan yapılmış bir kohorttur.
SAĞLIK · KAYIT VE İSTATİSTİK

İşyeri sağlık kayıtları: bireyden gruba, tarama testi ve devamsızlık analizi

İş Sağlığı (İSG) · Çalışan sağlığı · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇalışanın kişisel sağlık dosyasını kim görebilir, kayıtlar kaç yıl saklanır?Bağlantılı konudan (İşyeri sağlık hizmetleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her çalışan için muayene formları ve tetkik sonuçlarından oluşan bir kişisel sağlık dosyası tutulur ve işyerinde saklanır. Dosyadaki bilgiler gizlidir; işyeri hekimi ve DSP bunları korumakla yükümlüdür, işverene yalnız işe uygunluk sonucu bildirilir. Toz işlerinde kayıtlar işten ayrılıştan sonra 15 yıl, kanserojen ve asbestte maruziyet bitiminden sonra en az 40 yıl saklanır.

Sağlık kayıtları, gizlilik ve saklama

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İşyeri sağlık kayıtları nasıl değerlendirilir, tarama testinde duyarlılık ve özgüllük nedir, devamsızlık oranı nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Sağlık gözetimi kayıtları tek tek çalışan için uygunluk kararı verir; bölümün kayıtları birlikte okununca bir riskin işaretini gösterir. Tarama testinde duyarlılık hastaları, özgüllük sağlamları doğru ayırma gücüdür; pozitif kestirim değeri hastalığın sıklığına bağlıdır. Devamsızlık oranı, kaybedilen iş gününün planlanan iş gününe bölümünün 100 ile çarpımıdır; kısa ve sık devamsızlık daha çok örgütsel sorunlara işaret eder.

Bir ambalaj fabrikasının hekimi on iki odyogramı yan yana koyuyor. Tek tek bakınca her biri “sınırda”; birlikte bakınca hepsi aynı bölümden ve hepsinde 4000 Hz çentiği derinleşiyor.

Kişisel sağlık dosyasının gizliliğini ve saklama sürelerini İşyeri sağlık hizmetleri sayfasında gördük. Burada soru başka: kayıt ne işe yarar? Kayıt iki düzeyde kullanılır. Bireysel düzeyde çalışanın işe uygunluğuna, kısıtlamasına, tedaviye yönlendirilmesine karar verilir. Grup düzeyinde ise kimlik bilgisi olmadan bir araya getirilen veri işyerinin sağlık haritasını çıkarır: hangi bölümde hangi yakınma artıyor, alınan önlem işe yarıyor mu?

İşyerinde sağlık verisinin kaynakları
KaynakGrup düzeyinde ne söyler?
İşe giriş ve periyodik muayeneOdyometri, SFT, akciğer grafisi eğilimleri; önlemin başarısı
Biyolojik izleme ve ortam ölçümüMaruziyetin bölümlere göre dağılımı
Revir başvurularıYakınma kümelenmesi (cilt, bel, baş ağrısı)
İş kazası ve ramak kala kayıtlarıSaat, vardiya, bölüm ve iş türüne göre örüntü
Devamsızlık (rapor) kayıtlarıHastalık yükü, psikososyal sorun, mevsimsel salgın

Bir çalışanda konan meslek hastalığı tanısı, aynı işi yapan diğerleri için bir uyarıdır; bu tür olaya sentinel (haberci) olay denir. Bir astım tanısı bütün bölümün taranmasını başlatabilir. Hekim yıl boyu topladığı veriyi İGU ile birlikte yıllık değerlendirme raporuna (İH-DSP Yön. Ek-3) işler ve ertesi yılın çalışma planını bu rapora dayandırır.

Tarama testi: duyarlılık, özgüllük, kestirim değeri

Periyodik muayenedeki odyometri ya da SFT birer tarama testidir: belirtisiz kişiler arasından hastalığı olası olanları ayıklar, kesin tanı koymaz. Testin değeri, sonucu gerçek durumla karşılaştıran dört gözlü tabloyla ölçülür; satırlarda bu kez maruziyet yerine test sonucu durur.

Tarama testinin dört gözü
Gerçekten hastaGerçekten sağlam
Test pozitifa · gerçek pozitifb · yalancı pozitif
Test negatifc · yalancı negatifd · gerçek negatif
Duyarlılık = a ÷ (a + c) Özgüllük = d ÷ (b + d) PKD = a ÷ (a + b) NKD = d ÷ (c + d)Duyarlılık ve özgüllük sütundan (gerçek durum), kestirim değerleri satırdan (test sonucu) hesaplanır.

Duyarlılık hastaları yakalama, özgüllük sağlamları ayırma gücüdür. Pozitif kestirim değeri (PKD) testi pozitif çıkanın gerçekten hasta olma, negatif kestirim değeri (NKD) negatif çıkanın gerçekten sağlam olma olasılığıdır. Kestirim değerleri prevalansa bağlıdır: hastalık nadirse aynı testin PKD'si düşer. Taramada hasta kaçmasın diye duyarlılığı yüksek test seçilir, pozitif çıkanlar tanı testiyle doğrulanır.

Çözümlü örnek

200 çalışanlık taramada 20 kişide gerçekten işitme kaybı var. Test bunların 18'ini pozitif buluyor; 180 sağlamdan 9'unu da pozitif gösteriyor. Duyarlılık, özgüllük ve PKD kaçtır?

  1. a = 18, c = 2, b = 9, d = 171.
  2. Duyarlılık: 18 ÷ 20 = %90; özgüllük: 171 ÷ 180 = %95.
  3. PKD: 18 ÷ (18 + 9) = 18 ÷ 27 ≈ %67.

Cevap: %90, %95, %67; her üç pozitiften biri yalancıdır, bu yüzden pozitifler doğrulanır.

Devamsızlık analizi

İki ölçü birlikte okunur: devamsızlık oranı kaybın büyüklüğünü, sıklık ise kaç ayrı devamsızlık olayı yaşandığını gösterir. Aynı 20 günlük kayıp bir kişinin uzun raporundan da, on kişinin ikişer günlük kısa raporlarından da gelebilir. Kısa ve sık devamsızlık daha çok motivasyon, iş stresi ve örgütsel sorunlara, uzun devamsızlık ciddi hastalık ya da iş kazasına işaret eder. İşte olup verimli çalışamamayı, yani presenteizmi Psikososyal riskler ve vardiyalı çalışma sayfasında gördük; o devamsızlık kaydında görünmez.

Devamsızlık oranı (%) = kaybedilen iş günü ÷ planlanan iş günü × 100Planlanan iş günü = çalışan sayısı × kişi başı planlanan iş günü.
Çözümlü örnek (sınav tipi)

Bir fabrikada A bölümünde 40 çalışan 450 iş günü, B bölümünde 60 çalışan 405 iş günü kaybediyor. Kişi başı planlanan iş günü 225'tir. Hangi bölümün devamsızlık oranı yüksektir?

  1. A: 450 ÷ (40 × 225) = 450 ÷ 9000 = %5.
  2. B: 405 ÷ (60 × 225) = 405 ÷ 13 500 = %3.

Cevap: A bölümü (%5). Ham sayı yakın görünse de paydaya bölünce fark ortaya çıkar.

Akılda kalsın: Kayıt bireyde karar, grupta sinyal verir. Devamsızlıkta iki soru sorulur: ne kadar (oran) ve kaç kez (sıklık). Kısa-sık → iş ortamına, uzun → hastalığa bak. Taramada duyarlılık hastayı, özgüllük sağlamı bulur; kestirim değeri satırdan okunur ve prevalansa bağlıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurDevamsızlık oranı hesaplatılır ya da sağlık kayıtlarının kullanım amaçları sorulur.

TuzakKaybedilen günü yalnız çalışan sayısına bölüp “kişi başı gün”ü yüzde sanmaktır. İkinci tuzak, grup düzeyindeki değerlendirme için kişisel tanıların işverene açılması gerektiğini sanmaktır; grup verisi kimliksiz kullanılır. Üçüncü tuzak, kısa ve sık devamsızlığı yalnız bireysel hastalıkla açıklamaktır. Tarama sorusunda tuzak, pozitif kestirim değerini duyarlılıkla karıştırmaktır.

✎Boşluk doldurma kayıt, tarama, devamsızlık

Devamsızlık oranı, kaybedilen iş gününün iş gününe bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. 50 çalışanın kişi başı 200 gün planlandığı bir bölümde 300 iş günü kaybedilirse oran yüzde olur. Hekim ile İGU yılın verisini birlikte yıllık raporuna işler. Tarama testinin gerçekten hasta olanlar içinde pozitif sonuç verme oranına denir.

planlanan · 3 · değerlendirme · duyarlılık · 6 · kaybedilen · özgüllük

?Soru çöz

80 çalışanlı bir bölümde kişi başı yılda 220 iş günü planlanmaktadır. Yıl içinde hastalık raporu ve izinsiz devamsızlık nedeniyle toplam 704 iş günü kaybedilmiştir. Bu bölümün devamsızlık oranı yüzde kaçtır?

✓ C. Planlanan iş günü 80 × 220 = 17 600; 704 ÷ 17 600 × 100 = %4. A 100 ile çarpmayı unutur; B kişi başı kaybedilen gündür (704 ÷ 80), yüzde değildir; D kesri ters kurar (17 600 ÷ 704).
KAVRAM · EĞİTİM VE İLETİŞİM

Yetişkin eğitimi (andragoji), eğitim yöntemleri ve risk iletişimi

İş Sağlığı (İSG) · Çalışan sağlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİşyerinde sağlığı geliştirme programı nasıl hazırlanır, programın başarısını hangi faktörler belirler?Bağlantılı konudan (İlkyardım ve sağlığın geliştirilmesi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Program bir döngüdür: yönetimi harekete geçir, ekip kur, ihtiyacı belirle, öncelik ver, ölçülebilir hedefle planla, uygula, değerlendir, iyileştir. Başarıyı yönetimin taahhüdü ve finansmanı, çalışanların katılımı ve amaçları benimsemesi, ihtiyaca dayanma, gizlilik, geri bildirim ve sonuçların herkesle paylaşılması belirler. Zorunlu katılım ve sonuçların yalnız yöneticilere iletilmesi başarıyı düşürür.

Sağlığı geliştirme programı: adımlar ve başarı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yetişkin eğitimi (andragoji) ilkeleri nelerdir, çalışanlara etkili İSG eğitimi ve risk iletişimi nasıl yapılır?

Kısa cevap: Andragoji, Malcolm Knowles'un yaygınlaştırdığı yetişkin eğitimi yaklaşımıdır. Yetişkin neden öğrendiğini bilmek ister, kendi kararını verir, deneyimini getirir, işine ve rolüne yarayanı öğrenmeye hazırdır, konuya değil soruna yönelir ve içsel güdüyle öğrenir. Beceri gösterip yaptırarak, tutum tartışma ve vakayla kazandırılır. Eğitimin etkisi tepki, öğrenme, davranış ve sonuç düzeylerinde değerlendirilir.

Bir şantiyenin konteynerinde, yirmi yıllık bir kalıpçı ustası yansıdaki madde listesine bakıp kollarını kavuşturuyor. On dakika sonra eğitmen geçen ay yan şantiyede düşen iskeleyi anlatınca usta ilk soruyu soruyor.

Pedagoji çocuğun eğitimidir; çocuk öğretmenin seçtiği konuyu, gelecekte işe yarayacağı varsayımıyla öğrenir. 1970'lerde Malcolm Knowles yetişkinin farklı öğrendiğini savundu ve bu yaklaşıma andragoji dedi. Çalışanlara verilen İSG eğitimi yetişkin eğitimidir; ders kitabı düzeniyle verilirse dinlenir ama uygulanmaz.

Knowles'un yetişkin öğrenmesi ilkeleri
İlkeYetişkin…Eğitimde karşılığı
Bilme ihtiyacıneden öğrendiğini bilmek isterÖnce “bu bilgi seni neden korur?”
Öz kavramkendi kararını veren biri olarak görülmek isterSaygı, seçenek sunma, emir dili yok
Deneyimzengin bir deneyimle gelirKatılımcının yaşadığı olayları kullanmak
Hazır olmaişine ve rolüne yarayanı öğrenmeye hazırdırEğitimi o işin riskine göre kurmak
Yönelimkonuya değil soruna ve göreve yönelirVaka, uygulama, “şu durumda ne yaparsın?”
Güdüdaha çok içsel güdüyle öğrenirKendini ve ailesini korumak, ustalık

Yöntem ve değerlendirme

Yöntem amaca göre seçilir. Bilgi için kısa anlatım ve görsel; beceri için gösterip yaptırma (KKD takma, yangın söndürücü kullanma, temel yaşam desteği); tutum ve davranış için tartışma, vaka çalışması, rol oynama ve tatbikat. Gruplar küçük, oturumlar kısa tutulur; dil çalışanın dilidir. Eğitimin etkisi Kirkpatrick'in dört düzeyiyle ölçülür: tepki (beğendi mi?), öğrenme (sınavda bildi mi?), davranış (sahada uyguluyor mu?), sonuç (kaza ve hastalık azaldı mı?). İmza listesi yalnız katılımı gösterir. Çalışan eğitimlerinin süre ve sıklık kuralları İSG Mevzuatı serisindeki Çalışan eğitimi, katılım ve kurullar sayfasındadır. İşyeri hekimi genel sağlık, hijyen, bağımlılık yapan maddelerin zararları ve KKD konularında eğitim verir (İH-DSP Yön. md.9).

İletişim ve risk iletişimi

Eğitimde ve sahada geri bildirim somut, davranışa yönelik ve zamanında olmalıdır: “dikkatsizsin” değil, “az önce kemeri bağlamadan iskeleye çıktın”. Risk iletişiminde yalnız rakam vermek yetmez: açık, dürüst, zamanında ve tutarlı konuşmak, belirsizliği kabul etmek ve soruları dinlemek gerekir.

Ek bilgi: iletişim süreci ve Sandman formülü

İletişim süreci kaynak, mesaj, kanal, alıcı ve geri bildirimden oluşur; gürültü, dil farkı ve önyargı süreci bozar. Etkin dinleme, “sen” yerine “ben” dili ve beden diline dikkat çatışmayı azaltır. Peter Sandman'a göre algılanan risk, teknik tehlike ile insanların öfkesinin (kaygı, güvensizlik, adaletsizlik duygusu) toplamıdır; güven kaybolmuşsa teknik olarak küçük bir risk bile büyük tepki doğurur.

Akılda kalsın: Yetişkine nedeni söyle, deneyimini kullan, sorunla başla. Beceri gösterip yaptırarak öğrenilir. Kirkpatrick merdiveni: tepki → öğrenme → davranış → sonuç; asıl hedef en üst basamak.
Sınavda

Nasıl sorulurAndragoji ilkelerinden hangisinin yanlış olduğu ya da amaca uygun eğitim yöntemi sorulur.

TuzakYetişkin eğitiminde konunun eğitimcinin planına göre ve deneyim dışlanarak işleneceğini doğru saymaktır; o pedagojinin varsayımıdır. İkinci tuzak, beceri eğitiminde düz anlatımı yeterli saymaktır. Üçüncü tuzak, katılım imzasını eğitimin etkisi sanmaktır; etki davranış ve sonuç düzeyinde ölçülür.

↕Sıralama Kirkpatrick: eğitimin etkisi

  1. Davranış: çalışan sahada KKD'yi doğru kullanıyor mu?
  2. Tepki: katılımcılar eğitimi yararlı buldu mu?
  3. Sonuç: bölümde göz yaralanmaları azaldı mı?
  4. Öğrenme: eğitim sonu sınavında doğru cevap verdiler mi?

?Soru çöz

Yetişkin eğitimi (andragoji) ilkelerine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Andragojide katılımcının deneyimi en değerli kaynaktır ve eğitim onun sorunlarına göre kurulur; eğitimci merkezli düzen pedagojinin varsayımıdır. A bilme ihtiyacı, C sorun merkezli yönelim, D içsel güdü Knowles'un ilkeleridir.
KAVRAM · ETİK

İş sağlığı etiği: ICOH etik kodu, mesleki bağımsızlık, gizlilik ve çıkar çatışması

İş Sağlığı (İSG) · Çalışan sağlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİşe uygunluk raporu nedir, kısıtlamalı uygunluk ne demektir?Bağlantılı konudan (İşyeri sağlık hizmetleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Uygun işe yerleştirme, çalışanın sağlık durumunu işin gerektirdikleriyle karşılaştırıp onu sağlığını bozmayacak bir işe yerleştirmektir. Hekimin kararı genellikle dört biçimde çıkar: uygun, kısıtlamayla uygun, geçici olarak uygun değil ve uygun değil. Amaç adayı elemek değil, işi kişiye ya da kişiyi uygun işe uydurmaktır.

Uygun işe yerleştirme ve işe dönüş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İş sağlığı profesyonellerinin etik ilkeleri nelerdir, ICOH etik kodu neyi düzenler?

Kısa cevap: Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu'nun (ICOH) etik koduna göre iş sağlığı uygulamasının amacı çalışanların sağlığını ve sosyal esenliğini korumaktır. Profesyonel dürüst, tarafsız, yetkin ve mesleki olarak bağımsızdır; sağlık verisini gizli tutar, işverene yalnız işe uygunluk sonucunu bildirir, önlemeyi öne alır. 6331 md.8 de hekim ve uzmanın etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içinde çalışmasını ister.

Bir OSGB hekimini, sözleşmeyi imzalayan genel müdür arıyor: “Yeni aldığımız kadın operatörlerden hamile olan var mı, işe giriş muayenesinde bir bakıver.” Hekimin ücretini işveren ödüyor; sadakati ise başka bir yere.

İş sağlığı profesyonelinin konumu özeldir: hizmeti işveren satın alır, ama hizmetin amacı çalışanın sağlığıdır. Çıkarlar çoğu zaman örtüşür; sağlıklı çalışan işverenin de yararınadır. Örtüşmediği anda profesyonele yol gösteren metin, ICOH'un ilk kez 1992'de kabul edip sonra birkaç kez güncellediği Uluslararası Etik Kodudur. Türk mevzuatında karşılığı 6331 md.8/1'dir: işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının hak ve yetkileri görevleri nedeniyle kısıtlanamaz; bu kişiler görevlerini “mesleğin gerektirdiği etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içerisinde” yürütür.

ICOH kodunun temel ilkeleri

  • Amaç: çalışanların bireysel ve toplu olarak sağlığını ve sosyal esenliğini korumak; çevre ve toplum sağlığına katkı.
  • Dürüstlük, tarafsızlık, yetkinlik: en yüksek mesleki standart; bilgisini güncel tutmak.
  • Tam mesleki bağımsızlık: görüş ve önerisini işveren ya da başka bir baskı altında değiştirmemek.
  • Gizlilik: sağlık verisi ve mahremiyet korunur; işverene tanı değil, işe uygunluk ve gerekiyorsa kısıtlama bildirilir.
  • Önleme önceliği: riskin kaynağında giderilmesini önermek, önerinin izini sürmek.
  • Bilgilendirme ve onam: çalışan kendi sonuçlarını öğrenir; biyolojik izleme, tarama ve araştırma bilgilendirilmiş onamla yapılır.
  • Ayrımcılık yapmamak: muayene, tarama ve sağlığı geliştirme programları işe almama ya da işten çıkarma aracı olamaz.
  • Çıkar çatışmasını açıklamak: sözleşmelere etik ilkelere uyum hükmü konur.

Bu ilkelerin altında genel tıp etiğinin dört ilkesi durur: özerkliğe saygı, yararlılık, zarar vermeme ve adalet.

Zor durumlar

Girişteki istek açık bir ihlaldir: gebelik testi ancak çalışanın sağlığı için gerekliyse ve onamıyla yapılır, sonucu insan kaynaklarına iletilmez. Gebe çalışanın korunması işverene hekimin “uygun işe aktarın” önerisiyle yansır. Genetik yatkınlık testi ile işe alım ayrımı da aynı gerekçeyle reddedilir. Üçüncü kişiler tehlikedeyse durum farklıdır. Nöbetleri denetlenemeyen bir epilepsi hastası servis şoförlüğü yapıyorsa hekim önce çalışanla konuşur, kısıtlamayı tanıyı açıklamadan işverene bildirir, gerekirse yetkili makama başvurur. Ticari sır korunur, ama çalışanın sağlığı için gereken bilgi ticari sır diye saklanamaz. Sağlık kayıtlarının gizliliğini İşyeri sağlık hizmetleri sayfasında gördük. Etik, o kuralların neden var olduğunu açıklar.

Akılda kalsın: Parayı işveren öder, sadakat çalışanın sağlığınadır. İşverene giden tek cümle “uygun / kısıtlamayla uygun / uygun değil”dir. ICOH'un dört anahtarı: bağımsızlık, gizlilik, önleme, onam.
Sınavda

Nasıl sorulurEtik ilkelere aykırı davranış ya da işverene hangi bilginin verileceği sorulur.

Tuzakİşvereni sözleşmenin tarafı olduğu için tanıyı öğrenmeye yetkili saymaktır; işveren yalnız uygunluk sonucunu öğrenir. İkinci tuzak, tarama sonuçlarının işe almama ölçütü olarak kullanılabileceğini sanmaktır. Üçüncü tuzak, mesleki bağımsızlığı yalnız ahlaki bir öğüt sanmaktır; 6331 md.8 hekim ve uzmanın hak ve yetkilerinin kısıtlanamayacağını yazar.

⇄Bilgi eşleştirme durum → etik ilke

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi ICOH'un iş sağlığı profesyonelleri için etik koduyla bağdaşmaz?

✓ D. Bu istek gizliliği çiğner ve muayeneyi işe almada ayrımcılık aracına çevirir; işverene yalnız işe uygunluk sonucu gider. A gizlilik, B bilgilendirilmiş onam, C çalışanın kendi sonucunu öğrenme hakkı kodun açık ilkeleridir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

İlkyardım Yönetmeliği'ne göre 46 çalışanı olan, çok tehlikeli sınıftaki bir işyerinde en az kaç ilkyardımcı bulundurulmalıdır?

✓ C. Çok tehlikelide her 10 çalışana kadar bir ilkyardımcı gerekir: 46 ÷ 10 = 4,6, yukarı yuvarlanınca 5. A az tehlikeli sınıfın 20'lik dizisiyle (46 ÷ 20 → 3) bulunur; B tehlikeli sınıfın 15'lik dizisidir (46 ÷ 15 → 4); D destek elemanının 30'luk dizisidir (46 ÷ 30 → 2).Kaynak: İlkyardım ve sağlığın geliştirilmesi · İlkyardım örgütlenmesi: 20/15/10 ilkyardımcı

?Soru 2

Boyu 1,75 m, ağırlığı 92 kg olan bir forklift operatörünün beden kütle indeksi ve DSÖ sınıflamasındaki yeri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 1,75² = 3,0625; 92 ÷ 3,0625 ≈ 30,0 ve 30 ve üzeri obezitedir. B hesap doğru ama eşik yanlış okunmuştur, 30 fazla kilolu aralığında değildir; C boyun karesi yerine iki katıyla (3,5) bölünmüştür; D ağırlık boyun kendisine bölünmüştür.Kaynak: İlkyardım ve sağlığın geliştirilmesi · Çalışma yaşamında beslenme ve BKİ

?Soru 3

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'e göre “genç işçi” aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Yönetmelik genç işçiyi 15 yaşını tamamlamış, 18'ini tamamlamamış kişi diye tanımlar. B çocuk işçinin tanımıdır; C yalnız bazı işlerin izin verildiği ek listedeki yaş grubudur; D yönetmelikte yoktur, 18 yaşını dolduran yetişkin işçidir.Kaynak: Psikososyal riskler ve vardiyalı çalışma · Genç, yaşlı, engelli ve kronik hasta çalışan

?Soru 4

Mesleki kanserlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Mesleki kanserin latent dönemi genellikle 10–40 yıldır; birkaç ay değil. A doğrudur: tanıyı görünüm değil meslek öyküsü koydurur; B asbest ile sigaranın sinerjisidir; D önlenebilirlik ilkesidir. C'yi doğru sandıran, akut zehirlenmelerin hızını kansere taşımaktır.Kaynak: Mesleki kanserler ve biyolojik etkenler · Mesleki kanserin özellikleri ve IARC grupları

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi psikolojik tacizi (mobbing) işyerindeki sıradan bir çatışmadan ayıran özelliklerden biri değildir?

✓ A. Mobbingde taraflar denk değildir; hedef kişi kendini savunamayacak konumdadır. Denklik daha çok karşılıklı çatışmanın özelliğidir. B sistematiklik, C süreklilik (en az altı ay), D kasıt ve yalıtma mobbingi çatışmadan ayıran özelliklerdir.Kaynak: Psikososyal riskler ve vardiyalı çalışma · Mobbing ve işyerinde şiddet

?Soru 6

Bir PVC fabrikasında yıllarca polimerizasyon reaktörlerini elle temizlemiş işçide karaciğer anjiyosarkomu saptanıyor. En olası mesleki etken hangisidir?

✓ A. Vinil klorür monomeri PVC'nin ham maddesidir ve karaciğer anjiyosarkomunun klasik mesleki nedenidir. B benzenin hedefi kemik iliğidir (lösemi); C asbest plevra mezotelyoması ve akciğer kanseri yapar; D formaldehit burun-yutak kanseri ve lösemiyle ilişkilidir.Kaynak: Mesleki kanserler ve biyolojik etkenler · Kanserojen → organ: asbest, benzen, vinil klorür, aminler

?Soru 7

Bir atölyede çalışan, elektrik panosuna dokunduktan sonra panonun önünde hareketsiz yatmaktadır. Olay yerine ilk gelen ilkyardımcının ilk yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İlk adım korumadır: akım kesilmeden kazazedeye dokunan ilkyardımcı da çarpılır. B bilinç kontrolü doğrudur ama korumadan sonra gelir; C akım varken çıplak elle tutmak ikinci kazazedeyi yaratır; D bilinci kapalı olabilecek birine ağızdan bir şey verilmez.Kaynak: İlkyardım ve sağlığın geliştirilmesi · İlkyardımın ilkeleri: koruma, bildirme, kurtarma

?Soru 8

Sıcak hava dalgası sırasında açık alanda çalışanların korunmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. İşe yeni başlayan çalışanın iş yükü ilk günlerde kademeli olarak artırılır.
II. Susama hissi beklenmeden düzenli aralıklarla su içilir.
III. En ağır işler, iş günü kısa sürsün diye günün en sıcak saatlerine toplanır.

✓ C. Isıya uyum zaman aldığı için yeni başlayanın iş yükü kademeli artırılır (I); susama sıvı kaybının geç belirtisidir, su düzenli içilir (II). III yanlıştır: ağır iş sabah erken saatlere alınır. A II'yi atlar; B yalnız yanlış öncülü seçer; D III'ü de doğru sayar.Kaynak: İlkyardım ve sağlığın geliştirilmesi · Güncel konular: sigara, madde, salgın, sıcak, uzaktan çalışma

?Soru 9

Aşısız bir sağlık çalışanında, kaynağı enfekte olan kanlı iğne batmasından sonra bulaş riski en yüksek olan etken hangisidir?

✓ B. Hepatit B kanda çok yüksek miktarda bulunur; enfekte kaynaktan bulaş riski %6–30'dur. A HIV'de risk yaklaşık %0,3'tür, en düşüğüdür; C hepatit C'de yaklaşık %1,8'dir; D tüberküloz iğneyle değil, solunumla bulaşır.Kaynak: Mesleki kanserler ve biyolojik etkenler · Sağlık çalışanında enfeksiyon: iğne batması, hepatit, HIV, TB

?Soru 10

Maslach'a göre aşağıdakilerden hangisi tükenmişlik sendromunun boyutlarından biri değildir?

✓ D. Aşırı bağlanma, Siegrist'in çaba-ödül modelinin kişisel boyutudur; Maslach'ın boyutu değildir. A duygusal tükenme çekirdek boyuttur; B duyarsızlaşma insanlara mesafeli ve kayıtsız davranmaktır; C kişinin kendini işinde yetersiz bulmasıdır.Kaynak: Psikososyal riskler ve vardiyalı çalışma · Stresin sağlık sonuçları ve tükenmişlik
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İSG soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →