Ekonomik faaliyetler ve doğal faktörler: üretim nerede, neden orada?
MEB 9. sınıf · Ekonomik Faaliyetler ve Etkileri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDemografik dönüşüm modeli nedir, ülkeler hangi nüfus politikalarını uygular?Bağlantılı konudan (Nüfus dinamikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Demografik dönüşüm modeli, bir ülkenin gelişmesiyle doğum ve ölüm oranlarının beş aşamada nasıl değiştiğini anlatır: önce ikisi de yüksektir, sonra ölümler, ardından doğumlar düşer. Ülkeler nüfusla ilgili sorun ve fırsatlarına göre nüfus politikası belirler: artış hızını azaltmak ya da artırmak, nüfusu ülke içinde dengeli dağıtmak, niteliği yükseltmek ve göç almak.
Demografik dönüşüm ve nüfus politikaları
✎Konu anlatımı
Ekonomik faaliyet nedir, iklim, yer şekilleri, su ve toprak gibi doğal faktörler ekonomik faaliyetleri nasıl etkiler?
Kısa cevap: İnsanların geçimini sağlamak, gelir elde etmek ve refahını artırmak için yaptığı çalışmalara ekonomik faaliyet denir; üretim, dağıtım ve tüketimi kapsar. Doğal faktörler bu faaliyetlerin yerini belirler: coğrafi konum ticareti, iklim tarım ürünlerini ve turizmi, yer şekilleri tarım alanlarını ve limanları, su, toprak, bitki örtüsü ve madenler de sanayiyi ve hayvancılığı yönlendirir.Kahvaltı masandaki çay Doğu Karadeniz'in yamaçlarından, ekmek İç Anadolu'nun tarlalarından, peynir bir mandıradan gelmiş olabilir. Her birinin üretildiği yer rastgele değildir.
Ekonomik faaliyet: üretimden tüketime
İnsanların yaşamını sürdürmek, gelir kazanmak ve refahını artırmak için yaptığı çalışmaların hepsine ekonomik faaliyet denir. Ekonomik faaliyet üç süreçten oluşur. Ham maddenin ve emeğin mal ya da hizmete dönüştürülmesine üretim, bir yerden başka yere ulaştırılmasına dağıtım, tüketiciler tarafından kullanılmasına tüketim denir. Her faaliyette bir girdi (ham madde, emek), bir üretim süreci ve bir çıktı (mal ya da hizmet) vardır. Ekonomik faaliyetlerin yeryüzündeki dağılışı çok değişkenlidir ve etkileyen faktörler yerelden küresele değişir.
Doğal faktörler
Coğrafi konum bir yerin bütün özelliklerinin temelidir. Türkiye'nin konumu ve mekânsal bilgi teknolojileri sayfasında Türkiye'nin kıtalar arası ticaret yollarının ve enerji koridorlarının kavşağında olduğunu gördük; bu konum uluslararası ticarette büyük avantaj sağlar. İklim tarımın en belirleyici faktörüdür: çay nemli ve yağışlı yamaçlarda, muz ve ananas sıcak ve yağışlı yerlerde, buğday ise daha serin ve kurak alanlarda yetişir. İklim deniz ve kayak turizmini, güneş ve rüzgâr santrallerinin verimini de etkiler.
Yer şekilleri tarım arazilerinin, kara ve demir yollarının, liman ve havalimanlarının yerini belirler. Düz ovalar tarıma, korunaklı ve derin koylar limana uygundur; limanların geliştiği kıyılarda sanayi de büyür. Dağlık alanlarda hayvancılık, ormancılık ve kış turizmi öne çıkar; mağara, şelale ve kanyon gibi ilginç yer şekilleri turist çeker. Su kaynakları balıkçılık, sulama ve hidroelektrik üretimi için gereklidir; demir-çelik gibi çok su kullanan tesisler de su kenarında kurulur. Toprak tarımın temelidir ve tuğla, kiremit, seramik üretiminde ham maddedir. Bitki örtüsü mera hayvancılığını ve kereste, kâğıt, mobilya üretimini belirler. Madenler ve enerji kaynakları da sanayinin yerini çeker: Zonguldak'ın taş kömürüne yakınlık, Karabük ve Ereğli'deki demir-çelik fabrikalarının kuruluşunda etkili oldu.
Nasıl sorulurBir ekonomik faaliyet ve yeri verilir (bir ovada tarım, bir koyda liman, bir dağda kayak merkezi); bu faaliyeti etkileyen doğal faktörleri açıklaman istenir.
TuzakYalnızca "iklim uygun" diye yazıp hangi iklim özelliğinin (sıcaklık, yağış, nem) etkili olduğunu belirtmemek.
Tam puan içinFaktörün adını ve faaliyeti nasıl kolaylaştırdığını ya da sınırladığını birlikte yaz.
⇄Faaliyeti doğal faktörüyle eşleştir doğal faktörler
?Soru çöz sınırlayan faktör
Kuzey Kanada'nın geniş alanlarında tarım yapılamamakta, bu alanlarda daha çok ormancılık ve madencilik yapılmaktadır.
Bu durumda tarımı sınırlayan temel doğal faktör hangisidir?
Yazılı sorusuBir dağlık ilçede ova tarımı yapılamazken hayvancılık, ormancılık ve doğa turizmi gelişmiştir. Bu durumu doğal faktörlerle açıklayınız ve ilçede gelişebilecek bir ekonomik faaliyet daha öneriniz. (8 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: Dağlık ilçede eğim fazla, düz arazi azdır; bu yüzden geniş tarlalar gerektiren ova tarımı yapılamaz. Yamaçlardaki çayır ve meralar küçükbaş ve büyükbaş hayvancılığı, ormanlar ise kereste ve orman ürünlerine dayalı ormancılığı destekler. Temiz hava, ormanlar, şelale ve kanyon gibi ilginç yer şekilleri doğa turizmini çeker. Bol kar alıyorsa kış turizmi, akarsuları güçlüyse küçük hidroelektrik santralleri ya da arıcılık geliştirilebilir.
- Ova tarımının yapılamamasını yer şekilleriyle açıklamak — 3 puan
- Hayvancılık, ormancılık ve turizmi doğal faktörlere bağlamak — 3 puan
- Uygun ek bir faaliyet önermek — 2 puan
Ekonomik faaliyet ve doğal faktörler