Büyük harfler: cümle başı, dize başı ve özel adlar
MEB 5. sınıf · Yazma: yazım ve noktalama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHikâye unsurları nelerdir, bir metinde nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Hikâye unsurları ve söz sanatları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hikâyeyi oluşturan temel parçalara hikâye unsurları denir: olay örgüsü, şahıs kadrosu (kişiler), mekân (yer) ve zaman. Olayı yaşayanlar her zaman insan değildir; bir hayvan ya da eşya da olabilir.
Hikâye unsurları: olay, kişi, yer, zaman
✎Konu anlatımı
Hangi sözcükler büyük harfle başlar?
Kısa cevap: Cümleler, dizeler ve özel adlar büyük harfle başlar. Kişi, hayvan, millet, dil, devlet, din ve gezegen adları özel addır. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları, tabela yazıları ve başlıklar da büyük harfle yazılır.Kedine “Tarçın” adını verdin. Sokaktaki her kedi bir kedidir, ama Tarçın tektir. Bu yüzden adı büyük harfle yazılır.
Cümle ve dize başı
Her cümle büyük harfle başlar. İki noktadan sonra yeni bir cümle geliyorsa o da büyük harfle başlar. Şiirde her dize büyük harfle başlar.
Özel adlar
Hikâye unsurları sayfasındaki kişi ve yer adları çoğu zaman özel addır. Tek bir varlığa verilen ada özel ad denir. Kişi ve hayvan adları; millet, dil, devlet ve din adları büyük harfle başlar: Elif, Tarçın, Türk, Türkçe, Japonya, İslam.
Unvan ve saygı sözleri adla birlikte büyük yazılır: Ayşe Hanım, Hasan Dayı. Akrabalık sözü tek başına küçük yazılır: “Dayım yarın gelecek.”
Tarih, tabela, başlık
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük yazılır: 23 Nisan 1920 Cuma. Tarih bildirmiyorsa küçük yazılır: “Her yıl nisanda erik çiçek açar.” Tabela yazıları, başlıklar ve resim altı yazıları da büyük harfle başlar.
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Cümle başı, iki noktadan sonraki cümle | Annem şunu söyledi: Erken yat. |
| Dize başı | Bulutlar gökte koşar, / Rüzgâr ardından uçar. |
| Kişi, unvan, hayvan adı | Ayşe Hanım, Hasan Dayı, Tarçın |
| Millet, dil, devlet, din | Türk, Türkçe, Azerbaycan, İslam |
| Gezegen ve yıldız | Mars, Jüpiter, Dünya |
| Belirli tarih | 23 Nisan 1920 Cuma |
| Tabela, başlık, resim altı | GİRİŞ, Kitap Takası Şenliği |
| Yer ve yapı adları da | Van Gölü, Galata Kulesi |
dün öğleden sonra ayşe teyze ile parka gittik. Köpeğimiz zeytin de bizimle geldi. Parkta japon bir aileyle tanıştık. Çocukları bize birkaç japonca sözcük öğretti. Akşam eve dönünce Teyzem şöyle dedi: “Yarın gece Mars'ı dürbünle izleyelim.” Bu paragrafta hangi sözcüklerin yazımı yanlış?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Cümle başına bak: “dün” büyük harfle başlamalı.
- Özel adları bul: Ayşe Teyze, Zeytin, Japon, Japonca büyük yazılmalı.
- Akrabalık sözüne bak: tek başına “teyzem” küçük yazılmalı.
Cevap: Altı yanlış var: Dün, Ayşe Teyze, Zeytin, Japon, Japonca, teyzem.
Nasıl sorulurBir e-posta, mektup ya da kısa metin verilir; büyük harf yanlışı yapılan cümle ya da yanlışın aykırı olduğu kural sorulur.
TuzakAkrabalık sözünü her zaman büyük yazmak.
İpucuBüyük yazılmış her sözcüğe “Bu tek bir varlığın adı mı?” diye sor.
⇄Sözcük ve kural
Her sözcüğü, büyük harfle başlamasının nedeni olan kuralla eşleştir.
?Soru çöz e-posta
Ece, arkadaşı Selin'e bir e-posta yazdı.
Bu e-postadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?