Yaşayan demokrasimiz: karar alma, temel haklar, dijital vatandaşlık

18 yaşına gelince oy vereceksin, ama yönetimi etkilemenin tek yolu bu değil. Kararların nasıl alındığını, haklarını ve dijital dünyadaki sorumluluklarını öğren.

4 durak6. sınıf · 4. öğrenme alanı
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DEMOKRASİ · KARAR ALMA

Kararlara katılım: aile toplantısından sandığa

MEB 6. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaGruplardaki rollerimiz zamanla neden değişir? Gelecekte hangi gruplarda hangi rolleri üstlenebiliriz?Bağlantılı konudan (Birlikte yaşamak). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yaş, eğitim, meslek ve aile durumumuz değiştikçe dâhil olduğumuz gruplar ve bu gruplardaki rollerimiz de değişir. Bu doğal bir süreçtir. Yeni bir rolle birlikte hak ve sorumluluklarımız da değişir. Bugünkü rollerimiz, gelecekte üstleneceğimiz rollere hazırlık olur.

Zamanla değişen gruplar ve roller

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ailede ve okulda kararlara nasıl katılırız? Seçimlerde kimler oy kullanır, oy kullanmak neden önemlidir?

Kısa cevap: Demokrasi evde ve okulda başlar: görüşümüzü söyler, aday olur, oy veririz. Ülke yönetimine katılmanın temel yolu seçimlerdir. 18 yaşını dolduran vatandaş seçmen olur. Oy kullanmak hem bir hak hem de bir sorumluluktur.

Yaz tatilinde nereye gidileceği konuşulurken annen herkesin fikrini sorar. Bu küçük toplantı, demokrasinin evdeki hâlidir.

Ailede ve okulda karar

5. sınıfta demokrasinin niteliklerini tanıdın; şimdi bu niteliklerin evde, okulda ve sandıkta nasıl yaşandığını göreceksin. Tatil, ev işleri ya da harçlık konuşulurken herkesin görüşü alınırsa kararlar daha adil olur. Saygıyla dinlemek ve kendi fikrini açıkça söylemek, aile içi iletişimi güçlendirir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme de çocukların kendilerini ilgilendiren konularda görüş bildirme hakkını korur.

Okulda sınıf başkanı seçimi ve okul meclisi, karara katılmanın ilk adımlarıdır. Aday olmak, oy vermek ve seçilen kişiyi izlemek demokratik birer davranıştır.

Seçimler

Ülke yönetimine katılmanın temel yolu seçimlerdir. Anayasamızın Siyasi Haklar ve Ödevler bölümü, vatandaşların seçme ve seçilme hakkını güvence altına alır. 18 yaşını dolduran her vatandaş seçmen olur ve oy kullanabilir.

Seçimle kimi belirleriz?
SeçilenGörev yeri
Cumhurbaşkanıülke yönetimi
milletvekilleriTürkiye Büyük Millet Meclisi
belediye başkanı ve belediye meclisi üyeleriil, ilçe ve belde belediyeleri
il genel meclisi üyeleriil özel idaresi (büyükşehir olmayan illerde)
muhtarmahalle ve köy

Oy kullanmak bir haktır; ama aynı zamanda bir sorumluluktur. Sandığa gitmeyen kişi, kendisini yönetecek kişilerin seçiminde söz hakkını başkalarına bırakmış olur.

Akılda kalsın: 18 yaş = seçmen. Oy kullanmak hem hak hem sorumluluktur; demokrasi ailede başlar.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir ailenin ya da sınıfın karar alma süreci diyalogla verilir; hangi demokratik davranışın sergilendiği ya da seçimle kimlerin belirlendiği sorulur.

Tuzak18 yaşından küçüklerin hiçbir hakkı olmadığını sanmak.

İpucuHerkesin görüşü alınmış mı, karar birlikte mi verilmiş, ona bak.

?Soru çöz diyalog

Yusuf'un ailesi hafta sonu planını konuşuyor.
Baba: "Pikniğe mi gidelim, müzeye mi? Herkes fikrini söylesin."
Yusuf: "Ben müzeyi istiyorum, ödevim için gerekli."
Ablası: "Ben de pikniği istiyorum ama Yusuf'un ödevi önemli."
Anne: "O hâlde sabah müzeye, öğleden sonra parka gidelim."

Bu ailenin karar alma biçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Baba herkese söz vermiş, anne iki isteği birleştiren bir öneri getirmiştir; karar ortaktır. B yanlış: baba yalnız görüş sormuştur. C yanlış: Yusuf'un ödevi kararı etkilemiştir. D yanlış: oylama yapılmamış, uzlaşma sağlanmıştır.

?Soru çöz öncüllü · afiş

Bir ortaokulun panosuna şu afiş asıldı.

Bu afişe göre,
I. Öğrenciler hem seçme hem seçilme hakkını kullanabilir.
II. Temsilciler aldıkları kararları öğrencilerle paylaşır.
III. Oy kullanmak için 18 yaşını doldurmak gerekir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Herkes aday olabilir ve oy verir (I); kararlar panoya asılır (II). III'e ulaşılamaz: 18 yaş kuralı ülke seçimleri içindir, okul meclisinde her öğrenci oy kullanır. A paylaşımı kaçırıyor; C ve D 18 yaş kuralını okula taşıyor.

▭Boşluk doldurma

Ülkemizde yaşını dolduran vatandaş seçmen olur. Seçilen milletvekilleri çatısında görev yapar. Mahallenin seçimle gelen yöneticisi ise dır.

DEMOKRASİ · KAMUOYU

Yönetimi etkileyenler: parti, STK, medya ve kamuoyu

MEB 6. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaHititler, Lidyalılar ve İyonlar ortak mirasa neler kazandırdı?5. sınıftan (Ortak mirasımız). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hititler Hattuşa'dan yönetildi; Kadeş Antlaşması'nı yaptılar ve olayları yıllıklara yazdılar. Lidyalılar parayı buldu, ticaret için Kral Yolu'nu kullandı. İyonlar Batı Anadolu'da bilim ve sanatı geliştirdi. Medeniyetler birbirinden etkilendi.

Anadolu medeniyetleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Seçimler dışında yönetimi kimler etkiler? Siyasi parti, STK, medya ve kamuoyu kararları doğrudan mı dolaylı mı etkiler?

Kısa cevap: Seçimler dışında da yönetimi etkileyebiliriz. Seçimi kazanan siyasi parti kararları doğrudan alır. Sivil toplum kuruluşları, medya ve kamuoyu sorunları gündeme getirir; etkileri dolaylıdır. Kamuoyu bir kurum değil, toplumun ortak düşüncesidir.

Mahalledeki parkın yerine otopark yapılacağı duyulunca komşular imza toplar, yerel gazete haber yapar ve belediye kararını yeniden düşünür.

Dört etkileyen

Ülkeyi yönetmek amacıyla, seçimlere katılmak için kurulan örgütlere siyasi parti denir. Seçimi kazanan parti yönetime gelir ve kararları doğrudan alır.

5. sınıfta sivil toplum kuruluşlarını (STK) tanıdın: dernekler, vakıflar gibi gönüllü örgütler. Radyo, televizyon, gazete ve genel ağ gibi kitle iletişim araçlarının hepsine medya denir. Toplumun büyük bir kısmının bir konuda paylaştığı ortak düşünceye ise kamuoyu denir.

Düz ok doğrudan, kesik oklar dolaylı etkiyi gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Kim, yönetimi nasıl etkiler?
UnsurNasıl etkiler?Etki
siyasi partiseçimi kazanınca karar alır; muhalefetteyse eleştirir, öneri getirirdoğrudan (yönetimdeyken)
STKkampanya, rapor ve projelerle sorunu duyururdolaylı
medyahaberle sorunu gündeme taşırdolaylı
kamuoyuortak düşünceyle yöneticileri harekete geçirirdolaylı

Medyanın gücü büyüktür ama sorumluluğu da büyüktür. Yanlış ya da eksik bir haber, kamuoyunu yanlış yönlendirebilir.

Soru nasıl okunur?

Hangisi yönetimi doğrudan etkiler: bir gazetenin haberi, bir derneğin imza kampanyası, belediye meclisinin kararı?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "doğrudan" sözcüğünün altını çiz; kararı kendisi alanı arıyorsun.
  2. Anahtar: her seçenekte "resmî kararı kim veriyor?" diye sor.
  3. Eleme: gazete haber yapar, dernek kampanya yürütür; ikisi de karar aldırmaya çalışır, yani dolaylıdır.

Cevap: belediye meclisinin kararı

Akılda kalsın: Kararı alan doğrudan, karar aldırmaya çalışan dolaylı etkiler. Kamuoyu bir kurum değil, ortak düşüncedir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir sorunun nasıl çözüldüğünü anlatan örnek olay verilir; sürece hangi unsurların katıldığı ve hangisinin doğrudan, hangisinin dolaylı etkilediği sorulur.

TuzakMedyanın ya da STK'nin kararı kendisinin aldığını sanmak.

İpucuKararı resmî olarak kimin verdiğini bul.

?Soru çöz öncüllü · örnek olay

Bir ilçede derenin kenarındaki ağaçların kesileceği duyuldu. Bir çevre derneği imza kampanyası başlattı. Yerel televizyon konuyu haber yaptı. Halkın çoğu ağaçların korunmasını istedi. Sonunda belediye meclisi ağaçların kesilmemesine karar verdi.

Bu örnek olaya göre,
I. Kararı doğrudan belediye meclisi almıştır.
II. Dernek, televizyon ve halkın ortak düşüncesi kararı dolaylı olarak etkilemiştir.
III. Kararı resmî olarak yerel televizyon vermiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Kararı seçilmiş yöneticilerden oluşan belediye meclisi almıştır (I). STK, medya ve kamuoyu meclisi etkilemiştir; etkileri dolaylıdır (II). III yanlış: medya haber yapar, karar vermez. A dolaylı etkiyi kaçırıyor; B ve D medyayı karar verici sanıyor.

?Soru çöz iki kart · medya

Bir kış akşamı genel ağda iki paylaşım yapıldı.

Bu iki karta göre medyayla ilgili hangi sonuca ulaşılabilir?

✓ B. K kartındaki haber binlerce kez paylaşılmış ama okulun resmî duyurusu onu yalanlamıştır. A yanlış: kararı okul yönetimi verir. C yanlış: kamuoyu kurum değil, ortak düşüncedir. D yanlış: çok paylaşılmak doğruluk göstermez.

⇄Bilgi eşleştirme örnek ve unsur

VATANDAŞLIK · HAKLAR

Temel haklar ve sorumluluklar: özgürlüğün sınırı başkasının hakkı

MEB 6. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaTemel insan hakları nelerdir? Haklarımızın bir sınırı var mıdır?5. sınıftan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temel insan hakları, her insanın doğuştan sahip olduğu, vazgeçilemeyen ve devredilemeyen haklardır. Devlet bu hakları anayasa ve yasalarla korur. Hakkımızı kullanırken başkalarının hakkını da gözetiriz.

Temel haklar ve sorumluluklar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anayasamız hangi temel hakları güvence altına alır? Hakkımızı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz? Dilekçe hakkı nedir?

Kısa cevap: Anayasamız yaşama, özel hayata saygı, düşünce özgürlüğü ve eğitim gibi temel hakları güvence altına alır. Vergi vermek, vatan hizmeti ve çevreyi korumak ödevlerimizdendir. Hakkımızı başkalarının hakkına saygıyla kullanırız. Dilekçeyle istek ve şikâyetimizi yetkililere yazılı iletiriz.

Gece yarısı yüksek sesle müzik dinleyen bir komşu, kendi özgürlüğünü kullandığını düşünebilir. Ama apartmandakilerin de uyuma hakkı vardır.

Anayasa'daki haklar ve ödevler

5. sınıfta haklarını ve sorumluluklarını tanımıştın; şimdi onların Anayasa'daki yerini göreceksin. Anayasa, devletin en üstün yasasıdır. Temel Haklar ve Ödevler bölümü, her bireyin sahip olduğu hakları ve yerine getirmesi gereken ödevleri sayar.

Anayasa'da sayılan bazı haklar ve ödevler
HaklarÖdevler
yaşama ve kendini geliştirme hakkıgücüne göre vergi vermek
özel hayata ve aile hayatına saygıvatan hizmeti
din, vicdan, düşünce özgürlüğü
eğitim hakkı
sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkıçevreyi korumak

Hak, sorumluluk ve düzen

Her hak bir sorumlulukla birlikte gelir. Düşünceni söyleme özgürlüğün, başkasına hakaret etme izni vermez. Herkes hakkını başkasının hakkına saygı göstererek kullanırsa toplumsal düzen korunur. Bazı hakları ise belli bir yaşa gelince kullanırız; seçme ve seçilme hakkı gibi.

Dilekçe hakkı

İstek ya da şikâyetimizi yetkili kuruma yazılı olarak iletmeye dilekçe hakkı denir. Anayasamız bu hakkı güvence altına alır; kurum, başvurunun sonucunu yazılı olarak bildirir. Dilekçe kâğıda yazılıp kuruma verilebilir ya da CİMER gibi dijital yollarla gönderilebilir.

Akılda kalsın: Hak + sorumluluk = toplumsal düzen. Dilekçe, sesimizi yetkililere yazılı ulaştırma hakkıdır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir kişinin davranışı anlatılır; hangi hakkı kullandığı, hangi sorumluluğu yerine getirdiği ya da başkasının hangi hakkını çiğnediği sorulur.

TuzakÖzgürlüğün sınırsız olduğunu sanmak.

İpucuDavranış başka birinin hakkına zarar veriyor mu, ona bak.

?Soru çöz söylenemez

Sınıf panosuna "Hakkımı kullanırken" başlığıyla dört davranış yazıldı.

Aşağıdaki davranışlardan hangisi hakkını kullanırken başkasının hakkına saygı gösterme örneği değildir?

✓ D. Gece yüksek sesle müzik, komşuların dinlenme hakkını çiğner. A başkalarının sessiz çalışma hakkına, B konuşma hakkına, C özel hayata saygıdır.

?Soru çöz öncüllü · tablo

Ozan, gazetede okuduğu üç durumu ilgili hak ya da ödevle eşleştirdi.

Ozan'ın çizelgesi
DurumOzan'ın eşleştirmesi
IPostacı, mektubu açmadan yalnız alıcısına teslim etti.özel hayata saygı hakkı
IIBir aile, pikniğin sonunda bütün çöplerini topladı.çevreyi koruma ödevi
IIITekerlekli sandalye kullanan Elif'in okula kaydı yapıldı.eğitim hakkı

Ozan'ın eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. Mektubun açılmaması özel hayata saygıdır (I). Çöpleri toplamak çevreyi koruma ödevidir (II). Her çocuğun okula kaydının yapılması eğitim hakkıdır (III). A, B ve C doğru eşleştirmelerden en az birini yanlış sanıyor.

↕Sıralama dilekçe hakkını kullanmak

  1. Ad, adres, tarih ve imza bulunan bir dilekçe yazılır.
  2. Sokaktaki lambanın aylardır yanmadığı fark edilir.
  3. Kurum, yapılan işlemi başvuru sahibine yazılı bildirir.
  4. Sorunla hangi kurumun ilgilendiği araştırılır.
  5. Dilekçe kuruma verilir ya da dijital yolla gönderilir.
DİJİTAL · VATANDAŞLIK

Dijital vatandaşlık: e-Devlet'ten siber zorbalığa

MEB 6. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDijital ayak izi nedir? Genel ağda kişisel bilgilerimizi nasıl koruruz?5. sınıftan (Teknoloji ve toplum). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Genel ağda yaptığın her arama, paylaşım, yorum ve alışveriş bir iz bırakır; buna dijital ayak izi denir. Ad soyad, adres, okul, telefon ve şifre gibi kişisel bilgiler paylaşılmaz. Silinen bir paylaşım bile başkası kaydettiyse kalır.

Kişisel bilgi ve dijital ayak izi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dijital vatandaşlık nedir? Dijital devlet hizmetleri hangi hakları kolaylaştırır? Siber zorbalığa uğrayan ne yapmalıdır?

Kısa cevap: Dijital vatandaşlık, dijital ortamda hak ve sorumluluklarını bilerek güvenli ve saygılı davranmaktır. e-Devlet ve e-Nabız gibi hizmetler haklarımızı kolaylaştırır. Siber zorbalığa karşılık verilmez, büyüklere söylenir; kişisel veri genel ağda paylaşılmaz.

Eskiden bir belge için saatlerce sıra beklenirdi; bugün aynı belgeyi evden birkaç dakikada alıyoruz.

Dijital hizmetler

Devlet hizmetlerinin genel ağdan sunulması haklarımızı kullanmayı kolaylaştırır. Tabloda her hizmetin hangi hakla ilgili olduğuna bak.

Haklarımızı kolaylaştıran dijital hizmetler
HizmetNe sağlar?İlgili hak
e-Devletbelge ve işlemler tek yerdekamu hizmetlerinden yararlanma
e-Nabıztahlil ve reçeteye bakmasağlık hakkı
e-Okulnot ve devamsızlığı izlemeeğitim hakkı
EBAders videolarıeğitim hakkı
CİMERistek ve şikâyet iletmedilekçe hakkı

Dijital vatandaşlık

Dijital ortamda hak ve sorumluluklarını bilerek güvenli ve saygılı davranmaya dijital vatandaşlık denir. Takma adlı hesapta da kurallar ve sorumluluk aynıdır. 5. sınıfta kişisel bilgilerini korumayı öğrenmiştin; iki risk ve yapacakların tabloda.

İki risk, ne yaparsın?
RiskÖrnekNe yaparsın?
Siber zorbalıkdijital ortamda tehdit, alay, utandırıcı paylaşımkarşılık verme; mesajı sakla, ailene ya da öğretmenine söyle
Kişisel veri paylaşmakad, adres, okul, konum, şifregenel ağda paylaşma; şifreni ailen dışında kimseye verme
Ek bilgi: bağımlılık ve doğru bilgi

Ekranda çok zaman geçirmek uykuyu, dersleri ve arkadaşlıkları etkileyerek teknoloji bağımlılığına yol açabilir. Genel ağdaki her bilgi de doğru değildir: bilginin ne zaman, kim tarafından yazıldığına ve bilimsel bir kaynağa dayanıp dayanmadığına bakılır.

Akılda kalsın: Dijital ortamda da kurallar, haklar ve sorumluluklar geçerlidir. Şifre ailen dışında kimseyle paylaşılmaz.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir öğrencinin dijital ortamdaki davranışları listelenir; hangilerinin dijital vatandaşlığa uygun olduğu ya da bir hizmetin hangi hakla ilgili olduğu sorulur.

TuzakTakma adlı hesapta sorumluluk olmadığını sanmak.

İpucuDavranış kendine ya da başkasına zarar veriyor mu, ona bak.

?Soru çöz öncüllü · davranış listesi

Nehir, bir haftalık dijital davranışlarını not etti:
I. Sınıf grubunda bir arkadaşıyla alay eden mesaja gülme emojisi bıraktı.
II. Ödevi için bulduğu bilginin hangi tarihte ve kim tarafından yazıldığını kontrol etti.
III. Oyun sitesine üye olurken şifresini ailesi dışında kimseyle paylaşmadı.

Nehir'in hangi davranışları dijital vatandaşlığa uygundur?

✓ B. Bilginin tarihini ve yazarını kontrol etmek (II) ve şifreyi paylaşmamak (III) doğru davranışlardır. I yanlış: alay eden mesajı desteklemek siber zorbalığa ortak olmaktır. A, C ve D bu davranışı uygun sanıyor.

?Soru çöz ekran görüntüsü

Kerem'in telefonuna tanımadığı bir hesaptan şu mesaj geldi.

Kerem'in yapması gereken en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Ad, okul, adres ve şifre kişisel veridir; tanımadığımız hesaba verilmez, durum aileye söylenir. A ve B kişisel verileri paylaşıyor; "son gün" sözü acele ettirmek içindir. C başkalarını da aynı tehlikeye sokuyor.

⇄Bilgi eşleştirme hangi hizmet?

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki Cumhuriyetin nitelikleri sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Kararlara katılım ve seçimler

    1. Ailede ve okulda kararlara nasıl katılırız?

      Yapabiliyor musun?
    2. Seçimlerde kimler oy kullanır, oy kullanmak neden önemlidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Demokrasi evde ve okulda başlar: görüşümüzü söyler, aday olur, oy veririz. Ülke yönetimine katılmanın temel yolu seçimlerdir. 18 yaşını dolduran vatandaş seçmen olur. Oy kullanmak hem bir hak hem de bir sorumluluktur.

    Konuya dön: Kararlara katılım ve seçimler

  2. Siyasi parti, STK, medya ve kamuoyu

    1. Seçimler dışında yönetimi kimler etkiler?

      Yapabiliyor musun?
    2. Siyasi parti, STK, medya ve kamuoyu kararları doğrudan mı dolaylı mı etkiler?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Seçimler dışında da yönetimi etkileyebiliriz. Seçimi kazanan siyasi parti kararları doğrudan alır. Sivil toplum kuruluşları, medya ve kamuoyu sorunları gündeme getirir; etkileri dolaylıdır. Kamuoyu bir kurum değil, toplumun ortak düşüncesidir.

    Konuya dön: Siyasi parti, STK, medya ve kamuoyu

  3. Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı

    1. Anayasamız hangi temel hakları güvence altına alır?

      Yapabiliyor musun?
    2. Hakkımızı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?

      Yapabiliyor musun?
    3. Dilekçe hakkı nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Anayasamız yaşama, özel hayata saygı, düşünce özgürlüğü ve eğitim gibi temel hakları güvence altına alır. Vergi vermek, vatan hizmeti ve çevreyi korumak ödevlerimizdendir. Hakkımızı başkalarının hakkına saygıyla kullanırız. Dilekçeyle istek ve şikâyetimizi yetkililere yazılı iletiriz.

    Konuya dön: Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı

  4. Dijital vatandaşlık

    1. Dijital vatandaşlık nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Dijital devlet hizmetleri hangi hakları kolaylaştırır?

      Yapabiliyor musun?
    3. Siber zorbalığa uğrayan ne yapmalıdır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Dijital vatandaşlık, dijital ortamda hak ve sorumluluklarını bilerek güvenli ve saygılı davranmaktır. e-Devlet ve e-Nabız gibi hizmetler haklarımızı kolaylaştırır. Siber zorbalığa karşılık verilmez, büyüklere söylenir; kişisel veri genel ağda paylaşılmaz.

    Konuya dön: Dijital vatandaşlık

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir tarih dergisinde şu cümle yer aldı: "1071'den önce Türkler Anadolu'ya daha çok keşif için akın ediyordu; 1071'den sonra aileleriyle gelip köyler ve şehirler kurmaya başladılar."

Bu cümle Malazgirt Savaşı'nın hangi sonucunu anlatmaktadır?

✓ A. Keşif akınlarının yerini aileli göç ve yerleşmenin alması, Anadolu'nun Türk yurdu olma sürecinin başladığını gösterir. B yanlış: Haçlı Saldırıları 1096'da başladı. C yanlış: yerleşme yıllarca sürdü. D Malazgirt'ten çok önce gerçekleşti.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Malazgirt Savaşı ve Türkiye Selçuklu Devleti

?Soru 2

Haritada Malazgirt'ten sonra kurulan üç Türk beyliğinin merkezi numarayla gösterilmiştir.

Kabaca çizilmiştir.Görsel: Sınav Defteri

1, 2 ve 3 numaralı yerlerde kurulan beylikler sırasıyla hangisidir?

✓ D. Ege kıyısındaki İzmir'de Çaka (1), Sivas'ta Danişmentli (2), Erzurum'da Saltuklu (3) Beyliği kuruldu. A ilk iki beyliği, B Sivas ile Erzurum'u karıştırıyor; C Artukluları batıya taşıyor, onlar Mardin ve Hasankeyf'teydi.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Malazgirt Savaşı ve Türkiye Selçuklu Devleti

?Soru 3

Haritada üç yer numarayla gösterilmiştir.

1: Marmara kıyısı · 2: Doğu Karadeniz kıyısı · 3: Doğu Anadolu iç kesimiGörsel: Sınav Defteri
Yerlerin özellikleri
YerÖzellik
1sanayi ve ticaret gelişmiş, ulaşım kolay
2yağış bol, arazi çok engebeli
3yükselti fazla, kışlar uzun ve sert

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. 1'de sanayi ve ulaşım, 2'de engebeli arazi de etkilidir; tek etken iklim değildir, D söylenemez. A doğru: iş imkânı göç çeker. B doğru: bol su ve engebe dağınık yerleşmeye yol açar. C doğru: uzun ve sert kış nüfusu azaltır.Kaynak: Türkiye ve dünya · Nüfus, göç ve yerleşme

?Soru 4

Bir müzede şu bilgi şeması asılıydı.

Bu şemaya göre,
I. Kurumda farklı kültürlerin bilgi birikiminden yararlanılmıştır.
II. İslam medeniyeti Avrupa'daki bilimsel gelişmeleri etkilemiştir.
III. Bilginler eski eserleri hiç değiştirmeden aynen aktarmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Hint, Yunan ve İran eserleri farklı kültürlerin birikimidir (I). Bilginin Endülüs üzerinden Avrupa'ya ulaşması etkiyi gösterir (II). III'e ulaşılamaz: şemada düzeltme ve yeni gözlem var. B Avrupa'ya etkiyi kaçırıyor; C ve D "aynen aktarma" yanılgısına düşüyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · İslam medeniyetinde bilim, eğitim ve mimari

?Soru 5

Tatildeki üç arkadaş bulundukları şehri birer kartla anlattı.

Arkadaşların kartları
ŞehirKart
KBurada her mevsim yağmur yağar; yaz ile kış sıcaklığı birbirine yakındır. Yamaçlarda çay bahçeleri var.
LKışlar çok soğuk ve karlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Şehir yüksek bir düzlükte.
MYazları neredeyse hiç yağmur yağmaz, kışlar ılık geçer. Zeytin ve narenciye bahçeleri var.

Buna göre K, L ve M şehirlerinde görülen iklim tipleri hangisinde doğru verilmiştir?

✓ A. Her mevsim yağış ve az sıcaklık farkı Karadeniz iklimidir (K). Soğuk karlı kış, sıcak kurak yaz karasal iklimdir (L). Kurak yaz, ılık kış Akdeniz iklimidir (M). B ve C Akdeniz ile öteki iklimleri, D karasal ile Karadeniz iklimini karıştırıyor.Kaynak: Türkiye ve dünya · İklim ve yer şekilleri

?Soru 6

Okul gazetesinde şu haber yer aldı.

Okul gazetesi
Kırgızistan'daki köy okuluna yeni kütüphane
Türkiye'nin desteğiyle yapılan kütüphanenin açılışında iki ülkenin öğrencileri birlikte halk oyunları sergiledi. Okulda Türkçe kursu da başlayacak.

Bu habere göre,
I. Türkiye ile Kırgızistan arasında eğitim alanında iş birliği yapılmıştır.
II. Etkinlik ortak kültürel ögelerin paylaşılmasına katkı sağlamıştır.
III. Türk dünyası yalnız Türkiye'nin sınırları içinde kalan bir bölgedir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Kütüphane ve Türkçe kursu eğitim iş birliğidir (I). Birlikte halk oyunu sergilemek ortak kültürü paylaşmaktır (II). III yanlış: haberin kendisi Kırgızistan'da geçer; Türk dünyası Türkiye'nin sınırlarıyla sınırlı değildir. A halk oyunlarını kaçırıyor; B ve C Türk dünyasını yalnız Türkiye sanıyor.Kaynak: Türkiye ve dünya · Türk dünyasıyla kültürel iş birliği

?Soru 7

Bir kitapta Haçlı ordusuna katılan üç kişinin sözleri şöyle canlandırılmış.

Bu sözlere göre,
I. Haçlı Saldırılarına katılanların ekonomik beklentileri vardır.
II. Haçlı Saldırılarının tek nedeni dinîdir.
III. Katılanların amaçları birbirinden farklı olabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Toprak, ticaret ve yiyecek beklentisi ekonomiktir (I). Üç kişinin amacı farklıdır (III). II'ye ulaşılamaz: sözlerde dinî bir neden geçmiyor, nedenler çeşitlidir. A amaç farkını kaçırıyor; B ve D "tek neden din" yanılgısına düşüyor.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Haçlı Saldırıları ve Miryokefalon

?Soru 8

Ece, üç kartın arkasına devlet adlarını yazmadan sınıfa okudu.

Ece'nin kartları
Kart 1: Hükümdarı, boyları birleştirdi ve orduyu onar, yüzer, biner kişilik birliklere ayırdı.
Kart 2: Kağanı ve veziri adına dikilen taşlarda millete öğütler verildi.
Kart 3: Halk çadırı bırakıp şehirlerde yaşamaya, tarla ekmeye başladı.

Kartlarda anlatılan devletler sırasıyla hangisidir?

✓ B. Onlu sistemi Mete Han kurdu: Asya Hun (1). Kağan ve vezir adına dikilen taşlar Orhun Kitabeleri'dir: Göktürk (2). Şehirli ve tarımcı hayat Uygurların özelliğidir (3). A ilk iki kartı, C ilk ve son kartı karıştırıyor; D Orhun Kitabeleri'ni Uygurlara veriyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar

?Soru 9

Şemada Türkistan'daki eski bir Türk boyunun bir yılı gösterilmiştir.

Bu şemaya göre,
I. Türkler mevsime göre yer değiştiren bir hayat sürmüştür.
II. Eşyaların taşınabilir olması yaşam biçimiyle ilgilidir.
III. Türkler yalnız tarımla geçinmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Yazın yayla, kışın vadi konargöçer hayattır (I). Keçe ve deri eşyalar göç ederken kolay taşınır (II). III'e ulaşılamaz: şemada tarım yok, otlaklar hayvancılığı gösterir. A eşyaların anlamını kaçırıyor; B ve D tarımı uyduruyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · Türkistan ve konargöçer hayat

?Soru 10

Bir kütüphanenin rafında şu tanıtım kartı duruyor.

Kartta tanıtılan eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Araplara Türkçe öğretmek için yazılan, haritalı sözlük Divanü Lügati't-Türk'tür; yazarı Kaşgarlı Mahmud'dur. A devlet yönetimini anlatan eseri seçiyor. B bir kitap değil, yazıttır. C eser ile yazarı karıştırıyor.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →