Türkiye ve dünya: konum, doğal ve beşerî çevre, Türk dünyası

Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri arasında: peki bu ne demek? Haritada konum bulmayı, iklimin nüfusu nasıl etkilediğini ve Türk dünyasıyla bağlarımızı öğren.

5 durak6. sınıf · 2. öğrenme alanı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
HARİTA · KONUM

Kıtalar, okyanuslar ve deniz komşularımız

MEB 6. sınıf · Evimiz Dünya · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kıta ile okyanus nedir, deniz ile okyanus arasındaki fark nedir? Türkiye'nin deniz komşuları hangileridir, Mavi Vatan ne demektir?

Kısa cevap: Yeryüzünde yedi kıta ve beş okyanus vardır. Okyanus kıtalar arasındaki büyük tuzlu su kütlesi, deniz ise okyanusun karaya sokulmuş kolu ya da uzantısıdır. KKTC, Lübnan, Filistin, Mısır, Libya, Rusya, Ukrayna ve Romanya deniz komşularımızdır. Denizlerdeki haklarımızın bütünü Mavi Vatan'dır.

Bir arkadaşına evinin yerini "postanenin karşısı, parkın yanı" diye tarif edersin. Ülkeler de çevrelerine göre böyle tarif edilir.

Kıta, okyanus, deniz

Büyük kara parçalarına kıta denir: Asya, Avrupa, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika ve Okyanusya. Kıtaların arasını dolduran büyük tuzlu su kütleleri okyanustur: Büyük Okyanus (Pasifik), Atlas Okyanusu, Hint Okyanusu, Güney Okyanus ve Kuzey Okyanusu.

Deniz okyanustan küçüktür. Okyanusun karanın içine sokulmuş ya da kıyısında kalmış uzantısına deniz denir. Akdeniz, Atlas Okyanusu'na bağlı bir denizdir.

Göreceli konum ve deniz komşuları

5. sınıfta göreceli konumu ve kara komşularımızı öğrenmiştin: bir yeri kıtalara, denizlere ve komşulara göre anlatmak. Türkiye, Asya ile Avrupa arasında köprü gibidir; Afrika'ya da yakındır. Üç yanı denizlerle çevrilidir.

Denizlerimiz ve deniz komşularımız
DenizDeniz komşuları
KaradenizRusya, Ukrayna, Romanya (Bulgaristan ve Gürcistan aynı zamanda kara komşusu)
Ege DeniziYunanistan (aynı zamanda kara komşusu)
AkdenizKKTC, Lübnan, Filistin, Mısır, Libya (Suriye aynı zamanda kara komşusu)

Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz'de Türkiye'nin sahip olduğu hakların ve çıkarların bütününe Mavi Vatan denir. Balıkçılık, deniz ulaşımı ve deniz altındaki kaynaklar Mavi Vatan'ın değerleridir. Onu korumak bağımsızlığımızı korumaktır.

Akılda kalsın: Okyanus büyük, deniz onun kolu. Göreceli konum "neyin yanında, neyin kuzeyinde?" sorusuna cevap verir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir ülke ya da kıtanın göreceli konumu bir tanıtım kartında verilir ya da deniz komşuları haritada numaralanır; hangi bilginin doğru olduğu sorulur.

TuzakDeniz komşusunu kara komşusu sanmak.

İpucuÜlke ile aramızda kara mı var, deniz mi, haritada bak.

?Soru çöz öncüllü · harita

Haritada Türkiye'nin çevresindeki üç ülke numarayla gösterilmiştir.

Kabaca çizilmiştir; ülke sınırları gösterilmemiştir.Görsel: Sınav Defteri

Bu haritaya göre,
I. 1 numaralı ülke ile Karadeniz üzerinden komşuyuz.
II. 2 numaralı ülke Akdeniz'de deniz komşumuzdur.
III. 3 numaralı ülke ile aramızda kara sınırı vardır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. 1 (Rusya) ile aramızda Karadeniz, 2 (KKTC) ile Akdeniz vardır. III yanlış: 3 (Mısır) ile aramızda Akdeniz vardır, kara sınırımız yoktur. C ve D deniz komşusunu kara komşusu sanıyor.

▭Boşluk doldurma

Ukrayna ile üzerinden, Libya ile üzerinden komşuyuz. Kıtaların arasını dolduran büyük tuzlu su kütlesine ise denir.

HARİTA · PARALEL VE MERİDYEN

Paralel ve meridyen: Dünya'nın adres çizgileri

MEB 6. sınıf · Evimiz Dünya · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGöreceli konum nedir? Bir ilin göreceli konumu nasıl anlatılır?5. sınıftan (İlimiz ve komşularımız). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Göreceli konum, bir yerin çevresindeki başka yerlere göre nerede olduğudur. Bir ilin göreceli konumu; komşu illeri, dağları, denizleri, gölleri ve tarihî yerleriyle anlatılır. Bunu yaparken ana ve ara yönleri kullanırız.

Göreceli konum ve harita

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paralel ve meridyen nedir? Türkiye'nin mutlak konumu nedir, doğu ile batı arasındaki 76 dakikalık fark nereden gelir?

Kısa cevap: Ekvator'a paralel hayalî çemberlere paralel, kutupları birleştiren hayalî yarım çemberlere meridyen denir. Bir yerin bu çizgilere göre yerine mutlak konum denir. Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri ile 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; doğu ve batı uçları arasında 76 dakika saat farkı vardır.

Sinema biletinde "G sırası, 12 numara" yazar; koltuğunu hemen bulursun. Dünya üzerinde bir yeri bulmak için de iki numara yeter.

Ekvator ve paraleller

5. sınıfta ilinin yerini çevresine göre anlatmıştın; şimdi derecelerle anlatmayı öğreneceksin. Dünya'yı kuzey ve güney yarım küre olarak ikiye bölen hayalî çizgi Ekvator'dur. Ekvator'a paralel olarak çizilen hayalî çemberlere paralel denir. Paraleller doğu-batı yönünde uzanır; kutuplara doğru küçülür.

Meridyenler

Kutupları birleştiren hayalî yarım çemberlere meridyen denir. Meridyenler kuzey-güney yönünde uzanır ve hepsi eşit uzunluktadır. Londra yakınındaki Greenwich'ten geçen meridyen Başlangıç Meridyeni (0°) kabul edilir; Dünya'yı doğu ve batı yarım küre olarak ikiye ayırır.

Paraleller doğu-batı, meridyenler kuzey-güney uzanır.Görsel: Sınav Defteri

Türkiye'nin mutlak konumu

Bir yerin Ekvator'a ve Başlangıç Meridyeni'ne göre yerine mutlak konum denir. Türkiye kuzey ve doğu yarım küredir; 36°–42° kuzey paralelleri ile 26°–45° doğu meridyenleri arasında yer alır.

Ardışık iki meridyen arasında 4 dakika yerel saat farkı vardır. Doğu ve batı uçlarımız arasında 19 boylam farkı bulunur: 19 × 4 = 76 dakika. Dünya batıdan doğuya döndüğü için Güneş, Kars'ta İzmir'den önce doğar.

Akılda kalsın: Paralel yatay, meridyen dikey. Mutlak konum dereceyle, göreceli konum komşularla anlatılır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir yerin anlatımı verilir; bunun mutlak mı göreceli konum mu olduğu ya da paralel ve meridyenin özellikleri sorulur.

TuzakParalel ile meridyenin uzanış yönlerini karıştırmak.

İpucuDerece ve Ekvator geçiyorsa mutlak, komşu ve deniz geçiyorsa göreceli konumdur.

?Soru çöz paralel-meridyen ağı

Paralel ve meridyen ağında K noktası gösterilmiştir.

K noktasının mutlak konumu hangisidir?

✓ C. K, Ekvator'un kuzeyindeki 40° paraleli ile Başlangıç Meridyeni'nin doğusundaki 20° meridyeni üzerindedir. A doğu ile batıyı, B paralel ile meridyeni karıştırıyor. D çevreye göre anlatım, yani göreceli konumdur.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve tanım

COĞRAFYA · İKLİM

İklim ve yer şekilleri: üç iklim, bir ülke

MEB 6. sınıf · Evimiz Dünya · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalel ve meridyen nedir? Türkiye'nin mutlak konumu nedir, doğu ile batı arasındaki 76 dakikalık fark nereden gelir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ekvator'a paralel hayalî çemberlere paralel, kutupları birleştiren hayalî yarım çemberlere meridyen denir. Bir yerin bu çizgilere göre yerine mutlak konum denir. Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri ile 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; doğu ve batı uçları arasında 76 dakika saat farkı vardır.

Paralel, meridyen ve mutlak konum

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hava durumu ile iklim arasındaki fark nedir? Türkiye'de hangi iklim tipleri görülür, yer şekilleri nasıldır?

Kısa cevap: Hava durumu kısa sürede değişen hava olaylarıdır; iklim ise geniş bir alanda uzun yıllar görülen ortalama hava durumudur. Türkiye'de kıyılarda Akdeniz ve Karadeniz iklimi, iç kesimlerde karasal iklim görülür. Ülkemiz dağlık ve yüksektir; yükselti genel olarak batıdan doğuya artar.

Aynı gün televizyonda Antalya'da insanların denize girdiğini, Erzurum'da ise kar yağdığını görebilirsin.

Hava durumu ve iklim

5. sınıfta ilinin doğal çevresini tanımıştın; iklim de doğal çevrenin bir parçasıdır. Bugün yağmur yağması, yarın güneşli olması hava durumudur; kısa sürede değişir. Geniş bir alanda uzun yıllar boyunca görülen ortalama hava koşullarına iklim denir. "İzmir'in yazları sıcak ve kurak geçer" cümlesi iklimi anlatır.

Türkiye'nin iklim tipleri

Türkiye'de iklim tipleri
İklimNerede?Özellik
Akdeniz iklimiAkdeniz, Ege ve Marmara çevresiyazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı
Karadeniz iklimiKaradeniz kıyılarıher mevsim yağışlı, yaz ile kış arasında sıcaklık farkı az
karasal iklimiç ve doğu kesimleryazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlı

Ülkemiz Akdeniz ikliminin etkili olduğu bir kuşaktadır. Ama dağlar kıyıya paralel uzandığı için deniz etkisi iç kesimlere ulaşamaz. Bu yüzden içeride karasal iklim görülür.

Yer şekilleri

Türkiye'de en çok görülen yer şekli dağlardır. Yükselti genel olarak batıdan doğuya doğru artar. Ovalar tarıma ve yerleşmeye elverişlidir. Dağlık yerlerde kışlar sert, ulaşım zordur. İklim ve yer şekilleri; bitki örtüsünü, tarım ürünlerini ve insanların nerede yaşadığını etkiler.

Akılda kalsın: Hava durumu bugün, iklim yıllardır. Kıyılarda deniz etkisi, içeride karasal iklim.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir şehrin yıl içindeki sıcaklık ve yağış özellikleri tablo ya da kısa metinle verilir; hangi iklim tipinin görüldüğü ya da cümlenin hava durumu mu iklim mi olduğu sorulur.

TuzakTek günlük durumu iklim sanmak.

İpucu"bugün, yarın" hava durumu; "her yıl, genellikle" iklimdir.

?Soru çöz bilgi kartı

Tatildeki üç arkadaş bulundukları şehri birer kartla anlattı.

Arkadaşların kartları
ŞehirKart
KBurada her mevsim yağmur yağar; yaz ile kış sıcaklığı birbirine yakındır. Yamaçlarda çay bahçeleri var.
LKışlar çok soğuk ve karlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Şehir yüksek bir düzlükte.
MYazları neredeyse hiç yağmur yağmaz, kışlar ılık geçer. Zeytin ve narenciye bahçeleri var.

Buna göre K, L ve M şehirlerinde görülen iklim tipleri hangisinde doğru verilmiştir?

✓ A. Her mevsim yağış ve az sıcaklık farkı Karadeniz iklimidir (K). Soğuk karlı kış, sıcak kurak yaz karasal iklimdir (L). Kurak yaz, ılık kış Akdeniz iklimidir (M). B ve C Akdeniz ile öteki iklimleri, D karasal ile Karadeniz iklimini karıştırıyor.

▭Boşluk doldurma

"Yarın Ankara'da kar bekleniyor" cümlesi bir bilgisidir. "Antalya'nın kışları genellikle ılık geçer" cümlesi ise bir bilgisidir. Türkiye'de yükselti genel olarak batıdan doğru artar.

iklimdoğuyabatıyahava durumu
COĞRAFYA · NÜFUS VE GÖÇ

Nüfus, göç ve yerleşme: insanlar nerede, neden orada?

MEB 6. sınıf · Evimiz Dünya · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHava durumu ile iklim arasındaki fark nedir? Türkiye'de hangi iklim tipleri görülür, yer şekilleri nasıldır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hava durumu kısa sürede değişen hava olaylarıdır; iklim ise geniş bir alanda uzun yıllar görülen ortalama hava durumudur. Türkiye'de kıyılarda Akdeniz ve Karadeniz iklimi, iç kesimlerde karasal iklim görülür. Ülkemiz dağlık ve yüksektir; yükselti genel olarak batıdan doğuya artar.

İklim ve yer şekilleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye'de nüfus neden eşit dağılmamıştır? İnsanlar neden göç eder, yerleşmeler nasıl kurulur?

Kısa cevap: Türkiye'de nüfus eşit dağılmamıştır: kıyılar, ovalar ve sanayi şehirleri kalabalık; yüksek, dağlık ve sert iklimli yerler seyrektir. İnsanların bir yerden başka bir yere taşınmasına göç denir; ekonomik, sosyal, siyasi nedenler ve doğa olayları göçe yol açar. Evler toplu ya da dağınık yerleşme biçiminde kurulur.

Bayram tatilinde İstanbul'dan Anadolu'ya giden yollar dolar. Çünkü pek çok aile yıllar önce memleketinden büyük şehre taşınmıştır.

Nüfusun dağılışı

Belirli bir alanda yaşayan insan sayısına nüfus denir. Türkiye'de nüfus kıyılarda ve ovalarda fazla, iç ve doğu kesimlerin yüksek yerlerinde azdır. Ilıman iklim, düz arazi, su, iş imkânı ve ulaşım nüfusu çeker. Dağlık arazi, sert kış ve kuraklık nüfusu azaltır.

Göç

İnsanların yaşadığı yerden başka bir yere taşınmasına göç denir. Göçün tek bir nedeni yoktur. İş bulmak, eğitim, sağlık, aile, savaş ya da afetler insanları göçe zorlayabilir. Köyden kente göç, kırsalda nüfusu azaltır, kentlerde artırır. Kentin kalabalığından kaçıp köye dönenler de vardır.

Yerleşme

Yerleşme biçimleri
BiçimGörünüşNerede?
toplu yerleşmeevler birbirine yakınsuyun az olduğu iç, güney ve doğu kesimler
dağınık yerleşmeevler birbirinden uzaksuyun bol, arazinin engebeli olduğu Karadeniz

5. sınıfta doğal ve beşerî çevrenin birbirini nasıl değiştirdiğini görmüştün. İnsan doğal çevreden etkilenir, onu da değiştirir. Kurutulan bataklıklar, denize kurulan havalimanları buna örnektir.

Soru nasıl okunur?

Hangisi bir yerde nüfusu artıran etkendir: uzun ve sert kış, düz ve sulak ova, çok engebeli arazi?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "artıran" sözcüğünün altını çiz; nüfusu azaltan etkenleri ele.
  2. Anahtar: insanlar nerede kolay yaşar, tarım yapar, iş bulur?
  3. Eleme: sert kış ve engebe yaşamı ve ulaşımı zorlaştırır, nüfusu seyrekleştirir.

Cevap: düz ve sulak ova

Akılda kalsın: Düz, ılık, sulu ve iş olan yer kalabalık; yüksek, soğuk ve engebeli yer seyrek.
Burslulukta

Nasıl sorulurNumaralı bir Türkiye haritası ya da yerlerin özelliklerini gösteren bir tablo verilir; nüfusun neden yoğun ya da seyrek olduğu, göçün nedenleri sorulur.

TuzakGöçün tek nedeninin ekonomik olduğunu sanmak.

İpucuHer yerde iklim, yer şekli ve iş imkânına ayrı ayrı bak.

?Soru çöz harita

Haritada üç yer numarayla gösterilmiştir.

1: Marmara kıyısı · 2: Doğu Karadeniz kıyısı · 3: Doğu Anadolu iç kesimiGörsel: Sınav Defteri
Yerlerin özellikleri
YerÖzellik
1sanayi ve ticaret gelişmiş, ulaşım kolay
2yağış bol, arazi çok engebeli
3yükselti fazla, kışlar uzun ve sert

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. 1'de sanayi ve ulaşım, 2'de engebeli arazi de etkilidir; tek etken iklim değildir, D söylenemez. A doğru: iş imkânı göç çeker. B doğru: bol su ve engebe dağınık yerleşmeye yol açar. C doğru: uzun ve sert kış nüfusu azaltır.

↕Sıralama köyden kente göç

  1. Kentin nüfusu artar.
  2. Köyde tarım arazisi küçülür, iş imkânı azalır.
  3. Kentte yeni konut, okul ve ulaşım ihtiyacı doğar.
  4. Aile iş bulmak için büyük bir kente taşınır.
İŞ BİRLİĞİ · TÜRK DÜNYASI

Türk dünyası: aynı kökten gelen kardeşler

MEB 6. sınıf · Evimiz Dünya · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKültürel bağlarımız nelerdir? Millî değerler nedir ve toplumu nasıl bir arada tutar?Bağlantılı konudan (Birlikte yaşamak). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dil, din, tarih, sanat ve gelenek-görenek kültürel bağlarımızı oluşturur. Bu bağlar zamanla vatanseverlik, bağımsızlık, saygı, yardımlaşma ve aile birliği gibi millî değerleri meydana getirir. Millî değerler davranışlarımıza yön verir ve toplumu bir arada tutar. Kuşaktan kuşağa aktarılarak yaşar.

Kültürel bağlar ve millî değerler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türk dünyası nedir? Türkiye, Türk devletleriyle hangi kurumlar aracılığıyla iş birliği yapar?

Kısa cevap: Türk dünyası, dili, tarihi ve kültürü ortak olan Türk devletleri ve toplulukların oluşturduğu geniş coğrafyadır. Türkiye; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan ile eğitim, sanat, spor ve turizmde iş birliği yapar. TDT, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, YTB ve TÜRKSOY bu iş birliğinin başlıca kurumlarıdır.

Kazakistan'dan gelen bir öğrenciyle konuşurken onun "ata", "su", "göz" gibi sözcükleri senin gibi söylediğini fark edersin.

Türk dünyası

Dili, tarihi ve kültürü ortak olan Türk devletleri ve toplulukları Türk dünyasını oluşturur. Birlikte yaşamak sayfasında kültürel bağlarımızı gördük; Türk dünyasını da aynı bağlar birleştirir. Nevruz, destanlar, halk oyunları ve benzer gelenekler bu ortaklığın örnekleridir. Türkiye ile Azerbaycan'ı Nahçıvan üzerinden kara sınırı da birleştirir.

Türk dünyası yalnız sınırlar değil, bir kültür ve gönül coğrafyasıdır. Farklı ülkelerde yaşasalar da ortak değerleri paylaşan insanları kapsar.

İş birliği kurumları

Türk dünyasıyla iş birliği yapan kurumlar
KurumNe yapar?
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)Türk devletleri arasında iş birliğini ve dayanışmayı geliştirir; 2021'e kadarki adı Türk Konseyi
TİKAokul, hastane, su kuyusu gibi kalkınma projelerine destek verir
Yunus Emre Enstitüsüyurt dışında Türkçe kursları açar, Türk kültürünü tanıtır
YTByurt dışındaki vatandaşlar ve akraba topluluklarla bağları güçlendirir, öğrencilere burs verir
TÜRKSOYTürk dünyasının ortak kültür ve sanatını yaşatır; konser, sergi, festival düzenler

Öğrenci değişimleri, ortak spor oyunları, sanat festivalleri ve turizm projeleri kardeş halkları birbirine yaklaştırır.

Akılda kalsın: Ortak dil, tarih ve kültür Türk dünyasını birbirine bağlar. TDT siyaset ve dayanışma, TÜRKSOY kültür-sanat, TİKA kalkınma kurumudur.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir kurumun yaptığı çalışmayı anlatan haber ya da bilgi kartı verilir; hangi kurum olduğu ya da hangi alanda iş birliği yapıldığı sorulur.

TuzakTürk dünyasını yalnız Türkiye sanmak.

İpucuÇalışma eğitim mi, kalkınma mı, kültür-sanat mı, ona bak.

?Soru çöz öncüllü · gazete haberi

Okul gazetesinde şu haber yer aldı.

Okul gazetesi
Kırgızistan'daki köy okuluna yeni kütüphane
Türkiye'nin desteğiyle yapılan kütüphanenin açılışında iki ülkenin öğrencileri birlikte halk oyunları sergiledi. Okulda Türkçe kursu da başlayacak.

Bu habere göre,
I. Türkiye ile Kırgızistan arasında eğitim alanında iş birliği yapılmıştır.
II. Etkinlik ortak kültürel ögelerin paylaşılmasına katkı sağlamıştır.
III. Türk dünyası yalnız Türkiye'nin sınırları içinde kalan bir bölgedir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Kütüphane ve Türkçe kursu eğitim iş birliğidir (I). Birlikte halk oyunu sergilemek ortak kültürü paylaşmaktır (II). III yanlış: haberin kendisi Kırgızistan'da geçer; Türk dünyası Türkiye'nin sınırlarıyla sınırlı değildir. A halk oyunlarını kaçırıyor; B ve C Türk dünyasını yalnız Türkiye sanıyor.

⇄Bilgi eşleştirme bu çalışma kimin?

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki Küreselleşen dünya sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Kıtalar, okyanuslar ve deniz komşularımız

    1. Kıta ile okyanus nedir, deniz ile okyanus arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türkiye'nin deniz komşuları hangileridir, Mavi Vatan ne demektir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Yeryüzünde yedi kıta ve beş okyanus vardır. Okyanus kıtalar arasındaki büyük tuzlu su kütlesi, deniz ise okyanusun karaya sokulmuş kolu ya da uzantısıdır. KKTC, Lübnan, Filistin, Mısır, Libya, Rusya, Ukrayna ve Romanya deniz komşularımızdır. Denizlerdeki haklarımızın bütünü Mavi Vatan'dır.

    Konuya dön: Kıtalar, okyanuslar ve deniz komşularımız

  2. Paralel, meridyen ve mutlak konum

    1. Paralel ve meridyen nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türkiye'nin mutlak konumu nedir, doğu ile batı arasındaki 76 dakikalık fark nereden gelir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Ekvator'a paralel hayalî çemberlere paralel, kutupları birleştiren hayalî yarım çemberlere meridyen denir. Bir yerin bu çizgilere göre yerine mutlak konum denir. Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri ile 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; doğu ve batı uçları arasında 76 dakika saat farkı vardır.

    Konuya dön: Paralel, meridyen ve mutlak konum

  3. İklim ve yer şekilleri

    1. Hava durumu ile iklim arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türkiye'de hangi iklim tipleri görülür, yer şekilleri nasıldır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Hava durumu kısa sürede değişen hava olaylarıdır; iklim ise geniş bir alanda uzun yıllar görülen ortalama hava durumudur. Türkiye'de kıyılarda Akdeniz ve Karadeniz iklimi, iç kesimlerde karasal iklim görülür. Ülkemiz dağlık ve yüksektir; yükselti genel olarak batıdan doğuya artar.

    Konuya dön: İklim ve yer şekilleri

  4. Nüfus, göç ve yerleşme

    1. Türkiye'de nüfus neden eşit dağılmamıştır?

      Yapabiliyor musun?
    2. İnsanlar neden göç eder, yerleşmeler nasıl kurulur?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Türkiye'de nüfus eşit dağılmamıştır: kıyılar, ovalar ve sanayi şehirleri kalabalık; yüksek, dağlık ve sert iklimli yerler seyrektir. İnsanların bir yerden başka bir yere taşınmasına göç denir; ekonomik, sosyal, siyasi nedenler ve doğa olayları göçe yol açar. Evler toplu ya da dağınık yerleşme biçiminde kurulur.

    Konuya dön: Nüfus, göç ve yerleşme

  5. Türk dünyasıyla kültürel iş birliği

    1. Türk dünyası nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türkiye, Türk devletleriyle hangi kurumlar aracılığıyla iş birliği yapar?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Türk dünyası, dili, tarihi ve kültürü ortak olan Türk devletleri ve toplulukların oluşturduğu geniş coğrafyadır. Türkiye; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan ile eğitim, sanat, spor ve turizmde iş birliği yapar. TDT, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, YTB ve TÜRKSOY bu iş birliğinin başlıca kurumlarıdır.

    Konuya dön: Türk dünyasıyla kültürel iş birliği

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan ve 5. sınıfın 2 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okulun girişine şu afiş asıldı.

Afişteki etkinliklerde aşağıdaki kültürel bağlardan hangisine yer verilmemiştir?

✓ C. Ebru ve hat sanat (A), Dede Korkut hikâyeleri dil (B), Malazgirt sunumu tarih (D) bağıdır; misafir ağırlama gelenek-göreneğe girer. Bayram ya da iftar gibi dinî bir etkinlik afişte yoktur.Kaynak: Birlikte yaşamak · Kültürel bağlar ve millî değerler

?Soru 2

Meryem, babaannesi Hatice Hanım'la konuşup onun hayatındaki grupları ve rolleri bir tabloya yazdı.

Hatice Hanım'ın grupları ve rolleri
DönemGrupRol
çocuklukaile, okulkardeş, öğrenci
gençlikhastane, voleybol takımıhemşire, oyuncu
bugünaile, mahalle derneğibabaanne, kardeş, gönüllü

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Hatice Hanım bugün de ailesinde babaanne, mahalle derneğinde gönüllüdür; bu yüzden C söylenemez. A doğru: okul ve hastane gitmiş, dernek gelmiştir. B doğru: kardeşlik çocuklukta da bugün de var. D doğru: rol değişince sorumluluk da değişir.Kaynak: Birlikte yaşamak · Zamanla değişen gruplar ve roller

?Soru 3

Okulda afet haftasında öğrenciler şu cümleleri yazıyor:

I. "Kardeşimle birlikte evdeki kitaplığı duvara sabitledik."
II. "Mahallemizin toplanma alanını haritadan bulup ailemle gittik."
III. "Bir mesajda deprem olacağı yazıyordu, hemen herkese gönderdim."

Buna göre hangi öğrencilerin davranışı afete karşı doğru bir önlemdir?

✓ A. Eşyayı sabitlemek (I) ve toplanma alanını öğrenmek (II) afet öncesi doğru önlemlerdir. III yanlış: kaynağı belli olmayan haber paniğe yol açar, yalnız resmî kurumlara güvenilir. B, C ve D söylentiyi yaymayı doğru sanıyor.Kaynak: 5. sınıf · İlimiz ve komşularımız · Doğa olayından afete

?Soru 4

Şekilde bir vadinin 30 yıl önceki ve bugünkü hâli gösterilmiştir.

Ağaçlar yeşil alanı, küçük kareler evleri gösteriyor.Görsel: Sınav Defteri

Şekle göre,
I. Dere üzerine baraj yapılmıştır.
II. Yerleşim alanı genişlemiştir.
III. Ormanlık alan küçülmüştür.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Derenin önüne set çekilmiş, yerinde baraj gölü var (I). İki ev sekize çıkmış (II). Sekiz ağaçtan ikisi kalmış (III). Baraj, yol ve evler beşerî çevreye eklenmiş, orman ise doğal çevreden eksilmiştir. A, B ve C değişimin bir kısmını gözden kaçırıyor.Kaynak: 5. sınıf · İlimiz ve komşularımız · Doğal ve beşerî çevredeki değişim

?Soru 5

Zeynep, okul panosu için üç bilgi kartı hazırladı.

Zeynep'in kartları
Kart 1: 15 Temmuz 2016 gecesi vatandaşlar darbe girişimine karşı meydanları doldurdu.
Kart 2: 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra yurdun her yerinden yardım tırları bölgeye ulaştı, gönüllüler arama kurtarmaya katıldı.
Kart 3: 29 Ekim'de evler ve sokaklar bayraklarla süslendi, okullarda coşkulu törenler yapıldı.

Zeynep'in kartlarında anlatılan olayların ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Üç kartta da insanlar ortak değerler için bir araya gelmiştir: demokrasi, dayanışma ve Cumhuriyet coşkusu. A yalnız Kart 2'ye uyar. B yanlış: kartlarda vatandaşlar ve gönüllüler de var. C yanlış: 29 Ekim millî bir bayramdır, diğer olaylar bayram değildir.Kaynak: Birlikte yaşamak · Bayramlar, bayrak ve toplumsal birlik

?Soru 6

Bir haber bülteninden üç kısa haber:

Haber bülteni
KKış boyunca yağan kar eriyince barajlardaki su arttı.
LŞiddetli yağmurla dere taştı; dere yatağına yapılmış evleri su bastı, birçok aile evsiz kaldı.
MGüçlü rüzgâr, tepedeki rüzgâr santralinin pervanelerini hızla döndürdü.

Bu haberlerden hangilerinde bir doğa olayı afete dönüşmüştür?

✓ B. Yalnız L'de olay insanlara zarar verip hayatı aksatmıştır; dere yatağına ev yapmak da zararı büyütmüştür. K'de kar barajları doldurmuş, M'de rüzgâr elektrik üretimine yaramıştır; ikisi de doğa olayıdır. A ve C yararlı olayları afet sanıyor, D her doğa olayını afet sayıyor.Kaynak: 5. sınıf · İlimiz ve komşularımız · Doğa olayından afete

?Soru 7

İki hayalî ülkenin tanıtım kartı:

Ülke tanıtım kartları
ÜlkeDevlet başkanıGörev süresi
Mavi Adahalkın oyuyla seçilir5 yıl, sonra yeniden seçim
Yeşil Vadibabadan oğula geçerömür boyu

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Mavi Ada'da başkan seçimle gelir ve süresi sınırlıdır; bu cumhuriyettir. B, C ve D yanlış: Yeşil Vadi'de yönetim babadan oğula, ömür boyu sürer; bu monarşidir.Kaynak: 5. sınıf · Yaşayan demokrasimiz · Cumhuriyet ve demokrasi

?Soru 8

Bir sınıfta üç grup, okul yemekhanesindeki yemek israfını inceledi. Her grup bir neden belirleyip bir çözüm önerdi.

Grupların çalışması
GrupBelirlediği nedenÖnerisi
KPorsiyonlar bazı öğrencilere fazla geliyor.İsteyene yarım porsiyon verilsin.
LBazı yemekler beğenilmiyor.Menü her ay öğrenci anketiyle belirlensin.
MÖğrenciler israfın büyüklüğünü bilmiyor.Her cuma tabaklarda kalan yemek tartılıp panoya yazılsın.

Buna göre,
I. Gruplar aynı sorunun nedenlerine farklı açılardan bakmıştır.
II. Önerilerin hepsi okulun kendi imkânlarıyla uygulanabilir.
III. Yemek israfının tek bir nedeni olduğu anlaşılmaktadır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Her grup başka bir neden bulmuştur (I). Yarım porsiyon, anket ve tartma okulda yapılabilir (II). III yanlış: üç farklı neden belirlenmiştir. A önerilerin uygulanabilirliğini kaçırıyor; C ve D sorunun tek nedenli olduğunu sanıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Toplumsal sorunlar ve çözüm önerileri

?Soru 9

Kaan, "Mahallemizin sorunları" adlı bir bilgi kartı hazırladı.

Mahallemizin sorunları
SorunBaşvurulan yer
Parktaki çöp kutuları günlerdir boşaltılmıyor.belediye
Yeni taşınan bir aile, mahalleyle ilgili belge istiyor.muhtarlık
Satın alınan saat bozuk çıktı, mağaza değiştirmiyor.tüketici hakem heyeti
Sokak hayvanları için kış barınağı yok.belediye ve bir hayvan dostu derneği

Kaan kartı sınıfta anlatırken hangisini söylerse yanlış bilgi vermiş olur?

✓ C. Tüketici hakem heyeti satın alınan ürün ve hizmete bakar; kamu kurumlarıyla ilgili şikâyetler Kamu Denetçiliği Kurumuna gider. A, B ve D karttaki eşleşmelerle uyumludur.Kaynak: 5. sınıf · Yaşayan demokrasimiz · Sorunlarımızın çözümünde kurumlar

?Soru 10

Ela'nın sınıfında başkanlık seçimi yapıldı. İsteyen her öğrenci aday olabildi ve üç kişi aday oldu. Herkes oyunu gizlice bir kâğıda yazdı. Seçimi Mert kazandı. Mert, ikinci olan Zeynep'in "bitki köşesi" fikrini de sınıf planına ekledi.

Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ C. Metinde böyle bir bilgi yok; hukukun üstünlüğüne göre kurallar başkanı da bağlar. A: isteyen aday olabildi. B: üç aday yarıştı, bu çoğulculuktur. D: Zeynep'in fikri plana eklendi.Kaynak: 5. sınıf · Yaşayan demokrasimiz · Demokrasinin nitelikleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →