Türkler Müslüman oluyor: hayatta neler değişti, neler kaldı?
MEB 6. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİlk Türk devletlerinde kut, kurultay ve töre ne demektir? Bu devletler yönetim, ordu, inanç, sanat ve yazı alanında neler bıraktı?Bağlantılı konudan (İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı; buna kut denir. Önemli kararlar kurultay adlı mecliste konuşulurdu. Hükümdar da halk da töre denen kurallara uyardı. Onlu ordu düzeni, balbal, destanlar, Orhun Kitabeleri ve Uygurların yerleşik hayatı medeniyetimize katkılarıdır.
İlk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları
✎Konu anlatımı
Türkler İslamiyet'i nasıl kabul etti? İslamiyet'ten önce ve sonra Türklerin hayat biçimi, yazısı, dili ve sanatı nasıl değişti?
Kısa cevap: 751 Talas Savaşı'ndan sonra Türkler zamanla İslamiyet'i kabul etti; ilk Müslüman Türk hükümdarı Karahanlı Satuk Buğra Han'dır. Yerleşik hayat yaygınlaştı, Arap alfabesi kullanıldı, Türkçeye Arapça ve Farsça sözcükler girdi; cami, medrese ve kervansaraylar yapıldı. Töre, destan ve aile yapısı sürdü.Dede Korkut hikâyelerinde hem bozkırın atlı kahramanlarını hem de İslami değerleri bir arada görürsün.
Yakınlaşma ve kabul
751'de Talas Savaşı'nda Türkler, Çinlilere karşı Müslüman Araplarla aynı safta yer aldı. Bu savaştan sonra ilişkiler güçlendi. Ticaret ve komşuluk yoluyla Türkler İslamiyet'i yakından tanıdı. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han, Müslüman olan ilk Türk hükümdarıdır.
Önce ve sonra
İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti sayfasında Türklerin konargöçer hayatını, töresini ve Orhun Kitabeleri'ni gördük. İslamiyet'in kabulüyle bu hayatın bazı yönleri değişti, bazıları korundu.
| Alan | Önce | Sonra |
|---|---|---|
| hayat biçimi | çoğunlukla konargöçer | yerleşik hayat ve şehirler yaygınlaştı |
| yazı | Göktürk ve Uygur alfabeleri | Arap alfabesi |
| dil | Türkçe | Türkçe; Arapça ve Farsça sözcükler girdi |
| edebiyat | destanlar, yazıtlar | Kutadgu Bilig, Divanü Lügati't-Türk |
| mimari | çadır, kurgan | cami, medrese, kervansaray |
Türkler eski kültürlerinin tamamını bırakmadı. Aile birliği, misafirperverlik, töre anlayışı ve destan geleneği sürdü. Yeni ve eski birleşince Türk-İslam kültürü doğdu.
Nasıl sorulurİslamiyet öncesi ve sonrasını anlatan iki bilgi kutusu verilir; hangi alanda değişim olduğu ya da neyin değişmediği sorulur.
TuzakTürklerin eski kültürünün tamamını bıraktığını sanmak.
İpucuİki kutuda aynı kalan ögeyi ara.
?Soru çöz öncüllü · iki bilgi kutusu
Bir öğretmen tahtaya iki kutu çizdi.
| İslamiyet'ten önce | İslamiyet'ten sonra |
|---|---|
| Göktürk alfabesiyle taşlara yazılar kazındı. Toplum töreye göre düzenlendi. Destanlar dilden dile anlatıldı. | Kitaplar Arap alfabesiyle yazıldı. Şehirlerde medreseler açıldı. Destanlar anlatılmaya devam etti. |
Bu kutulara göre,
I. Kullanılan alfabe değişmiştir.
II. Destan geleneği korunmuştur.
III. Türkler İslamiyet'ten sonra hiç yazı kullanmamıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
▭Boşluk doldurma
751'deki Savaşı Türklerle Müslümanları yakınlaştırdı. Müslüman olan ilk Türk hükümdarı 'dır. İslamiyet'ten sonra Türkler çoğunlukla alfabesini kullandı.