Anadolu'nun Türkleşmesi: İslamiyet'in kabulü, Malazgirt, Haçlı Saldırıları

1071'de Malazgirt'te kazanılan zafer Anadolu'nun kapısını nasıl açtı? Türklerin Müslüman oluşunu ve Anadolu'nun yurt hâline gelişini adım adım öğren.

5 durak6. sınıf · 3. öğrenme alanı
11 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 11tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
VIII–X. YÜZYIL · TÜRKİSTAN

Türkler Müslüman oluyor: hayatta neler değişti, neler kaldı?

MEB 6. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİlk Türk devletlerinde kut, kurultay ve töre ne demektir? Bu devletler yönetim, ordu, inanç, sanat ve yazı alanında neler bıraktı?Bağlantılı konudan (İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı; buna kut denir. Önemli kararlar kurultay adlı mecliste konuşulurdu. Hükümdar da halk da töre denen kurallara uyardı. Onlu ordu düzeni, balbal, destanlar, Orhun Kitabeleri ve Uygurların yerleşik hayatı medeniyetimize katkılarıdır.

İlk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkler İslamiyet'i nasıl kabul etti? İslamiyet'ten önce ve sonra Türklerin hayat biçimi, yazısı, dili ve sanatı nasıl değişti?

Kısa cevap: 751 Talas Savaşı'ndan sonra Türkler zamanla İslamiyet'i kabul etti; ilk Müslüman Türk hükümdarı Karahanlı Satuk Buğra Han'dır. Yerleşik hayat yaygınlaştı, Arap alfabesi kullanıldı, Türkçeye Arapça ve Farsça sözcükler girdi; cami, medrese ve kervansaraylar yapıldı. Töre, destan ve aile yapısı sürdü.

Dede Korkut hikâyelerinde hem bozkırın atlı kahramanlarını hem de İslami değerleri bir arada görürsün.

Yakınlaşma ve kabul

751'de Talas Savaşı'nda Türkler, Çinlilere karşı Müslüman Araplarla aynı safta yer aldı. Bu savaştan sonra ilişkiler güçlendi. Ticaret ve komşuluk yoluyla Türkler İslamiyet'i yakından tanıdı. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han, Müslüman olan ilk Türk hükümdarıdır.

Önce ve sonra

İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti sayfasında Türklerin konargöçer hayatını, töresini ve Orhun Kitabeleri'ni gördük. İslamiyet'in kabulüyle bu hayatın bazı yönleri değişti, bazıları korundu.

İslamiyet öncesi ve sonrası
AlanÖnceSonra
hayat biçimiçoğunlukla konargöçeryerleşik hayat ve şehirler yaygınlaştı
yazıGöktürk ve Uygur alfabeleriArap alfabesi
dilTürkçeTürkçe; Arapça ve Farsça sözcükler girdi
edebiyatdestanlar, yazıtlarKutadgu Bilig, Divanü Lügati't-Türk
mimariçadır, kurgancami, medrese, kervansaray

Türkler eski kültürlerinin tamamını bırakmadı. Aile birliği, misafirperverlik, töre anlayışı ve destan geleneği sürdü. Yeni ve eski birleşince Türk-İslam kültürü doğdu.

Akılda kalsın: İslamiyet'le yazı, mimari ve hayat biçimi değişti; aile, töre ve destan geleneği sürdü.
Burslulukta

Nasıl sorulurİslamiyet öncesi ve sonrasını anlatan iki bilgi kutusu verilir; hangi alanda değişim olduğu ya da neyin değişmediği sorulur.

TuzakTürklerin eski kültürünün tamamını bıraktığını sanmak.

İpucuİki kutuda aynı kalan ögeyi ara.

?Soru çöz öncüllü · iki bilgi kutusu

Bir öğretmen tahtaya iki kutu çizdi.

Tahtadaki kutular
İslamiyet'ten önceİslamiyet'ten sonra
Göktürk alfabesiyle taşlara yazılar kazındı. Toplum töreye göre düzenlendi. Destanlar dilden dile anlatıldı.Kitaplar Arap alfabesiyle yazıldı. Şehirlerde medreseler açıldı. Destanlar anlatılmaya devam etti.

Bu kutulara göre,
I. Kullanılan alfabe değişmiştir.
II. Destan geleneği korunmuştur.
III. Türkler İslamiyet'ten sonra hiç yazı kullanmamıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Göktürk alfabesinin yerini Arap alfabesi almıştır (I). Destanlar iki kutuda da var (II). III'e ulaşılamaz: kitaplar yazılmıştır. A korunan geleneği kaçırıyor; C ve D yazının bırakıldığını sanıyor.

▭Boşluk doldurma

751'deki Savaşı Türklerle Müslümanları yakınlaştırdı. Müslüman olan ilk Türk hükümdarı 'dır. İslamiyet'ten sonra Türkler çoğunlukla alfabesini kullandı.

X–XII. YÜZYIL · KAŞGAR, GAZNE, MERV

İlk Müslüman Türk devletleri: Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular

MEB 6. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkler İslamiyet'i nasıl kabul etti? İslamiyet'ten önce ve sonra Türklerin hayat biçimi, yazısı, dili ve sanatı nasıl değişti?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

751 Talas Savaşı'ndan sonra Türkler zamanla İslamiyet'i kabul etti; ilk Müslüman Türk hükümdarı Karahanlı Satuk Buğra Han'dır. Yerleşik hayat yaygınlaştı, Arap alfabesi kullanıldı, Türkçeye Arapça ve Farsça sözcükler girdi; cami, medrese ve kervansaraylar yapıldı. Töre, destan ve aile yapısı sürdü.

İslamiyet'i kabul eden Türklerde değişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlk Müslüman Türk devletleri hangileridir? Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk'ü kim, neden yazdı?

Kısa cevap: Karahanlılar ilk Müslüman Türk devletidir; resmî dilleri Türkçeydi, Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk bu dönemde yazıldı. Gazneli Mahmud sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır, Hindistan'a seferler yaptı. Büyük Selçuklular Tuğrul Bey, Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde güçlendi; Nizamiye Medreseleri'ni kurdu.

Bir sözlük yazdığını düşün: Türkçeyi bilmeyenlere öğretmek için her sözcüğü örnek cümlelerle anlatıyorsun. Kaşgarlı Mahmud bunu bin yıl önce yaptı.

Karahanlılar

Karahanlılar, Satuk Buğra Han'ın Müslüman olmasıyla ilk Müslüman Türk devleti oldu. Türkçeyi resmî dil olarak kullandılar. Yusuf Has Hâcib, devlet yönetimini anlatan Kutadgu Bilig'i hükümdara sundu. Kaşgarlı Mahmud, Araplara Türkçe öğretmek için Divanü Lügati't-Türk'ü yazdı ve içine bir de dünya haritası çizdi.

Gazneliler

Adını başkenti Gazne'den alan devletin en parlak dönemi Gazneli Mahmud zamanıdır. Mahmud, "sultan" unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır. Hindistan'a 17 sefer yaptı ve İslamiyet'in orada yayılmasını sağladı. Bilgin Bîrûnî'yi sarayında destekledi.

Büyük Selçuklular

Selçuklular, 1040'ta Dandanakan Savaşı'nda Gaznelileri yenerek Büyük Selçuklu Devleti'ni kurdu. Tuğrul Bey'den sonra Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde devlet en geniş sınırlarına ulaştı. İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti sayfasında medreseleri gördük; vezir Nizamülmülk'ün katkısıyla Nizamiye Medreseleri açıldı.

İlk Müslüman Türk devletleri
DevletÖne çıkan adAkılda kalan
KarahanlılarSatuk Buğra Han, Yusuf Has Hâcib, Kaşgarlı Mahmudilk Müslüman Türk devleti, Türkçe resmî dil
GaznelilerGazneli Mahmud, Bîrûnîilk "sultan", Hindistan seferleri
Büyük SelçuklularTuğrul Bey, Alp Arslan, Melikşah, NizamülmülkNizamiye Medreseleri, Anadolu'ya yöneliş
Soru nasıl okunur?

Bir eser hükümdara ülkeyi nasıl yöneteceğini öğütlüyor. Bu eser hangisidir: Divanü Lügati't-Türk, Kutadgu Bilig, Orhun Kitabeleri?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: eserin adı soruluyor; yazarı değil, konusu ipucudur.
  2. Anahtar: "hükümdar" ve "yönetmek" sözcükleri yönetim öğüdünü gösterir.
  3. Eleme: Divanü Lügati't-Türk bir sözlüktür; Orhun Kitabeleri kitap değil, yazıttır.

Cevap: Kutadgu Bilig

Akılda kalsın: Karahanlı ilk ve Türkçeci, Gazneli ilk sultan, Selçuklu Anadolu'nun kapısını açan.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir eser, kişi ya da uygulamayı anlatan bilgi kartları verilir; hangi devlete ait olduğu ya da eserin hangi amaçla yazıldığı sorulur.

TuzakKutadgu Bilig ile Divanü Lügati't-Türk'ün yazarlarını karıştırmak.

İpucuYönetim öğüdü Kutadgu Bilig, Türkçe sözlük Divanü Lügati't-Türk.

?Soru çöz bilgi kartı

Bir kütüphanenin rafında şu tanıtım kartı duruyor.

Kartta tanıtılan eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Araplara Türkçe öğretmek için yazılan, haritalı sözlük Divanü Lügati't-Türk'tür; yazarı Kaşgarlı Mahmud'dur. A devlet yönetimini anlatan eseri seçiyor. B bir kitap değil, yazıttır. C eser ile yazarı karıştırıyor.

⇄Bilgi eşleştirme kim, ne yaptı?

1071 · MALAZGİRT

Malazgirt Savaşı: Anadolu'nun kapısı açılıyor

MEB 6. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaİlk Müslüman Türk devletleri hangileridir? Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk'ü kim, neden yazdı?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Karahanlılar ilk Müslüman Türk devletidir; resmî dilleri Türkçeydi, Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk bu dönemde yazıldı. Gazneli Mahmud sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır, Hindistan'a seferler yaptı. Büyük Selçuklular Tuğrul Bey, Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde güçlendi; Nizamiye Medreseleri'ni kurdu.

Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Malazgirt Savaşı neden yapıldı, sonuçları neler oldu? Türkiye Selçuklu Devleti ve ilk Türk beylikleri nerede kuruldu?

Kısa cevap: Bizans, Türklerin Anadolu'ya akınlarını durdurmak istedi. 26 Ağustos 1071'de Sultan Alp Arslan, Malazgirt'te Romanos Diogenes'i yendi. Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, göç ve yerleşme hızlandı. 1075'te Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu; Danişmentli, Saltuklu, Mengücekli, Artuklu ve Çaka beylikleri ortaya çıktı.

Her yıl ağustos sonunda Muş'un Malazgirt ilçesinde anma törenleri yapılır. Bu topraklar, Anadolu'nun Türk yurdu olma yolculuğunun başladığı yerdir.

Neden?

Selçuklular, Türkmenlere yurt bulmak için Anadolu'ya akınlar düzenliyordu. 1048 Pasinler Savaşı'nda Bizans'ı yendiler. Bizans ise Türkleri Anadolu'dan tamamen çıkarmak istedi. İmparator Romanos Diogenes büyük bir orduyla doğuya yürüdü.

Olay

26 Ağustos 1071'de Sultan Alp Arslan'ın ordusu Malazgirt'te Bizans ordusunu yendi. Bizans ordusundaki Uz ve Peçenek Türklerinin Selçuklu tarafına geçmesi zaferde etkili oldu. İmparator esir alındı, sonra serbest bırakıldı.

Sonuç

5. sınıfta Anadolu'da kurulan ilk medeniyetleri tanımıştın; 1071'den sonra Anadolu Türklerin de yurdu olmaya başladı. Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı. Malazgirt'ten önceki akınlar daha çok keşif amaçlıydı; sonra göç ve kalıcı yerleşme başladı. Anadolu bir günde Türk yurdu olmadı; bu yerleşme yıllarca sürdü.

Türkiye Selçuklu Devleti ve ilk Türk beylikleri
Devlet / beylikKurulduğu yer
Türkiye Selçuklu Devleti (1075)İznik; sonra Konya
DanişmentlilerSivas ve çevresi
SaltuklularErzurum ve çevresi
MengüceklilerErzincan ve çevresi
ArtuklularHasankeyf, Mardin, Harput
Çaka Beyliğiİzmir ve çevresi

Süleyman Şah 1075'te İznik'i alarak Türkiye Selçuklu Devleti'ni kurdu. Çaka Bey İzmir'de bir donanma kurdu; 1081 bugün Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluş yılı kabul edilir. Bu olaylar bize şunu anlatıyor: Bir zafer, ancak arkasından gelen yerleşmeyle kalıcı olur.

Akılda kalsın: Malazgirt kapıyı açtı, göç ve yerleşme Anadolu'yu yurt yaptı.
Burslulukta

Nasıl sorulurMalazgirt öncesi ve sonrası olaylar bir paragraf ya da tarih şeridiyle verilir; savaşın nedeni, sonucu ya da olayların sırası sorulur.

TuzakSonucu neden gibi sunmak ya da Anadolu'nun bir anda Türklerin olduğunu sanmak.

İpucu"önce mi oldu, sonra mı?" diye sor.

?Soru çöz neden – sonuç

Bir tarih dergisinde şu cümle yer aldı: "1071'den önce Türkler Anadolu'ya daha çok keşif için akın ediyordu; 1071'den sonra aileleriyle gelip köyler ve şehirler kurmaya başladılar."

Bu cümle Malazgirt Savaşı'nın hangi sonucunu anlatmaktadır?

✓ A. Keşif akınlarının yerini aileli göç ve yerleşmenin alması, Anadolu'nun Türk yurdu olma sürecinin başladığını gösterir. B yanlış: Haçlı Saldırıları 1096'da başladı. C yanlış: yerleşme yıllarca sürdü. D Malazgirt'ten çok önce gerçekleşti.

?Soru çöz harita

Haritada Malazgirt'ten sonra kurulan üç Türk beyliğinin merkezi numarayla gösterilmiştir.

Kabaca çizilmiştir.Görsel: Sınav Defteri

1, 2 ve 3 numaralı yerlerde kurulan beylikler sırasıyla hangisidir?

✓ D. Ege kıyısındaki İzmir'de Çaka (1), Sivas'ta Danişmentli (2), Erzurum'da Saltuklu (3) Beyliği kuruldu. A ilk iki beyliği, B Sivas ile Erzurum'u karıştırıyor; C Artukluları batıya taşıyor, onlar Mardin ve Hasankeyf'teydi.

↕Sıralama olay zinciri

  1. Süleyman Şah İznik'i alarak Türkiye Selçuklu Devleti'ni kurdu.
  2. Selçuklular Pasinler Savaşı'nda Bizans'ı yendi.
  3. Çaka Bey İzmir'de donanma kurdu.
  4. Alp Arslan Malazgirt'te Romanos Diogenes'i yendi.
1096–1192 · ANADOLU VE KUDÜS

Haçlı Saldırıları ve Miryokefalon: Anadolu'yu savunmak

MEB 6. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMalazgirt Savaşı neden yapıldı, sonuçları neler oldu? Türkiye Selçuklu Devleti ve ilk Türk beylikleri nerede kuruldu?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bizans, Türklerin Anadolu'ya akınlarını durdurmak istedi. 26 Ağustos 1071'de Sultan Alp Arslan, Malazgirt'te Romanos Diogenes'i yendi. Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, göç ve yerleşme hızlandı. 1075'te Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu; Danişmentli, Saltuklu, Mengücekli, Artuklu ve Çaka beylikleri ortaya çıktı.

Malazgirt Savaşı ve Türkiye Selçuklu Devleti

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Haçlı Saldırıları neden yapıldı, Anadolu'yu nasıl etkiledi? Miryokefalon Savaşı'nın önemi nedir?

Kısa cevap: Avrupalıların Kudüs'ü almak ve Türkleri Anadolu'dan çıkarmak için düzenlediği seferlere Haçlı Saldırıları denir; nedenleri dinî, siyasi ve ekonomiktir. I. Haçlı Saldırısı'yla İznik kaybedildi, başkent Konya oldu. 1176'da II. Kılıç Arslan, Miryokefalon'da Bizans'ı yendi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.

Haçlı askerleri zırhlarına ve bayraklarına haç işareti işlerdi. Bu saldırılar adını oradan aldı.

Neden?

Türkiye ve dünya sayfasında Anadolu'nun Asya ile Avrupa arasında köprü olduğunu gördük; Haçlılar da Kudüs'e bu köprüden geçti. Haçlı Saldırılarının tek bir nedeni yoktu. Papa, Kudüs'ü Müslümanlardan almak için çağrı yaptı. Bizans, Türklere karşı Avrupa'dan yardım istedi. Bazı soylular yeni topraklar, tüccarlar zengin Doğu ticareti peşindeydi. Yoksul halk da daha iyi bir hayat umuyordu.

Haçlılar Kudüs'e gitmek için Anadolu'dan geçmek zorundaydı.Görsel: Sınav Defteri

Üç Haçlı Saldırısı

I, II ve III. Haçlı Saldırıları
SaldırıYıllarSonuç
I.1096–1099İznik kaybedildi, başkent Konya'ya taşındı; Kudüs Haçlıların eline geçti
II.1147–1149Haçlılar Anadolu'da yenildi
III.1189–1192Kudüs geri alınamadı

Miryokefalon

Bizans İmparatoru Manuel Komnenos, Türkleri Anadolu'dan çıkarmak için büyük bir orduyla yola çıktı. 17 Eylül 1176'da Sultan II. Kılıç Arslan, Miryokefalon'da Bizans ordusunu yendi. Bizans bir daha Türkleri Anadolu'dan çıkarmayı deneyemedi. Malazgirt kapıyı açmıştı; Miryokefalon Anadolu'nun Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi.

Akılda kalsın: Malazgirt (1071) Alp Arslan, Miryokefalon (1176) II. Kılıç Arslan. Haçlıların nedeni tek değildir.
Burslulukta

Nasıl sorulurHaçlı Saldırılarına katılanların amaçlarını anlatan kısa kaynaklar verilir; nedenlerin hangi alanda olduğu ya da Miryokefalon'un sonucu sorulur.

TuzakHaçlı Saldırılarının tek nedeninin dinî olduğunu sanmak ya da Malazgirt ile Miryokefalon'u karıştırmak.

İpucuHer kaynağın kimin ağzından konuştuğuna bak.

?Soru çöz öncüllü · konuşma balonları

Bir kitapta Haçlı ordusuna katılan üç kişinin sözleri şöyle canlandırılmış.

Bu sözlere göre,
I. Haçlı Saldırılarına katılanların ekonomik beklentileri vardır.
II. Haçlı Saldırılarının tek nedeni dinîdir.
III. Katılanların amaçları birbirinden farklı olabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Toprak, ticaret ve yiyecek beklentisi ekonomiktir (I). Üç kişinin amacı farklıdır (III). II'ye ulaşılamaz: sözlerde dinî bir neden geçmiyor, nedenler çeşitlidir. A amaç farkını kaçırıyor; B ve D "tek neden din" yanılgısına düşüyor.

▭Boşluk doldurma

1071'de Malazgirt'i Alp Arslan, 1176'da Miryokefalon'u ise kazandı. I. Haçlı Saldırısı'nda İznik kaybedilince başkent oldu. Haçlıların asıl hedefi ise şehriydi.

KonyaKudüsMelikşahII. Kılıç Arslan
XI–XIII. YÜZYIL · ANADOLU

İmar ve iskân: kervansaraydan darüşşifaya Anadolu

MEB 6. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBeytülhikme nedir? İslam medeniyeti bilim, eğitim, hukuk ve mimaride insanlığa neler kazandırdı?Bağlantılı konudan (İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan Beytülhikme, Hint, Yunan ve İran eserlerinin Arapçaya çevrildiği bir bilim merkeziydi. Matematik, astronomi ve tıpta önemli eserler yazıldı; Bağdat ve Şam'da ilk rasathaneler kuruldu. Bu birikim Endülüs aracılığıyla Avrupa'ya geçti. Camiler, medreseler ve kütüphaneler medeniyetin izlerini taşır.

İslam medeniyetinde bilim, eğitim ve mimari

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İmar ve iskân ne demektir? Selçuklular ve beylikler Anadolu'yu nasıl yurt hâline getirdi?

Kısa cevap: İmar bir yeri bayındır hâle getirmek, iskân ise insanları bir yere yerleştirmektir. Türkiye Selçukluları ve beylikler Anadolu'ya gelen Türkmenleri yerleştirdi; cami, medrese, kervansaray, darüşşifa, köprü ve hamamlar yaptı. Askerî zaferler toprağı korudu, imar ve iskân onu kalıcı yurt yaptı.

Aksaray yolunda hâlâ ayakta duran Sultan Hanı'nın taş kapısından girince, yüzyıllar önce develerini burada dinlendiren tüccarları hayal edebilirsin.

İmar ve iskân

Türkiye ve dünya sayfasında insanların yurt ve iş bulmak için göç ettiğini gördük. Bir yeri yollar, binalar ve köprülerle bayındır hâle getirmeye imar, insanları bir yere yerleştirmeye iskân denir. Malazgirt'ten sonra Anadolu'ya gelen Türkmenler köyler ve kasabalar kurdu. Sultanlar ve beyler onlara toprak verdi, yeni yerleşimler açtı.

Ne yapıldı?

Selçuklu ve beylik eserleri
YapıNe işe yarardı?
kervansarayticaret yolunda tüccarların konakladığı, malların korunduğu yer
medreseeğitim kurumu
darüşşifahastane; hastalar ücretsiz tedavi edilirdi
camiibadet ve buluşma yeri
köprü, hamamulaşım ve temizlik

Mengücekliler döneminde yapılan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir. Artukluların Malabadi Köprüsü ve Danişmentlilerin kümbetleri de bu dönemden kalmıştır.

Zafer ve yerleşme birlikte

Selçuklular ve beylikler bir yandan Bizans'a ve Haçlılara karşı savaştı, bir yandan şehir kurdu. Savaşlar toprağı korudu; imar ve iskân o toprağı yurt yaptı. Güvenli yollar ticareti, ticaret de şehirleri büyüttü. 1243'te Moğollara karşı kaybedilen Kösedağ Savaşı'yla Türkiye Selçuklu Devleti zayıfladı.

Akılda kalsın: İmar = bayındır etmek, iskân = yerleştirmek. Zafer kapıyı açar, imar ve iskân yurt yapar.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir Selçuklu ya da beylik yapısını tanıtan bilgi kartı verilir; yapının hangi ihtiyaçtan doğduğu ya da imar ve iskânla ilişkisi sorulur.

TuzakKervansarayı yalnız askerî yapı sanmak.

İpucuYapının kimlere hizmet ettiğine bak.

?Soru çöz bilgi kartı

Planda Anadolu'daki bir Selçuklu yapısının bölümleri gösterilmiştir.

Bu yapının yapılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ticaret yolunun üstünde odaları, ahırı ve mutfağı olan yapı kervansaraydır; tüccarlar ve hayvanları burada konaklar. A darüşşifanın, C medresenin işidir. D yanlış: kalın duvar ve tek kapı korunmak içindir ama yapı tüccarlara hizmet eder, kale değildir.

⇄Bilgi eşleştirme yapı ve işlevi

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki Osmanlı Devleti sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. İslamiyet'i kabul eden Türklerde değişim

    1. Türkler İslamiyet'i nasıl kabul etti?

      Yapabiliyor musun?
    2. İslamiyet'ten önce ve sonra Türklerin hayat biçimi, yazısı, dili ve sanatı nasıl değişti?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    751 Talas Savaşı'ndan sonra Türkler zamanla İslamiyet'i kabul etti; ilk Müslüman Türk hükümdarı Karahanlı Satuk Buğra Han'dır. Yerleşik hayat yaygınlaştı, Arap alfabesi kullanıldı, Türkçeye Arapça ve Farsça sözcükler girdi; cami, medrese ve kervansaraylar yapıldı. Töre, destan ve aile yapısı sürdü.

    Konuya dön: İslamiyet'i kabul eden Türklerde değişim

  2. Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular

    1. İlk Müslüman Türk devletleri hangileridir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk'ü kim, neden yazdı?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Karahanlılar ilk Müslüman Türk devletidir; resmî dilleri Türkçeydi, Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk bu dönemde yazıldı. Gazneli Mahmud sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır, Hindistan'a seferler yaptı. Büyük Selçuklular Tuğrul Bey, Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde güçlendi; Nizamiye Medreseleri'ni kurdu.

    Konuya dön: Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular

  3. Malazgirt Savaşı ve Türkiye Selçuklu Devleti

    1. Malazgirt Savaşı neden yapıldı, sonuçları neler oldu?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türkiye Selçuklu Devleti ve ilk Türk beylikleri nerede kuruldu?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Bizans, Türklerin Anadolu'ya akınlarını durdurmak istedi. 26 Ağustos 1071'de Sultan Alp Arslan, Malazgirt'te Romanos Diogenes'i yendi. Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, göç ve yerleşme hızlandı. 1075'te Türkiye Selçuklu Devleti kuruldu; Danişmentli, Saltuklu, Mengücekli, Artuklu ve Çaka beylikleri ortaya çıktı.

    Konuya dön: Malazgirt Savaşı ve Türkiye Selçuklu Devleti

  4. Haçlı Saldırıları ve Miryokefalon

    1. Haçlı Saldırıları neden yapıldı, Anadolu'yu nasıl etkiledi?

      Yapabiliyor musun?
    2. Miryokefalon Savaşı'nın önemi nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Avrupalıların Kudüs'ü almak ve Türkleri Anadolu'dan çıkarmak için düzenlediği seferlere Haçlı Saldırıları denir; nedenleri dinî, siyasi ve ekonomiktir. I. Haçlı Saldırısı'yla İznik kaybedildi, başkent Konya oldu. 1176'da II. Kılıç Arslan, Miryokefalon'da Bizans'ı yendi; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.

    Konuya dön: Haçlı Saldırıları ve Miryokefalon

  5. Anadolu'da imar ve iskân

    1. İmar ve iskân ne demektir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Selçuklular ve beylikler Anadolu'yu nasıl yurt hâline getirdi?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    İmar bir yeri bayındır hâle getirmek, iskân ise insanları bir yere yerleştirmektir. Türkiye Selçukluları ve beylikler Anadolu'ya gelen Türkmenleri yerleştirdi; cami, medrese, kervansaray, darüşşifa, köprü ve hamamlar yaptı. Askerî zaferler toprağı korudu, imar ve iskân onu kalıcı yurt yaptı.

    Konuya dön: Anadolu'da imar ve iskân

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okulun girişine şu afiş asıldı.

Afişteki etkinliklerde aşağıdaki kültürel bağlardan hangisine yer verilmemiştir?

✓ C. Ebru ve hat sanat (A), Dede Korkut hikâyeleri dil (B), Malazgirt sunumu tarih (D) bağıdır; misafir ağırlama gelenek-göreneğe girer. Bayram ya da iftar gibi dinî bir etkinlik afişte yoktur.Kaynak: Birlikte yaşamak · Kültürel bağlar ve millî değerler

?Soru 2

Zeynep, okul panosu için üç bilgi kartı hazırladı.

Zeynep'in kartları
Kart 1: 15 Temmuz 2016 gecesi vatandaşlar darbe girişimine karşı meydanları doldurdu.
Kart 2: 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra yurdun her yerinden yardım tırları bölgeye ulaştı, gönüllüler arama kurtarmaya katıldı.
Kart 3: 29 Ekim'de evler ve sokaklar bayraklarla süslendi, okullarda coşkulu törenler yapıldı.

Zeynep'in kartlarında anlatılan olayların ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Üç kartta da insanlar ortak değerler için bir araya gelmiştir: demokrasi, dayanışma ve Cumhuriyet coşkusu. A yalnız Kart 2'ye uyar. B yanlış: kartlarda vatandaşlar ve gönüllüler de var. C yanlış: 29 Ekim millî bir bayramdır, diğer olaylar bayram değildir.Kaynak: Birlikte yaşamak · Bayramlar, bayrak ve toplumsal birlik

?Soru 3

Selin, ilk Türk devletlerindeki iki uygulamayı bugünle karşılaştırdı.

Selin'in tablosu
İlk Türk devletlerindeBugün
Önemli kararlar kurultayda konuşulurdu.?
Kağan da töreye uymak zorundaydı.?

Soru işaretlerinin yerine sırasıyla hangisi yazılmalıdır?

✓ A. Kurultay bugünkü meclise, kağanın töreye uyması yasaların yöneticileri de bağlamasına benzer. B, C ve D'nin kurultay ve töreyle ilgisi yoktur.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · İlk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları

?Soru 4

Bir müzede şu bilgi şeması asılıydı.

Bu şemaya göre,
I. Kurumda farklı kültürlerin bilgi birikiminden yararlanılmıştır.
II. İslam medeniyeti Avrupa'daki bilimsel gelişmeleri etkilemiştir.
III. Bilginler eski eserleri hiç değiştirmeden aynen aktarmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Hint, Yunan ve İran eserleri farklı kültürlerin birikimidir (I). Bilginin Endülüs üzerinden Avrupa'ya ulaşması etkiyi gösterir (II). III'e ulaşılamaz: şemada düzeltme ve yeni gözlem var. B Avrupa'ya etkiyi kaçırıyor; C ve D "aynen aktarma" yanılgısına düşüyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · İslam medeniyetinde bilim, eğitim ve mimari

?Soru 5

Can, "Kültürel bağlarımız" konusunda defterine şu notları aldı:
I. Kurban Bayramı'nda komşularla et paylaşmak hem dinî inancı hem yardımlaşmayı yaşatır.
II. Türküler ve destanlar dil sayesinde kuşaktan kuşağa aktarılır.
III. Kültürel bağlar yalnız geçmişte önemliydi, bugün toplumu etkilemez.

Can'ın notlarından hangileri doğrudur?

✓ A. Bayramda paylaşma din ve gelenek bağının yardımlaşmayı yaşattığını gösterir (I). Türkü ve destanlar dille aktarılır (II). III yanlış: kültürel bağlar bugün de bayramlarda, afetlerde, günlük hayatta toplumu bir arada tutar. B ilk notu kaçırıyor; C ve D bağların bugünkü etkisini görmüyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Kültürel bağlar ve millî değerler

?Soru 6

Paralel ve meridyen ağında K noktası gösterilmiştir.

K noktasının mutlak konumu hangisidir?

✓ C. K, Ekvator'un kuzeyindeki 40° paraleli ile Başlangıç Meridyeni'nin doğusundaki 20° meridyeni üzerindedir. A doğu ile batıyı, B paralel ile meridyeni karıştırıyor. D çevreye göre anlatım, yani göreceli konumdur.Kaynak: Türkiye ve dünya · Paralel, meridyen ve mutlak konum

?Soru 7

Haritada Türkiye'nin çevresindeki üç ülke numarayla gösterilmiştir.

Kabaca çizilmiştir; ülke sınırları gösterilmemiştir.Görsel: Sınav Defteri

Bu haritaya göre,
I. 1 numaralı ülke ile Karadeniz üzerinden komşuyuz.
II. 2 numaralı ülke Akdeniz'de deniz komşumuzdur.
III. 3 numaralı ülke ile aramızda kara sınırı vardır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. 1 (Rusya) ile aramızda Karadeniz, 2 (KKTC) ile Akdeniz vardır. III yanlış: 3 (Mısır) ile aramızda Akdeniz vardır, kara sınırımız yoktur. C ve D deniz komşusunu kara komşusu sanıyor.Kaynak: Türkiye ve dünya · Kıtalar, okyanuslar ve deniz komşularımız

?Soru 8

Şemada Türkistan'daki eski bir Türk boyunun bir yılı gösterilmiştir.

Bu şemaya göre,
I. Türkler mevsime göre yer değiştiren bir hayat sürmüştür.
II. Eşyaların taşınabilir olması yaşam biçimiyle ilgilidir.
III. Türkler yalnız tarımla geçinmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Yazın yayla, kışın vadi konargöçer hayattır (I). Keçe ve deri eşyalar göç ederken kolay taşınır (II). III'e ulaşılamaz: şemada tarım yok, otlaklar hayvancılığı gösterir. A eşyaların anlamını kaçırıyor; B ve D tarımı uyduruyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · Türkistan ve konargöçer hayat

?Soru 9

Haritada üç yer numarayla gösterilmiştir.

1: Marmara kıyısı · 2: Doğu Karadeniz kıyısı · 3: Doğu Anadolu iç kesimiGörsel: Sınav Defteri
Yerlerin özellikleri
YerÖzellik
1sanayi ve ticaret gelişmiş, ulaşım kolay
2yağış bol, arazi çok engebeli
3yükselti fazla, kışlar uzun ve sert

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. 1'de sanayi ve ulaşım, 2'de engebeli arazi de etkilidir; tek etken iklim değildir, D söylenemez. A doğru: iş imkânı göç çeker. B doğru: bol su ve engebe dağınık yerleşmeye yol açar. C doğru: uzun ve sert kış nüfusu azaltır.Kaynak: Türkiye ve dünya · Nüfus, göç ve yerleşme

?Soru 10

Ece, üç kartın arkasına devlet adlarını yazmadan sınıfa okudu.

Ece'nin kartları
Kart 1: Hükümdarı, boyları birleştirdi ve orduyu onar, yüzer, biner kişilik birliklere ayırdı.
Kart 2: Kağanı ve veziri adına dikilen taşlarda millete öğütler verildi.
Kart 3: Halk çadırı bırakıp şehirlerde yaşamaya, tarla ekmeye başladı.

Kartlarda anlatılan devletler sırasıyla hangisidir?

✓ B. Onlu sistemi Mete Han kurdu: Asya Hun (1). Kağan ve vezir adına dikilen taşlar Orhun Kitabeleri'dir: Göktürk (2). Şehirli ve tarımcı hayat Uygurların özelliğidir (3). A ilk iki kartı, C ilk ve son kartı karıştırıyor; D Orhun Kitabeleri'ni Uygurlara veriyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →