Yaşayan demokrasimiz: Cumhuriyetin nitelikleri, yönetim yapısı, demokrasinin gelişimi

Anayasa'nın 2. maddesi Türkiye'yi birkaç sözcükle anlatır: demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti. Bu sözcüklerin anlamını ve demokrasimizin yolculuğunu öğren.

4 durak7. sınıf · 4. öğrenme alanı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANAYASA · NİTELİKLER

Cumhuriyetin nitelikleri: dört sözcükte bir devlet

MEB 7. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnayasamız hangi temel hakları güvence altına alır? Hakkımızı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz? Dilekçe hakkı nedir?6. sınıftan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasamız yaşama, özel hayata saygı, düşünce özgürlüğü ve eğitim gibi temel hakları güvence altına alır. Vergi vermek, vatan hizmeti ve çevreyi korumak ödevlerimizdendir. Hakkımızı başkalarının hakkına saygıyla kullanırız. Dilekçeyle istek ve şikâyetimizi yetkililere yazılı iletiriz.

Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye Cumhuriyeti'nin temel nitelikleri nelerdir? Demokratik, laik, sosyal ve hukuk devleti ne demektir?

Kısa cevap: Anayasamızın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. Yöneticileri halk seçer, din ve devlet işleri ayrıdır, devlet herkesin refahını gözetir, yöneten de yönetilen de kanuna uyar.

Seçim günü okulunun bahçesine sandıklar taşınır, sınıf kapısına "Oy verme yeri" yazılır. O gün Anayasa'nın bir maddesi gözünün önünde işler.

Değiştirilemeyen maddeler

Anayasa, devletin yapısını ve vatandaşın haklarını belirleyen en temel kanundur. Bugün yürürlükte olan 1982 Anayasası'nın ilk üç maddesine dokunulamaz: bu maddeleri değiştirmeyi önermek bile yasaktır. 1. madde yönetim biçimimizi söyler: Türkiye Devleti bir cumhuriyettir.

2. madde ise bu cumhuriyetin nasıl bir devlet olduğunu anlatır. Maddede toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı vurgulanır. Ardından devletin temel nitelikleri sayılır: insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti.

Her nitelik ne anlatır?

Cumhuriyetin nitelikleri ve günlük hayat
NitelikNe demek?Günlük hayatta
Atatürk milliyetçiliğine bağlısoy ayrımı yapmaz; vatandaşlık bağıyla herkesi Türk milletinin eşit üyesi sayarfarklı yörelerden insanların aynı hak ve görevlerle yaşaması
demokratik devletyöneticileri halk özgür seçimle belirler; farklı görüşler yönetime katılırbelediye başkanının ve muhtarın sandıkla seçilmesi
laik devletdin ve devlet işleri ayrıdır; devlet bütün inançlara eşit uzaklıktadırherkesin ibadetini özgürce yapması, kimsenin inancından dolayı kınanmaması
sosyal devletdevlet, herkesin eğitim, sağlık ve barınma imkânına ulaşması için çalışırdevlet okulunda ücretsiz eğitim, ihtiyacı olan öğrenciye yurt ve burs
hukuk devletiherkes kanun önünde eşittir; yönetenler de kanuna uyar; mahkemeler bağımsızdırkamu kurumunun haksız kararına karşı mahkemeye başvurabilmek

Bu nitelikler birbirini tamamlar. Atatürk milliyetçiliği vatandaşları eşit saydığı için demokrasiyi, farklı inançları bir arada tuttuğu için laikliği destekler. Laiklik din karşıtlığı değildir; devletin hiçbir inanca ayrıcalık tanımaması ve herkesin din ve vicdan özgürlüğünü korumasıdır.

Nitelikler, 6. sınıfta öğrendiğin temel hakların da bekçisidir. Demokratik devlet yönetime katılma hakkını, laik devlet inanç özgürlüğünü, sosyal devlet eğitim ve sağlık hakkını, hukuk devleti de hak arama yolunu güvenceye alır.

Akılda kalsın: Madde 2: Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti. Laik = din ve devlet işleri ayrı, inanç özgür.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir haber, örnek olay ya da kısa diyalog verilir; anlatılan uygulamanın cumhuriyetin hangi niteliğiyle ilişkili olduğu sorulur.

TuzakLaikliği din karşıtlığı, sosyal devleti her şeyi ücretsiz vermek sanmak.

İpucuOlayda kimin, hangi hakkı güvenceye alınıyor, ona bak.

?Soru çöz haber · nitelik

Deniz, bir hafta boyunca gazetede gördüğü üç haberi defterine not etti:
I. Selde evi yıkılan aileler için devlet yeni konutlar yaptırdı.
II. Bir vatandaşın açtığı dava sonucunda mahkeme, bir kurumun kararını hukuka aykırı bulup iptal etti.
III. Köyde muhtar, sandıktan çıkan oylarla belirlendi.

Bu haberler sırasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi nitelikleriyle en çok ilişkilidir?

✓ B. Afetzedeye konut sosyal devletin, devlet kurumuna karşı mahkemede hak aramak hukuk devletinin, muhtarın oyla seçilmesi demokratik devletin göstergesidir. A ilk iki niteliği yer değiştiriyor; C mahkeme kararını demokrasiye, seçimi laikliğe bağlıyor; D sırayı tersine çeviriyor.

?Soru çöz afiş · nitelik

Bir şehirde şu duyuru asıldı.

Bu duyuru Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi niteliğiyle en çok ilişkilidir?

✓ D. Üç farklı inancın ibadet yerine aynı özen gösteriliyor ve herkesin ibadet özgürlüğü vurgulanıyor: devlet inançlara eşit uzaklıkta, yani laik. A ihtiyaç sahibine destek, B seçim, C hak arama olsaydı doğru olurdu.
DEVLET · YASAMA YÜRÜTME YARGI

Yasama, yürütme, yargı: kuralı yazan, uygulayan, denetleyen

MEB 7. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAilede ve okulda kararlara nasıl katılırız? Seçimlerde kimler oy kullanır, oy kullanmak neden önemlidir?6. sınıftan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Demokrasi evde ve okulda başlar: görüşümüzü söyler, aday olur, oy veririz. Ülke yönetimine katılmanın temel yolu seçimlerdir. 18 yaşını dolduran vatandaş seçmen olur. Oy kullanmak hem bir hak hem de bir sorumluluktur.

Kararlara katılım ve seçimler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yasama, yürütme ve yargı nedir, bu yetkileri kim kullanır? Kuvvetler ayrılığı ile kuvvetler birliği arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Devletin üç temel gücü vardır: kanun yapma (yasama), kanunları uygulama (yürütme) ve adaleti sağlama (yargı). Bugün yasama TBMM'de, yürütme Cumhurbaşkanında, yargı bağımsız mahkemelerdedir. Üç gücün ayrı organlarda olmasına kuvvetler ayrılığı, tek elde toplanmasına kuvvetler birliği denir.

Bir futbol maçında kuralları yazan, oyunu oynatan ve hakemlik yapan aynı kişi olsaydı, o maçın sonucuna kim güvenirdi?

Üç güç, üç organ

Toplum hayatını düzenleyen kanunları yapma, değiştirme ve kaldırma yetkisine yasama denir. Bu yetki Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. TBMM, halkın beş yılda bir seçtiği 600 milletvekilinden oluşur; 6. sınıfta gördüğün seçimler bu yüzden önemlidir.

Kanunları uygulama ve kamu hizmetlerini yürütme yetkisine yürütme denir. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanındadır. Adaleti sağlama ve uyuşmazlıkları çözme yetkisine yargı denir. Yargı yetkisini bağımsız ve tarafsız mahkemeler Türk milleti adına kullanır.

Yasama kanun yapar, yürütme uygular, yargı hukuka uygunluğu denetler.Görsel: Sınav Defteri

Birlikten ayrılığa

Millî Mücadele yıllarında ülke olağanüstü bir dönemden geçiyordu. Kararların hızlı alınıp hemen uygulanması gerekiyordu. Bu yüzden 1921 Anayasası ile yasama ve yürütme yetkileri Mecliste toplandı. Buna kuvvetler birliği denir. Bugün ise üç güç ayrı organlardadır; buna kuvvetler ayrılığı denir.

Kuvvetler birliği ve kuvvetler ayrılığı
Kuvvetler birliğiKuvvetler ayrılığı
güç nerede?tek organda toplanırüç ayrı organa dağılır
avantajıkarar hızlı alınır, olağanüstü dönemde işe yararorganlar birbirini denetler, haklar güvencede olur
dezavantajıdenetim zayıftır, güç kötüye kullanılabilirkarar süreci daha uzun sürebilir

Ayrılık, organların birbirinden tamamen koptuğu anlamına gelmez. Cumhurbaşkanı bir kanunu yeniden görüşülmesi için Meclise geri gönderebilir. Mahkemeler hem kanunların hem yürütmenin işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetler. Böylece güç tek elde toplanmaz.

2017'de halk oylamasıyla kabul edilen ve 2018'de uygulanmaya başlayan Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'nde Cumhurbaşkanını doğrudan halk seçer. Cumhurbaşkanı ile milletvekilleri beş yılda bir, aynı sandıkta belirlenir; Başbakanlık kaldırılmış, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanında toplanmıştır.

Akılda kalsın: Yasama yapar, yürütme uygular, yargı denetler. Birlik hızlıdır, ayrılık dengelidir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir haber ya da şema verilir; anlatılan işin hangi güce ait olduğu ya da kuvvetler ayrılığıyla uyumlu olup olmadığı sorulur.

TuzakKanunu yargının yaptığını ya da ayrılıkta organların hiç ilişkisi olmadığını sanmak.

İpucuFiile bak; yapmak, uygulamak, karar vermek.

?Soru çöz öncüllü

Elif, "Kuvvetler ayrılığı" sunumuna şu cümleleri yazdı:
I. Kanunları yapan organ, mahkemelerin hangi kararı vereceğini belirler.
II. Yürütmenin yaptığı işlemler mahkemelerce denetlenebilir.
III. Kanun yapma, uygulama ve yargılama yetkileri farklı organlarda bulunur.

Bu cümlelerden hangileri kuvvetler ayrılığı ilkesiyle uyumludur?

✓ C. Üç yetkinin ayrı organlarda olması (III) ve yürütmenin yargı tarafından denetlenmesi (II) kuvvetler ayrılığının özüdür. I yanlış: mahkemeler bağımsızdır, Meclis onlara karar dikte edemez. A ve D bu yanlışı doğru sayıyor; B denetimi unutuyor.

?Soru çöz şema · ilke

Şemada bir kanunun yolculuğu gösterilmiştir.

Bu şema en çok hangi ilkenin uygulandığını gösterir?

✓ B. Kanunu Meclis yapıyor, Cumhurbaşkanı geri gönderebiliyor, mahkeme denetleyebiliyor: güç tek elde değil, organlar birbirini denetliyor. A gücün tek organda toplanmasıdır; C ve D şemadaki işle ilgisizdir.

▭Boşluk doldurma

Kanun yapma yetkisine denir ve bu yetki TBMM'ye aittir. Kanunları uygulama yetkisi sahiptir. Yargı yetkisini ise bağımsız kullanır.

1920–1946 · TÜRKİYE

Demokrasimizin yolculuğu: Meclisten çok partili sandığa

MEB 7. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali nedir? Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'ni nasıl etkiledi?Bağlantılı konudan (Değişen dünya ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aydınlanma Çağı akla ve bilimsel yönteme güveni yaydı. İngiltere'de başlayan Sanayi İnkılabı buharlı makineleri ve fabrikaları yaydı. 1789 Fransız İhtilali eşitlik, özgürlük ve milliyetçilik fikirlerini yaydı. Osmanlı'da el tezgâhları zorlandı, Balkanlarda milliyetçi isyanlar çıktı.

Aydınlanma, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye'de demokrasi nasıl gelişti? TBMM'nin açılması, Cumhuriyet'in ilanı, kadınlara seçme hakkı ve 1946 seçimleri demokrasinin hangi ilkeleriyle ilişkilidir?

Kısa cevap: Demokrasimiz adım adım gelişti: 1920'de TBMM açıldı, 1923'te Cumhuriyet ilan edildi, 1924 Anayasası kabul edildi. Çok partili hayat iki kez denendi. Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. 1946'da ilk çok partili genel seçim yapıldı.

Büyük büyükannen genç bir kızken Türkiye'de hiçbir kadın oy kullanamıyordu. Bugün sandık başında kadınlar ve erkekler aynı sırada bekliyor.

5. sınıfta demokrasinin niteliklerini tanıdın: insan haklarına saygı, özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, çoğulculuk, katılımcılık ve hukukun üstünlüğü. Şimdi bu nitelikleri tarihimizdeki olaylarla eşleştireceğiz.

Millî egemenliğin temeli

23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi açıldı. Milletin seçtiği temsilciler ülkenin kaderini ellerine aldı. Bu olay egemenliğin millete ait olduğunu, yani millî egemenliği gösterir. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanıyla halkın temsilcilerini seçerek kendini yönetmesi devletin biçimi oldu.

20 Nisan 1924'te kabul edilen 1924 Anayasası, Türklerin kanun önünde eşit olduğunu yazdı ve ayrıcalıkları yasakladı. Yargıçların bağımsızlığını da güvenceye aldı. Böylece eşitlik ve hukukun üstünlüğü anayasal bir dayanak kazandı.

Çok partili hayat denemeleri

Demokraside farklı görüşleri temsil eden partiler vardır; buna çoğulculuk denir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ilk muhalefet partisi oldu. 1930'da Atatürk'ün desteğiyle Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. İki parti de kısa sürede kapandı; toplumun ve siyasetin buna henüz hazır olmadığı görüldü.

Kadınlara siyasi haklar ve 1946

Türk kadını 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. Bu adım eşitliği ve seçme-seçilme hakkını güçlendirdi; Türk kadını bu haklara birçok ülkeden önce sahip oldu. II. Dünya Savaşı'ndan sonra yeni partiler kuruldu ve 21 Temmuz 1946'da ilk çok partili genel seçim yapıldı.

Demokrasimizin dönüm noktaları.Görsel: Sınav Defteri

Demokrasi bir günde kurulmaz. Her adım bir önceki adımın üstüne eklenir; bazı denemeler başarısız olsa da hedef değişmez.

Akılda kalsın: 1920 TBMM → 1923 Cumhuriyet → 1924 Anayasa → 1930/1934 kadın hakları → 1946 çok partili seçim. Meclis = millî egemenlik, çok parti = çoğulculuk.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir tarih şeridi ya da olay-ilke tablosu verilir; olayın demokrasinin hangi niteliğiyle ilişkili olduğu ya da doğru eşleştirmeler sorulur.

TuzakKadınların seçme hakkını 1923'te aldığını ya da çok partili hayata hemen geçildiğini sanmak.

İpucuOlay kimin hakkını genişletiyor, ona bak.

?Soru çöz öncüllü · tablo

Mert, demokrasi tarihimizle ilgili bir tablo hazırladı.

Mert'in tablosu
Olayİlişkili nitelik
ITBMM'nin açılmasımillî egemenlik
IIKadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmesieşitlik
III1946'da ilk çok partili genel seçimin yapılmasıkuvvetler birliği

Mert'in tablosundaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

✓ A. Meclisin açılması egemenliğin millete geçtiğini (I), kadınlara siyasi hak verilmesi eşitliği (II) gösterir. III yanlış: çok partili seçim çoğulculuk ve katılımcılıkla ilişkilidir; kuvvetler birliği gücün tek organda toplanmasıdır. B, C ve D bu yanlış eşleştirmeyi doğru sayıyor.

↕Sıralama demokrasi tarihi

  1. Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu.
  2. Ankara'da Büyük Millet Meclisi açıldı.
  3. İlk çok partili genel seçim yapıldı.
  4. Kanun önünde eşitliği yazan 1924 Anayasası kabul edildi.
  5. Kadınlar milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
  6. Cumhuriyet ilan edildi.
DEMOKRASİ · SORUNLAR

Demokrasinin sınavları: darbeler, ayrımcılık, hak ihlalleri

MEB 7. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaMillî mesele nedir? Türk toplumu Millî Mücadele, 15 Temmuz ve 6 Şubat depremleri gibi olaylarda nasıl bir tutum gösterdi?Bağlantılı konudan (Birlikte yaşamak). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağımsızlık, vatan bütünlüğü, güvenlik, afet, bilim ve spor gibi milletin bütününü ilgilendiren konulara millî mesele denir. Türk toplumu Millî Mücadele'de, 15 Temmuz 2016 darbe girişiminde ve 6 Şubat 2023 depremlerinde birlik ve dayanışma gösterdi. Spor ve bilim başarılarında ise ortak gurur ve sevinç yaşadı.

Millî meselelerde Türk toplumunun tutumu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Demokrasinin uygulanmasında hangi sorunlarla karşılaşılır? Darbe, ayrımcılık ve hak ihlalleri demokrasiye nasıl zarar verir?

Kısa cevap: Demokrasi kendiliğinden korunmaz. 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 askerî darbeleri seçilmiş yönetimi görevden alarak demokrasimizi kesintiye uğrattı. Dünyada darbe, ırkçılık, ayrımcılık, savaş ve şiddet de antidemokratik uygulamalardır. Demokrasi ailede, okulda ve toplumda saygı, eşitlik ve katılımla yaşatılır.

Sınıf başkanı seçiminden sonra kaybeden aday "Sonucu tanımıyorum, başkan benim." dese, o seçimin bir anlamı kalır mı?

Darbe: demokrasiye kesinti

Seçimle iş başına gelen bir yönetimin zor kullanılarak, çoğunlukla askerî güçle görevden alınmasına darbe denir. Türkiye'de 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 askerî darbeleri demokratik düzeni bir süre durdurdu.

Darbelerden sonra seçilmiş yöneticiler görevden alındı, siyasi partiler kapatıldı, temel hak ve özgürlükler kısıtlandı. Halkın iradesi, seçme ve seçilme hakkı ve hukukun üstünlüğü zarar gördü. Birlikte yaşamak sayfasında 15 Temmuz 2016'da milletin darbe girişimine karşı demokrasiye nasıl sahip çıktığını incelemiştik.

Dünyada antidemokratik uygulamalar

Halkın yönetime katılmasını engelleyen, hak ve özgürlükleri kısıtlayan uygulamalara antidemokratik denir. Dünyanın farklı bölgelerinde bu uygulamalar beş başlıkta toplanabilir.

Antidemokratik uygulamalar
TürÖrnekZarar gören nitelik
darbeseçilmiş hükûmetin silah zoruyla görevden alınmasımillî egemenlik, seçme-seçilme
ırkçılıkinsanların soyu ya da ten rengi yüzünden aşağılanmasıinsan haklarına saygı, eşitlik
ayrımcılıkdili, inancı ya da cinsiyeti yüzünden birinin işe alınmamasıeşitlik
savaşsivillerin evini kaybedip göç etmek zorunda kalmasıyaşama hakkı, özgürlük
şiddet ve baskıgazetecilerin haber yapmasının engellenmesidüşünce ve ifade özgürlüğü

Hak ihlalleri ve çözüm

Bir kişinin hakkının çiğnenmesine hak ihlali denir. İhlale uğrayan kişi mahkemeye ya da ilgili kuruma başvurabilir; sivil toplum kuruluşları ve medya sorunu görünür kılar. En güçlü çözüm ise önlemektir: farklılıklara saygı, eşit davranma ve kurallara herkesin uyması.

Demokrasi oy günüyle bitmez. Kararlara herkesin katıldığı, emir yerine konuşmanın seçildiği bir aile demokrasinin ilk okuludur. Sınıf kurallarını birlikte yazmak, farklı görüşü sonuna kadar dinlemek de okulda demokrasiyi yaşatır.

Soru nasıl okunur?

Hangisi antidemokratik değildir: basına sansür, sınıf kurallarının oylanması, birinin kökenine hakaret?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "değildir" olumsuz kök; antidemokratik olmayanı, yani demokratik olanı ara.
  2. Anahtar: her örnekte birinin hakkı zorla yok sayılıyor mu?
  3. Eleme: sansür ifade özgürlüğünü, hakaret eşitliği çiğner; oylamada herkes karara katılır.

Cevap: sınıf kurallarının oylanması

Akılda kalsın: Darbe = halk iradesine kesinti (1960, 1980). Demokrasi evde, okulda, sokakta her gün yaşatılır.
Burslulukta

Nasıl sorulurDünyadan ya da günlük hayattan kısa örnekler verilir; hangisinin antidemokratik olduğu ya da hangi niteliğe zarar verdiği sorulur.

TuzakDarbenin yönetimi güçlendirdiğini ya da oylamayla alınan her kararın antidemokratik olduğunu sanmak.

İpucuBirinin hakkı ya da iradesi zorla mı yok sayılıyor, ona bak.

?Soru çöz değildir

Bir öğrenci kulübü, "Demokrasiye zarar veren uygulamalar" panosu için örnekler topladı.

Aşağıdakilerden hangisi antidemokratik bir uygulama değildir?

✓ D. Halkın görüşünün alınması katılımcılığın örneğidir, demokrasiyi güçlendirir. A darbedir, millî egemenliğe zarar verir; B kökene dayalı ayrımcılıktır, eşitliği bozar; C basına baskıdır, ifade özgürlüğünü kısıtlar.

?Soru çöz tarih şeridi · ortak yön

Şeritte Türkiye'deki demokrasi tarihinden dört olay işaretlenmiştir.

Kırmızıyla gösterilen olayların ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 1960 ve 1980 darbeleri seçilmiş yönetimi zorla görevden aldı; 2016'da bu denendi ama millet engelledi. B, C ve D demokrasiyi geliştiren olaylardır; çok partili hayatı başlatan yeşil işaretli 1946 seçimidir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama ve tür

8. sınıfta bu konunun devamı LGS İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük serisindeki Siyasi, hukuk ve eğitim alanında inkılaplar sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Cumhuriyetin nitelikleri: Anayasa'nın 2. maddesi

    1. Türkiye Cumhuriyeti'nin temel nitelikleri nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Demokratik, laik, sosyal ve hukuk devleti ne demektir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Anayasamızın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. Yöneticileri halk seçer, din ve devlet işleri ayrıdır, devlet herkesin refahını gözetir, yöneten de yönetilen de kanuna uyar.

    Konuya dön: Cumhuriyetin nitelikleri: Anayasa'nın 2. maddesi

  2. Yasama, yürütme, yargı ve kuvvetler ayrılığı

    1. Yasama, yürütme ve yargı nedir, bu yetkileri kim kullanır?

      Yapabiliyor musun?
    2. Kuvvetler ayrılığı ile kuvvetler birliği arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Devletin üç temel gücü vardır: kanun yapma (yasama), kanunları uygulama (yürütme) ve adaleti sağlama (yargı). Bugün yasama TBMM'de, yürütme Cumhurbaşkanında, yargı bağımsız mahkemelerdedir. Üç gücün ayrı organlarda olmasına kuvvetler ayrılığı, tek elde toplanmasına kuvvetler birliği denir.

    Konuya dön: Yasama, yürütme, yargı ve kuvvetler ayrılığı

  3. Demokrasimizin yolculuğu: 1920'den 1946'ya

    1. Türkiye'de demokrasi nasıl gelişti?

      Yapabiliyor musun?
    2. TBMM'nin açılması, Cumhuriyet'in ilanı, kadınlara seçme hakkı ve 1946 seçimleri demokrasinin hangi ilkeleriyle ilişkilidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Demokrasimiz adım adım gelişti: 1920'de TBMM açıldı, 1923'te Cumhuriyet ilan edildi, 1924 Anayasası kabul edildi. Çok partili hayat iki kez denendi. Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. 1946'da ilk çok partili genel seçim yapıldı.

    Konuya dön: Demokrasimizin yolculuğu: 1920'den 1946'ya

  4. Demokrasinin karşılaştığı sorunlar ve hak ihlalleri

    1. Demokrasinin uygulanmasında hangi sorunlarla karşılaşılır?

      Yapabiliyor musun?
    2. Darbe, ayrımcılık ve hak ihlalleri demokrasiye nasıl zarar verir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Demokrasi kendiliğinden korunmaz. 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 askerî darbeleri seçilmiş yönetimi görevden alarak demokrasimizi kesintiye uğrattı. Dünyada darbe, ırkçılık, ayrımcılık, savaş ve şiddet de antidemokratik uygulamalardır. Demokrasi ailede, okulda ve toplumda saygı, eşitlik ve katılımla yaşatılır.

    Konuya dön: Demokrasinin karşılaştığı sorunlar ve hak ihlalleri

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kartlarda XV–XVI. yüzyıl Avrupa'sından örnekler var.

Bu kartlardan hangileri Rönesans'ı anlatır?

✓ C. Anatomi çalışan ressam gözleme dayanan sanatı, yani Rönesans'ı anlatır (II). I ve III kilisenin uygulamalarına itiraz ettiği için Reform'dur. A ve B Reform kartlarını seçiyor; D III'ü de Rönesans sayıyor.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Rönesans ve Reform

?Soru 2

Bir dergide Balkanlardaki bir kasaba anlatılıyor: "Kasaba Osmanlı yönetimine geçtikten sonra kilisesine dokunulmadı, halk eskisinden daha az vergi ödemeye başladı. Bir süre sonra Anadolu'dan gelen Türkmen aileler kasabanın yanında yeni bir mahalle kurdu."

Bu anlatımda Osmanlı'nın hangi iki politikası birlikte görülmektedir?

✓ A. Kilisenin korunması ve vergilerin hafiflemesi halkın gönlünü kazanmaktır (istimalet); Türkmen ailelerin yeni mahalle kurması yerleştirmedir (iskân). B ve C kaynakta olmayan savaşı (gaza) ekliyor. D yanlış: yerli halk yerinden edilmiyor, sürgün yok.Kaynak: Osmanlı Devleti · Uç beyliğinden devlete: gaza, iskân, istimalet

?Soru 3

Bir müzede şu vitrin kartı var.

Bu karttan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

✓ C. Kart Tanzimat Fermanı'nı anlatıyor; padişah halka söz vererek kendi yetkisini sınırlıyor. A ve D sonraki Kanun-ı Esasi dönemine aittir; B ise 1826'da II. Mahmut'un yaptığı bir yeniliktir, kartta geçmiyor.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · II. Mahmut, Tanzimat ve Osmanlı'nın Avrupa'ya etkisi

?Soru 4

Şemada Avrupa'dan Hindistan'a giden iki yol gösterilmiştir.

2 numaralı yolun kullanılmaya başlanması Osmanlı'yı nasıl etkilemiştir?

✓ A. 2 numaralı yol Afrika'yı dolaşıyor ve Osmanlı topraklarından geçmiyor; mallar Osmanlı'ya uğramayınca gelirleri azaldı. B ve D yaşanmadı; C tersidir: ticaret okyanusa kayınca Akdeniz limanları zayıfladı.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Yeni deniz yolları ve sömürgecilik

?Soru 5

Bir öğrenci "Türkiye dünyada" panosu için üç haber kartı hazırladı.

Haber kartları
KartHaber
KSavaşan iki ülkenin heyetleri İstanbul'da aynı masada buluştu.
LSavaştan kaçan aileler için sınıra yakın kentlerde okul ve sağlık merkezi açıldı.
MSelden etkilenen bir Afrika ülkesine çadır ve gıda gönderildi.

Kartlarda Türkiye'nin üstlendiği roller sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

✓ D. K'de taraflar Türkiye'nin ev sahipliğinde bir araya geliyor (arabuluculuk); L'de savaştan kaçanlara hizmet veriliyor (mültecilere destek); M'de afet bölgesine temel ihtiyaç gönderiliyor (insani yardım). A ve C rolleri karıştırıyor. B, M'deki sel yardımını iklimle mücadele sanıyor; oysa kart yardımı anlatıyor.Kaynak: Küreselleşen dünya · Savaş, göç, mülteciler ve arabuluculuk

?Soru 6

Bir müze rehberi bir salonu şöyle anlatıyor: "Bu tablolarda insan yüzü ve doğa en ince ayrıntısıyla çizildi; ressamlar insan bedenini anlamak için anatomi çalıştı. Yandaki vitrinde ise gökyüzünü gözlem aletleriyle inceleyen bir bilim insanının notları var."

Bu anlatıma göre,
I. Salonda Rönesans dönemine ait eserler sergilenmektedir.
II. Bu dönemde gözlem ve deney önem kazanmıştır.
III. Anlatılan dönem, kilisenin uygulamalarına karşı başlayan dinî bir harekettir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Ayrıntılı resim, anatomi ve gökyüzü gözlemi Rönesans'ı gösterir (I); anatomi ve gözlem aletleri gözlemin önem kazandığını kanıtlar (II). III Reform'u tanımlıyor; anlatımda kilise yok. A II'yi kaçırıyor; B ve C Rönesans ile Reform'u karıştırıyor.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Rönesans ve Reform

?Soru 7

Ege'de bir kasabada yaşayan Damla'nın gözlemleri:
• Kasabanın el dokuması kilimleri artık genel ağ üzerinden Japonya ve Kanada'ya satılıyor.
• Gençler arasında yöresel türküler yerine yabancı şarkılar daha çok dinleniyor.
• Büyük bir market zinciri açıldıktan sonra iki küçük bakkal kapandı.

Bu gözlemlere göre,
I. Küreselleşme yerel ürünlere yeni pazarlar açabilir.
II. Küreselleşme yerel kültürü etkileyebilir.
III. Küreselleşmenin ekonomik etkilerinin hepsi olumludur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Kilimlerin uzak ülkelere satılması yeni pazar demektir (I); türküler yerine yabancı şarkıların dinlenmesi yerel kültürün etkilendiğini gösterir (II). III'e ulaşılamaz: bakkalların kapanması olumsuz bir ekonomik etkidir. B, C ve D "her etkisi olumlu" yanılgısını taşıyor.Kaynak: Küreselleşen dünya · Küreselleşmenin olumlu ve olumsuz etkileri

?Soru 8

Haritada Osmanlı Devleti'nin üç başkenti, başkent oluş sırasına göre numaralanmıştır.

Haritaya ve bildiklerine göre,
I. 2 numaralı başkent Rumeli'dedir.
II. 2 numaralı şehri başkent yapan padişah I. Murad'dır.
III. 3 numaralı şehir Kanuni döneminde başkent olmuştur.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Soru nasıl okunur? 1) Kök, haritayı bilginle birleştirmeni istiyor. 2) Sırayı şehre çevir: 1 Bursa, 2 Edirne, 3 İstanbul. 3) Yargıları sına: 2 Rumeli'de (I); Edirne'yi I. Murad başkent yaptı (II); İstanbul 1453'te Fatih döneminde başkent oldu (III yanlış). C ve D İstanbul'u Kanuni'ye bağlıyor, A II'yi kaçırıyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · Uç beyliğinden devlete: gaza, iskân, istimalet

?Soru 9

Bir kadı, kasabasında uyguladığı kuralları şöyle not etti.

Kadının notları
KuralDayanağı
I. Mirasın paylaştırılmasıKur'an-ı Kerim'deki hükümler
II. Pazardaki mallardan alınacak vergipadişahın kanunnamesi
III. Kale bekçilerinin görevleripadişahın koyduğu kural

Bu kurallardan hangileri Örfi hukuka örnektir?

✓ C. Padişahın koyduğu ve kanunnameye yazılan kurallar Örfi hukuktur (II, III). Kur'an-ı Kerim'e dayanan miras kuralı Şer'i hukuktur (I). A Şer'i ile Örfi'yi karıştırıyor; B kanunnameyi gözden kaçırıyor; D miras kuralını da Örfi sayıyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · Yönetim, Divan-ı Hümayun, eğitim ve hukuk

?Soru 10

Bir okulun çevre kulübü panosuna şu bilgileri astı:
• Türkiye 2053 için sıfır emisyon hedefini benimsedi.
• 2026'da BM İklim Değişikliği Konferansı Antalya'da toplandı.
• Okulumuzda israf haftası düzenlendi, kantinde tek kullanımlık bardak kaldırıldı.

Panodaki bilgilere göre,
I. İklim krizine karşı hem devlet hem bireyler sorumluluk alabilir.
II. Türkiye iklim konusunda uluslararası iş birliğine katılmaktadır.
III. İklim krizini yalnız sanayi kuruluşları çözebilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Devletin hedefi ve okuldaki israf haftası, devletin de bireylerin de sorumluluk aldığını gösterir (I); uluslararası konferansa ev sahipliği iş birliğidir (II). III'e ulaşılamaz: panoda okul ve devlet de çözümün parçasıdır. A iş birliğini kaçırıyor; C ve D "yalnız sanayi" yanılgısına düşüyor.Kaynak: Küreselleşen dünya · İklim krizi ve insani yardım
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →