Cumhuriyetin nitelikleri: dört sözcükte bir devlet
MEB 7. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAnayasamız hangi temel hakları güvence altına alır? Hakkımızı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz? Dilekçe hakkı nedir?6. sınıftan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Anayasamız yaşama, özel hayata saygı, düşünce özgürlüğü ve eğitim gibi temel hakları güvence altına alır. Vergi vermek, vatan hizmeti ve çevreyi korumak ödevlerimizdendir. Hakkımızı başkalarının hakkına saygıyla kullanırız. Dilekçeyle istek ve şikâyetimizi yetkililere yazılı iletiriz.
Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı
✎Konu anlatımı
Türkiye Cumhuriyeti'nin temel nitelikleri nelerdir? Demokratik, laik, sosyal ve hukuk devleti ne demektir?
Kısa cevap: Anayasamızın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti; insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. Yöneticileri halk seçer, din ve devlet işleri ayrıdır, devlet herkesin refahını gözetir, yöneten de yönetilen de kanuna uyar.Seçim günü okulunun bahçesine sandıklar taşınır, sınıf kapısına "Oy verme yeri" yazılır. O gün Anayasa'nın bir maddesi gözünün önünde işler.
Değiştirilemeyen maddeler
Anayasa, devletin yapısını ve vatandaşın haklarını belirleyen en temel kanundur. Bugün yürürlükte olan 1982 Anayasası'nın ilk üç maddesine dokunulamaz: bu maddeleri değiştirmeyi önermek bile yasaktır. 1. madde yönetim biçimimizi söyler: Türkiye Devleti bir cumhuriyettir.
2. madde ise bu cumhuriyetin nasıl bir devlet olduğunu anlatır. Maddede toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı vurgulanır. Ardından devletin temel nitelikleri sayılır: insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti.
Her nitelik ne anlatır?
| Nitelik | Ne demek? | Günlük hayatta |
|---|---|---|
| Atatürk milliyetçiliğine bağlı | soy ayrımı yapmaz; vatandaşlık bağıyla herkesi Türk milletinin eşit üyesi sayar | farklı yörelerden insanların aynı hak ve görevlerle yaşaması |
| demokratik devlet | yöneticileri halk özgür seçimle belirler; farklı görüşler yönetime katılır | belediye başkanının ve muhtarın sandıkla seçilmesi |
| laik devlet | din ve devlet işleri ayrıdır; devlet bütün inançlara eşit uzaklıktadır | herkesin ibadetini özgürce yapması, kimsenin inancından dolayı kınanmaması |
| sosyal devlet | devlet, herkesin eğitim, sağlık ve barınma imkânına ulaşması için çalışır | devlet okulunda ücretsiz eğitim, ihtiyacı olan öğrenciye yurt ve burs |
| hukuk devleti | herkes kanun önünde eşittir; yönetenler de kanuna uyar; mahkemeler bağımsızdır | kamu kurumunun haksız kararına karşı mahkemeye başvurabilmek |
Bu nitelikler birbirini tamamlar. Atatürk milliyetçiliği vatandaşları eşit saydığı için demokrasiyi, farklı inançları bir arada tuttuğu için laikliği destekler. Laiklik din karşıtlığı değildir; devletin hiçbir inanca ayrıcalık tanımaması ve herkesin din ve vicdan özgürlüğünü korumasıdır.
Nitelikler, 6. sınıfta öğrendiğin temel hakların da bekçisidir. Demokratik devlet yönetime katılma hakkını, laik devlet inanç özgürlüğünü, sosyal devlet eğitim ve sağlık hakkını, hukuk devleti de hak arama yolunu güvenceye alır.
Nasıl sorulurBir haber, örnek olay ya da kısa diyalog verilir; anlatılan uygulamanın cumhuriyetin hangi niteliğiyle ilişkili olduğu sorulur.
TuzakLaikliği din karşıtlığı, sosyal devleti her şeyi ücretsiz vermek sanmak.
İpucuOlayda kimin, hangi hakkı güvenceye alınıyor, ona bak.
?Soru çöz haber · nitelik
Deniz, bir hafta boyunca gazetede gördüğü üç haberi defterine not etti:
I. Selde evi yıkılan aileler için devlet yeni konutlar yaptırdı.
II. Bir vatandaşın açtığı dava sonucunda mahkeme, bir kurumun kararını hukuka aykırı bulup iptal etti.
III. Köyde muhtar, sandıktan çıkan oylarla belirlendi.
Bu haberler sırasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi nitelikleriyle en çok ilişkilidir?
?Soru çöz afiş · nitelik
Bir şehirde şu duyuru asıldı.
Bu duyuru Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi niteliğiyle en çok ilişkilidir?