Hayatımızdaki ekonomi: kaynaklar, meslekler, yatırım ve pazarlama

Rize'de çay, Zonguldak'ta kömür, Antalya'da turizm: hangi kaynak hangi işi doğurur? Kaynakları mesleklerle bağlamayı ve bir ürünü pazara çıkarmayı öğren.

4 durak6. sınıf · 5. öğrenme alanı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
EKONOMİ · KAYNAKLAR

Doğal kaynaklar: topraktan madene ekonominin temeli

MEB 6. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHava durumu ile iklim arasındaki fark nedir? Türkiye'de hangi iklim tipleri görülür, yer şekilleri nasıldır?Bağlantılı konudan (Türkiye ve dünya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hava durumu kısa sürede değişen hava olaylarıdır; iklim ise geniş bir alanda uzun yıllar görülen ortalama hava durumudur. Türkiye'de kıyılarda Akdeniz ve Karadeniz iklimi, iç kesimlerde karasal iklim görülür. Ülkemiz dağlık ve yüksektir; yükselti genel olarak batıdan doğuya artar.

İklim ve yer şekilleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye'nin başlıca doğal kaynakları nelerdir? Hangi ekonomik faaliyetler bu kaynaklara dayanır?

Kısa cevap: Doğada hazır bulunan ve insanların ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığı varlıklara doğal kaynak denir. Türkiye'nin başlıca doğal kaynakları toprak, su, orman ve madenlerdir. Toprağa tarım, suya balıkçılık, ormana mobilyacılık, madenlere madencilik ve sanayi dayanır. Doğal ve tarihî güzellikler de turizmin kaynağıdır.

Kahvaltıdaki ekmek tarladan, oturduğun sandalye ormandan, telefonunun içindeki parçalar madenden gelir.

Doğal kaynak

Doğada hazır bulunan ve insanların kullandığı varlıklara doğal kaynak denir. 5. sınıfta ekonomik faaliyetlerin birincil, ikincil gibi gruplara ayrıldığını öğrendin. Burada ülkemizin kaynaklarına ve bu kaynaklara dayanan işlere bakacağız.

Kaynaktan faaliyete

Verimli ovalarımız tarıma elverişlidir; buğday, pamuk, fındık, çay ve zeytin yetiştirilir. Üç yanımızı saran denizler, göller ve akarsular balıkçılığa ve sulamaya imkân verir. Ormanlarımız kereste, kâğıt ve mobilya yapımına ham madde sağlar.

Ülkemiz maden çeşidi bakımından zengindir. Bor, krom, mermer ve kömür gibi madenler çıkarılır; sanayide, yapılarda ve enerji üretiminde kullanılır. Plajlar, mağaralar, yaylalar ve tarihî eserler de turizmin kaynağıdır.

Kaynak ve ekonomik faaliyet
KaynakDayanan faaliyetÖrnek ürün ya da hizmet
topraktarım, hayvancılıkbuğday, fındık, süt
subalıkçılık, sulamahamsi, levrek, sulanan tarla
ormanormancılık, mobilyacılıkkereste, masa, kâğıt
madenmadencilik, sanayimermer, bor ürünleri, demir-çelik
doğal ve tarihî güzellikturizmotel, rehberlik, el sanatları
Soru nasıl okunur?

Hangisi bir doğal kaynaktır: mobilyacılık, orman, turizm?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "doğal kaynak" doğada hazır bulunan varlıktır; bir iş değildir.
  2. Anahtar: her seçenek için "Bu, insan bir şey yapmadan doğada var mı?" diye sor.
  3. Eleme: mobilyacılık ve turizm insanların yaptığı işlerdir, yani ekonomik faaliyettir.

Cevap: orman

Akılda kalsın: Kaynak doğadaki varlıktır, ekonomik faaliyet o kaynağı kullanan iştir. İkisi aynı şey değildir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir yerin doğal kaynakları bir harita ya da tablo ile verilir; orada hangi ekonomik faaliyetin gelişebileceği sorulur.

TuzakKaynak ile ekonomik faaliyeti aynı şey sanmak.

İpucuÖnce kaynağı bul, sonra "bu kaynakla kim, ne üretir?" diye sor.

?Soru çöz tablo · hata bul

Selin, ödevinde doğal kaynakları ve onlara dayanan faaliyetleri bir tabloya yazdı.

Selin'in tablosu
SatırKaynakFaaliyet
1verimli ovatarım
2maden yatağıbalıkçılık
3ormanmobilyacılık
4mağara ve plajturizm

Selin'in tablosunda hangi satırda hata yapılmıştır?

✓ B. Maden yatağına dayanan faaliyet madenciliktir; balıkçılık su kaynaklarına dayanır. A, C ve D'de kaynak ile faaliyet doğru eşleşmiştir.

▭Boşluk doldurma

Mobilya yapımının ham maddesi kaynaklarından gelir. Denizler ve göller faaliyetine imkân verir. Mermer ve bor ise ülkemizin kaynaklarındandır.

EKONOMİ · KAYNAĞI KORUMAK

Kaynağı tüketmeden kullanmak: ekonomik değerleri korumak

MEB 6. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDoğal kaynaklar nelerdir? Kaynakları verimli kullanmak doğayı ve insanı nasıl etkiler?5. sınıftan (Hayatımızdaki ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kaynak, ihtiyaçlarımızı karşılamak ve üretim yapmak için kullandığımız her şeydir. Toprak, su, orman ve madenler doğal kaynaklarımızdır. Onları israf etmeden kullanırsak hem doğa korunur hem insanlar kazanır.

Kaynaklarımız ve verimli kullanım

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ekonomik faaliyetler doğal kaynakları nasıl etkiler? Ekonomik değerlerimizi korumak için neler yapılabilir?

Kısa cevap: Ekonomik faaliyetler kaynakları kullanırken onlara zarar da verebilir: aşırı avlanma balıkları, bilinçsiz ağaç kesimi ormanları, aşırı gübre ve ilaç toprağı, plansız turizm kıyıları bozar. Av yasakları, ağaçlandırma, maden sahalarının yeniden düzenlenmesi ve ölçülü tarım ekonomik değerleri korur. Korunan kaynak, gelecekte de gelir sağlar.

Bir balıkçı her yıl daha fazla balık tutarsa birkaç yıl sonra ağlarına hiç balık takılmayabilir.

Faaliyet kaynağı nasıl etkiler?

5. sınıfta kaynakları verimli kullanmayı öğrenmiştin. Ekonomik faaliyetler kaynakları kullanır. Kaynak, yenilenmesine fırsat verilmeden tüketilirse azalır ya da bozulur. Bu durum hem doğaya hem de o işten geçinen insanlara zarar verir.

Faaliyet, etki ve önlem
FaaliyetOlası zararÖnlem
balıkçılıkaşırı avlanma, balık sayısının azalmasıav yasağı dönemleri, küçük balığı tutmamak
ormancılıkbilinçsiz kesim, orman alanının küçülmesikesilen yerine fidan dikmek
tarımaşırı gübre ve ilaç, toprağın yorulmasıölçülü gübre, ürün değiştirme
madencilikarazinin ve suyun bozulmasıbiten sahayı yeniden ağaçlandırmak
turizmkıyı kirliliği, plansız yapılaşmaçevreye duyarlı tesisler

Ekonomik değerleri korumak

Doğal kaynaklar ve onlara dayanan meslekler ülkemizin ekonomik değerleridir. Onları korumak devletin, üreticinin ve tüketicinin ortak görevidir. Av yasağı döneminde balık almamak, mobilyayı uzun süre kullanmak ve yerli ürünü tercih etmek, tüketicinin yapabileceklerindendir.

Akılda kalsın: Kaynağı yenilenme hızından fazla kullanırsan, hem doğayı hem işini kaybedersin.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir ekonomik faaliyetin yıllar içinde bir kaynağı nasıl etkilediği örnek olay ya da tabloyla verilir; sonucu ya da uygun önlem sorulur.

TuzakÖnlemin yalnız devletin işi olduğunu sanmak.

İpucuÖnlemin zararın nedenini hedef alıp almadığına bak.

?Soru çöz öncüllü · örnek olay

Bir kıyı kasabasında balıkçılar yıllarca küçük balıkları da avladı. Zamanla av miktarı azaldı, bazı balıkçılar işini bıraktı. Sonra kasabada av yasağı dönemine sıkı uyuldu ve ağların göz büyüklüğü artırıldı. Birkaç yıl içinde av miktarı yeniden arttı.

Bu örnek olaya göre,
I. Aşırı avlanma hem kaynağı hem de balıkçıların geçimini olumsuz etkilemiştir.
II. Kaynağı korumaya yönelik önlemler ekonomiye de yarar sağlamıştır.
III. Av yasağı balıkçılığı tamamen sona erdirmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Aşırı avlanma balıkları azaltmış, bazı balıkçılar işini bırakmıştır (I). Önlemlerden sonra av miktarı artmıştır (II). III'e ulaşılamaz: yasak belli dönemlerdedir ve sonunda av artmıştır. A önlemlerin yararını kaçırıyor; B ve C yasağı balıkçılığın sonu sanıyor.

?Soru çöz öneri kartları

Bir ovada çiftçiler yıllarca aynı tarlaya aynı ürünü ekti, gübre ve ilacı ölçüsüz kullandı. Toprak yoruldu, verim düştü. Köy toplantısında üç öneri yazıldı.

Toplantıdaki öneriler
KartÖneri
KVerim artsın diye her yıl daha çok gübre atalım.
LToprağımızı inceletip yalnız gerektiği kadar gübre kullanalım.
MTarlaya her yıl farklı bir ürün ekelim.

Hangi kartlardaki öneriler toprağı koruyarak kullanmaya yöneliktir?

✓ C. Ölçülü gübre (L) ve ürün değiştirme (M) toprağın dinlenmesini sağlar. K zararın nedenini büyütür: toprağı yoran ölçüsüz gübredir. A ve D K'yi önlem sanıyor; B ürün değiştirmeyi kaçırıyor.

↕Sıralama bir ormanın hikâyesi

  1. Kereste bulmakta zorlanan mobilya atölyeleri üretimi azaltır.
  2. Ormandaki ağaçlar yerine fidan dikilmeden kesilir.
  3. Yıllar sonra orman yenilenir, kereste yeniden çoğalır.
  4. Orman alanı küçülür, kereste azalır.
  5. Kesilen alanlara ağaçlandırma yapılır.
EKONOMİ · MESLEKLER

Meslekler: dünün daktilocusu, yarının yapay zekâ mühendisi

MEB 6. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'nin başlıca doğal kaynakları nelerdir? Hangi ekonomik faaliyetler bu kaynaklara dayanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğada hazır bulunan ve insanların ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığı varlıklara doğal kaynak denir. Türkiye'nin başlıca doğal kaynakları toprak, su, orman ve madenlerdir. Toprağa tarım, suya balıkçılık, ormana mobilyacılık, madenlere madencilik ve sanayi dayanır. Doğal ve tarihî güzellikler de turizmin kaynağıdır.

Türkiye'nin doğal kaynakları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Meslek nedir, ekonomik faaliyetlerle meslekler arasında nasıl bir ilişki vardır? Gelecekte hangi meslekler ortaya çıkabilir?

Kısa cevap: Meslek, belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayanan, insanların geçimini sağlayan iştir. Her meslek bir ekonomik faaliyete bağlıdır: çiftçi tarıma, orman mühendisi ormancılığa, rehber turizme. Teknoloji değiştikçe bazı meslekler kaybolur, bazıları değişir; yapay zekâ ve dijitalleşmeyle yeni meslekler doğar.

Deden gençliğinde mahallede mektup yazan arzuhalciyi hatırlar. Sen ise belki bir gün dron pilotu ya da veri analisti olacaksın.

Meslek ve ekonomik faaliyet

Belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayanan, geçim sağlamak için yapılan işe meslek denir. Her meslek bir ekonomik faaliyetin parçasıdır.

Faaliyet ve meslek
Ekonomik faaliyetBazı meslekler
tarım ve hayvancılıkçiftçi, ziraat mühendisi, veteriner
ormancılıkorman mühendisi, orman muhafaza memuru, marangoz
balıkçılıkbalıkçı, su ürünleri mühendisi
madencilik ve sanayimaden mühendisi, makine mühendisi, teknisyen
ticaret ve turizmpazarlamacı, tur rehberi, aşçı

Değişen ve yeni meslekler

Birlikte yaşamak sayfasında rollerin hayat boyu değiştiğini gördük; meslekler de zamanla değişir. Bilgisayar yaygınlaşınca daktilo yazıcılığı ve telgrafçılık gibi meslekler neredeyse kayboldu. Çiftçilik ise sürüyor ama artık traktör, sensör ve dron kullanılıyor.

Yapay zekâ ve dijitalleşmeyle yeni meslekler doğuyor: yapay zekâ mühendisi, veri analisti, dijital içerik üreticisi, siber güvenlik uzmanı. Geleceğin mesleklerine hazırlanmak için öğrenmeyi sürdürmek ve yeni becerilere açık olmak gerekir.

Akılda kalsın: Her meslek bir ekonomik faaliyete bağlıdır; teknoloji değiştikçe meslekler de değişir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir ailenin üç kuşağının meslekleri ya da bir kasabadaki işler tabloyla verilir; mesleklerin hangi faaliyete bağlı olduğu ya da zamanla nasıl değiştiği sorulur.

TuzakMesleklerin hiç değişmediğini sanmak.

İpucuMesleğin hangi kaynağı ya da hizmeti kullandığına bak.

?Soru çöz tablo · üç kuşak

Ömer, ailesindeki üç kuşağın mesleklerini sordu ve bir tabloya yazdı.

Ömer'in ailesi
KişiMeslekKullandığı araç
dedesiçiftçisaban, kağnı
babasıçiftçitraktör, biçerdöver
ablasıziraat mühendisitoprak sensörü, dron

Bu tabloya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Üç kuşak da tarımla ilgilidir ama araçlar sabandan drona değişmiş, yeni bir meslek (ziraat mühendisi) eklenmiştir. B yanlış: turizm yok. C yanlış: babası hâlâ çiftçidir. D yanlış: araçlar her kuşakta farklıdır.

⇄Bilgi eşleştirme meslek ve faaliyet

EKONOMİ · YATIRIM VE PAZARLAMA

Bir ürünün yolculuğu: fikirden rafa

MEB 6. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaMeslek nedir, ekonomik faaliyetlerle meslekler arasında nasıl bir ilişki vardır? Gelecekte hangi meslekler ortaya çıkabilir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Meslek, belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayanan, insanların geçimini sağlayan iştir. Her meslek bir ekonomik faaliyete bağlıdır: çiftçi tarıma, orman mühendisi ormancılığa, rehber turizme. Teknoloji değiştikçe bazı meslekler kaybolur, bazıları değişir; yapay zekâ ve dijitalleşmeyle yeni meslekler doğar.

Ekonomik faaliyetler ve meslekler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir ürün nasıl tasarlanır? AR-GE, yenileşme, yatırım, pazarlama ve GZFT ne demektir?

Kısa cevap: Bir ürün bir ihtiyaçtan doğar; fikir, çizim ve deneme aşamalarından geçer. AR-GE ürünü araştırıp geliştirmek, yenileşme (inovasyon) ise onu yeni ya da daha iyi hâle getirmektir. Yatırım sermaye ister ve risk taşır; riskler GZFT ile değerlendirilir. Pazarlama ürünü tüketiciye ulaştırır ve dürüst olmalıdır.

Telefonunun ilk modeliyle son modelini yan yana koy: aradaki her farkın arkasında yıllarca süren bir araştırma vardır.

Tasarım, AR-GE ve yenileşme

Her ürün bir ihtiyaçla başlar. Fikir kâğıda çizilir, küçük bir deneme ürünü yapılır, denenir ve düzeltilir. Bu araştırma ve geliştirme çalışmalarına kısaca AR-GE denir. Ürünü yeni, daha kullanışlı ya da daha ucuz hâle getirmeye yenileşme (inovasyon) denir.

Yatırım ve kaynaklar

5. sınıfta bütçe yapmayı ve tasarrufu öğrenmiştin. Parayı gelir getirecek bir işe ya da mala yatırmaya yatırım denir. Yatırım için para (sermaye), malzeme, araç gereç ve iş gücü gerekir. Her yatırımın bir riski vardır; ürün beğenilmeyebilir, maliyet artabilir.

GZFT

Riskleri önceden görmek için GZFT kullanılır: güçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar ve tehditler. Güçlü ve zayıf yönler ürünün kendisiyle, fırsatlar ve tehditler ise çevresiyle ilgilidir.

Üst sıra ürünün kendisini, alt sıra çevresini değerlendirir.Görsel: Sınav Defteri

Pazarlama

Ürünün fiyatını belirlemek, tanıtmak, mağazalara ulaştırmak ve satmak pazarlamadır; yalnız reklam değildir. Pazarlama dürüst olmalıdır: ürün olduğundan farklı gösterilmez, tüketici yanıltılmaz.

Akılda kalsın: İhtiyaç → fikir → deneme → yatırım → pazarlama. GZFT'de G ve Z içeriden, F ve T dışarıdan gelir.
Burslulukta

Nasıl sorulurÖğrencilerin tasarladığı bir ürün ve GZFT notları verilir; bir notun hangi başlığa girdiği ya da hangi pazarlama davranışının dürüst olduğu sorulur.

TuzakFırsatı güçlü yönle karıştırmak.

İpucuNot ürünün kendisini mi anlatıyor, çevresini mi?

?Soru çöz öncüllü · GZFT

Kaan'ın grubu, yağmur suyunu biriktirip bitkiyi kendiliğinden sulayan bir saksı tasarladı. Grup şu notları aldı:
• Saksı geri dönüştürülmüş plastikten yapılıyor.
• Üretim maliyeti şimdilik yüksek.
• Kuraklık nedeniyle insanlar su tasarrufuna önem veriyor.
• Benzer ürünleri satan büyük firmalar var.

Bu notlara göre,
I. "Geri dönüştürülmüş plastik" güçlü yöne örnektir.
II. "Su tasarrufuna önem verilmesi" bir fırsattır.
III. "Benzer ürünleri satan firmalar" ürünün zayıf yönüdür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Çevre dostu malzeme ürünün kendi artısıdır, güçlü yöndür (I). İnsanların su tasarrufuna önem vermesi çevreden gelen bir fırsattır (II). III yanlış: rakip firmalar ürünün dışından gelir, tehdittir; zayıf yön yüksek maliyettir. A fırsatı kaçırıyor; B ve D tehdidi zayıf yön sanıyor.

?Soru çöz şema · kavram

Arda'nın tasarladığı okul çantasının geçirdiği değişiklikler şemada gösterilmiştir.

Çantada yapılan değişiklikler en çok hangi kavramla açıklanır?

✓ A. Ürün her sürümde daha kullanışlı hâle getirilmiştir; bu yenileşmedir. B ürünü tanıtıp satmaktır, şemada satış yok. C işi kurmak için gereken paradır. D çevreden gelen olumsuz durumdur.

⇄Bilgi eşleştirme GZFT'de yeri

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki Millî kalkınma sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Türkiye'nin doğal kaynakları

    1. Türkiye'nin başlıca doğal kaynakları nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Hangi ekonomik faaliyetler bu kaynaklara dayanır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Doğada hazır bulunan ve insanların ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığı varlıklara doğal kaynak denir. Türkiye'nin başlıca doğal kaynakları toprak, su, orman ve madenlerdir. Toprağa tarım, suya balıkçılık, ormana mobilyacılık, madenlere madencilik ve sanayi dayanır. Doğal ve tarihî güzellikler de turizmin kaynağıdır.

    Konuya dön: Türkiye'nin doğal kaynakları

  2. Ekonomik faaliyetlerin kaynaklara etkisi

    1. Ekonomik faaliyetler doğal kaynakları nasıl etkiler?

      Yapabiliyor musun?
    2. Ekonomik değerlerimizi korumak için neler yapılabilir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Ekonomik faaliyetler kaynakları kullanırken onlara zarar da verebilir: aşırı avlanma balıkları, bilinçsiz ağaç kesimi ormanları, aşırı gübre ve ilaç toprağı, plansız turizm kıyıları bozar. Av yasakları, ağaçlandırma, maden sahalarının yeniden düzenlenmesi ve ölçülü tarım ekonomik değerleri korur. Korunan kaynak, gelecekte de gelir sağlar.

    Konuya dön: Ekonomik faaliyetlerin kaynaklara etkisi

  3. Ekonomik faaliyetler ve meslekler

    1. Meslek nedir, ekonomik faaliyetlerle meslekler arasında nasıl bir ilişki vardır?

      Yapabiliyor musun?
    2. Gelecekte hangi meslekler ortaya çıkabilir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Meslek, belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayanan, insanların geçimini sağlayan iştir. Her meslek bir ekonomik faaliyete bağlıdır: çiftçi tarıma, orman mühendisi ormancılığa, rehber turizme. Teknoloji değiştikçe bazı meslekler kaybolur, bazıları değişir; yapay zekâ ve dijitalleşmeyle yeni meslekler doğar.

    Konuya dön: Ekonomik faaliyetler ve meslekler

  4. Ürün tasarımı, yatırım ve pazarlama

    1. Bir ürün nasıl tasarlanır?

      Yapabiliyor musun?
    2. AR-GE, yenileşme, yatırım, pazarlama ve GZFT ne demektir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Bir ürün bir ihtiyaçtan doğar; fikir, çizim ve deneme aşamalarından geçer. AR-GE ürünü araştırıp geliştirmek, yenileşme (inovasyon) ise onu yeni ya da daha iyi hâle getirmektir. Yatırım sermaye ister ve risk taşır; riskler GZFT ile değerlendirilir. Pazarlama ürünü tüketiciye ulaştırır ve dürüst olmalıdır.

    Konuya dön: Ürün tasarımı, yatırım ve pazarlama

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Selin, ilk Türk devletlerindeki iki uygulamayı bugünle karşılaştırdı.

Selin'in tablosu
İlk Türk devletlerindeBugün
Önemli kararlar kurultayda konuşulurdu.?
Kağan da töreye uymak zorundaydı.?

Soru işaretlerinin yerine sırasıyla hangisi yazılmalıdır?

✓ A. Kurultay bugünkü meclise, kağanın töreye uyması yasaların yöneticileri de bağlamasına benzer. B, C ve D'nin kurultay ve töreyle ilgisi yoktur.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · İlk Türk devletlerinin medeniyetimize katkıları

?Soru 2

Bir kitapta Haçlı ordusuna katılan üç kişinin sözleri şöyle canlandırılmış.

Bu sözlere göre,
I. Haçlı Saldırılarına katılanların ekonomik beklentileri vardır.
II. Haçlı Saldırılarının tek nedeni dinîdir.
III. Katılanların amaçları birbirinden farklı olabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Toprak, ticaret ve yiyecek beklentisi ekonomiktir (I). Üç kişinin amacı farklıdır (III). II'ye ulaşılamaz: sözlerde dinî bir neden geçmiyor, nedenler çeşitlidir. A amaç farkını kaçırıyor; B ve D "tek neden din" yanılgısına düşüyor.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Haçlı Saldırıları ve Miryokefalon

?Soru 3

Sınıf panosuna "Hakkımı kullanırken" başlığıyla dört davranış yazıldı.

Aşağıdaki davranışlardan hangisi hakkını kullanırken başkasının hakkına saygı gösterme örneği değildir?

✓ D. Gece yüksek sesle müzik, komşuların dinlenme hakkını çiğner. A başkalarının sessiz çalışma hakkına, B konuşma hakkına, C özel hayata saygıdır.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı

?Soru 4

Ozan, gazetede okuduğu üç durumu ilgili hak ya da ödevle eşleştirdi.

Ozan'ın çizelgesi
DurumOzan'ın eşleştirmesi
IPostacı, mektubu açmadan yalnız alıcısına teslim etti.özel hayata saygı hakkı
IIBir aile, pikniğin sonunda bütün çöplerini topladı.çevreyi koruma ödevi
IIITekerlekli sandalye kullanan Elif'in okula kaydı yapıldı.eğitim hakkı

Ozan'ın eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. Mektubun açılmaması özel hayata saygıdır (I). Çöpleri toplamak çevreyi koruma ödevidir (II). Her çocuğun okula kaydının yapılması eğitim hakkıdır (III). A, B ve C doğru eşleştirmelerden en az birini yanlış sanıyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı

?Soru 5

Şemada Türkistan'daki eski bir Türk boyunun bir yılı gösterilmiştir.

Bu şemaya göre,
I. Türkler mevsime göre yer değiştiren bir hayat sürmüştür.
II. Eşyaların taşınabilir olması yaşam biçimiyle ilgilidir.
III. Türkler yalnız tarımla geçinmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Yazın yayla, kışın vadi konargöçer hayattır (I). Keçe ve deri eşyalar göç ederken kolay taşınır (II). III'e ulaşılamaz: şemada tarım yok, otlaklar hayvancılığı gösterir. A eşyaların anlamını kaçırıyor; B ve D tarımı uyduruyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · Türkistan ve konargöçer hayat

?Soru 6

Ece, üç kartın arkasına devlet adlarını yazmadan sınıfa okudu.

Ece'nin kartları
Kart 1: Hükümdarı, boyları birleştirdi ve orduyu onar, yüzer, biner kişilik birliklere ayırdı.
Kart 2: Kağanı ve veziri adına dikilen taşlarda millete öğütler verildi.
Kart 3: Halk çadırı bırakıp şehirlerde yaşamaya, tarla ekmeye başladı.

Kartlarda anlatılan devletler sırasıyla hangisidir?

✓ B. Onlu sistemi Mete Han kurdu: Asya Hun (1). Kağan ve vezir adına dikilen taşlar Orhun Kitabeleri'dir: Göktürk (2). Şehirli ve tarımcı hayat Uygurların özelliğidir (3). A ilk iki kartı, C ilk ve son kartı karıştırıyor; D Orhun Kitabeleri'ni Uygurlara veriyor.Kaynak: İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti · Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar

?Soru 7

Bir öğretmen tahtaya iki kutu çizdi.

Tahtadaki kutular
İslamiyet'ten önceİslamiyet'ten sonra
Göktürk alfabesiyle taşlara yazılar kazındı. Toplum töreye göre düzenlendi. Destanlar dilden dile anlatıldı.Kitaplar Arap alfabesiyle yazıldı. Şehirlerde medreseler açıldı. Destanlar anlatılmaya devam etti.

Bu kutulara göre,
I. Kullanılan alfabe değişmiştir.
II. Destan geleneği korunmuştur.
III. Türkler İslamiyet'ten sonra hiç yazı kullanmamıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Göktürk alfabesinin yerini Arap alfabesi almıştır (I). Destanlar iki kutuda da var (II). III'e ulaşılamaz: kitaplar yazılmıştır. A korunan geleneği kaçırıyor; C ve D yazının bırakıldığını sanıyor.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · İslamiyet'i kabul eden Türklerde değişim

?Soru 8

Planda Anadolu'daki bir Selçuklu yapısının bölümleri gösterilmiştir.

Bu yapının yapılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ticaret yolunun üstünde odaları, ahırı ve mutfağı olan yapı kervansaraydır; tüccarlar ve hayvanları burada konaklar. A darüşşifanın, C medresenin işidir. D yanlış: kalın duvar ve tek kapı korunmak içindir ama yapı tüccarlara hizmet eder, kale değildir.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Anadolu'da imar ve iskân

?Soru 9

Bir ilçede derenin kenarındaki ağaçların kesileceği duyuldu. Bir çevre derneği imza kampanyası başlattı. Yerel televizyon konuyu haber yaptı. Halkın çoğu ağaçların korunmasını istedi. Sonunda belediye meclisi ağaçların kesilmemesine karar verdi.

Bu örnek olaya göre,
I. Kararı doğrudan belediye meclisi almıştır.
II. Dernek, televizyon ve halkın ortak düşüncesi kararı dolaylı olarak etkilemiştir.
III. Kararı resmî olarak yerel televizyon vermiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Kararı seçilmiş yöneticilerden oluşan belediye meclisi almıştır (I). STK, medya ve kamuoyu meclisi etkilemiştir; etkileri dolaylıdır (II). III yanlış: medya haber yapar, karar vermez. A dolaylı etkiyi kaçırıyor; B ve D medyayı karar verici sanıyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Siyasi parti, STK, medya ve kamuoyu

?Soru 10

Yusuf'un ailesi hafta sonu planını konuşuyor.
Baba: "Pikniğe mi gidelim, müzeye mi? Herkes fikrini söylesin."
Yusuf: "Ben müzeyi istiyorum, ödevim için gerekli."
Ablası: "Ben de pikniği istiyorum ama Yusuf'un ödevi önemli."
Anne: "O hâlde sabah müzeye, öğleden sonra parka gidelim."

Bu ailenin karar alma biçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Baba herkese söz vermiş, anne iki isteği birleştiren bir öneri getirmiştir; karar ortaktır. B yanlış: baba yalnız görüş sormuştur. C yanlış: Yusuf'un ödevi kararı etkilemiştir. D yanlış: oylama yapılmamış, uzlaşma sağlanmıştır.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Kararlara katılım ve seçimler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →