Yaşayan demokrasimiz: demokrasi, cumhuriyet, etkin vatandaş ve haklarımız
Sınıf başkanı seçimi de bir demokrasi dersidir. Cumhuriyetin ne demek olduğunu, etkin vatandaşı, haklarını ve bir sorunla karşılaşınca nereye başvuracağını öğren.
5 durak5. sınıf · 4. öğrenme alanı
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
5 konu · okuma ≈ 16 dk · 12 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
MEB 5. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
✎Konu anlatımı
Demokrasi nedir? Demokrasinin temel nitelikleri nelerdir?
Kısa cevap: Demokrasi, yönetme gücünün halkta olduğu yönetim anlayışıdır. Özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk ve hukukun üstünlüğü onun temel nitelikleridir. Demokrasi evde ve okulda da yaşanır.
Sınıfınız gezi yerini oylamayla seçtiyse küçük bir demokrasi uygulaması yaşadınız. Herkesin oyu sayıldı, çoğunluğun kararı uygulandı.
Demokrasi nedir?
Demokrasi sözcüğü Eski Yunancada "halk" ve "güç" anlamına gelen iki sözcükten türemiştir. Yönetme gücünün halkta olduğu yönetim anlayışına demokrasi denir.
4. sınıfta okulda birlikte karar almayı ve kararlara katılmayı düşünmüştün. Demokrasi aynı zamanda bir yaşama biçimidir. Ailede kararı birlikte almak, arkadaşının fikrini dinlemek de demokratik davranışlardır.
Yedi temel nitelik
Demokrasinin nitelikleri ve günlük hayattan örnekler
Nitelik
Örnek
özgürlük
sınıf toplantısında fikrini çekinmeden söylemek
eşitlik
her öğrencinin yalnız bir oyu olması
seçme ve seçilme hakkı
oy vermek, sınıf başkanlığına aday olmak
millî egemenlik
yöneticileri halkın seçmesi
katılım
belediyeye dilekçe vermek
çoğulculuk
seçimde birden çok adayın yarışması
hukukun üstünlüğü
kuralların sınıf başkanı için de geçerli olması
İki önemli nitelik
Yönetme gücünün millete ait olmasına millî egemenlik denir. Halk bu gücü seçimde oy vererek kullanır. Muhtarlar ve belediye başkanları da halkın oyuyla belirlenir.
Farklı fikirlerin bir arada var olabilmesine çoğulculuk denir. Seçim sonucu ne olursa olsun, kaybeden adayın fikirlerine de saygı gösterilir.
Akılda kalsın:Demokrasi = halkın gücü + farklı fikirlere saygı. Seçim bitince demokrasi bitmez; kurallar herkesi bağlar.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir öğrencinin günlük hayattan demokrasi örnekleri ya da kısa bir bilgi metni verilir; hangi niteliğe örnek olduğu sorulur.
TuzakKatılımı yalnız oy vermek sanmak; dilekçe vermek de katılımdır.
İpucuÖrnekte kimin, neyi, nasıl yaptığına bak.
⇄Bilgi eşleştirme hangi nitelik?
?Soru çöz sınıf seçimi
Ela'nın sınıfında başkanlık seçimi yapıldı. İsteyen her öğrenci aday olabildi ve üç kişi aday oldu. Herkes oyunu gizlice bir kâğıda yazdı. Seçimi Mert kazandı. Mert, ikinci olan Zeynep'in "bitki köşesi" fikrini de sınıf planına ekledi.
Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
✓ C. Metinde böyle bir bilgi yok; hukukun üstünlüğüne göre kurallar başkanı da bağlar. A: isteyen aday olabildi. B: üç aday yarıştı, bu çoğulculuktur. D: Zeynep'in fikri plana eklendi.
?Soru çöz seçim grafiği
Okul meclisi başkanlığı seçiminde 30 öğrenci oy kullandı; her öğrencinin bir oyu vardı. Grafik adayların aldığı oyları gösteriyor.
Sütunların üstündeki sayılar adayın aldığı oy sayısıdır.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Seçimde birden çok aday yarışmıştır. II. Seçimi kazanan aday bütün oyları almıştır. III. Seçimde her öğrencinin oyu eşit değerdedir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ B. Üç aday yarıştı; bu çoğulculuktur (I). Herkesin tek oyu vardı; bu eşitliktir (III). II yanlış: Ece 30 oyun 14'ünü aldı, 16 öğrenci başka adaylara oy verdi. A eşitliği kaçırıyor; C ve D grafiği yanlış okuyor.
KAVRAM · CUMHURİYET
Cumhuriyet: yöneticisini halkın seçtiği yönetim
MEB 5. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 2 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDemokrasi nedir? Demokrasinin temel nitelikleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Demokrasi, yönetme gücünün halkta olduğu yönetim anlayışıdır. Özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk ve hukukun üstünlüğü onun temel nitelikleridir. Demokrasi evde ve okulda da yaşanır.
Cumhuriyet nedir? Cumhuriyet ile demokrasi arasında nasıl bir ilişki vardır?
Kısa cevap: Cumhuriyet, halkın yöneticilerini belli süreler için seçtiği yönetim biçimidir. Ülkemizde 29 Ekim 1923'te ilan edildi. Demokrasiyle aynı şey değildir, onu tamamlar.
Her 29 Ekim'de okulunda bayraklar asılır. Kutladığın şey, ülkeyi kimin yöneteceğine milletin karar vermesidir.
Cumhuriyet nedir?
4. sınıfta Cumhuriyetin hayatımıza getirdiği değişimleri konuşmuştun. "Cumhur" sözcüğü halk demektir. Halkın yöneticilerini belli süreler için seçtiği ve ülkeyi onlar aracılığıyla yönettiği düzene cumhuriyet denir.
Cumhuriyetimiz 29 Ekim 1923'te ilan edildi. Mustafa Kemal Atatürk ilk cumhurbaşkanımız oldu.
Monarşide ise yönetim, babadan oğula geçen bir hükümdarın elindedir.
Demokrasiyle ilişkisi
Cumhuriyet bir yönetim biçimidir. Demokrasi ise halkın yönetimde söz sahibi olmasıdır. Cumhuriyet, demokrasinin en iyi yaşandığı düzendir. Atatürk'ün "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." sözü bu bağı anlatır.
Akılda kalsın:Cumhuriyet = seçimle gelen, süresi sınırlı yönetim. Demokrasi onun ruhudur.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir ülke tanıtım kartı ya da kısa bir metin verilir; yönetim biçiminin özelliği sorulur.
TuzakDemokrasi ile cumhuriyeti aynı saymak.
İpucuYöneticinin nasıl geldiğine, ne kadar kaldığına bak.
▭Boşluk doldurma
"Cumhur" sözcüğü demektir. Cumhuriyette devlet başkanı iş başına gelir. Yönetimin babadan oğula geçtiği düzene denir.
?Soru çöz ülke kartları
İki hayalî ülkenin tanıtım kartı:
Ülke tanıtım kartları
Ülke
Devlet başkanı
Görev süresi
Mavi Ada
halkın oyuyla seçilir
5 yıl, sonra yeniden seçim
Yeşil Vadi
babadan oğula geçer
ömür boyu
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ A. Mavi Ada'da başkan seçimle gelir ve süresi sınırlıdır; bu cumhuriyettir. B, C ve D yanlış: Yeşil Vadi'de yönetim babadan oğula, ömür boyu sürer; bu monarşidir.
VATANDAŞLIK · ETKİN VATANDAŞ
Etkin vatandaş: sorunu görüp çözüme katılan kişi
MEB 5. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaCumhuriyet nedir? Cumhuriyet ile demokrasi arasında nasıl bir ilişki vardır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Cumhuriyet, halkın yöneticilerini belli süreler için seçtiği yönetim biçimidir. Ülkemizde 29 Ekim 1923'te ilan edildi. Demokrasiyle aynı şey değildir, onu tamamlar.
Etkin vatandaş kimdir? Etkin vatandaşın özellikleri nelerdir?
Kısa cevap: Etkin vatandaş haklarını bilir, görevlerini yapar, çevresindeki sorunlara duyarlıdır ve çözüme katkı verir. Vergisini öder, oyunu kullanır, kurallara uyar. Etkin vatandaşlar arttıkça toplumun düzeni güçlenir.
Okul yolundaki sokak lambası haftalardır yanmıyor. Herkes yakınıyor ama yalnızca biri belediyeyi arıyor. Etkin vatandaş, işte o kişidir.
Vatandaş ve etkin vatandaş
Bir devlete vatandaşlık bağıyla bağlı olan kişiye vatandaş denir. Vatandaşın hakları ve sorumlulukları yasalarla belirlenmiştir. Birlikte yaşamak sayfasında her rolün sorumluluk getirdiğini gördük; vatandaşlık da böyle bir roldür.
Haklarını bilen, sorumluluklarını yerine getiren ve toplumun sorunlarına çözüm arayan kişiye etkin vatandaş denir. Etkin vatandaş yalnız yakınmaz, harekete geçer.
Etkin vatandaşın özellikleri
Kurallara ve yasalara uyar.
Vergisini öder, seçimde oyunu kullanır.
Fikrini saygılı biçimde, özgürce söyler.
Gördüğü sorunu ilgili kuruma bildirir.
Farklılıklara saygı duyar.
Aynı durumda iki farklı davranış
Etkin olan
Etkin olmayan
Parktaki kırık salıncağı belediyeye bildirir.
"Bana ne" deyip geçer.
Seçim günü oyunu kullanır.
Oy vermeye üşenir.
Boşa akan suyu görünce haber verir.
Suyun akmasını umursamaz.
Neden önemli?
Ödenen vergiler okul, hastane ve yol yapımında kullanılır. Herkes kurala uyarsa düzen korunur, sorunlar da daha çabuk çözülür.
Akılda kalsın:Etkin vatandaş bilir, uyar, katılır, bildirir. Oy vermek önemlidir ama etkin vatandaşlığın tek göstergesi değildir.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir kişinin davranışı ya da sözü anlatılır; etkin vatandaşın hangi özelliğini gösterdiği sorulur.
TuzakMetinde geçmeyen bir özelliği, doğru olduğu için seçmek.
İpucuKişinin ne yaptığını tek cümleyle söyle, sonra şıklarla karşılaştır.
⇄Bilgi eşleştirme davranış ve özellik
?Soru çöz öncüllü
Ali Bey'in mahallesinde okul önündeki yaya geçidinin çizgileri silinmişti. Ali Bey durumu muhtara anlattı, belediyeye de yazılı başvuru yaptı. Birkaç hafta sonra çizgiler yenilendi.
Buna göre, I. Ali Bey çevresindeki bir soruna duyarlı davranmıştır. II. Ali Bey sorunu ilgili kurumlara bildirmiştir. III. Ali Bey'in davranışı çocukların güvenliğine katkı sağlamıştır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Ali Bey sorunu fark etti (I), muhtara ve belediyeye bildirdi (II); çizgiler yenilenince okul yolu güvenli oldu (III). A, B ve C etkin vatandaşın topluma katkısını eksik görüyor.
?Soru çöz gözlem defteri
Deniz, bir hafta boyunca mahallesinde gördüklerini defterine yazdı.
Deniz'in gözlem defteri
1
Ece, parktaki kırık salıncağın fotoğrafını çekip belediyeye bildirdi.
2
Ayla Hanım, apartman toplantısında düşüncesini saygıyla söyledi.
3
Bora, araç gelmiyor diye kırmızı ışıkta karşıya geçti.
4
Can, sınıf başkanlığı seçiminde "Nasılsa biri kazanır." deyip oy vermedi.
Defterdeki kişilerden hangileri etkin vatandaş davranışı göstermiştir?
✓ A. Ece sorunu ilgili kuruma bildirdi (1), Ayla Hanım fikrini saygıyla söyledi (2). Bora kurala uymadı (3), Can oy kullanma görevini yapmadı (4). B "araç yoktu" bahanesini, C ve D katılmamayı önemsiz sanıyor.
VATANDAŞLIK · HAKLAR
Temel haklar: herkesin doğuştan sahip olduğu haklar
MEB 5. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaRollerimiz bize hangi hakları ve sorumlulukları getirir?Bağlantılı konudan (Birlikte yaşamak). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Her rol kişiye hem hak hem sorumluluk getirir. Hak, kişinin sahip olduğu ve istemeye yetkili olduğu şeydir. Sorumluluk ise yerine getirmesi gereken görevdir. Haklarımızı kullanırken sorumluluklarımızı da yerine getiririz.
Temel insan hakları nelerdir? Haklarımızın bir sınırı var mıdır?
Kısa cevap: Temel insan hakları, her insanın doğuştan sahip olduğu, vazgeçilemeyen ve devredilemeyen haklardır. Devlet bu hakları anayasa ve yasalarla korur. Hakkımızı kullanırken başkalarının hakkını da gözetiriz.
Okula gitmek, hastalanınca doktora görünmek, fikrini söylemek: bunları çoğu zaman düşünmeden yaparsın. Her biri senin temel hakkındır.
Birlikte yaşamak sayfasında her rolün hak ve sorumluluk getirdiğini gördük. Bazı haklar ise rolden bağımsızdır; insan olduğumuz için vardır.
Temel insan hakları
Her insanın doğuştan sahip olduğu haklara temel insan hakları denir. Bu haklardan vazgeçemeyiz, onları başkasına devredemeyiz. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası bu hakları güvence altına alır.
yaşama hakkı, sağlık hakkı
eğitim hakkı
düşünce ve kanaat özgürlüğü
haberleşme özgürlüğü
yerleşme ve seyahat özgürlüğü
Hakkın sınırı: başkasının hakkı
Haklar sınırsız değildir. Gece yüksek sesle müzik dinlersen komşunun dinlenme hakkını engellersin. Özgürlüğünü kullanırken başkasına zarar vermemek senin sorumluluğundur.
Salgın ve afet gibi durumlarda bazı haklar geçici olarak kısıtlanabilir. Karantinada seyahat özgürlüğü sınırlanır; amaç herkesin yaşama ve sağlık hakkını korumaktır.
Çocuk hakları
Çocukları korumak için Birleşmiş Milletler'in Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi vardır; Türkiye de onu kabul etmiştir. Her çocuğun eğitim, oyun, dinlenme ve korunma hakkı vardır. Hiçbir çocuk, sağlığına ve eğitimine zarar veren bir işte çalıştırılamaz.
Bu haberlerle ilgili, I. 1. haberde seyahat özgürlüğü, insanların güvenliği için geçici olarak kısıtlanmıştır. II. 2. haberde eğitim hakkının sürmesi için çözüm üretilmiştir. III. 3. haberde yaşlıların sağlık hakkı engellenmiştir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Köprü onarılana kadar giriş yasağı can güvenliği içindir (I); uzaktan ders eğitim hakkını sürdürür (II). III yanlış: ilaçların eve götürülmesi sağlık hakkını korur. C ve D bu yardımı kısıtlama sanıyor; A ikinci haberi atlıyor.
▭Boşluk doldurma
Her insanın doğuştan sahip olduğu haklara insan hakları denir. Bu haklardan ve onları başkasına devredemeyiz. Gece yüksek sesle müzik dinlemek, komşunun hakkını engeller.
dinlenmesınırsıztemelvazgeçemeyiz
KURUMLAR · BAŞVURU
Kurumlar ve dilekçe: sorunu doğru adrese iletmek
MEB 5. sınıf · Yaşayan Demokrasimiz · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaYardımlaşma ve dayanışma nedir? Sosyal sorumluluk projesinde görevler nasıl paylaşılır?Bağlantılı konudan (Birlikte yaşamak). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dayanışma, insanların zor zamanda birbirine destek olmasıdır. Yardım yalnız para değildir; emek, zaman ve bilgi de paylaşılır. Devlet kurumları ve sivil toplum kuruluşları bu işleri yürütür. Okuldaki projede de görevler paylaşılır.
Bir sorunla karşılaşınca hangi kuruma başvurulur? Dilekçe nasıl yazılır?
Kısa cevap: Mahallede muhtarlığa, şehirde belediyeye, ilçede kaymakamlığa, ilde valiliğe başvurulur. Bozuk ürün için tüketici hakem heyeti, kamu kurumlarıyla ilgili şikâyet için Kamu Denetçiliği Kurumu vardır. Yazılı başvuruya dilekçe denir.
Okulunun önündeki kaldırım kırık. Kime söylersen en çabuk çözülür?
Yerel kurumlar
Kim, hangi işle ilgilenir?
Kurum
Başında
Örnek işler
muhtarlık
halkın seçtiği muhtar
mahallenin ihtiyacını iletir, belge hazırlar
belediye
halkın seçtiği belediye başkanı
su, yol, park, çöp toplama, itfaiye
kaymakamlık
Cumhurbaşkanının atadığı kaymakam
ilçedeki devlet kurumlarını denetler
valilik
Cumhurbaşkanının atadığı vali
ilin yönetiminden sorumludur
Özel durumlar
Aldığın ürün bozuk çıktı ve satıcı sorunu çözmediyse tüketici hakem heyetine başvurulur. Bir kamu kurumundan şikâyetin varsa Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurabilirsin.
İsteğini ya da şikâyetini bir kuruma yazılı bildirdiğin belgeye dilekçe denir. E-dilekçe de gönderilebilir.
Bilgiyi doğrula
Bir kurumun görevini resmî sitesinden öğren; sosyal medya paylaşımını doğrulamadan kullanma.
Soru nasıl okunur?
Evinizin önündeki yolda büyük bir çukur açıldı. Bu sorun için hangi kuruma başvurulur?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: sorunun çözümü için başvurulacak kurum soruluyor.
Anahtar: "yol": su, yol, park gibi şehir hizmetleri belediyenin işidir.
Eleme: tüketici hakem heyeti satın alınan ürüne bakar; muhtar sorunu iletir ama yolu kendisi onarmaz.
Cevap: belediye
Akılda kalsın:Mahalle → muhtar, şehir → belediye, ilçe → kaymakam, il → vali.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir sorun ve başvurulan kurum verilir; hangisinin söylenemeyeceği sorulur.
TuzakSorunu yanlış kurumla eşleştirmek.
İpucuSorunun konusuna bak: mahalle mi, şehir mi, satın alınan ürün mü?
↕Sıralama dilekçenin bölümleri
İsteğini yaz: "Gereğini arz ederim."
En üste kurumun adını yaz: "… BELEDİYE BAŞKANLIĞINA"
Tarihi, adını soyadını, imzanı ve adresini ekle.
Sorunu kısa ve açık biçimde anlat.
?Soru çöz bilgi kartı
Kaan, "Mahallemizin sorunları" adlı bir bilgi kartı hazırladı.
Mahallemizin sorunları
Sorun
Başvurulan yer
Parktaki çöp kutuları günlerdir boşaltılmıyor.
belediye
Yeni taşınan bir aile, mahalleyle ilgili belge istiyor.
muhtarlık
Satın alınan saat bozuk çıktı, mağaza değiştirmiyor.
tüketici hakem heyeti
Sokak hayvanları için kış barınağı yok.
belediye ve bir hayvan dostu derneği
Kaan kartı sınıfta anlatırken hangisini söylerse yanlış bilgi vermiş olur?
✓ C. Tüketici hakem heyeti satın alınan ürün ve hizmete bakar; kamu kurumlarıyla ilgili şikâyetler Kamu Denetçiliği Kurumuna gider. A, B ve D karttaki eşleşmelerle uyumludur.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Demokrasinin nitelikleri
Demokrasi nedir?
Yapabiliyor musun?
Demokrasinin temel nitelikleri nelerdir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Demokrasi, yönetme gücünün halkta olduğu yönetim anlayışıdır. Özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk ve hukukun üstünlüğü onun temel nitelikleridir. Demokrasi evde ve okulda da yaşanır.
Cumhuriyet ile demokrasi arasında nasıl bir ilişki vardır?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Cumhuriyet, halkın yöneticilerini belli süreler için seçtiği yönetim biçimidir. Ülkemizde 29 Ekim 1923'te ilan edildi. Demokrasiyle aynı şey değildir, onu tamamlar.
Etkin vatandaş haklarını bilir, görevlerini yapar, çevresindeki sorunlara duyarlıdır ve çözüme katkı verir. Vergisini öder, oyunu kullanır, kurallara uyar. Etkin vatandaşlar arttıkça toplumun düzeni güçlenir.
Temel insan hakları, her insanın doğuştan sahip olduğu, vazgeçilemeyen ve devredilemeyen haklardır. Devlet bu hakları anayasa ve yasalarla korur. Hakkımızı kullanırken başkalarının hakkını da gözetiriz.
Mahallede muhtarlığa, şehirde belediyeye, ilçede kaymakamlığa, ilde valiliğe başvurulur. Bozuk ürün için tüketici hakem heyeti, kamu kurumlarıyla ilgili şikâyet için Kamu Denetçiliği Kurumu vardır. Yazılı başvuruya dilekçe denir.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Okul panosuna "Yardımlaşma haberleri" başlıklı üç kart asıldı.
Yardımlaşma haberleri
K
Depremden sonra AFAD ekipleri çadır kent kurdu.
L
Gönüllülerin kurduğu bir dernek, ihtiyacı olan öğrencilere kışlık mont topladı.
M
Karlı bir sabah komşular, yaşlı Hatice Teyze'nin kapısının önündeki karı kürüdü.
Kartlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. Komşular para vermedi, emek ve zaman harcadı. A yanlış: AFAD devletin kurumudur. B yanlış: gönüllülerin kurduğu dernek bir STK'dir, devlete bağlı değildir. D, L'deki derneği ve M'deki komşuları gözden kaçırıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Yardımlaşma ve sosyal sorumluluk
?Soru 2
Bir arkeoloğun kazı defterinden: "Evler kerpiçten yapılmış. Bir odada yanmış buğday ve arpa taneleri bulduk. Avlu gibi bir yerde koyun ve keçi kemikleri var. Yakındaki ovada eski bir dere yatağı görülüyor."
Bu notlara göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
✓ A. Notlarda "ilk" ya da "şehir" diye bir bilgi yok; kaynakta olmayan genellemedir. B buğday ve arpa tanelerinden, C dere yatağından, D kerpiç evlerden çıkarılabilir.Kaynak: Ortak mirasımız · Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar
?Soru 3
Bir haber bülteninden üç kısa haber:
Haber bülteni
K
Kış boyunca yağan kar eriyince barajlardaki su arttı.
L
Şiddetli yağmurla dere taştı; dere yatağına yapılmış evleri su bastı, birçok aile evsiz kaldı.
M
Güçlü rüzgâr, tepedeki rüzgâr santralinin pervanelerini hızla döndürdü.
Bu haberlerden hangilerinde bir doğa olayı afete dönüşmüştür?
✓ B. Yalnız L'de olay insanlara zarar verip hayatı aksatmıştır; dere yatağına ev yapmak da zararı büyütmüştür. K'de kar barajları doldurmuş, M'de rüzgâr elektrik üretimine yaramıştır; ikisi de doğa olayıdır. A ve C yararlı olayları afet sanıyor, D her doğa olayını afet sayıyor.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Doğa olayından afete
?Soru 4
İki medeniyetin bilgi kutusu
Sümerler
Hititler
Kil tabletlere çivi yazısıyla kanunlar, ambar kayıtları ve destanlar yazdılar.
Kil tabletlere çivi yazısıyla antlaşmalar ve kral yıllıkları yazdılar.
Şehirlerine katlı zigguratlar kurdular.
Başkent Hattuşa'yı surlar ve kapılarla çevirdiler.
Buna göre iki medeniyetin ortak mirasa yaptığı benzer katkı aşağıdakilerden hangisidir?
✓ B. İki kutuda da kil tabletlere yazılmış belgeler var. A ve D Lidyalılara ait, kutularda geçmiyor. C yalnız Sümerlere ait; tek medeniyetin katkısı "benzer katkı" olamaz.Kaynak: Ortak mirasımız · Anadolu medeniyetleri
?Soru 5
Ada, yaşadığı ilin haritasını çizip sınıfta göreceli konumunu anlatıyor.
Lejant: ● il merkezi · ▲ dağ · kalın çizgi akarsu · oval göl · kesik çizgi il sınırı. Haritadaki il adları hayalîdir.Görsel: Sınav Defteri
Ada aşağıdakilerden hangisini söylerse yanlış bilgi vermiş olur?
✓ C. Yön okuna göre Çamlı ili haritanın solunda, yani batıdadır. A doğru: deniz üst kenarda, kuzeyde. B doğru: dağlar sağda, doğuda. D doğru: göl il merkezinin altında, güneyde. C'yi doğru sanan, yönü haritanın kendi sağına göre değil, ters okumuştur.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Göreceli konum ve harita
?Soru 6
Şema haritada 1 Kültepe'yi, 2 Fırat ile Dicle arasını gösteriyor.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. Kültepe'de pazar kuran Asurlu tüccarlar çivi yazısını Anadolu'ya getirdi. A: Sümerler 2'de yaşadı. B: yön okuna göre 2, Anadolu'nun güneyinde. D: iki nehrin arası çok verimlidir.Kaynak: Ortak mirasımız · Mezopotamya medeniyetleri
?Soru 7
Şekilde bir vadinin 30 yıl önceki ve bugünkü hâli gösterilmiştir.
Ağaçlar yeşil alanı, küçük kareler evleri gösteriyor.Görsel: Sınav Defteri
Şekle göre, I. Dere üzerine baraj yapılmıştır. II. Yerleşim alanı genişlemiştir. III. Ormanlık alan küçülmüştür. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ D. Derenin önüne set çekilmiş, yerinde baraj gölü var (I). İki ev sekize çıkmış (II). Sekiz ağaçtan ikisi kalmış (III). Baraj, yol ve evler beşerî çevreye eklenmiş, orman ise doğal çevreden eksilmiştir. A, B ve C değişimin bir kısmını gözden kaçırıyor.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Doğal ve beşerî çevredeki değişim
?Soru 8
Sınıfta yapılan bir etkinlikte üç öğrenci kendi rol kartını hazırlıyor.
Öğrencilerin rol kartları
Arda
Defne
Kerem
"Annem işteyken küçük kardeşime masal okurum."
"Sınıf başkanıyım. Öğretmenimiz gelene kadar sınıfın düzenini sağlarım."
"Mahallemizdeki kitap toplama kampanyasında gönüllüyüm."
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ C. Kartlar her öğrencinin yalnız bir rolünü gösteriyor; herkesin birçok grubu ve rolü vardır. A, B ve D kartlardan doğrudan çıkan doğru bilgilerdir. Bunları seçen, "söylenemez" kökünü "söylenebilir" diye okumuştur.Kaynak: Birlikte yaşamak · Gruplar ve rollerim
?Soru 9
5-B sınıfı, bir köy okulunun kütüphanesi için "Kitap Köprüsü" projesi başlatıyor. Ece, köy okulunun öğretmeniyle görüşüp hangi kitaplara ihtiyaç olduğunu listeliyor. Yusuf, okul koridorlarına afiş asıp projeyi duyuruyor. Mert, kitapların toplanacağı kutuları ve yeri buluyor.
Buna göre, I. Ece ihtiyaç saptama görevini üstlenmiştir. II. Yusuf kampanya sorumlusu olarak çalışmıştır. III. Proje yalnız para bağışıyla yürütülmüştür. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Ece ihtiyacı belirledi (I), Yusuf projeyi duyurdu (II). III yanlış: projede kitap toplanıyor, öğrenciler emek ve zaman veriyor. A Yusuf'un görevini kaçırıyor; C ve D yardımlaşmayı yalnız para bağışı sanıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Yardımlaşma ve sosyal sorumluluk
?Soru 10
Sınıf panosundaki tarih şeridine şu kartlar asılacak: "Göbeklitepe yapıldı (MÖ 10000)", "Yazı bulundu (MÖ 3200)", "Ali'nin okulu açıldı (MS 1998)".
Buna göre, I. Kartlar arasında en eski olay Göbeklitepe'nin yapılmasıdır. II. Yazının bulunması milattan önce olmuştur. III. MS 1998 kartı şeritte milatın sağ tarafına asılmalıdır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ D. MÖ'de büyük sayı daha eskidir; MÖ 10000 en eski olaydır (I). MÖ 3200 milattan öncedir (II). MS yılları milatın sağına, bugüne doğru yerleşir (III). A ve B MS yıllarının yerini, C ise MÖ'deki sıralamayı gözden kaçırıyor.Kaynak: Ortak mirasımız · Zamanı ölçmek ve arkeoloji