Ortak mirasımız: ilk yerleşimler, Mezopotamya ve Anadolu medeniyetleri

Yazıyı, parayı, kanunları ilk kim kullandı? Anadolu'nun ilk köylerinden Mezopotamya'nın şehirlerine, bugün hâlâ kullandığımız buluşların izini sür.

5 durak5. sınıf · 3. öğrenme alanı
13 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 13tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MİRAS · UNESCO

Ortak miras: bütün insanlığın koruduğu değerler

MEB 5. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKültür nedir? Farklı kültürlere saygı birlikte yaşamayı nasıl etkiler?Bağlantılı konudan (Birlikte yaşamak). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kültür, bir toplumun dilinden yemeğine, müziğinden geleneklerine kadar kuşaktan kuşağa aktardığı her şeydir. Farklı kültürler bir zenginliktir. Bu farklılıklara saygı duymak insanların barış içinde birlikte yaşamasını sağlar.

Kültürel zenginlik ve saygı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ortak miras nedir? Somut ve somut olmayan kültürel miras arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Ortak miras, geçmişten kalan ve bütün insanlık için değerli olan eser ve geleneklerdir. Yapılar somut, yaşayan gelenekler somut olmayan mirastır. UNESCO bu mirası listelere alır.

Deden sana bir saat bıraksa onu özenle saklarsın. İnsanlık da atalarından kalanı böyle korur.

Ortak miras

Birlikte yaşamak sayfasında kültürün kuşaktan kuşağa aktarıldığını gördük. Geçmiş kuşaklardan kalan ve bütün insanlığı ilgilendiren değerlere ortak miras denir.

Somut ve somut olmayan

Görülüp dokunulabilen kale, köprü, antik kent gibi eserler somut kültürel mirastır. Bilgiyle, ustalıkla, sözle yaşayan gelenekler ise somut olmayan kültürel mirastır.

Türkiye'den UNESCO listelerindeki bazı ögeler
Somut kültürel mirasSomut olmayan kültürel miras
Göbeklitepe, ÇatalhöyükTürk kahvesi kültürü
Hattuşa, Efesebru sanatı, Karagöz
Hierapolis-PamukkaleNevruz, kuş dili

UNESCO ne yapar?

UNESCO, Birleşmiş Milletler'in eğitim, bilim ve kültür kurumudur. Türkiye 1946'da üye oldu. Değerli ögeleri Dünya Mirası Listesi'ne ve Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alır. Mirası korumak hepimizin görevidir. Bir eserden taş koparmak ya da üstüne yazı yazmak ona zarar verir; gelecek kuşaklar onu göremez.

Akılda kalsın: Dokunabiliyorsan somut, yaşatıyorsan somut olmayan.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir öğrencinin miras listesi verilir; ögelerin türü sorulur.

TuzakEl sanatını, yapıldığı eşya yüzünden somut saymak.

İpucuKorunan şey ustalık mı, yapının kendisi mi diye bak.

?Soru çöz öğrenci listesi

Zehra'nın ödev listesi: Hattuşa kalıntıları, Karagöz oyunu, Türk kahvesi ikramı, Hierapolis-Pamukkale.

Bu listeyle ilgili hangisi söylenemez?

✓ B. Karagöz'de korunan şey oyunu oynatma ustalığıdır; somut olmayan mirastır. A, C ve D listeden çıkan doğru bilgilerdir.

?Soru çöz gezi notu

Öğretmen, Efes Antik Kenti gezisinde gördüklerini not etti.

Öğretmenin gezi notu
IDeniz, rehberi dinleyip eserlerin fotoğrafını çekti.
IIKaan, eski bir sütunun üstüne adını kazıdı.
IIIAyla, yerde bulduğu küçük bir mozaik taşını hatıra diye cebine koydu.

Bu öğrencilerden hangilerinin davranışı ortak mirası korumaya uygundur?

✓ A. Deniz esere dokunmadan öğreniyor (I). Kaan sütuna zarar veriyor (II), Ayla eserden parça alıyor (III). B, C ve D bu zararları önemsiz sanıyor.
12 BİN YIL ÖNCE · ŞANLIURFA

Zamanı ölçmek: milat, tarih şeridi ve Göbeklitepe

MEB 5. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaOrtak miras nedir? Somut ve somut olmayan kültürel miras arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ortak miras, geçmişten kalan ve bütün insanlık için değerli olan eser ve geleneklerdir. Yapılar somut, yaşayan gelenekler somut olmayan mirastır. UNESCO bu mirası listelere alır.

Ortak miras ve UNESCO

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Milat, MÖ ve MS ne demektir? Göbeklitepe neden önemlidir?

Kısa cevap: Bugün kullandığımız takvim Hz. İsa'nın doğumunu başlangıç alır; bu başlangıca milat denir. Öncesi MÖ, sonrası MS diye yazılır. Geçmişi arkeologlar kazılarla ortaya çıkarır. Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, yaklaşık 12 bin yıl önce kullanılmış bir inanç merkezidir.

Doğum gününü saymak için bir başlangıç gününe ihtiyacın var. Tarihçiler de yılları saymak için bir başlangıç seçmiştir.

Önceki konunun tablosunda Göbeklitepe ve Çatalhöyük'ü gördün. Ne kadar eski olduklarını anlamak için önce yılları saymayı öğrenelim.

Milat, MÖ, MS

Bugünkü takvimde başlangıç Hz. İsa'nın doğumudur. Bu başlangıca milat denir. Milattan önceki yıllar MÖ, sonraki yıllar MS diye yazılır.

MS yılları bugüne doğru büyür: MS 1000, MS 2000'den eskidir. MÖ yıllarında ise sayı geçmişe doğru büyür. Yani MÖ 3000, MÖ 2000'den daha eski bir zamandır.

Oklar sayının büyüdüğü yönü gösteriyor: milattan iki yana doğru.Görsel: Sınav Defteri

Yüz yıllık süreye yüzyıl denir. 2026 yılı XXI. yüzyıldadır.

Arkeoloji ve höyük

Toprak altındaki eski eserleri kazıyla çıkarıp inceleyen bilime arkeoloji denir. Eski yerleşimlerin üst üste yığılmasıyla oluşan tepeye höyük denir. Kazıda her katman ayrı bir dönemi anlatır; en alttaki katman en eskisidir.

Göbeklitepe

Göbeklitepe, Şanlıurfa yakınında, MÖ 10000 yıllarında yapılmıştır. Kocaman, süslü dikili taşları vardır. İnsanlar burada yaşamamış, inanç için toplanmıştır; bu yüzden Göbeklitepe bir inanç merkezidir.

Soru nasıl okunur?

MÖ 2500 ile MÖ 1500 yıllarından hangisi daha eskidir?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "daha eski" soruluyor; geçmişe daha uzak olanı ara.
  2. Anahtar: iki yıl da MÖ; milattan önce sayı geçmişe doğru büyür.
  3. Eleme: MS yıllarındaki gibi "küçük sayı daha eskidir" demek burada tuzaktır.

Cevap: MÖ 2500

Akılda kalsın: MÖ'de büyük sayı daha eskidir. Göbeklitepe bir şehir değil, inanç merkezidir.
Burslulukta

Nasıl sorulurTarih şeridine yerleştirilmiş olaylar verilir; hangisinin daha eski olduğu ya da hangi yargıya ulaşılacağı sorulur.

TuzakMÖ 2000'i MÖ 3000'den eski sanmak.

İpucuÖnce olayın milattan önce mi sonra mı olduğuna bak.

⇄Bilgi eşleştirme kavramlar

?Soru çöz öncüllü

Sınıf panosundaki tarih şeridine şu kartlar asılacak: "Göbeklitepe yapıldı (MÖ 10000)", "Yazı bulundu (MÖ 3200)", "Ali'nin okulu açıldı (MS 1998)".

Buna göre,
I. Kartlar arasında en eski olay Göbeklitepe'nin yapılmasıdır.
II. Yazının bulunması milattan önce olmuştur.
III. MS 1998 kartı şeritte milatın sağ tarafına asılmalıdır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. MÖ'de büyük sayı daha eskidir; MÖ 10000 en eski olaydır (I). MÖ 3200 milattan öncedir (II). MS yılları milatın sağına, bugüne doğru yerleşir (III). A ve B MS yıllarının yerini, C ise MÖ'deki sıralamayı gözden kaçırıyor.

?Soru çöz kazı kesiti

Bir höyük kazısında üç katman ve içlerinden çıkan eşyalar:

Höyüğün içinden alınmış bir kesit: her katman ayrı bir dönemin kalıntısıdır.Görsel: Sınav Defteri

Şekle göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. En alttaki katman en eskisidir: taş aletler en altta, para en üstte. A sıralamayı ters okuyor; C üç katmanı, D çanak çömleğin yerini gözden kaçırıyor.
MÖ 8200–7000 · ANADOLU

İlk köyler: Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar

MEB 5. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaMilat, MÖ ve MS ne demektir? Göbeklitepe neden önemlidir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bugün kullandığımız takvim Hz. İsa'nın doğumunu başlangıç alır; bu başlangıca milat denir. Öncesi MÖ, sonrası MS diye yazılır. Geçmişi arkeologlar kazılarla ortaya çıkarır. Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, yaklaşık 12 bin yıl önce kullanılmış bir inanç merkezidir.

Zamanı ölçmek ve arkeoloji

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anadolu'daki ilk yerleşim yerleri hangileridir? İnsanlar orada nasıl yaşıyordu?

Kısa cevap: İnsanlar önce avlanıp bitki toplayarak, yer değiştirerek yaşadı. Tarım öğrenilince yerleşik hayata geçtiler. Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar'da kerpiç evlerde oturup tahıl yetiştirdiler, hayvan beslediler.

Ekmeğin hikâyesi Anadolu'daki ilk buğday tanesine uzanır.

Avcı-toplayıcıdan yerleşik hayata

İlk insanlar avlanarak ve bitki toplayarak beslenirdi. Yiyecek bitince göç eder, mağaralarda barınırlardı.

İnsanlar tohum ekmeyi öğrenince tarlalarının yanında kalmaya başladı. Bir yerde sürekli yaşamaya yerleşik hayat denir. Böylece ilk köyler kuruldu.

Anadolu'nun ilk yerleşimleri
YerleşimBugünBarınmaBeslenme ve geçim
Çayönü (MÖ 8200)Diyarbakır, Erganitaş temelli kerpiç evlerbuğday, mercimek; avcılık
Çatalhöyük (MÖ 7500)Konyabitişik kerpiç evler, damdan girişbuğday, arpa; evcil hayvanlar
Hacılar (MÖ 7000)Burdurkerpiç evler, tahıl ambarlarıtahıl; çanak çömlek yapımı

Ortak noktaları

Üçü de verimli toprağa ve suya yakın, kıyıdan uzak ovalarda kuruldu.

Çatalhöyük, önceki konuda tanıdığın höyüklerden biridir. Evler bitişikti, sokak yoktu; duvarlara av sahneleri çizilirdi.

Akılda kalsın: Tarım geldi, göç bitti, köy kuruldu.
Burslulukta

Nasıl sorulurKazı notları ya da yerleşimlerin bilgi kartı verilir; barınma, beslenme ve geçim hakkında hangisine ulaşılamayacağı sorulur.

TuzakKartta yazmayan "ilk şehir" gibi bir bilgiyi kabul etmek.

İpucuYalnız kartta yazana dayan.

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Hacılar yerleşimi (MÖ 7000)
  2. Göbeklitepe (MÖ 10000)
  3. Yazının bulunması (MÖ 3200)
  4. Çatalhöyük yerleşimi (MÖ 7500)
  5. Çayönü yerleşimi (MÖ 8200)

?Soru çöz kazı notu

Bir arkeoloğun kazı defterinden: "Evler kerpiçten yapılmış. Bir odada yanmış buğday ve arpa taneleri bulduk. Avlu gibi bir yerde koyun ve keçi kemikleri var. Yakındaki ovada eski bir dere yatağı görülüyor."

Bu notlara göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ A. Notlarda "ilk" ya da "şehir" diye bir bilgi yok; kaynakta olmayan genellemedir. B buğday ve arpa tanelerinden, C dere yatağından, D kerpiç evlerden çıkarılabilir.

?Soru çöz harita ve tablo

Haritada üç ilk yerleşim yeri numaralarla gösterilmiştir.

1 Hacılar · 2 Çatalhöyük · 3 Çayönü (yıllar konudaki tabloda).Görsel: Sınav Defteri

Harita ve tabloya göre,
I. En doğudaki yerleşim en eskisidir.
II. Üç yerleşim de deniz kıyısındadır.
III. Batıdan doğuya gidildikçe yerleşimler daha eskidir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. Batıdan doğuya Hacılar (MÖ 7000), Çatalhöyük (MÖ 7500), Çayönü (MÖ 8200): her adımda daha eski (III); en doğudaki Çayönü en eskisidir (I). II yanlış: üçü de kıyıdan uzakta. A III'ü kaçırıyor; B ve C kıyı tuzağına düşüyor.
MÖ 3200 · MEZOPOTAMYA

Mezopotamya: yazı, takvim ve kanun

MEB 5. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAnadolu'daki ilk yerleşim yerleri hangileridir? İnsanlar orada nasıl yaşıyordu?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İnsanlar önce avlanıp bitki toplayarak, yer değiştirerek yaşadı. Tarım öğrenilince yerleşik hayata geçtiler. Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar'da kerpiç evlerde oturup tahıl yetiştirdiler, hayvan beslediler.

Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sümerler, Babilliler ve Asurlular ortak mirasa neler kazandırdı?

Kısa cevap: Mezopotamya, Fırat ile Dicle arasındaki verimli topraklardır. Sümerler yazıyı ve ilk takvimi buldu, Babilliler Hammurabi Kanunları'nı yazdı. Asurlular Kültepe'de ticaret yapıp çivi yazısını Anadolu'ya getirdi.

Saatin 60 dakika olmasının kökü, kil tabletlere sayı yazan insanlara uzanır.

Nehirler arasındaki ülke

İlk köylerin suya yakın kurulduğunu önceki konuda gördün. Anadolu'nun güneyinde, Fırat ile Dicle nehirleri arasında kalan bölgeye Mezopotamya denir. Toprakları çok verimli olduğu için Bereketli Hilal de denir; burada birçok medeniyet kuruldu.

Bir toplumun yaşayışına, bilgisine ve eserlerine medeniyet denir.

Sümerler

Sümerler, kil tabletlere çivi yazısını MÖ 3200'de buldu. Bilinen ilk yazı budur ve onunla tarih çağları başladı. Ay'ı izleyerek ilk takvimi yaptılar, 60'lık sayı sistemini kullandılar.

Şehirlerine ziggurat denen katlı yapılar kurdular; bunlar tapınak, okul, ambar ve gözlemevi oldu.

Babilliler ve Asurlular

Babil hükümdarı Hammurabi yazılı kanunlar hazırlattı. Asurlular Kayseri Kültepe'de ticaret yapıp çivi yazısını Anadolu'ya getirdi.

Akılda kalsın: Sümer yazdı, Babil kanun koydu, Asur ticaret yaptı. Sümerler Anadolu'da yaşamadı.
Burslulukta

Nasıl sorulurBilgi görseli ya da müze notu verilir; medeniyetin hangi alanda katkı yaptığı sorulur.

TuzakBaşka medeniyetin buluşunu, ör. parayı, Sümerlere yazmak.

İpucuKatkıyı bilim, hukuk, ekonomi, kültür diye ayır.

⇄Bilgi eşleştirme katkı kimin?

?Soru çöz öncüllü

Müze gezisinde Efe şu notları alıyor: "Kil tabletlerin üstünde çivi gibi işaretler var. Bazı tabletler ambara giren buğdayın kaydı. Bir tablette Ay'ın hareketleri yazılı."

Efe'nin notlarına göre,
I. Yazı, kayıt tutma ihtiyacıyla kullanılmıştır.
II. Bu medeniyet bilim alanında da çalışmıştır.
III. Bu tabletler parayı ilk kullanan medeniyete aittir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Buğday kayıtları yazının kayıt için kullanıldığını (I), Ay'ın hareketleri gökyüzü gözlemini (II) gösterir. III'e ulaşılamaz: notlarda para geçmez. A, B ve D katkıları karıştırıyor.

?Soru çöz şema harita

Şema haritada 1 Kültepe'yi, 2 Fırat ile Dicle arasını gösteriyor.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Kültepe'de pazar kuran Asurlu tüccarlar çivi yazısını Anadolu'ya getirdi. A: Sümerler 2'de yaşadı. B: yön okuna göre 2, Anadolu'nun güneyinde. D: iki nehrin arası çok verimlidir.
İLK ÇAĞ · ANADOLU

Anadolu medeniyetleri: antlaşma, para ve bilim

MEB 5. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSümerler, Babilliler ve Asurlular ortak mirasa neler kazandırdı?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mezopotamya, Fırat ile Dicle arasındaki verimli topraklardır. Sümerler yazıyı ve ilk takvimi buldu, Babilliler Hammurabi Kanunları'nı yazdı. Asurlular Kültepe'de ticaret yapıp çivi yazısını Anadolu'ya getirdi.

Mezopotamya medeniyetleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hititler, Lidyalılar ve İyonlar ortak mirasa neler kazandırdı?

Kısa cevap: Hititler Hattuşa'dan yönetildi; Kadeş Antlaşması'nı yaptılar ve olayları yıllıklara yazdılar. Lidyalılar parayı buldu, ticaret için Kral Yolu'nu kullandı. İyonlar Batı Anadolu'da bilim ve sanatı geliştirdi. Medeniyetler birbirinden etkilendi.

Cebindeki madenî para Anadolu'da doğdu. Bu topraklar bilim, ticaret ve barış için de ilk adımların atıldığı yerlerden biridir.

Hititler

Hititlerin başkenti, bugün Çorum'da bulunan Hattuşa'dır. Mezopotamya konusunda gördüğün çivi yazısını Hititler de kullandı; Hattuşa'daki binlerce tablet UNESCO listesindedir. Krallar olanları yıllıklara yazdırdı; bu, tarih yazıcılığının ilk örneklerindendir.

Hititler, Mısırlılarla Kadeş Antlaşması'nı imzaladı. Bu antlaşma bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır.

Lidyalılar

Lidyalılar Batı Anadolu'da yaşadı; başkentleri Manisa'daki Sardes'tir. Parayı ilk onlar kullandı. Takas yerine parayla alışveriş ticareti kolaylaştırdı.

Ticaret için Ege'den Mezopotamya'ya uzanan Kral Yolu'nu kullandılar.

İyonlar

İyonlar, Batı Anadolu kıyılarında şehir devletleri hâlinde yaşadı. Özgür düşünceye önem verdikleri için bilim ve sanatta ilerlediler. Matematikçi Pisagor bu bölgede yetişti; Efes ve Artemis Tapınağı onlardan kaldı.

Benzerlik ve farklılık
MedeniyetÖne çıkan alanOrtak yön
Hititlerhukuk ve yönetim (antlaşma, yıllık)Hepsi Anadolu'da, milattan önce kuruldu ve ortak mirasa eser bıraktı.
Lidyalılarekonomi (para, Kral Yolu)
İyonlarbilim ve sanat
Ek bilgi: ilk güvence

Lidyalılar tüccarların malını devlet güvencesine aldı; bu, sigortacılığın başlangıcı sayılır.

Akılda kalsın: Hitit barış, Lidya para, İyon bilim. Çivi yazısını hem Sümerler hem Hititler kullandı.
Burslulukta

Nasıl sorulurİki medeniyetin bilgi kutusu verilir; ortak mirasa yaptıkları benzer katkı sorulur.

TuzakYalnız birine ait katkıyı, ör. parayı, "benzer katkı" diye seçmek.

İpucuŞıktaki katkının iki kutuda da geçip geçmediğini tek tek kontrol et.

?Soru çöz iki bilgi kutusu

İki medeniyetin bilgi kutusu
SümerlerHititler
Kil tabletlere çivi yazısıyla kanunlar, ambar kayıtları ve destanlar yazdılar.Kil tabletlere çivi yazısıyla antlaşmalar ve kral yıllıkları yazdılar.
Şehirlerine katlı zigguratlar kurdular.Başkent Hattuşa'yı surlar ve kapılarla çevirdiler.

Buna göre iki medeniyetin ortak mirasa yaptığı benzer katkı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. İki kutuda da kil tabletlere yazılmış belgeler var. A ve D Lidyalılara ait, kutularda geçmiyor. C yalnız Sümerlere ait; tek medeniyetin katkısı "benzer katkı" olamaz.

▭Boşluk doldurma

Parayı ilk kullanan , başkentleri Sardes'ten ticareti yönetti. Bilinen ilk yazılı barış antlaşması olan Antlaşması'nı ise Hititler imzaladı.

6. sınıfta bu konunun devamı 6. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Ortak miras ve UNESCO

    1. Ortak miras nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Somut ve somut olmayan kültürel miras arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Ortak miras, geçmişten kalan ve bütün insanlık için değerli olan eser ve geleneklerdir. Yapılar somut, yaşayan gelenekler somut olmayan mirastır. UNESCO bu mirası listelere alır.

    Konuya dön: Ortak miras ve UNESCO

  2. Zamanı ölçmek ve arkeoloji

    1. Milat, MÖ ve MS ne demektir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Göbeklitepe neden önemlidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Bugün kullandığımız takvim Hz. İsa'nın doğumunu başlangıç alır; bu başlangıca milat denir. Öncesi MÖ, sonrası MS diye yazılır. Geçmişi arkeologlar kazılarla ortaya çıkarır. Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, yaklaşık 12 bin yıl önce kullanılmış bir inanç merkezidir.

    Konuya dön: Zamanı ölçmek ve arkeoloji

  3. Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar

    1. Anadolu'daki ilk yerleşim yerleri hangileridir?

      Yapabiliyor musun?
    2. İnsanlar orada nasıl yaşıyordu?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    İnsanlar önce avlanıp bitki toplayarak, yer değiştirerek yaşadı. Tarım öğrenilince yerleşik hayata geçtiler. Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar'da kerpiç evlerde oturup tahıl yetiştirdiler, hayvan beslediler.

    Konuya dön: Çayönü, Çatalhöyük, Hacılar

  4. Sümerler, Babilliler ve Asurlular ortak mirasa neler kazandırdı?

    Kontrol et

    Mezopotamya, Fırat ile Dicle arasındaki verimli topraklardır. Sümerler yazıyı ve ilk takvimi buldu, Babilliler Hammurabi Kanunları'nı yazdı. Asurlular Kültepe'de ticaret yapıp çivi yazısını Anadolu'ya getirdi.

    Konuya dön: Mezopotamya medeniyetleri

    Yapabiliyor musun?
  5. Hititler, Lidyalılar ve İyonlar ortak mirasa neler kazandırdı?

    Kontrol et

    Hititler Hattuşa'dan yönetildi; Kadeş Antlaşması'nı yaptılar ve olayları yıllıklara yazdılar. Lidyalılar parayı buldu, ticaret için Kral Yolu'nu kullandı. İyonlar Batı Anadolu'da bilim ve sanatı geliştirdi. Medeniyetler birbirinden etkilendi.

    Konuya dön: Anadolu medeniyetleri

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Selin evde iki kardeşin ablası, okulda haftanın nöbetçisi, mahalle voleybol takımında da pasördür.

Buna göre,
I. Teneffüste sınıfın havalandırılmasıyla ilgilenmek Selin'in nöbetçilik sorumluluğudur.
II. Voleybol takımındaki rolü Selin'e hem hak hem sorumluluk getirir.
III. Selin'in ailedeki rolü ona hiçbir sorumluluk yüklemez.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Nöbetçi sınıfın düzeniyle ilgilenir (I). Takımda maçlarda oynama hakkı da antrenmana gelme sorumluluğu da vardır (II). III yanlış: abla olarak kardeşlerine göz kulak olmak bir sorumluluktur. B, C ve D çocukların sorumluluğu olmadığı yanılgısına dayanıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Rol, hak ve sorumluluk

?Soru 2

Şekilde bir vadinin 30 yıl önceki ve bugünkü hâli gösterilmiştir.

Ağaçlar yeşil alanı, küçük kareler evleri gösteriyor.Görsel: Sınav Defteri

Şekle göre,
I. Dere üzerine baraj yapılmıştır.
II. Yerleşim alanı genişlemiştir.
III. Ormanlık alan küçülmüştür.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Derenin önüne set çekilmiş, yerinde baraj gölü var (I). İki ev sekize çıkmış (II). Sekiz ağaçtan ikisi kalmış (III). Baraj, yol ve evler beşerî çevreye eklenmiş, orman ise doğal çevreden eksilmiştir. A, B ve C değişimin bir kısmını gözden kaçırıyor.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Doğal ve beşerî çevredeki değişim

?Soru 3

Ada, yaşadığı ilin haritasını çizip sınıfta göreceli konumunu anlatıyor.

Lejant: ● il merkezi · ▲ dağ · kalın çizgi akarsu · oval göl · kesik çizgi il sınırı. Haritadaki il adları hayalîdir.Görsel: Sınav Defteri

Ada aşağıdakilerden hangisini söylerse yanlış bilgi vermiş olur?

✓ C. Yön okuna göre Çamlı ili haritanın solunda, yani batıdadır. A doğru: deniz üst kenarda, kuzeyde. B doğru: dağlar sağda, doğuda. D doğru: göl il merkezinin altında, güneyde. C'yi doğru sanan, yönü haritanın kendi sağına göre değil, ters okumuştur.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Göreceli konum ve harita

?Soru 4

5-B sınıfı, bir köy okulunun kütüphanesi için "Kitap Köprüsü" projesi başlatıyor. Ece, köy okulunun öğretmeniyle görüşüp hangi kitaplara ihtiyaç olduğunu listeliyor. Yusuf, okul koridorlarına afiş asıp projeyi duyuruyor. Mert, kitapların toplanacağı kutuları ve yeri buluyor.

Buna göre,
I. Ece ihtiyaç saptama görevini üstlenmiştir.
II. Yusuf kampanya sorumlusu olarak çalışmıştır.
III. Proje yalnız para bağışıyla yürütülmüştür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Ece ihtiyacı belirledi (I), Yusuf projeyi duyurdu (II). III yanlış: projede kitap toplanıyor, öğrenciler emek ve zaman veriyor. A Yusuf'un görevini kaçırıyor; C ve D yardımlaşmayı yalnız para bağışı sanıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Yardımlaşma ve sosyal sorumluluk

?Soru 5

Okulda afet haftasında öğrenciler şu cümleleri yazıyor:

I. "Kardeşimle birlikte evdeki kitaplığı duvara sabitledik."
II. "Mahallemizin toplanma alanını haritadan bulup ailemle gittik."
III. "Bir mesajda deprem olacağı yazıyordu, hemen herkese gönderdim."

Buna göre hangi öğrencilerin davranışı afete karşı doğru bir önlemdir?

✓ A. Eşyayı sabitlemek (I) ve toplanma alanını öğrenmek (II) afet öncesi doğru önlemlerdir. III yanlış: kaynağı belli olmayan haber paniğe yol açar, yalnız resmî kurumlara güvenilir. B, C ve D söylentiyi yaymayı doğru sanıyor.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Doğa olayından afete

?Soru 6

Kerem'in babaannesi kasabalarını şöyle anlatıyor: "Ben küçükken buralar bağ ve bahçeydi. Dere temiz akar, biz içinde oynardık. Sonra kasabaya bir fabrika kuruldu, çevre köylerden çok aile geldi. Bahçelerin yerine evler yapıldı. Kasabaya iş geldi ama dere eskisi gibi temiz değil."

Buna göre,
I. Kasabanın beşerî çevresi değişmiştir.
II. Göç, arazi kullanımının değişmesinde etkili olmuştur.
III. Fabrikanın kurulması yalnız olumsuz sonuçlar doğurmuştur.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Fabrika ve yeni evler beşerî çevrenin değiştiğini gösterir (I). Gelen aileler için bahçelerin yerine ev yapılmıştır (II). III'e ulaşılamaz: babaanne kasabaya iş geldiğini de söylüyor. A göçün etkisini kaçırıyor; C ve D değişimi yalnız olumsuz görüyor.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Doğal ve beşerî çevredeki değişim

?Soru 7

Sınıfta yapılan bir etkinlikte üç öğrenci kendi rol kartını hazırlıyor.

Öğrencilerin rol kartları
ArdaDefneKerem
"Annem işteyken küçük kardeşime masal okurum.""Sınıf başkanıyım. Öğretmenimiz gelene kadar sınıfın düzenini sağlarım.""Mahallemizdeki kitap toplama kampanyasında gönüllüyüm."

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Kartlar her öğrencinin yalnız bir rolünü gösteriyor; herkesin birçok grubu ve rolü vardır. A, B ve D kartlardan doğrudan çıkan doğru bilgilerdir. Bunları seçen, "söylenemez" kökünü "söylenebilir" diye okumuştur.Kaynak: Birlikte yaşamak · Gruplar ve rollerim

?Soru 8

Okul panosuna "Yardımlaşma haberleri" başlıklı üç kart asıldı.

Yardımlaşma haberleri
KDepremden sonra AFAD ekipleri çadır kent kurdu.
LGönüllülerin kurduğu bir dernek, ihtiyacı olan öğrencilere kışlık mont topladı.
MKarlı bir sabah komşular, yaşlı Hatice Teyze'nin kapısının önündeki karı kürüdü.

Kartlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Komşular para vermedi, emek ve zaman harcadı. A yanlış: AFAD devletin kurumudur. B yanlış: gönüllülerin kurduğu dernek bir STK'dir, devlete bağlı değildir. D, L'deki derneği ve M'deki komşuları gözden kaçırıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Yardımlaşma ve sosyal sorumluluk

?Soru 9

Bir okulun panosunda şu duyuru asılıdır:

Okulumuzun Kültür Şenliği
KKTC standıhellim peyniri tadımı, zeybek gösterisi
Karadeniz standıhoron gösterisi, kemençe dinletisi
Konuk öğrenciler standıfarklı ülkelerden öğrencilerin kendi dillerinde selamlaşma köşesi
Herkese açıkebru atölyesi

Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ D. Şenlik farklılıkları silmeyi değil, tanıtıp paylaşmayı amaçlıyor. A doğru: horon ve zeybek farklı yörelerden. B doğru: zeybek KKTC standında sergileniyor. C doğru: konuk öğrenciler kendi dillerini tanıtıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Kültürel zenginlik ve saygı

?Soru 10

Bir haber bülteninden üç kısa haber:

Haber bülteni
KKış boyunca yağan kar eriyince barajlardaki su arttı.
LŞiddetli yağmurla dere taştı; dere yatağına yapılmış evleri su bastı, birçok aile evsiz kaldı.
MGüçlü rüzgâr, tepedeki rüzgâr santralinin pervanelerini hızla döndürdü.

Bu haberlerden hangilerinde bir doğa olayı afete dönüşmüştür?

✓ B. Yalnız L'de olay insanlara zarar verip hayatı aksatmıştır; dere yatağına ev yapmak da zararı büyütmüştür. K'de kar barajları doldurmuş, M'de rüzgâr elektrik üretimine yaramıştır; ikisi de doğa olayıdır. A ve C yararlı olayları afet sanıyor, D her doğa olayını afet sayıyor.Kaynak: İlimiz ve komşularımız · Doğa olayından afete
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?5. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →