Teknoloji ve kültür: ulaşım, iletişim, telif ve patent

Bir şarkıyı yazanın, bir icadı bulanın hakkı nasıl korunur? Hızlı ulaşımın ve internetin kültürleri nasıl yakınlaştırdığını ve fikrî mülkiyetin önemini öğren.

4 durak6. sınıf · 6. öğrenme alanı
11 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 11tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEKNOLOJİ · ULAŞIM VE İLETİŞİM

Ulaşım ve iletişim: günlerden dakikalara

MEB 6. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDijital vatandaşlık nedir? Dijital devlet hizmetleri hangi hakları kolaylaştırır? Siber zorbalığa uğrayan ne yapmalıdır?Bağlantılı konudan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dijital vatandaşlık, dijital ortamda hak ve sorumluluklarını bilerek güvenli ve saygılı davranmaktır. e-Devlet ve e-Nabız gibi hizmetler haklarımızı kolaylaştırır. Siber zorbalığa karşılık verilmez, büyüklere söylenir; kişisel veri genel ağda paylaşılmaz.

Dijital vatandaşlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ulaşım ve iletişim teknolojileri nasıl gelişti? Haber kaynaklarının çoğalması hayatımızı nasıl etkiledi, bilgi nasıl doğrulanır?

Kısa cevap: Eskiden insan ve hayvan gücüyle, rüzgârla yapılan yolculuklar motorlu araçlarla saatlere, uçakla dakikalara indi. Mektup ve telgrafın yerini telefon, radyo, televizyon ve genel ağ aldı. Haber kaynakları ve çevrim içi platformlar çoğaldı. Bu yüzden bir bilgiyi en az üç güvenilir kaynaktan doğrulamak gerekir.

Büyükannen gençken uzaktaki bir akrabasına mektup yazar, cevabı haftalarca beklerdi. Sen aynı kişiyle bir dokunuşla görüntülü konuşabiliyorsun.

Ulaşım

5. sınıfta teknolojinin hayatımızı nasıl değiştirdiğini görmüştün. Uzun süre insanlar yaya, atla, kağnıyla ya da rüzgârla giden yelkenlilerle yolculuk etti. Buhar ve benzinli motorların icadıyla tren, otomobil ve gemiler hızlandı. Uçaklar ve hızlı trenler, günler süren yolları saatlere indirdi.

İletişim

Haberleşme önce ulak ve mektupla yapılırdı. Telgraf, telefon, radyo ve televizyon haberi hızlandırdı. Bugün genel ağ ve akıllı telefonlarla bir haber birkaç saniyede dünyanın öbür ucuna ulaşıyor.

Dünden bugüne
AlanDünBugün
ulaşımat, kağnı, yelkenlihızlı tren, uçak, elektrikli araç
iletişimulak, mektup, telgrafakıllı telefon, görüntülü görüşme
haber kaynağıgazete, radyotelevizyon, haber siteleri, sosyal medya

Çevrim içi hayat ve doğru bilgi

Çevrim içi platformlar sayesinde ders izliyor, alışveriş yapıyor, taksi çağırıyor, uzaktaki yakınlarımızla görüşüyoruz. Haber kaynakları çoğaldıkça yanlış bilgi de hızla yayılabiliyor. Bir bilgiyi paylaşmadan önce en az üç güvenilir kaynaktan karşılaştırmak gerekir.

Akılda kalsın: Ulaşım süreyi, iletişim mesafeyi kısalttı. Bilgi çoğaldı; doğrulamak için üç kaynağa bak.
Burslulukta

Nasıl sorulurGeçmişle bugünü karşılaştıran bir anı ya da tablo verilir; ulaşım ve iletişimdeki değişimin hayatı nasıl etkilediği sorulur.

TuzakDeğişimin yalnız olumlu sonuçları olduğunu sanmak.

İpucuDeğişimin hızlandırdığı şeyi ve doğurduğu yeni sorunu birlikte düşün.

?Soru çöz anı metni

Mert'in dedesi anlatıyor: "Askerdeyken anneme mektup yazardım, cevabı bir ayda gelirdi. Köyümüze otobüs haftada bir uğrardı. Şimdi sen Japonya'daki arkadaşınla anında konuşuyorsun, şehre her saat otobüs var."

Dedenin anlattıklarına göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ C. Bir ayda gelen mektubun yerini anında görüşme, haftalık otobüsün yerini saatlik sefer almıştır; mesafeler kısalmıştır. A metnin tersini söylüyor. B metinde yok. D yanlış: köye haftada bir otobüs uğradığını anlatıyor.

?Soru çöz şema

Şemada haberleşme araçları ve bir haberin uzak bir yere ulaşma süresi gösterilmiştir.

Bu şemadan hangi sonuca ulaşılabilir?

✓ A. Şeritte araç yenilendikçe süre haftalardan saniyelere inmiştir. B şeridin sırasını tersine çeviriyor. C şemada yok; mektup bugün de yazılabilir. D şemanın gösterdiği ilişkiyi yok sayıyor.

▭Boşluk doldurma

Mektubun ardından haberi hızlandıran ilk araçlardan biri oldu. Günler süren yolculukları saatlere indiren araçlardan biri tır. Bir bilgiyi paylaşmadan önce en az güvenilir kaynaktan doğrulamalıyız.

TEKNOLOJİ · KÜLTÜR

Kültürel etkileşim: döner Berlin'de, pizza Konya'da

MEB 6. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaTürk dünyası nedir? Türkiye, Türk devletleriyle hangi kurumlar aracılığıyla iş birliği yapar?Bağlantılı konudan (Türkiye ve dünya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türk dünyası, dili, tarihi ve kültürü ortak olan Türk devletleri ve toplulukların oluşturduğu geniş coğrafyadır. Türkiye; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan ile eğitim, sanat, spor ve turizmde iş birliği yapar. TDT, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, YTB ve TÜRKSOY bu iş birliğinin başlıca kurumlarıdır.

Türk dünyasıyla kültürel iş birliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ulaşım ve iletişimdeki gelişmeler kültürel etkileşime nasıl yol açar? Kültürümüzü korumak için neler yapabiliriz?

Kısa cevap: Ulaşım ve iletişim kolaylaştıkça farklı toplumlar birbirini daha çok tanır; yemek, müzik, giyim ve sözcükler el değiştirir. Buna kültürel etkileşim denir. Etkileşim kültürü zenginleştirebilir ama bazı yerel değerlerin unutulmasına da yol açabilir. Dilimizi, geleneklerimizi ve el sanatlarımızı yaşatmak kültürü korur.

Avrupa'nın birçok şehrinde döner satılır; senin şehrinde de suşi yapan bir lokanta açılmış olabilir.

Kültürel etkileşim

Türkiye ve dünya sayfasında Türk dünyasıyla kültürel iş birliğini gördük. Farklı toplumların birbirinden bir şeyler öğrenmesine ve benimsemesine kültürel etkileşim denir. Ulaşım kolaylaşınca turistler başka ülkelerin yemeğini, müziğini ve geleneklerini yerinde tanır. İletişim hızlanınca diziler, şarkılar ve videolar sınır tanımadan yayılır.

Kültürel etkileşim iki yönlüdür: hem veririz hem alırız.Görsel: Sınav Defteri

Değişim ve korumak

Etkileşim kültürü zenginleştirir: yeni tatlar, yeni fikirler, yeni dostluklar getirir. Ama yerel değerler bilinçsizce bir kenara bırakılırsa unutulabilir. Günlük konuşmada gereksiz yabancı sözcük kullanmak, yöresel yemeklerin ve el sanatlarının unutulması buna örnektir.

Kültürü korumak için Türkçeyi doğru kullanmak, yöresel yemekleri ve el sanatlarını öğrenmek, festivaller düzenlemek ve büyüklerin anlattıklarını kaydetmek gerekir. Teknoloji de yardımcı olabilir: dijital arşivler ve videolar geleneklerimizi gelecek kuşaklara taşır.

Akılda kalsın: Etkileşim iki yönlüdür. Yeniyi tanırken kendi değerlerimizi yaşatmak kültürü korur.
Burslulukta

Nasıl sorulurUlaşım ve iletişimdeki bir gelişme ile bir kültürel değişim örneği verilir; aralarındaki neden-sonuç ilişkisi ya da kültürü korumaya yönelik uygun öneri sorulur.

TuzakEtkileşimi yalnız dışarıdan almak sanmak.

İpucuÖnce nedeni (ulaşım mı, iletişim mi), sonra sonucu bul.

?Soru çöz öncüllü

Defne, kültürel etkileşime örnek olarak üç durum yazdı:
I. Bir Türk dizisi Güney Amerika'da çok izlenince oradaki bazı aileler çocuklarına dizideki adları verdi.
II. Hızlı tren hattı açılınca bir kasabaya gelen turistler yöresel el sanatlarını tanıdı.
III. Bir aile her bayram aynı köydeki akrabalarını ziyaret etti.

Defne'nin yazdığı durumlardan hangileri ulaşım ya da iletişim yoluyla gerçekleşen kültürel etkileşime örnektir?

✓ A. Dizi iletişim yoluyla başka bir toplumu etkilemiştir (I). Hızlı tren turisti yöresel kültürle buluşturmuştur (II). III bir gelenektir; farklı kültürler arasında etkileşim yoktur. B ulaşımı, C ve D III'ü etkileşim sanıyor.

?Soru çöz öncüllü · tablo

Selim, köyünde son on yılda yaşanan değişiklikleri bir tabloya yazdı.

Selim'in köyü
YılDeğişiklik
2016Köye asfalt yol yapıldı; yerli ve yabancı turistler gelmeye başladı.
2020Halı dokuyan gençlerin çoğu bu işi bıraktı.
2024Köy derneği, büyüklerin anlattığı masalları videoya kaydedip genel ağda paylaştı.

Bu tabloya göre,
I. Ulaşımın gelişmesi köyü farklı kültürlerden insanlarla buluşturmuştur.
II. Bazı yerel değerler unutulma tehlikesiyle karşılaşmıştır.
III. Teknoloji, kültürün korunmasında da kullanılmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Yol yapılınca turistler gelmiştir (I). Halı dokumanın bırakılması bir el sanatını unutulma tehlikesine sokar (II). Masalların videoya kaydedilmesi teknolojiyle kültürü korumaktır (III). A, B ve D doğru yargılardan en az birini kaçırıyor.

↕Sıralama neden ve sonuç

  1. Turistler kasabanın yöresel yemeğini tadar ve tarifini paylaşır.
  2. Kasabaya yeni bir havalimanı açılır.
  3. Yemek başka şehirlerde de tanınır.
  4. Kasabaya gelen turist sayısı artar.
HAK · FİKRÎ MÜLKİYET

Telif hakkı: emeğin ve fikrin koruması

MEB 6. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAnayasamız hangi temel hakları güvence altına alır? Hakkımızı kullanırken nelere dikkat etmeliyiz? Dilekçe hakkı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anayasamız yaşama, özel hayata saygı, düşünce özgürlüğü ve eğitim gibi temel hakları güvence altına alır. Vergi vermek, vatan hizmeti ve çevreyi korumak ödevlerimizdendir. Hakkımızı başkalarının hakkına saygıyla kullanırız. Dilekçeyle istek ve şikâyetimizi yetkililere yazılı iletiriz.

Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fikrî mülkiyet nedir? Telif hakkı hangi eserleri korur, başkasının eserini kullanırken neye dikkat etmeliyiz?

Kısa cevap: İnsan zihninin ve emeğinin ürünü olan eser, buluş ve markalar üzerindeki haklara fikrî mülkiyet denir. Kitap, şarkı, resim, film, fotoğraf ve bilgisayar programı gibi eserlerin sahibine tanınan haklara telif hakkı denir. Başkasının eserini izinsiz kopyalamak, satmak ya da kendi eseri gibi göstermek bu hakkı çiğner.

Aylarca uğraşıp çizdiğin bir resmi bir gün başka birinin adıyla bir yarışmada görsen ne hissederdin?

Fikrî mülkiyet

Bir ev ya da bisiklet gibi eşyalar mülkümüzdür. Bir şarkı, bir hikâye ya da yeni bir makine fikri de sahibinin emeğidir. İnsan zihninin ve emeğinin ürünü olan eser, buluş ve markalar üzerindeki haklara fikrî mülkiyet denir.

Telif hakkı

Yaşayan demokrasimiz sayfasında temel haklarımızı gördük; telif hakkı da emeğimizi koruyan bir haktır. Bir eserin sahibine o eserden doğan tüm haklara telif hakkı denir. Kitap, şiir, şarkı, resim, heykel, film, fotoğraf ve bilgisayar programları eserdir. Eser sahibi, eserinin nasıl kullanılacağına karar verir ve emeğinin karşılığını alır.

Telife saygı
Doğru davranışHak ihlali
ödevde alıntı yapınca kaynağı yazmakbaşkasının yazısını kendi yazısı gibi teslim etmek
kullanım izni olan görselleri seçmekgenel ağdaki her görseli serbest sanmak
kitabı, filmi, oyunu yasal yoldan edinmekkorsan kopya almak ya da paylaşmak

Telif hakkı yalnız ünlü sanatçıları korumaz; senin yazdığın şiir ve çektiğin fotoğraf da senin eserindir. Eser sahipleri haklarını korunmuş gördükçe yeni eserler üretmeye devam eder.

Akılda kalsın: Telif eseri korur: kitap, şarkı, resim, film, yazılım. Kaynak göstermek ve izin almak saygıdır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir öğrencinin ödev ya da paylaşım davranışları verilir; hangilerinin telif hakkına uygun olduğu sorulur.

TuzakGenel ağdaki her görselin serbestçe kullanılabileceğini sanmak.

İpucuEserin sahibi var mı, izin alınmış mı, kaynak yazılmış mı, ona bak.

?Soru çöz öncüllü · davranış

Ece, "Göller" sunumunu hazırlarken şunları yaptı:
I. Bir ansiklopediden aldığı bilginin altına kaynağını yazdı.
II. Bir fotoğrafçının sitesindeki fotoğrafı izin almadan ve adını yazmadan sunumuna koydu.
III. Kendi çektiği göl fotoğrafının altına adını yazdı.

Ece'nin hangi davranışları telif hakkına saygılıdır?

✓ D. Kaynak göstermek (I) ve kendi eserine adını yazmak (III) telife uygundur. II hak ihlalidir: fotoğrafın sahibi var, izin ve kaynak gerekir. A kendi eserini korumayı kaçırıyor; B ve C izinsiz kullanımı uygun sanıyor.

?Soru çöz bilgi kartı

Okul panosunda "Bunların sahibi kim?" başlıklı üç kart var.

Kartlardaki ürünlerden hangileri telif hakkıyla korunur?

✓ D. Şiir, bilgisayar programı ve şarkı birer eserdir; üçünü de telif hakkı korur. Telif yalnız ünlü sanatçıların değildir; Ece'nin şiiri de onun eseridir. A ve B öğrencinin eserini, A ve C oyun yazılımını kaçırıyor.

▭Boşluk doldurma

Zihin ve emeğin ürünleri üzerindeki haklara denir. Bir şarkının ya da kitabın sahibine tanınan haklar adını alır. Ödevde başkasının sözünü kullanınca göstermeliyiz.

kaynakfikrî mülkiyetreklamtelif hakkı
HAK · PATENT VE MARKA

Patent, marka ve tescil: buluşun sahibini korumak

MEB 6. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFikrî mülkiyet nedir? Telif hakkı hangi eserleri korur, başkasının eserini kullanırken neye dikkat etmeliyiz?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İnsan zihninin ve emeğinin ürünü olan eser, buluş ve markalar üzerindeki haklara fikrî mülkiyet denir. Kitap, şarkı, resim, film, fotoğraf ve bilgisayar programı gibi eserlerin sahibine tanınan haklara telif hakkı denir. Başkasının eserini izinsiz kopyalamak, satmak ya da kendi eseri gibi göstermek bu hakkı çiğner.

Fikrî mülkiyet ve telif hakkı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Patent ve marka nedir, tescil ne işe yarar? Türk Patent ve Marka Kurumu ne yapar, patent ve telif ülke ekonomisi için neden önemlidir?

Kısa cevap: Patent, bir buluşun izinsiz üretilmesini, satılmasını ve kullanılmasını engellemek için buluş sahibine tanınan haktır. Marka, bir firmanın ürününü ötekilerden ayıran ad, logo ya da işarettir. Tescil, bu hakların resmî olarak kaydedilmesidir. Ülkemizde patent ve marka tescilini Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) yapar.

Yeni bir katlanır bisiklet mekanizması icat ettin. Ertesi gün bir fabrika onu senden izinsiz üretmeye başlarsa emeğin boşa gider.

Patent ve marka

Hayatımızdaki ekonomi sayfasında AR-GE ve yenileşmeyi gördük; patent bu çalışmaların ürününü korur. Daha önce olmayan, işe yarayan yeni bir ürün ya da yönteme buluş denir. Buluşun izinsiz üretilmesini, satılmasını ya da kullanılmasını engellemek için buluş sahibine tanınan hakka patent denir. Telif eseri, patent buluşu korur.

Bir firmanın ürünlerini ötekilerden ayıran ad, logo ya da işarete marka denir. Marka sayesinde tüketici beğendiği ürünü tanır, taklit ürünlere karşı korunur.

Tescil ve TÜRKPATENT

Bir hakkın resmî olarak kaydedilmesine tescil denir. Ülkemizde patent ve marka tescilini, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlı Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) yapar. Kurum, buluş sahiplerini bilgilendirir ve gençleri buluş yapmaya teşvik eder.

Telif, patent, marka
HakNeyi korur?Örnek
telif hakkıeserroman, şarkı, film, oyun yazılımı
patentbuluşyeni bir motor, katlanır bisiklet mekanizması
markaürünü ayıran ad ve logobir firmanın adı ve amblemi

Ekonomiye katkısı

Hakları korunan buluş sahipleri yeni buluşlar için çalışmaya devam eder. Patentli ürünler üretilip satıldıkça fabrikalar kurulur, iş imkânı doğar, ihracat artar. Böylece ülke, teknolojiyi dışarıdan almak yerine kendisi üretir.

Soru nasıl okunur?

Yeni icat edilen bir oyuncak mekanizması hangi hakla korunur: telif, patent, marka?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "hangi hak" sorusu, korunan şeyin türünü bulmanı ister.
  2. Anahtar: "icat edilen mekanizma" yeni bir alettir, yani buluştur.
  3. Eleme: telif kitap, şarkı gibi eserleri; marka ad ve logoyu korur.

Cevap: patent

Akılda kalsın: Telif eser, patent buluş, marka isim ve logo içindir. Tescil, hakkı resmîleştirir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir ürün, eser ya da logo anlatılır; hangi hakla korunacağı ya da patentin ekonomiye katkısı sorulur.

TuzakTelif ile patenti karıştırmak.

İpucuOrtada bir sanat eseri mi var, yeni bir alet ya da yöntem mi, ona bak.

?Soru çöz tablo · hangi hak?

Bir bilim fuarında üç öğrenci çalışmalarını tanıttı.

Fuardaki çalışmalar
ÖğrenciÇalışma
BoraKendi yazdığı bir çocuk romanı
SudeSuyu az harcayan yeni bir musluk başlığı
EmirYaptığı oyuncaklar için tasarladığı ad ve logo

Bu çalışmaları korumak için başvurulacak haklar sırasıyla hangisidir?

✓ B. Roman bir eserdir, telif hakkıyla korunur. Musluk başlığı bir buluştur, patentle korunur. Ad ve logo markadır. A ve C telif ile patenti, D patent ile markayı karıştırıyor.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve tanım

7. sınıfta bu konunun devamı 7. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki Bilim, teknoloji ve sosyal bilimler sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Ulaşım ve iletişim nasıl değişti?

    1. Ulaşım ve iletişim teknolojileri nasıl gelişti?

      Yapabiliyor musun?
    2. Haber kaynaklarının çoğalması hayatımızı nasıl etkiledi, bilgi nasıl doğrulanır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Eskiden insan ve hayvan gücüyle, rüzgârla yapılan yolculuklar motorlu araçlarla saatlere, uçakla dakikalara indi. Mektup ve telgrafın yerini telefon, radyo, televizyon ve genel ağ aldı. Haber kaynakları ve çevrim içi platformlar çoğaldı. Bu yüzden bir bilgiyi en az üç güvenilir kaynaktan doğrulamak gerekir.

    Konuya dön: Ulaşım ve iletişim nasıl değişti?

  2. Kültürel etkileşim ve kültürü korumak

    1. Ulaşım ve iletişimdeki gelişmeler kültürel etkileşime nasıl yol açar?

      Yapabiliyor musun?
    2. Kültürümüzü korumak için neler yapabiliriz?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Ulaşım ve iletişim kolaylaştıkça farklı toplumlar birbirini daha çok tanır; yemek, müzik, giyim ve sözcükler el değiştirir. Buna kültürel etkileşim denir. Etkileşim kültürü zenginleştirebilir ama bazı yerel değerlerin unutulmasına da yol açabilir. Dilimizi, geleneklerimizi ve el sanatlarımızı yaşatmak kültürü korur.

    Konuya dön: Kültürel etkileşim ve kültürü korumak

  3. Fikrî mülkiyet ve telif hakkı

    1. Fikrî mülkiyet nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Telif hakkı hangi eserleri korur, başkasının eserini kullanırken neye dikkat etmeliyiz?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    İnsan zihninin ve emeğinin ürünü olan eser, buluş ve markalar üzerindeki haklara fikrî mülkiyet denir. Kitap, şarkı, resim, film, fotoğraf ve bilgisayar programı gibi eserlerin sahibine tanınan haklara telif hakkı denir. Başkasının eserini izinsiz kopyalamak, satmak ya da kendi eseri gibi göstermek bu hakkı çiğner.

    Konuya dön: Fikrî mülkiyet ve telif hakkı

  4. Patent, marka ve tescil

    1. Patent ve marka nedir, tescil ne işe yarar?

      Yapabiliyor musun?
    2. Türk Patent ve Marka Kurumu ne yapar, patent ve telif ülke ekonomisi için neden önemlidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Patent, bir buluşun izinsiz üretilmesini, satılmasını ve kullanılmasını engellemek için buluş sahibine tanınan haktır. Marka, bir firmanın ürününü ötekilerden ayıran ad, logo ya da işarettir. Tescil, bu hakların resmî olarak kaydedilmesidir. Ülkemizde patent ve marka tescilini Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) yapar.

    Konuya dön: Patent, marka ve tescil

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ömer, ailesindeki üç kuşağın mesleklerini sordu ve bir tabloya yazdı.

Ömer'in ailesi
KişiMeslekKullandığı araç
dedesiçiftçisaban, kağnı
babasıçiftçitraktör, biçerdöver
ablasıziraat mühendisitoprak sensörü, dron

Bu tabloya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ A. Üç kuşak da tarımla ilgilidir ama araçlar sabandan drona değişmiş, yeni bir meslek (ziraat mühendisi) eklenmiştir. B yanlış: turizm yok. C yanlış: babası hâlâ çiftçidir. D yanlış: araçlar her kuşakta farklıdır.Kaynak: Hayatımızdaki ekonomi · Ekonomik faaliyetler ve meslekler

?Soru 2

Bir kıyı kasabasında balıkçılar yıllarca küçük balıkları da avladı. Zamanla av miktarı azaldı, bazı balıkçılar işini bıraktı. Sonra kasabada av yasağı dönemine sıkı uyuldu ve ağların göz büyüklüğü artırıldı. Birkaç yıl içinde av miktarı yeniden arttı.

Bu örnek olaya göre,
I. Aşırı avlanma hem kaynağı hem de balıkçıların geçimini olumsuz etkilemiştir.
II. Kaynağı korumaya yönelik önlemler ekonomiye de yarar sağlamıştır.
III. Av yasağı balıkçılığı tamamen sona erdirmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Aşırı avlanma balıkları azaltmış, bazı balıkçılar işini bırakmıştır (I). Önlemlerden sonra av miktarı artmıştır (II). III'e ulaşılamaz: yasak belli dönemlerdedir ve sonunda av artmıştır. A önlemlerin yararını kaçırıyor; B ve C yasağı balıkçılığın sonu sanıyor.Kaynak: Hayatımızdaki ekonomi · Ekonomik faaliyetlerin kaynaklara etkisi

?Soru 3

Bir ovada çiftçiler yıllarca aynı tarlaya aynı ürünü ekti, gübre ve ilacı ölçüsüz kullandı. Toprak yoruldu, verim düştü. Köy toplantısında üç öneri yazıldı.

Toplantıdaki öneriler
KartÖneri
KVerim artsın diye her yıl daha çok gübre atalım.
LToprağımızı inceletip yalnız gerektiği kadar gübre kullanalım.
MTarlaya her yıl farklı bir ürün ekelim.

Hangi kartlardaki öneriler toprağı koruyarak kullanmaya yöneliktir?

✓ C. Ölçülü gübre (L) ve ürün değiştirme (M) toprağın dinlenmesini sağlar. K zararın nedenini büyütür: toprağı yoran ölçüsüz gübredir. A ve D K'yi önlem sanıyor; B ürün değiştirmeyi kaçırıyor.Kaynak: Hayatımızdaki ekonomi · Ekonomik faaliyetlerin kaynaklara etkisi

?Soru 4

Bir kitapta Haçlı ordusuna katılan üç kişinin sözleri şöyle canlandırılmış.

Bu sözlere göre,
I. Haçlı Saldırılarına katılanların ekonomik beklentileri vardır.
II. Haçlı Saldırılarının tek nedeni dinîdir.
III. Katılanların amaçları birbirinden farklı olabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Toprak, ticaret ve yiyecek beklentisi ekonomiktir (I). Üç kişinin amacı farklıdır (III). II'ye ulaşılamaz: sözlerde dinî bir neden geçmiyor, nedenler çeşitlidir. A amaç farkını kaçırıyor; B ve D "tek neden din" yanılgısına düşüyor.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Haçlı Saldırıları ve Miryokefalon

?Soru 5

Bir kütüphanenin rafında şu tanıtım kartı duruyor.

Kartta tanıtılan eser ve yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Araplara Türkçe öğretmek için yazılan, haritalı sözlük Divanü Lügati't-Türk'tür; yazarı Kaşgarlı Mahmud'dur. A devlet yönetimini anlatan eseri seçiyor. B bir kitap değil, yazıttır. C eser ile yazarı karıştırıyor.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklular

?Soru 6

Bir ilçede derenin kenarındaki ağaçların kesileceği duyuldu. Bir çevre derneği imza kampanyası başlattı. Yerel televizyon konuyu haber yaptı. Halkın çoğu ağaçların korunmasını istedi. Sonunda belediye meclisi ağaçların kesilmemesine karar verdi.

Bu örnek olaya göre,
I. Kararı doğrudan belediye meclisi almıştır.
II. Dernek, televizyon ve halkın ortak düşüncesi kararı dolaylı olarak etkilemiştir.
III. Kararı resmî olarak yerel televizyon vermiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Kararı seçilmiş yöneticilerden oluşan belediye meclisi almıştır (I). STK, medya ve kamuoyu meclisi etkilemiştir; etkileri dolaylıdır (II). III yanlış: medya haber yapar, karar vermez. A dolaylı etkiyi kaçırıyor; B ve D medyayı karar verici sanıyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Siyasi parti, STK, medya ve kamuoyu

?Soru 7

Selin, ödevinde doğal kaynakları ve onlara dayanan faaliyetleri bir tabloya yazdı.

Selin'in tablosu
SatırKaynakFaaliyet
1verimli ovatarım
2maden yatağıbalıkçılık
3ormanmobilyacılık
4mağara ve plajturizm

Selin'in tablosunda hangi satırda hata yapılmıştır?

✓ B. Maden yatağına dayanan faaliyet madenciliktir; balıkçılık su kaynaklarına dayanır. A, C ve D'de kaynak ile faaliyet doğru eşleşmiştir.Kaynak: Hayatımızdaki ekonomi · Türkiye'nin doğal kaynakları

?Soru 8

Bir tarih dergisinde şu cümle yer aldı: "1071'den önce Türkler Anadolu'ya daha çok keşif için akın ediyordu; 1071'den sonra aileleriyle gelip köyler ve şehirler kurmaya başladılar."

Bu cümle Malazgirt Savaşı'nın hangi sonucunu anlatmaktadır?

✓ A. Keşif akınlarının yerini aileli göç ve yerleşmenin alması, Anadolu'nun Türk yurdu olma sürecinin başladığını gösterir. B yanlış: Haçlı Saldırıları 1096'da başladı. C yanlış: yerleşme yıllarca sürdü. D Malazgirt'ten çok önce gerçekleşti.Kaynak: Anadolu'nun Türkleşmesi · Malazgirt Savaşı ve Türkiye Selçuklu Devleti

?Soru 9

Kerem'in telefonuna tanımadığı bir hesaptan şu mesaj geldi.

Kerem'in yapması gereken en doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Ad, okul, adres ve şifre kişisel veridir; tanımadığımız hesaba verilmez, durum aileye söylenir. A ve B kişisel verileri paylaşıyor; "son gün" sözü acele ettirmek içindir. C başkalarını da aynı tehlikeye sokuyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Dijital vatandaşlık

?Soru 10

Ozan, gazetede okuduğu üç durumu ilgili hak ya da ödevle eşleştirdi.

Ozan'ın çizelgesi
DurumOzan'ın eşleştirmesi
IPostacı, mektubu açmadan yalnız alıcısına teslim etti.özel hayata saygı hakkı
IIBir aile, pikniğin sonunda bütün çöplerini topladı.çevreyi koruma ödevi
IIITekerlekli sandalye kullanan Elif'in okula kaydı yapıldı.eğitim hakkı

Ozan'ın eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. Mektubun açılmaması özel hayata saygıdır (I). Çöpleri toplamak çevreyi koruma ödevidir (II). Her çocuğun okula kaydının yapılması eğitim hakkıdır (III). A, B ve C doğru eşleştirmelerden en az birini yanlış sanıyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Temel haklar, sorumluluklar ve dilekçe hakkı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?6. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →