Vergi cezaları, uyuşmazlık ve tahsil: ceza türleri, uzlaşma, dava ve 6183

Mükellefin ödevlerini yerine getirmemesinin hangi cezayı doğurduğunu, tarhiyata karşı uzlaşma ve dava yollarını, ödenmeyen amme alacağının nasıl cebren tahsil edildiğini sürelerle öğren.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
VERGİ HUKUKU · KAVRAM

Mükellefin ödevleri: bildirim, defter tutma ve belge düzeni

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVergi hukukunda tebliğ nasıl yapılır? Tahakkuk ve tahsil nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Vergi hukukunun genel hükümleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tebliğ, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlarca mükellefe yazıyla bildirilmesidir (VUK m.21). Tahakkuk, tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken safhaya gelmesi; tahsil, verginin kanuna uygun ödenmesidir. Tebliğ posta, ilan, memur ya da elektronik yolla yapılır; elektronik tebligat iletimi izleyen beşinci günün sonunda, ilanla tebliğ ilan tarihinden bir ay sonra yapılmış sayılır.

Tebliğ, tahakkuk, tahsil

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vergi mükellefinin ödevleri nelerdir? İşe başlama ne zaman bildirilir, fatura kaç gün içinde düzenlenir?

Kısa cevap: Vergi Usul Kanunu mükellefe vergi ödemenin yanında biçimsel ödevler de yükler: işe başlamayı on gün içinde, değişiklikleri ve işi bırakmayı bir ay içinde vergi dairesine bildirmek (m.153–168); defter tutmak ve tasdik ettirmek (m.172 vd.); fatura gibi belgeleri düzenlemek, almak ve saklamak. Fatura, teslimden itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir (m.231).

Bir mimar ofisini açtığı gün ilk müşterisiyle sözleşme imzalıyor. Henüz tek kuruş vergi borcu yok; ama vergi dairesine karşı ödevleri o gün başladı.

Vergi borcu vergiyi doğuran olayla doğar; ama idarenin bu borcu görebilmesi için mükellefin bazı biçimsel ödevleri yerine getirmesi gerekir. Bu ödevlere uymamak, sonraki konuda göreceğimiz usulsüzlük cezalarının kaynağıdır; vergi kaybına yol açarsa vergi ziyaı cezası da gündeme gelir.

Bildirim ödevi

Ticaret ve sanat erbabı, serbest meslek erbabı, kurumlar vergisi mükellefleri ve şahıs şirketi ortakları işe başladıklarını bildirmek zorundadır (m.153). Gerçek kişiler işe başlamadan itibaren on gün içinde bildirir; şirketlerin kuruluşta bildirimini ticaret sicili müdürlüğü yapar. Adres, iş ve işletme değişiklikleri ile işi bırakma bir ay içinde bildirilir (m.168). İşin geçici olarak durması işi bırakma sayılmaz (m.161).

Defter ve belge

Tüccarlar defter tutma bakımından iki sınıftır: birinci sınıf bilanço esasına, ikinci sınıf işletme hesabı esasına göre defter tutar (m.176). Tasdike tabi defterler, işe devam edenlerde defterin kullanılacağı yıldan önceki son ayda, yeni işe başlayanlarda işe başlamadan önce tasdik ettirilir (m.221). Fatura, satılan mal ya da yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı gösteren belgedir (m.229) ve malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenir (m.231). Vergi hukukunun genel hükümleri sayfasında gördük: defter ve belgeler ilgili yılı izleyen yıldan başlayarak beş yıl saklanır.

Akılda kalsın: 10 gün “başlarken”, 1 ay “değişirken ve bırakırken”, 7 gün “satarken”. Bildirimi zamanında yapmamak birinci derece usulsüzlüktür; faturayı hiç vermemek ise ayrı ve daha ağır bir cezaya, özel usulsüzlüğe bağlanır.
Sınavda

Nasıl sorulurBildirim ve belge süreleri sayı olarak, defter sınıfları ise tutulacak defter türüyle eşleştirilerek sorulur.

Tuzakİşe başlama ile işi bırakma sürelerini karıştırmaktır: başlama on gün, bırakma bir aydır. İkinci tuzak, işin geçici olarak durdurulmasını işi bırakma saymaktır.

✎Boşluk doldurma ödev süreleri

Serbest meslek faaliyetine başlayan bir avukat bunu gün içinde vergi dairesine bildirir. İşi bırakırsa bildirim süresi aydır. Mal satan bir tüccar faturayı teslimden itibaren en geç gün içinde düzenler.

?Soru çöz

Vergi Usul Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. İşi bırakma, vergiye tabi muamelelerin tamamen durmasıdır; geçici durma işi bırakma sayılmaz (m.161). A m.176'daki sınıf ayrımıdır; B m.231'deki yedi günlük süredir; C m.221'e göre yeni başlayanların tasdik zamanıdır.
VERGİ HUKUKU · SÜREÇ

Vergi hataları ve düzeltme: hesap ve vergilendirme hataları, şikâyet yolu

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVergi mükellefi ile vergi sorumlusu arasındaki fark nedir? Küçükler ve mirasçılar vergiden nasıl sorumludur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Vergi hukukunun genel hükümleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mükellef, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen gerçek ya da tüzel kişidir; vergi sorumlusu, verginin ödenmesi bakımından vergi dairesine karşı muhatap olan kişidir (VUK m.8). Mükellefiyet için kanuni ehliyet şart değildir (m.9). Küçüklerin, kısıtlıların ve tüzel kişilerin ödevlerini kanuni temsilcileri yerine getirir; ölümde ödevler mirası reddetmeyen mirasçılara geçer.

Mükellef, sorumlu, temsilci

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vergi hataları nelerdir? Vergi hatası nasıl düzeltilir, düzeltme talebi reddedilirse ne yapılır?

Kısa cevap: Vergi hatası, hesaplarda ya da vergilendirmede yapılan yanlışlık yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi ya da alınmasıdır (VUK m.116). Hesap hataları matrah, vergi miktarı ve mükerrer vergidir; vergilendirme hataları kişide, mükellefiyette, konuda ve dönemde olur. Düzeltmeye vergi dairesi müdürü karar verir; dava süresi geçtikten sonra reddedilen talep için Bakanlığa şikâyet yolu açıktır.

Bir emekliye, satıp elden çıkardığı bir dairenin emlak vergisi yine tahakkuk ettiriliyor. Ortada bir uyuşmazlık yok; ortada bir hata var. Bunun için dava açmak zorunda mı?

Vergi hatası, uyuşmazlıktan farklıdır: idare ile mükellef hukuku farklı yorumlamıyor, açıkça yanlış bir hesap ya da kişi söz konusu. Kanun bu yüzden mahkemeye gitmeden çözüm sağlayan bir düzeltme yolu kurar (m.116–126). Hata; ilgili memurun görmesi, üst memur incelemesi, teftiş, vergi incelemesi ya da mükellefin başvurusuyla ortaya çıkar (m.119).

Vergi hatalarının türleri (VUK m.117–118)
Hesap hatalarıVergilendirme hataları
Matrah hatası: matrah ya da indirim rakamlarının eksik veya fazla gösterilmesiMükellefin şahsında hata: vergi asıl borçlu yerine başkasından istenir
Vergi miktarında hata: oran ya da tarifenin yanlış uygulanması, mahsup hatasıMükellefiyette hata: açıkça vergiye tabi olmayan ya da muaf kişiden vergi istenir
Mükerrer vergi: aynı dönem için aynı matrahtan birden fazla vergiMevzuda hata: açıkça konuya girmeyen ya da istisna olan şeyden vergi istenir
Dönemde hata: vergilendirme dönemi yanlış ya da süre eksik/fazla hesaplanır

Düzeltme nasıl işler?

Düzeltmeye vergi dairesi müdürü (vergi dairesi başkanlığında başkan) karar verir ve düzeltme fişi düzenlenir (m.120). İdarenin tereddüt etmediği açık ve mutlak hatalar re'sen düzeltilir (m.121); mükellef de yazıyla düzeltme isteyebilir (m.122). Fazla alınan vergi mükellefe geri verilir; mükellef düzeltme fişinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde başvurmazsa geri alma hakkı düşer (m.120). Talep reddedilirse mükellef dava süresi içindeyse vergi mahkemesine gider; dava süresi geçmişse şikâyet yoluyla Bakanlığa, belediye vergilerinde belediye başkanlığına, il özel idaresi vergilerinde valiliğe başvurur (m.124).

Düzeltmenin sınırları

Vergi hukukunun genel hükümleri sayfasında gördüğümüz tarh zamanaşımı düzeltmenin de sınırıdır: süre dolduktan sonra bulunan hata düzeltilemez; ancak bazı durumlarda düzeltme süresi bir yıldan az olamaz (m.126). Yargıdan geçmiş işlemlerde de hata düzeltilebilir, yeter ki mahkeme o hata hakkında karar vermiş olmasın (m.125).

Akılda kalsın: Hata “açık yanlış”, uyuşmazlık “farklı yorum”dur. Hatanın yolu müdür → düzeltme fişi; ret gelirse dava süresi açıksa mahkeme, kapanmışsa şikâyet. Geri alma hakkı için takvim bir yıldır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yanlışlık anlatılır ve hangi hata türü olduğu sorulur; düzeltme merci, şikâyet yolu ve süreler öncüllerle istenir.

TuzakMükerrer vergiyi vergilendirme hatası saymaktır: o bir hesap hatasıdır. İkinci tuzak, şikâyetin dava süresi içinde de yapılabileceğini düşünmektir; şikâyet yolu dava süresi geçtikten sonra açılır.

↕Sıralama düzeltme süreci

  1. Vergi dairesi müdürü talebi yerinde bulmaz ve ret kararı mükellefe yazıyla bildirilir.
  2. Mükellef hatanın düzeltilmesini vergi dairesinden yazıyla ister.
  3. Dava açma süresi geçtiği için mükellef şikâyet yoluyla Bakanlığa başvurur.
  4. İlgili servis talebi kendi görüşünü ekleyerek düzeltme merciine gönderir.

?Soru çöz

Bir mükelleften aynı vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden iki kez gelir vergisi istenmiştir. Vergi Usul Kanunu'na göre bu durum hangi vergi hatasıdır?

✓ A. Aynı dönem için aynı matrahtan birden fazla vergi istenmesi, m.117'deki hesap hatalarından mükerrer vergidir. B vergiye tabi olmayan ya da muaf kişiden vergi istenmesidir; C dönemin yanlış gösterilmesidir; D verginin asıl borçlu yerine başkasından istenmesidir, burada borçlu doğru kişidir.
VERGİ HUKUKU · KARŞILAŞTIRMA

Vergi cezaları: vergi ziyaı, usulsüzlük, özel usulsüzlük ve ceza zamanaşımı

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Vergi ziyaı cezası kaç kat kesilir? Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezası nedir?

Kısa cevap: Vergi ziyaı, ödevlerin zamanında ya da tam yerine getirilmemesi yüzünden verginin eksik tahakkuk etmesidir; cezası ziyaa uğratılan verginin bir katı, kaçakçılık fiilleriyle üç katıdır (VUK m.341, 344). Usulsüzlük, şekil ve usul kurallarına uymamaktır; derecesine göre cetveldeki tutarla cezalandırılır. Özel usulsüzlük belge düzenine aykırılıktır. Ceza kesme zamanaşımı vergi ziyaında beş, usulsüzlükte iki yıldır.

Bir kafe işletmecisi beyannamesini iki ay geç veriyor; bir başkası hasılatının bir kısmını hiç beyan etmiyor; üçüncüsü müşterisine fiş kesmiyor. Üçü de ceza alacak, ama üç farklı ceza.

Vergi Usul Kanunu vergi cezalarını idari (malî) cezalar ve hapis cezası gerektiren suçlar diye ikiye ayırır. Bu konu idari cezaları, bir sonraki konu suçları anlatır.

Vergi ziyaı cezası

Vergi ziyaı, mükellefin ya da sorumlunun ödevlerini zamanında yapmaması veya eksik yapması yüzünden verginin zamanında ya da tam tahakkuk etmemesidir; haksız iade almak da ziyaı hükmündedir (m.341). Ceza, ziyaa uğratılan verginin bir katıdır; ziyaı 359. maddedeki kaçakçılık fiilleriyle (sahte belge, defter gizleme) yapılmışsa üç katı, bu fiillere iştirak edenlere bir katı uygulanır (m.344). İnceleme başlamadan kendiliğinden ama süresinden sonra verilen beyannamede ceza yüzde elli uygulanır; vergi dairesine hiç kayıt olmadan faaliyette bulunarak ziyaa yol açanlarda ise ceza 2024'teki değişiklikle yüzde elli artırılır.

Usulsüzlük ve özel usulsüzlük

Usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uymamaktır (m.351). Birinci derece (beyannameyi süresinde vermemek, defter tutmamak, işe başlamayı bildirmemek) ve ikinci derece usulsüzlükler, kanuna bağlı cetveldeki tutarlarla cezalandırılır; tutarlar her yıl yeniden değerlenir. Usulsüzlük matrahın re'sen takdirini gerektirirse ceza iki kat kesilir (m.352). Özel usulsüzlük ise belge düzenine aykırılıktır: fatura, serbest meslek makbuzu gibi belgeleri vermemek, almamak ya da gerçek tutardan farklı düzenlemek (m.353); ceza belge tutarına bağlı olarak hesaplanır. Tek bir fiille hem vergi ziyaı hem usulsüzlük doğmuşsa yalnız tutarca en ağır olanı kesilir (m.336).

İdari vergi cezaları: konu, ölçü, zamanaşımı
CezaNeye kesilir?ÖlçüsüKesme zamanaşımı (m.374)
Vergi ziyaıVerginin eksik ya da geç tahakkukuVerginin 1 katı; kaçakçılık fiiliyle 3 katıAlacağın doğduğu yılı izleyen yıl başından 5 yıl
UsulsüzlükŞekil ve usul ihlaliCetveldeki tutar (I./II. derece)Usulsüzlük yılını izleyen yıl başından 2 yıl
Özel usulsüzlükBelge düzeni ihlaliBelge tutarına bağlı5 yıl

Ceza ihbarnamesinin tebliği zamanaşımını keser. Ölüm hâlinde vergi cezası düşer (m.372); mücbir sebep varsa ceza kesilmez (m.373).

Akılda kalsın: Ziyaı “kasaya eksik para girdi”, usulsüzlük “kural çiğnendi ama para eksilmedi”, özel usulsüzlük “belge düzeni bozuldu” demektir. Zamanaşımında tek istisna sayısı: usulsüzlükte iki yıl, ötekilerde beş yıl.
Sınavda

Nasıl sorulurBir fiil verilip hangi cezayı gerektirdiği ya da ziyaı cezasının kaç kat olduğu sorulur; ceza zamanaşımı süreleri öncüllerle istenir.

TuzakKaçakçılık fiilleriyle ziyaı cezasının iki kat olduğunu sanmaktır: üç kattır. İkinci tuzak, usulsüzlük cezasının zamanaşımını beş yıl saymaktır; genel usulsüzlükte süre iki yıldır.

⇄Bilgi eşleştirme fiil → ceza

?Soru çöz

Vergi incelemesinde bir şirketin sahte fatura kullanarak 40.000 TL vergiyi ziyaa uğrattığı tespit edilmiştir. Şirket hakkında kesilecek vergi ziyaı cezası kaç TL'dir?

✓ C. Sahte belge kullanmak 359. maddedeki kaçakçılık fiilidir; ziyaı cezası üç kat uygulanır: 40.000 × 3 = 120.000 TL. A bir katı alır, bu kaçakçılık fiili olmayan ziyaın cezasıdır; B iki kat varsayar, kanunda böyle bir oran yoktur; D süresinden sonra kendiliğinden verilen beyannamedeki yüzde elli uygulamasıyla karıştırır.
VERGİ HUKUKU · KARŞILAŞTIRMA

Kaçakçılık suçları, izaha davet ve pişmanlık: hapis cezasından ceza indirimine

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVergi kaçakçılığı ile vergiden kaçınma arasındaki fark nedir? Vergi affının etkileri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Verginin etkileri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Vergiden kaçınma, vergiyi doğuran olayı gerçekleştirmeyerek ya da kanunun tanıdığı seçeneklerden yararlanarak vergiyi yasal yoldan azaltmaktır. Vergi kaçakçılığı, vergiyi doğuran olay gerçekleştiği hâlde sahte belge, gelir gizleme gibi yollarla vergiyi yasa dışı biçimde ödememektir ve suçtur. Vergi affı geçmiş borç ve cezaları bağışlar; sık af vergi ahlakını bozar.

Kaçakçılık, kaçınma, af, vergi ahlakı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vergi kaçakçılığı suçunun cezası nedir? Pişmanlık ve ıslah ile izaha davet arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: VUK m.359 kaçakçılık suçlarını hapisle cezalandırır: defter hilesi, gizleme ve muhteviyatı yanıltıcı belge on sekiz aydan beş yıla; defter yok etme ve sahte belge üç yıldan sekiz yıla kadar hapis. Pişmanlıkta mükellef ihbar ve incelemeden önce kendiliğinden bildirir, 15 gün içinde beyan edip zamla öderse ziyaı cezası kesilmez (m.371). İzaha davette idarenin ön tespiti vardır; ceza yüzde yirmiye iner (m.370).

Bir toptancı, geçen yıl kayda geçirmediği satışları olduğunu fark ediyor. Vergi dairesi henüz bir şey bilmiyor. Şimdi kendiliğinden gitmesiyle müfettiş gelince yakalanması arasında büyük fark var.

Verginin etkileri sayfasında gördük: vergi kaçakçılığı, gerçekleşen vergiyi doğuran olayın gizlenmesidir. Kanun bu davranışların ağır olanlarını suç sayar ve vergi ziyaı cezasından ayrı olarak hapisle cezalandırır (m.359). Kaçakçılık suçunu tespit eden müfettiş, rapor değerlendirme komisyonunun görüşüyle durumu Cumhuriyet başsavcılığına bildirmek zorundadır (m.367).

Kaçakçılık suçları ve hapis cezaları (VUK m.359)
FiilHapis
Defter ve kayıtlarda hesap hilesi; kaydı başka ortama aktarma; defter, kayıt ve belgeleri tahrif etme ya da gizleme; muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya kullanma18 ay – 5 yıl
Defter, kayıt ve belgeleri yok etme; sahte belge düzenleme veya kullanma3 – 8 yıl
Bakanlıkla anlaşması olmadan belge basma ya da bunları bilerek kullanma2 – 8 yıl
Ödeme kaydedici cihaza ya da elektronik denetim sistemine müdahale3 – 8 yıl

İki belge ayrımı sınavın gözdesidir. Sahte belge, gerçek bir işlem olmadığı hâlde varmış gibi düzenlenen belgedir. Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge ise gerçek bir işleme dayanır ama onun mahiyetini ya da tutarını gerçeğe aykırı gösterir. Kanunun tanımlarıyla: işlem yoksa sahte, işlem var ama yanlış gösterilmişse yanıltıcı. Bu yüzden ceza da sahte belgede daha ağırdır.

Pişmanlık ve ıslah (m.371)

Beyana dayanan vergilerde mükellef kanuna aykırılığı kendiliğinden, dilekçeyle bildirirse vergi ziyaı cezası kesilmez. Şartlar: daha önce bir ihbar yapılmamış ve o vergi türü için incelemeye başlanmamış olması; beyannamenin bildirimden itibaren 15 gün içinde verilmesi ve verginin, gecikilen her ay için gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede ödenmesi. Emlak vergisinde pişmanlık uygulanmaz.

İzaha davet (m.370)

İdarenin, inceleme başlamadan önce vergi ziyaına işaret eden bir ön tespiti varsa mükellef izaha davet edilebilir. Mükellef 30 gün içinde açıklama yapar. İzah yeterliyse inceleme yapılmaz; yetersizse değerlendirme yazısının tebliğinden itibaren 30 gün içinde beyan edip zamla öderse ziyaı cezası yüzde yirmi oranında kesilir. Davet edilen mükellef aynı konuda pişmanlıktan yararlanamaz. Kaçakçılık fiillerine ilişkin tespitlerde kural olarak izaha davet yapılmaz; tutarı küçük belge kullanımı istisnadır.

Akılda kalsın: Pişmanlıkta ilk adım mükellefindir, süre 15 gün, ceza sıfır. İzaha davette ilk adım idarenindir, süre 30 gün, ceza yüzde yirmi. İkisinde de vergi zamla birlikte ödenir.
Sınavda

Nasıl sorulurFiil verilip hapis cezasının aralığı ya da belgenin sahte mi yanıltıcı mı olduğu sorulur; pişmanlık şartları öncüllerle istenir.

TuzakPişmanlığın inceleme başladıktan sonra da mümkün olduğunu sanmaktır. İkinci tuzak, pişmanlık zammını gecikme faizi ya da ayrı bir ceza saymaktır; oran gecikme zammı oranıdır, ziyaı cezası hiç kesilmez.

⇄Bilgi eşleştirme durum → kavram

?Soru çöz

Vergi Usul Kanunu'na göre pişmanlık ve ıslah hükümlerinden yararlanmak için;
I. Mükellefin aykırılığı kendiliğinden ve dilekçeyle haber vermesi
II. Haber verilen konuda daha önce ihbar yapılmamış ve incelemeye başlanmamış olması
III. Verginin, haber verme tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmesi
şartlarından hangileri aranır?

✓ B. Pişmanlık kendiliğinden ve dilekçeyle bildirim, ihbar ve incelemeden önce olma şartlarına bağlıdır. III'teki süre yanlıştır: beyan ve ödeme 15 gün içinde yapılır; 30 gün izaha davetin süresidir. A ihbar ve inceleme şartını unutur; C ve D 30 günü pişmanlık süresi sayar.
VERGİ HUKUKU · SÜREÇ

Uzlaşma ve cezalarda indirim: dava açmadan uyuşmazlığı bitirmek

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVergiyi doğuran olay nedir? İkmalen, re'sen ve idarece tarh arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Vergi hukukunun genel hükümleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Vergi alacağı, kanunun vergiyi bağladığı olayın meydana gelmesi ya da hukuki durumun tamamlanmasıyla doğar (VUK m.19). Tarh, bu alacağın matrah ve oranlar üzerinden vergi dairesince hesaplanıp miktar olarak belirlenmesidir (m.20). Tarh kural olarak beyana dayanır; sonradan belgeyle matrah farkı çıkarsa ikmalen, matrah belgeyle belirlenemiyorsa re'sen, öteki ödevler yerine getirilmezse idarece tarh yapılır.

Vergiyi doğuran olay ve tarh

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Vergide uzlaşma nedir, tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma nasıl yapılır? Vergi cezasında indirim nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Uzlaşma, ikmalen, re'sen ya da idarece tarh edilen vergilere bağlı cezaların tutarı üzerinde idare ile mükellefin anlaşmasıdır; 2024'teki değişiklikten sonra vergi aslı uzlaşma konusu değildir. Tarhiyat öncesi uzlaşma incelemeye dayalı cezalarda, tarhiyat sonrası uzlaşma ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde istenir. VUK m.376'ya göre vergiyi ve cezanın yarısını ödemeyi kabul eden mükellefin cezası yarıya indirilir.

İnceleme raporu sonrası şirketin muhasebe müdürü masasında bir ihbarname buluyor: vergi farkı ve aynı tutarda ceza. Önünde otuz gün ve üç ayrı kapı var.

Vergi hukukunun genel hükümleri sayfasında gördüğümüz ikmalen, re'sen ve idarece tarh, mükellefin beyanı dışında idarenin yaptığı tarhiyatlardır. Bunlara karşı mükellef ihbarnamenin tebliğinden sonra dava açabilir, uzlaşma isteyebilir ya da cezada indirimden yararlanabilir. Üçünün de süresi 30 gündür; mükellef birini seçer.

Uzlaşmanın kapsamı

Uzlaşma, cezanın tahakkuk edecek tutarı üzerinde yapılır (ek m.1). Mükellef, vergi kanunlarına yeterince nüfuz edememek, yanılma, vergi hatası ya da maddi hata bulunduğunu veya yargı kararları ile idare arasında görüş farkı olduğunu ileri sürmelidir. Kaçakçılık fiilleriyle verilen ziyaın cezası uzlaşma konusu olamaz. 2024'te 7524 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra metin yalnız cezalardan söz eder: vergi aslı üzerinde artık uzlaşılmaz.

Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma
Tarhiyat öncesi (ek m.11)Tarhiyat sonrası (ek m.1)
Ne zaman?İnceleme raporu üzerine, ceza kesilmeden önceİhbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde
Hangi tarhiyat?Vergi incelemesine dayananİkmalen, re'sen, idarece tarh
AnlaşılırsaTutanak kesin; dava açılamaz, şikâyet yokTutanak kesin; dava açılamaz, şikâyet yok (ek m.6)
AnlaşılamazsaCeza kesildikten sonra uzlaşma istenemezYeniden talep yok; dava süresi bitmiş ya da 15 günden az kalmışsa 15 gün olur (ek m.7)

Uzlaşılamayan tutanağa idarenin son teklifi yazılır; mükellef dava açma süresinin sonuna kadar bu teklifi yazıyla kabul ederse uzlaşma sağlanmış sayılır. Uzlaşılan cezalara ayrıca indirim uygulanmaz (ek m.9).

Cezalarda indirim (m.376)

Mükellef ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde vergi dairesine başvurup tarh edilen vergiyi ve vergi ziyaı, usulsüzlük ya da özel usulsüzlük cezasının yarısını vadesinde (ya da teminat göstererek vadeden itibaren üç ay içinde) ödeyeceğini bildirirse cezanın yarısı indirilir. Ödemezse ya da dava açarsa indirimi kaybeder. İndirim isteyen uzlaşma isteyemez; uzlaşma isteyen tutanak imzalanana kadar vazgeçip indirime dönebilir.

Akılda kalsın: İhbarnameden sonra 30 günün üç kapısı: dava (mahkeme karar verir), uzlaşma (idareyle pazarlık, yalnız ceza), indirim (cezanın yarısını öde, yarısı silinsin). İndirimi alan dava da uzlaşma da açamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurUzlaşmanın türleri, süreleri ve sonuçları öncüllerle; m.376 indiriminin tutarı hesapla sorulur.

TuzakUzlaşma tutanağına karşı dava açılabildiğini sanmaktır: tutanak kesindir. İkinci tuzak, tarhiyat öncesi uzlaşmada anlaşamayan mükellefin tarhiyattan sonra yeniden uzlaşma isteyebileceğini düşünmektir.

Sınavda işaretlegüncel metinde uzlaşmanın konusu yalnız cezadır.

✎Boşluk doldurma m.376 hesabı

İkmalen tarh edilen 80.000 TL vergi ve 80.000 TL vergi ziyaı cezası için mükellef 30 gün içinde m.376'dan yararlanmak üzere başvuruyor. Cezadan TL indirilir ve mükellef vadesinde toplam TL öder.

?Soru çöz

Vergi Usul Kanunu'na göre uzlaşma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. Uzlaşma vaki olmazsa yeniden talep yoktur (ek m.1); mükellef son teklifi kabul edebilir ya da dava açar. B yanlıştır: tutanak kesindir, dava açılamaz (ek m.6); C tarhiyat öncesinde anlaşamayana sonradan uzlaşma yolu kapalıdır (ek m.11); D uzlaşılan cezaya başka indirim uygulanmaz (ek m.9).
VERGİ HUKUKU · SÜRE

Vergi yargısı: vergi mahkemesi, istinaf ve temyiz süreleri

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Vergi davası kaç gün içinde açılır? Vergi mahkemesi kararına karşı istinaf ve temyiz süreleri nedir?

Kısa cevap: Tarh edilen vergiye ve kesilen cezaya karşı vergi mahkemesinde dava açılır (VUK m.377); süre tebliğden itibaren otuz gündür (İYUK m.7). Dava açılması dava konusu tutarın tahsilini durdurur (İYUK m.27). Vergi mahkemesi kararına karşı otuz gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf, belirli tutarı aşan davalarda bölge idare mahkemesi kararına karşı otuz gün içinde Danıştayda temyiz yoluna gidilir.

Uzlaşmayı denemeyen bir mükellef, re'sen tarh edilen vergiye karşı mahkemeye gitmeye karar veriyor. Takvimi ihbarnamenin tebliğ edildiği gün işlemeye başladı.

Vergi uyuşmazlıklarında ilk derece mahkemesi vergi mahkemesidir. Dava açabilmek için verginin tarh edilip tebliğ edilmiş, cezanın kesilmiş ya da stopajlı vergide ödemenin yapılıp verginin kesilmiş olması gerekir (m.378). Dava açma süresi tebliğden itibaren otuz gündür (İYUK m.7); idare mahkemesindeki altmış günle karıştırılmamalıdır. Uzlaşma isteyen mükellef, uzlaşma vaki olmazsa davasını açar; süresi bitmişse ya da 15 günden az kalmışsa süre 15 gün olur.

Beyana karşı dava açılmaz

Mükellef kendi beyan ettiği matraha ve onun üzerinden tarh edilen vergiye karşı dava açamaz (m.378); vergi hataları hükümleri saklıdır. Beyanla aynı fikirde olmayan mükellef beyannameyi “ihtirazi kayıtla” verir; bu kayıt, beyana rağmen dava hakkını korur. Vergi idaresi de takdir komisyonunun belirlediği matraha karşı dava açabilir (m.377).

Tahsil durur, kanun yolu açılır

Vergi mahkemesinde dava açılması, tarh edilen vergi ve cezanın dava konusu edilen bölümünün tahsilini durdurur (İYUK m.27); idari yargıdaki genel kuraldan farklı olarak ayrıca yürütmeyi durdurma kararı gerekmez. Vergi mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf yoluna başvurulur (İYUK m.45); kanunda belirlenen tutarın altındaki davalarda karar kesindir. Bölge idare mahkemesinin vergi davalarındaki kararı, tutar kanundaki sınırı aşıyorsa yine otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilir (İYUK m.46). Parasal sınırlar zaman zaman kanunla değiştiği için sınavda tutardan çok yol sorulur.

İhbarnameden sonraki otuz gün üç yolun ortak süresidir; dava yolunda her kademe için süre yine otuz gündür.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Vergi yargısında “otuz” sayısı üç kez tekrarlanır: dava, istinaf, temyiz. Vergi davası tahsili kendiliğinden durdurur; beyan edilen vergiye karşı dava ancak ihtirazi kayıtla açılır.
Sınavda

Nasıl sorulurDava açma, istinaf ve temyiz süreleri ile tahsilin durup durmadığı sorulur.

TuzakVergi davasında süreyi idari davalardaki gibi altmış gün saymaktır. İkinci tuzak, tahsilin durması için yürütmeyi durdurma kararı gerektiğini düşünmektir; vergi davasında dava açmak yeterlidir.

↕Sıralama vergi uyuşmazlığının yargı yolu

  1. Mükellef tebliğden itibaren otuz gün içinde vergi mahkemesinde dava açar ve tahsil durur.
  2. Bölge idare mahkemesinin kararı, tutar kanundaki sınırı aştığı için Danıştayda temyiz edilir.
  3. Re'sen tarh edilen vergi ve kesilen ceza ihbarnameyle mükellefe tebliğ edilir.
  4. Mükellef vergi mahkemesinin kararına karşı otuz gün içinde istinafa başvurur.

?Soru çöz

Vergi yargısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Mükellef kendi beyanına karşı dava açamaz (VUK m.378); dava hakkını korumak için beyannameyi ihtirazi kayıtla vermesi gerekir. A İYUK m.7'deki otuz günlük süredir; B İYUK m.27'nin vergi davalarına özgü kuralıdır; C İYUK m.45'teki istinaf yoludur.
VERGİ HUKUKU · SÜRE

Amme alacağının cebren tahsili: ödeme emri, haciz, teminat ve tecil (6183)

Maliye · Vergi Hukuku · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVergide tarh zamanaşımı ve tahsil zamanaşımı kaç yıldır? Ne zaman başlar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Vergi hukukunun genel hükümleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh edilip tebliğ edilmeyen vergi zamanaşımına uğrar; alacak, mükellef başvurmasa da kalkar (VUK m.113–114). Tahsil zamanaşımında amme alacağı, vadenin rastladığı yılı izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 m.102); ödeme, haciz ve ödeme emri tebliği bu süreyi keser.

Zamanaşımı ve terkin

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

6183 sayılı Kanun'a göre ödeme emri nedir, kaç gün içinde itiraz edilir? Gecikme zammı ile gecikme faizi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Vadesinde ödenmeyen amme alacağına her ay için gecikme zammı işler (6183 m.51). Borçluya 15 gün içinde ödemesi ya da mal bildiriminde bulunması için ödeme emri tebliğ edilir (m.55); itiraz süresi de 15 gündür (m.58). Ödenmezse haciz uygulanır. Teminat, ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk alacağı önceden güvenceye alır; tecil borcu en çok 72 ay faizle erteler (m.48).

Bir inşaat şirketinin kesinleşmiş vergi borcu vadesinde ödenmedi. Vergi dairesi mahkemeye gitmiyor; kendi çıkardığı bir belgeyle şirketin banka hesabına el koymaya hazırlanıyor.

Kamu gelirleri ve vergi teorisi sayfasında gördük: cebrî kamu gelirlerini idare mahkeme kararı almadan kendisi takip eder. Bu takibin kanunu 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'dur.

Gecikme zammı ve gecikme faizi

Gecikme zammı, tahakkuk etmiş bir alacak vadesinde ödenmeyince vadenin bitiminden itibaren her ay için uygulanır (6183 m.51); oranını Cumhurbaşkanı belirleyebilir. Gecikme faizi ise ikmalen, re'sen ya da idarece sonradan tarh edilen vergide, verginin asıl vadesi ile tahakkuku arasındaki süre için alınır (VUK m.112). Kısaca: tahakkuktan önceki gecikmenin bedeli faiz, tahakkuktan sonraki gecikmenin bedeli zamdır.

Ödeme emri, mal bildirimi, haciz

Vadesinde ödemeyen borçluya ödeme emri tebliğ edilir: 15 gün içinde ya borç ödenecek ya mal bildiriminde bulunulacaktır (m.55). Borcu olmadığını, ödediğini ya da zamanaşımına uğradığını ileri süren borçlu tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz eder (m.58). Ne ödeyip ne mal bildiren borçlu, icra mahkemesi hâkiminin kararıyla üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilebilir (m.60). Süresinde ödenmeyen borç için borçlunun mallarına, alacaklarına ve haklarına haciz uygulanır (m.62). Vergi hukukunun genel hükümleri sayfasında gördüğümüz tahsil zamanaşımını ödeme emrinin tebliği ve haciz keser.

Alacağı güvenceye alan araçlar (6183)
AraçNe zaman, nasıl?
Teminat (m.9–10)Ziyaı ya da kaçakçılık gerektiren bir tarhiyat için işlemlere başlanmışsa istenir: para, banka teminat mektubu, devlet tahvili, ipotek, kefalet
İhtiyati haciz (m.13)Borçlu kaçıyor ya da mal kaçırıyorsa, ikametgâhı yoksa, teminat göstermiyorsa; alacaklı idarenin mahallî en büyük memurunun kararıyla; itiraz 15 gün
İhtiyati tahakkuk (m.17)Henüz tahakkuk etmemiş vergi derhâl tahakkuk ettirilir
Tecil (m.48)Ödeme borçluyu çok zor duruma düşürecekse, yazılı istek ve teminatla, en çok 72 ay, faizle
Öncelik (m.21)Başkasının haczettiği mala amme alacağı için de haciz konursa bedel orantılı paylaşılır; iflasta imtiyazlı alacaktır

Kimden tahsil edilir?

Tüzel kişinin varlığından tahsil edilemeyen alacak kanuni temsilcinin şahsi malvarlığından alınır (mükerrer m.35); limited şirket ortakları ise şirketten alınamayan alacaktan sermaye payları oranında sorumludur (m.35).

Bu sayfanın süreleri: toplu tablo
KonuSüreDayanak
İşe başlamayı bildirme / değişiklik ve işi bırakma10 gün / 1 ayVUK m.168
Fatura düzenlemeTeslimden en geç 7 günVUK m.231
Düzeltmede geri alma başvurusuFişin tebliğinden 1 yılVUK m.120
Ceza kesme zamanaşımıZiyaı ve özel usulsüzlük 5 yıl, usulsüzlük 2 yılVUK m.374
Pişmanlıkta beyan ve ödeme15 günVUK m.371
İzaha davette açıklama30 günVUK m.370
Uzlaşma talebi / m.376 indirimiİhbarnameden 30 günVUK ek m.1, m.376
Vergi davası / istinaf / temyiz30 gün / 30 gün / 30 günİYUK m.7, 45, 46
Ödeme emri: ödeme ya da mal bildirimi, itiraz15 gün6183 m.55, 58
Hapisle tazyik / tecilEn çok 3 ay / en çok 72 ay6183 m.60, 48
Akılda kalsın: 6183'ün sayısı 15'tir: ödeme emrinde ödeme, mal bildirimi, itiraz ve ihtiyati hacze itiraz hep 15 gün. Tecilin tavanı 72 ay, tazyik hapsinin tavanı 3 ay. Faiz tahakkuktan önceyi, zam tahakkuktan sonrayı karşılar.
Sınavda

Nasıl sorulurÖdeme emri, itiraz ve mal bildirimi süreleri; gecikme zammı ile gecikme faizinin farkı; ihtiyati haciz sebepleri öncüllerle sorulur.

TuzakÖdeme emrine karşı süreyi vergi davasındaki gibi otuz gün saymaktır: on beş gündür. İkinci tuzak, gecikme zammını sonradan tarh edilen verginin vade öncesi gecikmesine uygulamaktır; orada gecikme faizi işler.

⇄Bilgi eşleştirme durum → kurum

?Soru çöz

6183 sayılı Kanun'a göre;
I. Ödeme emri tebliğ edilen borçlu 15 gün içinde borcunu ödemek ya da mal bildiriminde bulunmak zorundadır.
II. Ödeme emrinin tebliği tahsil zamanaşımını keser.
III. Amme alacağı en çok 36 ay süreyle tecil edilebilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ C. Ödeme emrinde süre 15 gündür (m.55) ve tebliği tahsil zamanaşımını keser (m.103). III yanlıştır: tecilin üst sınırı 72 aydır (m.48). A zamanaşımını kesen işlemi unutur; B ve D 36 ayı doğru sayar.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Adam Smith'in ileri sürdüğü vergilendirme ilkelerinden biri değildir?

✓ C. Smith'in adalet ilkesi gelirle orantılı, yani düz oranlı vergiyi öngörür; artan oranlılık daha sonraki ödeme gücü tartışmalarının ürünüdür. A tutarın ve zamanın önceden belli olması, B ödemenin mükellefe en kolay zamanda alınması, D toplama maliyetinin düşük tutulmasıdır; üçü de Smith'in dört ilkesindendir.Kaynak: Kamu gelirleri ve vergi teorisi · Vergilendirme ilkeleri

?Soru 2

Birim başına konulan bir verginin yükünün tamamen üreticide kalması aşağıdaki durumlardan hangisinde gerçekleşir?

✓ D. Talep tam esnekse fiyattaki en küçük artış bütün satışı yok eder; fiyat yükselemez, vergiyi üretici taşır. A tam tersidir: talebi esnek olmayan tüketici yükün tamamını taşır; B arzı tam esnek olan üretici fiyatı vergi kadar artırır, yük tüketiciye geçer; C yükü yarı yarıya böler.Kaynak: Verginin etkileri · Esneklik ve vergi yükünün dağılımı

?Soru 3

Vergi mevzuatında hiçbir değişiklik yapılmayan bir yılda nominal GSYH %20, vergi gelirleri %30 artmıştır. Bu ülkenin vergi esnekliği ve genel vergi yükündeki değişme için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Esneklik 30 ÷ 20 = 1,5; vergi gelirleri GSYH'den hızlı büyüdüğü için vergi/GSYH oranı yükselir. A oranı ters kurar (20 ÷ 30); C esnekliği doğru bulur ama 1'den büyük esnekliğin yükü artırdığını görmez; D yüzdeleri bölmek yerine çıkarır (30 − 20).Kaynak: Verginin etkileri · Vergi yükü, esnekliği ve kaldıracı

?Soru 4

Sık aralıklarla çıkarılan vergi aflarının;
I. Düzenli vergi ödeyenlerin uyum isteğini azaltması
II. Mükelleflerde yeni bir af beklentisi oluşturması
III. Kısa dönemde hazineye gelir sağlaması
etkilerinden hangileri ileri sürülebilir?

✓ D. Af kısa dönemde gelir sağlar, ama düzenli ödeyeni cezalandırdığı ve yeni af beklentisi yarattığı için uzun dönemde vergi ahlakını bozar; üç etki de ileri sürülür. A ve B affın kısa dönem gelir etkisini yok sayar; C uyum isteğinin azalmasını, yani affın en çok eleştirilen sonucunu dışarıda bırakır.Kaynak: Verginin etkileri · Kaçakçılık, kaçınma, af, vergi ahlakı

?Soru 5

Vergi alacağı 15 Mayıs 2026'da doğmuştur. Zamanaşımını durduran ya da uzatan bir sebep yoksa, bu verginin tarh zamanaşımı hangi tarihin sonunda dolar?

✓ A. Süre alacağın doğduğu 2026'yı izleyen yılın başında, 1 Ocak 2027'de başlar ve beş yıl sonra 31 Aralık 2031 sonunda dolar (m.114). B beş yılı alacağın doğduğu günden sayar; C süreyi doğduğu yılın başından başlatır; D beş yıl yerine Borçlar hukukundaki on yıllık genel zamanaşımını uygular.Kaynak: Vergi hukukunun genel hükümleri · Zamanaşımı ve terkin

?Soru 6

Anayasa'nın 73. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Vergi ancak kanunla konulur; vergi ödevi siyasi ödevler arasında olduğu için Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle de düzenlenemez (m.104). B m.73'ün ikinci fıkrasının kendisidir; C “benzeri mali yükümlülükleri” de kapsayan kanunilik ilkesidir; D dördüncü fıkradaki sınırlı yetki devridir, yeni vergi koyma yetkisi değildir.Kaynak: Kamu gelirleri ve vergi teorisi · Vergi kuramları ve Anayasa m.73

?Soru 7

Vergi Usul Kanunu'na göre;
I. Mükellefiyet için kanuni ehliyet şart değildir.
II. Vergiyi doğuran olayın kanunla yasaklanmış olması mükellefiyeti kaldırır.
III. Emlak vergisini kiracının ödeyeceğine ilişkin kira sözleşmesi hükmü vergi dairesini bağlar.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ A. Yalnız I doğrudur: m.9 kanuni ehliyet aramaz. B ve D, yasak bir faaliyetin vergiden kurtardığını sanar; oysa m.9'a göre yasak olay mükellefiyeti kaldırmaz. C ve D özel sözleşmeyi idareye karşı geçerli sayar; m.8/3'e göre özel sözleşmeler vergi dairesini bağlamaz.Kaynak: Vergi hukukunun genel hükümleri · Mükellef, sorumlu, temsilci

?Soru 8

31 Mart'ta tebliğ edilen bir yazıyla mükellefe, belgelerini ibraz etmesi için bir aylık süre verilmiştir. Vergi Usul Kanunu'na göre ve son günün iş günü olduğu varsayılarak bu süre ne zaman biter?

✓ C. Ay olarak belirlenen süre son ayda başladığı güne karşılık gelen günde biter; nisanın 31'i olmadığı için süre ayın son günü olan 30 Nisan'da, tatil saatinde (mesai bitiminde) sona erer. A bitiş anını gece yarısı sanır; B ayı 31 gün sayar; D başlangıç gününü de sayıp bir gün erken bitirir.Kaynak: Vergi hukukunun genel hükümleri · Süreler, mücbir sebep, mühlet

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi kamu hukuku (cebrî) gelirleri arasında yer almaz?

✓ B. Kira bedeli sözleşmeye dayanır; devlet burada mal sahibi gibi davranır, gelir iradidir. A kanunla alınan ve rıza aranmayan şerefiye türüdür; C zorunlu olduğu için cebrî bir parafiskal gelirdir; D bir kamu hizmetinden yararlanma karşılığı alınan cebrî bir harçtır.Kaynak: Kamu gelirleri ve vergi teorisi · Kamu gelirlerinin sınıflandırılması

?Soru 10

Vergi Usul Kanunu'nun tebliğ hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. İlanla tebliğde süre bir aydır: ilan tarihinden başlayarak bir ay içinde başvurmayana bir ayın sonunda tebliğ yapılmış sayılır (m.106); 15 gün yalnız küçük tutarlarda ilan tarihinin belirlenmesinde geçer. A m.107/A'nın, C kaçınma hâlinde m.102'nin, D muhatap yerine tebliğde m.94'ün doğru ifadesidir.Kaynak: Vergi hukukunun genel hükümleri · Tebliğ, tahakkuk, tahsil
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Maliye soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →