5018 sayılı Kanun: genel yönetim kapsamı ve bütçe türleri
Maliye · Bütçe · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
5018 sayılı Kanun hangi idareleri kapsar? Genel bütçe, özel bütçe ve düzenleyici-denetleyici kurum bütçesi arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: 5018 sayılı Kanun genel yönetim kapsamındaki idareleri, yani merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareleri kapsar (m.2). Merkezi yönetim bütçesi üç cetvelden oluşur: (I) genel bütçe, (II) özel bütçeli idareler, (III) düzenleyici ve denetleyici kurumlar. (IV) sayılı cetvel sosyal güvenlik kurumlarıdır ve merkezi yönetim bütçesinin dışındadır.Sağlık Bakanlığı, bir devlet üniversitesi ve Rekabet Kurumu aynı bütçe kanununda yer alıyor, ama aynı biçimde değil. Sosyal Güvenlik Kurumu ile belediyenin bütçesi ise bu kanunda hiç yok. Hangi idare hangi bütçeye girer?
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu (5018) 2003'te kabul edildi, ana hükümleriyle 2005'te yürürlüğe girdi ve 1927 tarihli 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu'nun yerini aldı (m.81, 82). Amacı kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli elde edilip kullanılmasını, hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamaktır (m.1). Kapsamı uluslararası sınıflandırmaya göre belirlenen genel yönetimdir (m.2, 3).
| Cetvel | Bütçe türü | Tanım | Örnek |
|---|---|---|---|
| (I) | Genel bütçe | Devlet tüzel kişiliğine dahil idareler | TBMM, Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar, Sayıştay, Gelir İdaresi Başkanlığı |
| (II) | Özel bütçe | Belirli bir hizmet için kurulan, gelir tahsis edilen ve bu gelirden harcama yetkisi verilen idareler | YÖK, ÖSYM, üniversiteler, TÜBİTAK, TÜİK |
| (III) | Düzenleyici ve denetleyici kurum bütçesi | Kurul, kurum ya da üst kurul biçiminde örgütlenen bağımsız düzenleyiciler | SPK, BDDK, EPDK, Rekabet Kurumu, RTÜK |
| (IV) | Sosyal güvenlik kurumu bütçesi | Sosyal güvenlik hizmeti için kurulan idareler | SGK, İŞKUR |
| Cetvel yok | Mahalli idare bütçesi | Kendi meclislerince kabul edilir | Belediye, il özel idaresi |
Genel bütçeli idarelerde Hazine birliği geçerlidir: bütün gelirler Hazine veznelerine girer, giderler buradan ödenir, bu idareler özel vezne açamaz (m.6). Özel bütçeli idareler ise kendilerine tahsis edilen gelirle harcama yapar; Bütçe teorisi sayfasında gördüğümüz genellik ilkesinin bilinçli bir esnetilmesidir. Kanun bu türlerin dışında “herhangi bir ad altında” bütçe oluşturulmasını yasaklar (m.12).
Nasıl sorulurBir idare verilip hangi cetvelde ya da hangi bütçe türünde yer aldığı sorulur.
TuzakSGK'yı merkezi yönetim bütçesine katmaktır: SGK (IV) sayılı cetveldedir ve merkezi yönetim bütçesi (I), (II) ve (III)'ten oluşur. İkinci tuzak, üniversiteleri genel bütçeli saymaktır; YÖK, ÖSYM ve üniversiteler özel bütçelidir.
⇄Bilgi eşleştirme idare → cetvel
?Soru çöz
5018 sayılı Kanun'a göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?