Maliyenin konusu: kamu ekonomisi ve devletin üç ekonomik işlevi
Maliye · Maliye Teorisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Maliye biliminin konusu nedir? Musgrave'e göre devletin ekonomik işlevleri nelerdir?
Kısa cevap: Maliye bilimi, kamu kesiminin gelir toplama, harcama, borçlanma ve bütçe faaliyetlerini ve bunların ekonomiye etkisini inceler. Musgrave devletin ekonomideki işlevlerini üçe ayırır: kaynakların kamu ve özel kesim arasında dağılımı (tahsis), gelirin kişiler arasında yeniden dağılımı (bölüşüm) ve fiyat, istihdam, büyüme üzerinden ekonomik istikrar.Bir belediye meclisi aynı toplantıda üç karar alıyor: yeni bir park yapılacak, yaşlılara ücretsiz toplu taşıma kartı verilecek, durgunluk sürdüğü için altyapı yatırımları öne çekilecek. Üç karar da harcama, ama her biri devletin ekonomide başka bir işini görüyor.
Ekonominin iki karar merkezi vardır. Özel kesimde hane halkı ve şirketler fiyatlara bakarak, kâr ve fayda için karar verir. Kamu kesimi ise kararlarını siyasal süreçle alır: meclis, seçim, bütçe. Maliye bilimi bu ikinci alanı, yani devletin ve öteki kamu tüzel kişilerinin gelir, gider, borç ve bütçe faaliyetlerini inceler. Bugün aynı alana “kamu ekonomisi” de denir; ad değişikliği, devletin yalnız para toplayan değil, kaynakları yönlendiren bir aktör olarak görülmesini yansıtır.
Maliye bilimi, maliye politikası, mali hukuk
Maliye bilimi olguları açıklar: bir vergi kime yansır, borçlanma faizi nasıl etkiler? Maliye politikası, bu araçları bir amaç için (istikrar, büyüme, adil dağılım) bilinçli olarak kullanma sanatıdır. Mali hukuk ise vergi ve bütçe kurallarının hukuki çerçevesidir: Vergi Usul Kanunu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gibi. Aynı konu üç açıdan da incelenebilir; sınav hangi açının sorulduğunu kökteki fiilden belli eder: “açıklar” bilim, “amaçlar” politika, “düzenler” hukuktur.
Musgrave'in üç işlevi
Richard Musgrave 1959'da devletin ekonomik görevlerini üç başlıkta topladı. Kaynak dağılımı (tahsis) işlevi, piyasanın hiç üretmediği ya da yetersiz ürettiği malları sağlamaktır: savunma, park, aşı. Gelir dağılımı (bölüşüm) işlevi, piyasanın ortaya çıkardığı dağılımı toplumun adil bulduğu dağılıma yaklaştırmaktır: artan oranlı vergi, sosyal yardım. İstikrar işlevi ise işsizliği, enflasyonu ve dalgalanmayı azaltmaktır: durgunlukta harcamayı artırmak, aşırı ısınmada kısmak. Girişteki park tahsis, ücretsiz kart bölüşüm, öne çekilen yatırım istikrar örneğidir.
Nasıl sorulurBir kamu uygulaması verilir ve Musgrave'in hangi işleviyle ilgili olduğu sorulur.
TuzakHer sosyal harcamayı tahsis işlevi saymaktır: yoksula yapılan nakit yardım yeni bir mal üretmez, gelirin el değiştirmesidir, yani bölüşümdür. İkinci tuzak, istikrarı yalnız enflasyonla sınırlamaktır; işsizlik ve büyüme de bu işlevin içindedir.
⇄Bilgi eşleştirme uygulama → işlev
?Soru çöz
Hükûmetin, enflasyonun hızlandığı bir dönemde yatırım harcamalarını erteleyip bazı vergileri geçici olarak artırması, Musgrave'in sınıflandırmasına göre devletin hangi işlevine örnektir?