Bilim, teknoloji ve sosyal bilimler: gelecek, bilim dalları, bilimsel sorgulama

Uzaktan ameliyat, sürücüsüz otobüs, yapay zekâlı ders: gelecek nasıl bir toplum getirecek? Sosyal bilimlerin dallarını ve bir sorunu bilimsel yolla çözmeyi öğren.

4 durak7. sınıf · 6. öğrenme alanı
11 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 11tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
BİLİM · BUGÜN

Bilim ve teknoloji: bilgiden araca, geçmişten bugüne

MEB 7. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBeytülhikme nedir? İslam medeniyeti bilim, eğitim, hukuk ve mimaride insanlığa neler kazandırdı?6. sınıftan (İlk Türk devletleri ve İslam medeniyeti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Abbasiler döneminde Bağdat'ta kurulan Beytülhikme, Hint, Yunan ve İran eserlerinin Arapçaya çevrildiği bir bilim merkeziydi. Matematik, astronomi ve tıpta önemli eserler yazıldı; Bağdat ve Şam'da ilk rasathaneler kuruldu. Bu birikim Endülüs aracılığıyla Avrupa'ya geçti. Camiler, medreseler ve kütüphaneler medeniyetin izlerini taşır.

İslam medeniyetinde bilim, eğitim ve mimari

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilim ile teknoloji arasındaki fark nedir? Bilimsel ve teknolojik gelişmeler iletişim, eğitim, sağlık ve ulaşımı nasıl değiştirdi?

Kısa cevap: Bilim; gözlem, deney ve araştırmayla düzenli bilgi üretir. Teknoloji bu bilgiyi kullanarak araç, makine ve yöntem geliştirir; ikisi birbirini besler. Bugün iletişimde uydular, eğitimde dijital içerikler, sağlıkta görüntüleme cihazları, ulaşımda hızlı trenler hayatımızı değiştirdi.

Dişçide ağzının görüntüsü bir saniyede ekrana gelir; arkasında yüzyılların bilgisi vardır.

Bilim ve teknoloji: iki kardeş

Evreni, doğayı ve toplumu gözlem, deney ve araştırmayla inceleyip düzenli bilgi üreten sisteme bilim denir. İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için araç, makine ve yöntem geliştirmesine teknoloji denir.

Bilim "Neden ve nasıl?" diye sorar, teknoloji "Bu bilgiyle ne yapabilirim?" diye. Örneğin ışığın nasıl yansıdığını açıklamak bilimdir; bu bilgiyle gözlük ya da kamera yapmak teknolojidir. Yeni araçlar da yeni gözlemlere kapı açar; ikisi birbirini büyütür.

Dört alanda değişim

Bilim ve teknoloji bugünü nasıl değiştirdi?
AlanBugünkü örnekEtkisi
iletişimhaberleşme uyduları, görüntülü görüşmedünyanın öbür ucuyla anında konuşmak
eğitimçevrim içi ders platformları, dijital kütüphanebilgiye her yerden ulaşmak
sağlıkgörüntüleme cihazları, yeni aşı ve ilaçlarhastalığı erken bulmak, daha uzun ve sağlıklı yaşam
ulaşımhızlı tren, uçak, yol bulma uygulamalarıuzak şehirlere kısa sürede ve güvenle gitmek

Türk-İslam bilim insanlarından iki örnek

Bugünün teknolojisi geçmişin birikimi üzerinde yükselir. 12–13. yüzyılda yaşayan Cezerî, suyla çalışan saatler ve kendi kendine hareket eden mekanik düzenekler tasarladı. Bu yüzden bugünkü otomatik makinelerin ve robotların öncülerinden sayılır.

15. yüzyılda yaşayan Ali Kuşçu ise astronomi ve matematik alanında eserler verdi. 6. sınıfta İslam medeniyetinin bilim kurumlarını tanımıştın; bu bilginler o geleneğin devamıdır.

Soru nasıl okunur?

Hangisi teknolojidir: depremin nedenini araştırmak mı, deprem uyarısı veren bir uygulama geliştirmek mi?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "teknolojiye örnek" soruluyor; araç ya da yöntem üretimini ara.
  2. Anahtar: "araştırmak" bilgi üretir, "geliştirmek" bir araç ortaya koyar.
  3. Eleme: neden araştırmak bilimdir; uygulama bilgiyi kullanan araçtır.

Cevap: uyarı uygulaması

Akılda kalsın: Bilim bilgiyi üretir, teknoloji onu araca çevirir. Cezerî = mekanik düzenekler, Ali Kuşçu = astronomi ve matematik.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir buluşun hikâyesi ya da bir alandaki değişim verilir; hangisinin bilime, hangisinin teknolojiye örnek olduğu ya da gelişmenin hangi alanı etkilediği sorulur.

TuzakBilimle teknolojiyi aynı şey sanmak.

İpucuBilgi mi üretiliyor, yoksa bilgiyle bir şey mi yapılıyor, ona bak.

?Soru çöz bilim mi, teknoloji mi?

Bir bilim kulübü, "Bilginin teknolojiye dönüşmesi" başlıklı bir pano hazırlıyor.

Aşağıdakilerden hangisi bu panoya örnek olarak konabilir?

✓ B. Ses ve işitme hakkındaki bilimsel bilgi kullanılarak bir araç üretilmiştir; bu, bilginin teknolojiye dönüşmesidir. A gözlemle bilgi üretmektir, araç yoktur; C bilgiyi öğrenmektir; D geçmişi belgeden araştırmaktır.

?Soru çöz kart · ayırt etme

Bir dergide şu iki kart var.

K ve L kartları sırasıyla hangisine örnektir?

✓ D. K'de araştırmayla yeni bilgi üretiliyor (bilim); L'de bu bilgi bir araca dönüşüyor (teknoloji). A sırayı ters veriyor; B ve C ikisini aynı sanıyor.

⇄Bilgi eşleştirme gelişme ve alan

BİLİM · GELECEK

Gelecekte bizi neler bekliyor? Kanıta dayalı öngörü

MEB 7. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaUlaşım ve iletişim teknolojileri nasıl gelişti? Haber kaynaklarının çoğalması hayatımızı nasıl etkiledi, bilgi nasıl doğrulanır?6. sınıftan (Teknoloji ve kültür). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eskiden insan ve hayvan gücüyle, rüzgârla yapılan yolculuklar motorlu araçlarla saatlere, uçakla dakikalara indi. Mektup ve telgrafın yerini telefon, radyo, televizyon ve genel ağ aldı. Haber kaynakları ve çevrim içi platformlar çoğaldı. Bu yüzden bir bilgiyi en az üç güvenilir kaynaktan doğrulamak gerekir.

Ulaşım ve iletişim nasıl değişti?

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilim ve teknoloji gelecekte toplum hayatını nasıl etkileyebilir? Geleceğe yönelik öngörü nasıl yapılır?

Kısa cevap: Geleceği kimse kesin bilemez; ama bugünkü kanıtlara, gözlemlere ve deneyimlere dayanarak öngörüde bulunabiliriz. Yapay zekâ, nesnelerin interneti, akıllı kentler, sürücüsüz araçlar ve uzaktan sağlık hizmeti iletişimi, eğitimi, sağlığı ve ulaşımı değiştirebilir. Her yeniliğin fırsatı da riski de vardır.

Uzaktan yapılan ameliyat, sürücüsüz otobüs, sana göre ders anlatan bir uygulama. Bunlar bilim kurgu mu, yoksa yarının sıradan bir günü mü?

Öngörü nedir?

6. sınıfta ulaşım ve iletişimin nasıl değiştiğini görmüştün; şimdi sıra gelecekte. Bugünkü kanıtlardan, gözlemlerden ve deneyimlerden yola çıkarak geleceğe dair yapılan mantıklı çıkarıma öngörü denir. "Filmlerde gördüm, öyle olacak." demek öngörü değildir. "Şu uygulama bugün denendi, şu sonucu verdi; yaygınlaşırsa şunlar olabilir." demek öngörüdür.

Yarını değiştirecek üç kavram

Bilgisayarların ve robotların, insanın düşünerek yaptığı bazı işleri yapabilmesine yapay zekâ denir. Çeviri yapan, yol bulan, ödev için kaynak öneren uygulamalar yapay zekâdan yararlanır.

Saat, buzdolabı, sokak lambası gibi cihazların genel ağ üzerinden birbirine bağlanıp bilgi alışverişi yapmasına nesnelerin interneti denir. Bu teknolojinin bir kentin bütün hizmetlerinde kullanılmasıyla akıllı kentler ortaya çıkar: trafik ışıkları araç yoğunluğuna göre süre ayarlar, lambalar hava kararınca kendiliğinden yanar.

Bugünün kanıtı, yarının olasılığı
AlanBugünkü kanıtOlası gelecekDikkat!
iletişimanlık çeviri uygulamalarıfarklı dilleri konuşanlar kolayca anlaşıryanlış çeviri, kişisel verinin korunması
eğitimöğrencinin hızına göre soru öneren uygulamalarherkes kendi hızında öğrenirekran bağımlılığı, yüz yüze ilişkinin azalması
sağlıkgörüntülü muayene, robot yardımlı ameliyatuzak köydeki hasta uzman doktora ulaşırbağlantı kopması, sağlık verisinin güvenliği
ulaşımsürücüsüz otobüs denemeleri, akıllı trafik ışıklarıdaha az kaza ve trafikyazılım hatası, işini kaybeden sürücüler

Tartışırken özgürlük ve saygı

Geleceği tartışırken herkes farklı bir şey öngörebilir. Görüşünü özgürce söylemek hakkındır; başkasının görüşünü sözünü kesmeden dinlemek ise sorumluluğundur. En iyi tartışmada kazanan kişi değil, kanıt olur.

Akılda kalsın: Öngörü = bugünün kanıtı + mantıklı çıkarım. Her yeniliğin hem fırsatı hem riski vardır.
Burslulukta

Nasıl sorulurÖğrencilerin geleceğe dair görüşleri ya da bir teknoloji haberi verilir; hangisinin kanıta dayalı bir öngörü olduğu ya da teknolojinin hangi alanı etkileyeceği sorulur.

TuzakKanıtsız tahmini öngörü sanmak, teknolojiyi yalnız olumlu ya da yalnız olumsuz görmek.

İpucuGörüşte "çünkü bugün…" diye başlayan bir kanıt var mı, ona bak.

?Soru çöz öncüllü · görüş

Üç öğrenci, gelecekte teknolojinin hayatı nasıl değiştireceğini konuşuyor:
I. Ada: "Akıllı trafik ışığı kurulan kavşaklarda bekleme süresi kısaldı. Bu ışıklar yaygınlaşırsa şehir trafiği rahatlayabilir."
II. Berk: "Otuz yıl sonra herkes ışınlanarak okula gidecek, çünkü bir filmde böyle görmüştüm."
III. Cem: "Bugün bazı hastanelerde görüntülü muayene yapılıyor. Bu uygulama yaygınlaşırsa köydeki hastalar uzman doktora daha kolay ulaşabilir."

Hangi öğrencilerin görüşü kanıta dayalı bir öngörüdür?

✓ C. Ada da Cem de bugün gözlenen bir uygulamadan yola çıkıp olası bir sonuca ulaşıyor (I, III). Berk'in dayanağı bir film; bu, kanıta dayalı değil hayal ürünü bir tahmindir. A Cem'i, D Ada'yı unutuyor; B ve D filmi kanıt sanıyor.

?Soru çöz şema · kavram

Şemada bir kentteki bazı uygulamalar gösterilmiştir.

Şemadaki uygulamalar en çok hangi kavramla açıklanır?

✓ A. Trafik ışığı, lamba ve çöp kutusu genel ağa bağlanıp bilgi alışverişi yapıyor: bu nesnelerin internetidir, kentin her yerinde kullanılınca akıllı kent oluşur. B, C ve D başka teknolojilerdir; şemada hasta, araç ya da dil yok.

▭Boşluk doldurma

Evdeki cihazların genel ağ üzerinden birbirine bağlanıp bilgi alışverişi yapmasına denir. Bilgisayarların, insanın düşünerek yaptığı bazı işleri yapabilmesine denir. Bugünün kanıtına dayanarak geleceğe dair yapılan çıkarıma ise denir.

BİLİM · SOSYAL BİLİMLER

Sosyal bilimler: aynı köye yedi farklı pencereden bakmak

MEB 7. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParalel ve meridyen nedir? Türkiye'nin mutlak konumu nedir, doğu ile batı arasındaki 76 dakikalık fark nereden gelir?6. sınıftan (Türkiye ve dünya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ekvator'a paralel hayalî çemberlere paralel, kutupları birleştiren hayalî yarım çemberlere meridyen denir. Bir yerin bu çizgilere göre yerine mutlak konum denir. Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri ile 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; doğu ve batı uçları arasında 76 dakika saat farkı vardır.

Paralel, meridyen ve mutlak konum

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sosyal bilimler nedir? Arkeoloji, coğrafya, ekonomi, felsefe, hukuk, sosyoloji ve tarih neyi inceler, ortak ve farklı yönleri nelerdir?

Kısa cevap: Sosyal bilimler insanı ve toplumu inceleyen bilimlerdir. Tarih geçmişi, arkeoloji kalıntıları, coğrafya insan-doğa ilişkisini, ekonomi üretim ve tüketimi, hukuk kuralları, sosyoloji toplumsal ilişkileri, felsefe sorgulamayı inceler. Hepsi insanı merkeze alır ve kanıta dayanır; farkları, insana hangi açıdan baktıklarıdır.

Bir köyde tarla sürülürken toprağın altından eski bir çanak parçası çıkıyor. Bu küçük parça, yedi farklı bilim insanının kapıyı çalmasına yetebilir.

Sosyal bilim nedir?

İnsanların toplum içinde nasıl yaşadığını, birbirleriyle ve çevreleriyle nasıl ilişki kurduğunu inceleyen bilimlere sosyal bilimler denir. Toplum bilimleri adıyla da anılırlar. Fizik ya da kimya gibi doğayı değil, insanın toplumsal hayatını merkeze alırlar.

6. sınıfta haritalarla ve tarihî belgelerle çalışmıştın; bunlar sosyal bilimlerin araçlarıdır. Sosyal bilimler de birer bilimdir. Tahminle değil belge, kalıntı, gözlem, anket ve görüşme gibi kanıtlarla çalışır, vardıkları sonucu bu kanıtlarla savunurlar.

Yedi sosyal bilim dalı da insanı ve toplumu inceler; her biri ona başka bir açıdan bakar.Görsel: Sınav Defteri
Çanak parçası bulunan köyde her dal ne sorar?
DalNeyi inceler?Köyde soracağı soru
arkeolojigeçmiş toplulukların kalıntılarını kazıylaToprağın altında başka neler var, kimlere ait?
tarihgeçmişteki olayları belgelerle, yer ve zaman vererek, neden-sonuç içindeBu köy ne zaman, neden kuruldu?
coğrafyainsan ile doğal çevrenin etkileşiminiKöy neden ırmağın kenarındaki düzlüğe kurulmuş?
ekonomiüretim, dağıtım ve tüketimiKöylüler ne üretiyor, nereye satıyor?
sosyolojitoplumsal ilişkileri, kurumları, değişimiKöyde imece geleneği nasıl sürüyor?
hukukinsanlar ve devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallarıBulunan eski eser kime aittir, ne yapılmalıdır?
felsefeinsan, toplum ve evren üzerine sorgulamayıGeçmişi korumak neden değerlidir?

Ortak ve farklı yönler

Bütün dalların ortak noktası insanı merkeze almaları ve kanıta dayanmalarıdır. Birbirlerinden de yararlanırlar: arkeolog bulduğu kalıntıyı yorumlarken tarihten ve coğrafyadan yardım alır. Farkları ise inceleme konusu ve yöntemidir: arkeolog kazar, tarihçi belge okur, sosyolog anket yapar, coğrafyacı harita çizer.

Akılda kalsın: Hepsi insanı inceler; fark, insana hangi pencereden baktıklarıdır. Arkeoloji kalıntıyı kazar, tarih belgeyi okur.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir proje ekibinin görevleri ya da bir araştırmacının çalışması anlatılır; hangi sosyal bilim dalıyla ilgili olduğu sorulur.

TuzakArkeolojiyi kayaları inceleyen yer bilimi, coğrafyayı yalnız doğa bilimi sanmak.

İpucuİncelenen şeye bak; kalıntı mı, belge mi, kural mı, ilişki mi?

?Soru çöz görev kartı

Bir ilçede yeni bir müze kurulacak. Çalışma ekibinin görev listesi şöyledir:

Müze ekibinin görevleri
K: Höyükte kazı yapıp topraktan çıkan eşyaları temizlemek
L: Müzenin bilet gelirini ve işletme giderlerini hesaplamak
M: İlçe halkının müzeden beklentilerini anketle öğrenmek

K, L ve M görevleri sırasıyla hangi sosyal bilim dallarıyla en çok ilişkilidir?

✓ A. Kazıyla kalıntı çıkarmak arkeolojinin, gelir-gider hesabı ekonominin, halkın beklentisini anketle öğrenmek sosyolojinin işidir. B kazıyı tarihe, hesabı hukuka veriyor; C ve D ekonomiyi ya da arkeolojiyi başka dallarla karıştırıyor.

⇄Bilgi eşleştirme dal ve soru

BİLİM · PROBLEM ÇÖZME

Bilimsel sorgulama: önce ölç, sonra karar ver

MEB 7. sınıf · Teknoloji ve Sosyal Bilimler · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaGünümüzde Türkiye'nin millî teknoloji hamleleri nelerdir? AR-GE ve inovasyon kalkınmaya nasıl katkı sağlar?Bağlantılı konudan (Millî kalkınma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bugünün kalkınma hamleleri bilim ve teknolojiye dayanır. İHA ve SİHA, MİLGEM, TCG Anadolu, KAAN, Türkiye Uzay Ajansı, Bilişim Vadisi, TURKOVAC aşısı ve yerli otomobil bunların örnekleridir. Hepsinin temelinde AR-GE (araştırma geliştirme) ve inovasyon (yenilikçilik) vardır.

Bugünün hamleleri: İHA'dan KAAN'a

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Toplumsal bir problem bilimsel yolla nasıl çözülür? Çözümler hangi ölçütlerle karşılaştırılır, bilimsel etik nedir?

Kısa cevap: Bilimsel problem çözme adım adım ilerler: problemi tanımla, bir model kur, araştırmayı planla, veri topla, verileri analiz et. Sonra çözümleri ekonomiklik, güvenilirlik, verimlilik, yararlılık ve sürdürülebilirlik ölçütleriyle karşılaştır, kanıta dayalı karar ver ve paylaş. Dürüst olmak ve kaynak göstermek bilimsel etiktir.

Okul kütüphanesinden kitap alan öğrenci sayısı her ay azalıyor. "Çocuklar artık okumuyor." demek kolay. Bir bilim insanı ise önce sorar, sayar, ölçer.

Problemden çözüme yedi adım

Millî kalkınma sayfasında AR-GE'nin planlı bir çalışma olduğunu görmüştük; bilimsel sorgulama da planla ilerler. Toplumun büyük kısmını etkileyen ve çözüm bekleyen durumlara toplumsal problem denir. Bu problemleri bilimsel yolla çözmek için şu adımlar izlenir:

Kütüphane problemiyle bilimsel sorgulama
AdımNe yapılır?Kütüphane örneği
1. tanımlaproblem tek ve açık bir cümleyle yazılır"Kütüphaneden kitap alan öğrenci sayısı son üç ayda azaldı."
2. model kurizlenecek yol bir şema ya da planla gösterilirneden olabilecekleri gösteren bir şema çizilir
3. planlakime, ne, nasıl sorulacağı belirleniranket soruları ve kayıt defteri incelemesi hazırlanır
4. veri toplaanket, gözlem, görüşme yapılır150 öğrenciye anket uygulanır
5. analiz etveriler tabloya dökülür, yorumlanır"Kitaplar eski" diyenlerin çoğunlukta olduğu görülür
6. karşılaştırçözümler ölçütlerle tartılıryeni kitap, kitap takas rafı, okuma saati karşılaştırılır
7. karar ver, paylaşkanıta dayalı çözüm seçilir, sonuç duyurulurseçilen çözüm okul panosunda anlatılır

Çözümleri hangi ölçütlerle tartarız?

İlk akla gelen çözüm her zaman en iyisi değildir. Çözümler beş ölçütle karşılaştırılır: ekonomiklik (maliyeti karşılanabilir mi?), güvenilirlik (veriye dayanıyor, sonuç verir mi?), verimlilik (az emekle çok sonuç alınır mı?), yararlılık (kime, ne kadar fayda sağlar?) ve sürdürülebilirlik (insana ve doğaya zarar vermeden uzun süre devam edebilir mi?).

Bilimsel etik

Bilgi üretirken doğruluktan, tarafsızlıktan ve sorumluluktan ayrılmamaya bilimsel etik denir. Veri uydurmak, sonucu işine geldiği gibi değiştirmek ya da başkasının yazısını kaynak göstermeden kendi yazın gibi sunmak etik değildir; bu son davranışa intihal denir. Yararlandığın her kaynağı göstermek, emeğe saygının ve güvenilir bilginin gereğidir.

Akılda kalsın: Tanımla → model → plan → veri → analiz → karşılaştır → karar. Veri uydurmak ve kaynak göstermemek etik değildir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir öğrenci grubunun araştırması adım adım anlatılır; atlanan adım, hangi ölçütün dikkate alındığı ya da etiğe aykırı davranış sorulur.

TuzakVeri toplamadan karar vermeyi ya da ilk çözümü en iyisi saymayı doğru sanmak.

İpucuKarar bir kanıta dayanıyor mu, ona bak.

?Soru çöz etik

Kütüphane araştırmasını yürüten öğrenci grubu, rapor hazırlarken farklı davranışlar sergiledi.

Aşağıdaki davranışlardan hangisi bilimsel etiğe aykırıdır?

✓ D. Veriyi işine geldiği gibi değiştirmek bilimsel etiğe aykırıdır, sonucu güvenilmez kılar. A dürüstlük, B kaynak gösterme, C katılımcıların hakkına saygıdır; üçü de etiğe uygundur.

?Soru çöz grafik · öncüllü

Kütüphane araştırmasını yapan grup topladığı veriyi grafiğe döktü.

Grafiğe göre,
I. Kitap alan öğrenci sayısı her ay azalmıştır.
II. Azalmanın nedeni öğrencilerin ekranda fazla vakit geçirmesidir.
III. "Kitap alan öğrenci azalıyor" problemi veriyle desteklenmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Sayılar 120, 90, 60, 40 diye her ay düşüyor (I) ve problemi veriyle gösteriyor (III). II'ye ulaşılamaz: grafik nedeni söylemez, nedeni bulmak için ayrıca veri gerekir. C ve D kanıtsız nedeni doğru sayıyor; A III'ü kaçırıyor.

↕Sıralama teneffüs kazaları projesi

  1. Öğrencilere anket yapılır, kazaların bahçenin hangi köşesinde olduğu bir hafta gözlenir.
  2. Problem yazılır: "Teneffüste okul bahçesinde sık sık düşme kazası oluyor."
  3. Seçilen çözüm, gerekçeleriyle okul müdürüne ve öğrenci meclisine sunulur.
  4. Kimlere hangi soruların sorulacağı ve bahçenin hangi bölümlerinin gözleneceği planlanır.
  5. Koşma alanı ayırmak, nöbetçi sayısını artırmak ve zemini yumuşak kaplamak ölçütlerle karşılaştırılır.
  6. Sorunun olası nedenlerini gösteren bir şema çizilir.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Bilim ve teknoloji hayatımızı nasıl değiştirdi?

    1. Bilim ile teknoloji arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Bilimsel ve teknolojik gelişmeler iletişim, eğitim, sağlık ve ulaşımı nasıl değiştirdi?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Bilim; gözlem, deney ve araştırmayla düzenli bilgi üretir. Teknoloji bu bilgiyi kullanarak araç, makine ve yöntem geliştirir; ikisi birbirini besler. Bugün iletişimde uydular, eğitimde dijital içerikler, sağlıkta görüntüleme cihazları, ulaşımda hızlı trenler hayatımızı değiştirdi.

    Konuya dön: Bilim ve teknoloji hayatımızı nasıl değiştirdi?

  2. Gelecekte bizi neler bekliyor? Kanıta dayalı öngörü

    1. Bilim ve teknoloji gelecekte toplum hayatını nasıl etkileyebilir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Geleceğe yönelik öngörü nasıl yapılır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Geleceği kimse kesin bilemez; ama bugünkü kanıtlara, gözlemlere ve deneyimlere dayanarak öngörüde bulunabiliriz. Yapay zekâ, nesnelerin interneti, akıllı kentler, sürücüsüz araçlar ve uzaktan sağlık hizmeti iletişimi, eğitimi, sağlığı ve ulaşımı değiştirebilir. Her yeniliğin fırsatı da riski de vardır.

    Konuya dön: Gelecekte bizi neler bekliyor? Kanıta dayalı öngörü

  3. Sosyal bilimler ve çalışma alanları

    1. Sosyal bilimler nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Arkeoloji, coğrafya, ekonomi, felsefe, hukuk, sosyoloji ve tarih neyi inceler, ortak ve farklı yönleri nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Sosyal bilimler insanı ve toplumu inceleyen bilimlerdir. Tarih geçmişi, arkeoloji kalıntıları, coğrafya insan-doğa ilişkisini, ekonomi üretim ve tüketimi, hukuk kuralları, sosyoloji toplumsal ilişkileri, felsefe sorgulamayı inceler. Hepsi insanı merkeze alır ve kanıta dayanır; farkları, insana hangi açıdan baktıklarıdır.

    Konuya dön: Sosyal bilimler ve çalışma alanları

  4. Bir toplumsal problemi bilimsel yolla çözmek

    1. Toplumsal bir problem bilimsel yolla nasıl çözülür?

      Yapabiliyor musun?
    2. Çözümler hangi ölçütlerle karşılaştırılır, bilimsel etik nedir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Bilimsel problem çözme adım adım ilerler: problemi tanımla, bir model kur, araştırmayı planla, veri topla, verileri analiz et. Sonra çözümleri ekonomiklik, güvenilirlik, verimlilik, yararlılık ve sürdürülebilirlik ölçütleriyle karşılaştır, kanıta dayalı karar ver ve paylaş. Dürüst olmak ve kaynak göstermek bilimsel etiktir.

    Konuya dön: Bir toplumsal problemi bilimsel yolla çözmek

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir öğrenci kulübü, "Demokrasiye zarar veren uygulamalar" panosu için örnekler topladı.

Aşağıdakilerden hangisi antidemokratik bir uygulama değildir?

✓ D. Halkın görüşünün alınması katılımcılığın örneğidir, demokrasiyi güçlendirir. A darbedir, millî egemenliğe zarar verir; B kökene dayalı ayrımcılıktır, eşitliği bozar; C basına baskıdır, ifade özgürlüğünü kısıtlar.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Demokrasinin karşılaştığı sorunlar ve hak ihlalleri

?Soru 2

Okul koridorundaki "Öncülerimiz" panosuna isimleri yazılmamış üç kart asıldı.

Panodaki kartlar
Kart K: Kurduğu fabrikanın ürünü, savaş yıllarında gazete ve ders kitaplarının basılmasını sağladı.
Kart L: Kurduğu fabrikada yerli bir eğitim uçağı üretti, pilot yetiştirmek için okul açtı.
Kart M: Rize'nin iklimine uygun bir bitkiyi yaygınlaştırmak için fidanlıklar kurdurdu.

K, L ve M kartları sırasıyla kimi anlatmaktadır?

✓ A. Kâğıt üretimi Kâğıtçı'yı, uçak fabrikası ve pilot okulu Demirağ'ı, Rize'de çay Zihni Derin'i anlatır. B kâğıdı mühimmat üreten Killigil'e, C uçağı silah üreten Zümre'ye veriyor; D sırayı tamamen karıştırıyor.Kaynak: Millî kalkınma · Öncü girişimciler: 1925'ten Devrim otomobiline

?Soru 3

Öğretmen tahtaya Misak-ı İktisadi'nin 4. maddesinin özünü yazdı:

Misak-ı İktisadi, 4. madde (özü)
Halk kullandığı eşyayı olabildiğince kendisi üretir. Çok çalışır; zamanını, servetini ve dışarıdan alacağı malları harcarken israftan kaçar. Millî üretim için gerekirse gece gündüz çalışır.

Bu maddeye göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ D. Madde dış alımda israftan kaçınmayı ister, ticareti yasaklamaz; "tamamen yasaklama" metinde yoktur. A "kendisi üretir", B "çok çalışır", C "dışarıdan alacağı malları harcarken israftan kaçar" ifadesiyle doğrulanır.Kaynak: Millî kalkınma · Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi

?Soru 4

Şemada bir öğrenci takımının projesi gösterilmiştir.

2 ve 3 numaralı aşamalar sırasıyla hangi kavramlarla açıklanır?

✓ D. 2'de planlı ölçüm ve denemeyle yeni bilgi üretiliyor (AR-GE); 3'te bu bilgi işe yarayan bir cihaza dönüşüyor (inovasyon). A sırayı ters veriyor; B ve C dış ticaret ve harcamayla ilgilidir.Kaynak: Millî kalkınma · Bugünün hamleleri: İHA'dan KAAN'a

?Soru 5

Şeritte Türkiye'deki demokrasi tarihinden dört olay işaretlenmiştir.

Kırmızıyla gösterilen olayların ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 1960 ve 1980 darbeleri seçilmiş yönetimi zorla görevden aldı; 2016'da bu denendi ama millet engelledi. B, C ve D demokrasiyi geliştiren olaylardır; çok partili hayatı başlatan yeşil işaretli 1946 seçimidir.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Demokrasinin karşılaştığı sorunlar ve hak ihlalleri

?Soru 6

Bir müze rehberi bir salonu şöyle anlatıyor: "Bu tablolarda insan yüzü ve doğa en ince ayrıntısıyla çizildi; ressamlar insan bedenini anlamak için anatomi çalıştı. Yandaki vitrinde ise gökyüzünü gözlem aletleriyle inceleyen bir bilim insanının notları var."

Bu anlatıma göre,
I. Salonda Rönesans dönemine ait eserler sergilenmektedir.
II. Bu dönemde gözlem ve deney önem kazanmıştır.
III. Anlatılan dönem, kilisenin uygulamalarına karşı başlayan dinî bir harekettir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Ayrıntılı resim, anatomi ve gökyüzü gözlemi Rönesans'ı gösterir (I); anatomi ve gözlem aletleri gözlemin önem kazandığını kanıtlar (II). III Reform'u tanımlıyor; anlatımda kilise yok. A II'yi kaçırıyor; B ve C Rönesans ile Reform'u karıştırıyor.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Rönesans ve Reform

?Soru 7

Bir ders kitabında iki hayalî ülke karşılaştırılmıştır.

P ve R ülkeleri
P ülkesiR ülkesi
kişi başına geliryüksekdüşük
eğitim düzeyiçok yüksekartıyor
nüfusyaşlı nüfus fazlagenç nüfus fazla
ürünün fabrikadan rafa ulaşmasıbir günbir hafta; yollar yetersiz

Bu tabloya göre,
I. P ülkesinde üretim-dağıtım-tüketim döngüsü daha düzenli işlemektedir.
II. R ülkesinin genç nüfusu eğitim ve iş imkânıyla desteklenirse ekonomisi güçlenebilir.
III. Nüfusu daha genç olduğu için R ülkesi P ülkesinden daha gelişmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. P'de ürün rafa bir günde ulaşır, döngü düzenlidir (I). Genç nüfus eğitim ve işle desteklenirse üretime katılır (II). III yanlış: gelişmişlik yalnız nüfusla ölçülmez; R'nin geliri düşük, yolları yetersizdir. A II'yi kaçırıyor; B ve D genç nüfusu gelişmişlik sanıyor.Kaynak: Millî kalkınma · Ekonomik gelişmişlik ve üretim-dağıtım-tüketim döngüsü

?Soru 8

XIX. yüzyılda Osmanlı'da el dokumacılarının atölyelerini kapatması ve Balkanlarda isyanların çıkması sırasıyla Avrupa'daki hangi gelişmelerin etkisiyle açıklanabilir?

✓ A. Ucuz fabrika malları el tezgâhlarını zorladı (Sanayi İnkılabı); milliyetçilik Balkan halklarını ayaklandırdı (Fransız İhtilali). C sırayı ters veriyor; B ve D ilgisiz.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Aydınlanma, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali

?Soru 9

Deniz, bir hafta boyunca gazetede gördüğü üç haberi defterine not etti:
I. Selde evi yıkılan aileler için devlet yeni konutlar yaptırdı.
II. Bir vatandaşın açtığı dava sonucunda mahkeme, bir kurumun kararını hukuka aykırı bulup iptal etti.
III. Köyde muhtar, sandıktan çıkan oylarla belirlendi.

Bu haberler sırasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi nitelikleriyle en çok ilişkilidir?

✓ B. Afetzedeye konut sosyal devletin, devlet kurumuna karşı mahkemede hak aramak hukuk devletinin, muhtarın oyla seçilmesi demokratik devletin göstergesidir. A ilk iki niteliği yer değiştiriyor; C mahkeme kararını demokrasiye, seçimi laikliğe bağlıyor; D sırayı tersine çeviriyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Cumhuriyetin nitelikleri: Anayasa'nın 2. maddesi

?Soru 10

Bir müzede şu vitrin kartı var.

Bu karttan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

✓ C. Kart Tanzimat Fermanı'nı anlatıyor; padişah halka söz vererek kendi yetkisini sınırlıyor. A ve D sonraki Kanun-ı Esasi dönemine aittir; B ise 1826'da II. Mahmut'un yaptığı bir yeniliktir, kartta geçmiyor.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · II. Mahmut, Tanzimat ve Osmanlı'nın Avrupa'ya etkisi
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →