Millî kalkınma: hamleler, ekonomik gelişmişlik, üretim-dağıtım-tüketim

1936'da kâğıt fabrikası, 1961'de Devrim arabası, bugün İHA ve KAAN. Millî kalkınma hamlelerinin neden doğduğunu ve gelişmişliğin üretimle bağını öğren.

4 durak7. sınıf · 5. öğrenme alanı
9 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 9tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1923 · İZMİR

Kalkınmanın temeli: Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi

MEB 7. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'nin başlıca doğal kaynakları nelerdir? Hangi ekonomik faaliyetler bu kaynaklara dayanır?6. sınıftan (Hayatımızdaki ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğada hazır bulunan ve insanların ihtiyaçlarını karşılamak için kullandığı varlıklara doğal kaynak denir. Türkiye'nin başlıca doğal kaynakları toprak, su, orman ve madenlerdir. Toprağa tarım, suya balıkçılık, ormana mobilyacılık, madenlere madencilik ve sanayi dayanır. Doğal ve tarihî güzellikler de turizmin kaynağıdır.

Türkiye'nin doğal kaynakları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye İktisat Kongresi neden toplandı? Misak-ı İktisadi'nin 4. maddesi kalkınma için ne söyler?

Kısa cevap: Uzun savaşlardan yorgun çıkan Türkiye'nin ekonomisine yön vermek için 17 Şubat 1923'te İzmir'de Türkiye İktisat Kongresi toplandı. Kongrede kabul edilen Misak-ı İktisadi'nin 4. maddesi yerli üretimi, çok çalışmayı ve israftan kaçınmayı öğütler. Bu anlayış millî kalkınma hamlelerinin temeli oldu.

6. sınıfta Türkiye'nin kaynaklarını görmüştün. Ekmeğini, ilacını hep komşudan alan bir aile, komşu kapıyı kapatırsa ne yapar?

Neden kalkınma?

Bir ülkenin üretiminin, gelirinin ve insanlarının yaşam kalitesinin artmasına kalkınma denir. Ekonomik bağımsızlığı güçlendirmek için yapılan planlı ve büyük girişimlere ise millî kalkınma hamlesi denir.

Millî Mücadele bittiğinde ülkede fabrika azdı, üretim düşmüştü. Pek çok temel ürün dışarıdan alınıyordu. Kazanılan siyasi bağımsızlığın kalıcı olması için ekonominin de kendi ayakları üstünde durması gerekiyordu.

Bağımsızlığın iki ayağı
Siyasi bağımsızlıkEkonomik bağımsızlık
kararlarını başka devletin baskısı olmadan verirsintemel ihtiyaçlarını büyük ölçüde kendin üretirsin
Millî Mücadele ile kazanıldıkalkınma hamleleriyle güçlendirildi

İzmir'de bir and

Yeni devletin ekonomi yolunu belirlemek için 17 Şubat 1923'te İzmir'de Mustafa Kemal'in öncülüğünde Türkiye İktisat Kongresi toplandı. Bu toplantı İzmir İktisat Kongresi adıyla da bilinir. Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileri ülkenin ekonomisini birlikte konuştu.

Kongrede alınan kararlara Misak-ı İktisadi (Ekonomik And) denir. Kararların 4. maddesi kalkınmanın ruhunu özetler. Maddenin özü şudur: Türk halkı kullandığı eşyayı olabildiğince kendisi üretmeli, çok çalışmalı; zamanını, servetini harcarken ve dışarıdan mal alırken israftan kaçınmalıdır. Gerekirse millî üretim için gece gündüz çalışılmalıdır.

Bu madde bugün de geçerli üç değeri öne çıkarır: yerli üretim, çalışkanlık ve tasarruf. Kalkınma yalnız devletin değil, milletin işidir.

Soru nasıl okunur?

Bir dede şöyle diyor: "Çarşıdan alacağını önce kendin yapabilir misin, diye düşün." Hangisine bu sözden ulaşılamaz: yerli üretime önem verilmeli / dışarıdan mal alımı yasaklanmalı?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "ulaşılamaz" diyor; metinde dayanağı olmayanı ara.
  2. Anahtar: "önce kendin yapabilir misin" sözü üretime öncelik veriyor, almayı yasaklamıyor.
  3. Eleme: yerli üretim sözle destekleniyor; "yasak" sözcüğü metinde yok.

Cevap: dışarıdan mal alımı yasaklanmalı

Akılda kalsın: 17 Şubat 1923, İzmir = Türkiye İktisat Kongresi → Misak-ı İktisadi. 4. madde: kendin üret, çok çalış, israf etme.
Burslulukta

Nasıl sorulurMisak-ı İktisadi'nin bir maddesi ya da özü verilir; maddeden hangi yargıya ulaşılabileceği ya da hangi değerle ilişkili olduğu sorulur.

TuzakMetinde yazmayan bir kararı (yabancı malın tamamen yasaklanması gibi) seçmek.

İpucuYalnız metnin söylediğine dayan, fazlasını ekleme.

?Soru çöz kaynak · ulaşılamaz

Öğretmen tahtaya Misak-ı İktisadi'nin 4. maddesinin özünü yazdı:

Misak-ı İktisadi, 4. madde (özü)
Halk kullandığı eşyayı olabildiğince kendisi üretir. Çok çalışır; zamanını, servetini ve dışarıdan alacağı malları harcarken israftan kaçar. Millî üretim için gerekirse gece gündüz çalışır.

Bu maddeye göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ D. Madde dış alımda israftan kaçınmayı ister, ticareti yasaklamaz; "tamamen yasaklama" metinde yoktur. A "kendisi üretir", B "çok çalışır", C "dışarıdan alacağı malları harcarken israftan kaçar" ifadesiyle doğrulanır.

⇄Bilgi eşleştirme madde ve günlük hayat

1925–1961 · TÜRKİYE

Öncü girişimciler: silah fabrikasından Devrim otomobiline

MEB 7. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDemokrasinin uygulanmasında hangi sorunlarla karşılaşılır? Darbe, ayrımcılık ve hak ihlalleri demokrasiye nasıl zarar verir?Bağlantılı konudan (Yaşayan demokrasimiz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Demokrasi kendiliğinden korunmaz. 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 askerî darbeleri seçilmiş yönetimi görevden alarak demokrasimizi kesintiye uğrattı. Dünyada darbe, ırkçılık, ayrımcılık, savaş ve şiddet de antidemokratik uygulamalardır. Demokrasi ailede, okulda ve toplumda saygı, eşitlik ve katılımla yaşatılır.

Demokrasinin karşılaştığı sorunlar ve hak ihlalleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet'in ilk yıllarında hangi millî kalkınma hamleleri yapıldı? Şakir Zümre, Nuri Killigil, Mehmet Ali Kâğıtçı, Nuri Demirağ, Zihni Derin ve Devrim otomobili neden önemlidir?

Kısa cevap: Cumhuriyet'in ilk yıllarında girişimciler ülkenin ihtiyaçlarını yerli üretimle karşılamaya çalıştı. Silah ve mühimmat (Şakir Zümre, Nuri Killigil), kâğıt (Mehmet Ali Kâğıtçı), uçak (Nuri Demirağ) ve çay (Zihni Derin) bu hamlelerin örnekleridir. 1961'de ilk yerli otomobil Devrim yapıldı ama seri üretime geçilemedi.

Defterinin kâğıdı, mutfaktaki çay, gökyüzünde uçan uçak... Bu ürünlerin her birinin arkasında bir zamanlar "Bunu biz de yapabiliriz." diyen biri vardı.

Önce savunma

Yeni devletin ilk ihtiyacı kendini koruyabilmekti. 1925'te Şakir Zümre yerli imkânlarla ilk sivil silah fabrikasını kurdu. Fabrikada ordu için silah ve cephanenin yanında soba, ütü, tarım aletleri de üretildi. Asker kökenli Nuri Killigil de 1930'da mühimmat fabrikası kurdu; ürettiği silahların bir kısmı yurt dışına satıldı.

Kâğıt, uçak ve çay

Okul, gazete ve kitap için kâğıt gerekiyordu. Mehmet Ali Kâğıtçı'nın İzmit'te kurduğu fabrikada ilk kâğıt 1936'da üretildi. II. Dünya Savaşı yıllarında dışarıdan kâğıt bulmak zorlaşınca bu fabrikanın değeri daha iyi anlaşıldı.

Demiryolu yapımıyla tanınan Nuri Demirağ, 1941'de ilk uçak fabrikasını kurdu ve yerli bir eğitim uçağı üretti. Gençlere pilotluk eğitimi vermek için de bir okul açtı. Havacılıkta Vecihi Hürkuş'un girişimleri de bu dönemin örneklerindendir.

Ziraat mühendisi Zihni Derin, Rize'nin iklimine uygun bir ürün aradı ve çay fidanlıkları kurdurdu. Devlet üreticinin çayını satın alma güvencesi verince çay tarımı 1940'larda Doğu Karadeniz'e yayıldı.

1961: Devrim otomobili

1961'de Türk mühendis ve işçiler kısa sürede ilk yerli otomobili yaptı: Devrim. Ancak hükûmet değişikliği ve kurumlar arası anlaşmazlıklar yüzünden seri üretime geçilemedi. Bugün bir örneği Eskişehir'de sergileniyor.

Öncüler ve karşıladıkları ihtiyaç
ÖncüGirişimİhtiyaç
Şakir Zümresilah fabrikası (1925)savunma
Nuri Killigilmühimmat fabrikası (1930)savunma, ihracat
Mehmet Ali Kâğıtçıİzmit'te kâğıt üretimi (1936)eğitim, basın
Nuri Demirağuçak fabrikası (1941)havacılık
Zihni DerinRize'de çay tarımıtarım, geçim

Hamleler neden yavaşladı?

Hamleler her dönem aynı hızla sürmedi. II. Dünya Savaşı yıllarında ham madde bulmak zorlaştı, bütçe daraldı. Savaştan sonra ucuz ithal ürünler yerli üreticiyi zorladı. Hükûmetler değiştikçe kalkınma planları değişti, uzun soluklu projeler yarım kaldı. Yaşayan demokrasimiz sayfasında incelediğimiz askerî darbeler de istikrarı bozarak kalkınmayı aksattı.

Akılda kalsın: Zümre silah, Killigil mühimmat, Kâğıtçı kâğıt, Demirağ uçak, Derin çay; 1961 Devrim otomobili.
Burslulukta

Nasıl sorulurÖncülerle ilgili bilgi kartları ya da bir tarih şeridi verilir; kartın kimi anlattığı, olayların sırası ya da hamlelerin neden yavaşladığı sorulur.

TuzakGirişimciyle ürününü karıştırmak (Nuri Demirağ'ı otomobille eşlemek gibi).

İpucuHer öncüyü tek bir ürünle hatırla.

?Soru çöz bilgi kartı

Okul koridorundaki "Öncülerimiz" panosuna isimleri yazılmamış üç kart asıldı.

Panodaki kartlar
Kart K: Kurduğu fabrikanın ürünü, savaş yıllarında gazete ve ders kitaplarının basılmasını sağladı.
Kart L: Kurduğu fabrikada yerli bir eğitim uçağı üretti, pilot yetiştirmek için okul açtı.
Kart M: Rize'nin iklimine uygun bir bitkiyi yaygınlaştırmak için fidanlıklar kurdurdu.

K, L ve M kartları sırasıyla kimi anlatmaktadır?

✓ A. Kâğıt üretimi Kâğıtçı'yı, uçak fabrikası ve pilot okulu Demirağ'ı, Rize'de çay Zihni Derin'i anlatır. B kâğıdı mühimmat üreten Killigil'e, C uçağı silah üreten Zümre'ye veriyor; D sırayı tamamen karıştırıyor.

↕Sıralama kalkınma şeridi

  1. Nuri Killigil mühimmat fabrikası kurdu.
  2. İlk yerli otomobil Devrim yapıldı.
  3. İzmir'de Türkiye İktisat Kongresi toplandı.
  4. Nuri Demirağ uçak fabrikası kurdu.
  5. Şakir Zümre ilk sivil silah fabrikasını kurdu.
  6. İzmit'teki fabrikada ilk yerli kâğıt üretildi.
EKONOMİ · TEKNOLOJİ HAMLESİ

Bugünün hamleleri: İHA'dan KAAN'a, aşıdan otomobile

MEB 7. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBir ürün nasıl tasarlanır? AR-GE, yenileşme, yatırım, pazarlama ve GZFT ne demektir?6. sınıftan (Hayatımızdaki ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir ürün bir ihtiyaçtan doğar; fikir, çizim ve deneme aşamalarından geçer. AR-GE ürünü araştırıp geliştirmek, yenileşme (inovasyon) ise onu yeni ya da daha iyi hâle getirmektir. Yatırım sermaye ister ve risk taşır; riskler GZFT ile değerlendirilir. Pazarlama ürünü tüketiciye ulaştırır ve dürüst olmalıdır.

Ürün tasarımı, yatırım ve pazarlama

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Günümüzde Türkiye'nin millî teknoloji hamleleri nelerdir? AR-GE ve inovasyon kalkınmaya nasıl katkı sağlar?

Kısa cevap: Bugünün kalkınma hamleleri bilim ve teknolojiye dayanır. İHA ve SİHA, MİLGEM, TCG Anadolu, KAAN, Türkiye Uzay Ajansı, Bilişim Vadisi, TURKOVAC aşısı ve yerli otomobil bunların örnekleridir. Hepsinin temelinde AR-GE (araştırma geliştirme) ve inovasyon (yenilikçilik) vardır.

TEKNOFEST'te bir ortaokul takımının yaptığı küçük robot, belki on yıl sonra bir fabrikada çalışacak makinenin ilk taslağıdır.

AR-GE ve inovasyon

Yeni bilgi üretmek ve bu bilgiyi kullanılabilir hâle getirmek için yapılan planlı çalışmalara AR-GE (araştırma geliştirme) denir. Yeni bir fikri işe yarayan, değer üreten bir ürüne, yönteme ya da hizmete dönüştürmeye inovasyon (yenilikçilik) denir.

6. sınıfta ürün tasarımını ve patenti görmüştün; AR-GE bunların temelidir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında öncüler fabrika kurarak dışa bağımlılığı azaltmaya çalışmıştı. Bugün aynı hedefe ileri teknoloji ürünleriyle ulaşılmaya çalışılıyor. Misak-ı İktisadi'deki "kendin üret" anlayışı bu kez laboratuvarda ve tasarım masasında sürüyor.

Yakın dönemin millî teknoloji hamleleri
AlanHamleKısaca
havaİHA, SİHApilotsuz, uzaktan yönetilen hava araçları; SİHA silahlı olanıdır
havaKAANyerli ve millî savaş uçağı; ilk uçuşu 2024'te
denizMİLGEM, TCG Anadolumillî savaş gemisi projesi; TCG Anadolu güvertesinden SİHA kalkabilen gemi, 2023'te hizmete girdi
uzayTürkiye Uzay Ajansı (TUA)2018'de kuruldu; uydu ve uzay teknolojileri
bilişimBilişim VadisiKocaeli'de teknoloji geliştirme üssü, girişimcilere destek
sağlıkTURKOVACyerli COVID-19 aşısı
ulaşımyerli otomobilelektrikli; 2022'de seri üretime geçti
gençlikTEKNOFEST2018'den beri düzenlenen havacılık, uzay ve teknoloji festivali

Hamleler ülkeye ne kazandırır?

Kendi ürününü yapan ülke kriz zamanında başkasının kapısını beklemez; dışa bağımlılığı azalır. Ürünlerin satıldığı ülkelerden döviz gelir, nitelikli iş alanları açılır. Ülke, bölgesinde ve dünyada daha güçlü ve saygın bir konuma yükselir.

Hamleler toplumun öz güvenini de artırır. TEKNOFEST gibi etkinlikler gençleri bilim ve teknolojiye yöneltir, yeni hedefler doğurur. Bu hamlelerin ortak değerleri çalışkanlık, üretkenlik ve vatanseverliktir.

Akılda kalsın: AR-GE bilgiyi üretir, inovasyon onu ürüne çevirir. Kalkınma yalnız savunma değil; sağlık, ulaşım, bilişim de kalkınmadır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir haber ya da hamle tablosu verilir; hamlenin hangi alana katkı sağladığı ya da bir yargıya kanıt olup olmadığı sorulur.

TuzakKalkınmanın yalnız savunma sanayisi ya da yalnız fabrika kurmak olduğunu sanmak.

İpucuHamlenin hangi ihtiyacı yerli imkânla karşıladığını bul.

?Soru çöz öncüllü · kanıt

Sınıf tartışmasında Ahmet, "Millî teknoloji hamleleri yalnız savunma alanında yapılıyor." dedi. Zeynep bu görüşün yanlış olduğunu göstermek istiyor.

Zeynep aşağıdaki örneklerden hangilerini kanıt olarak kullanabilir?
I. Yerli COVID-19 aşısı TURKOVAC'ın geliştirilmesi
II. Yerli elektrikli otomobilin seri üretime geçmesi
III. KAAN savaş uçağının ilk uçuşunu yapması

✓ B. Aşı sağlık (I), otomobil ulaşım (II) alanındadır; ikisi de hamlelerin savunma dışında da yapıldığını kanıtlar. III savunma alanındadır, Ahmet'in görüşünü çürütmez. A ve C savunma örneğini kanıt sanıyor; D onu da listeye katıyor.

?Soru çöz şema · kavram

Şemada bir öğrenci takımının projesi gösterilmiştir.

2 ve 3 numaralı aşamalar sırasıyla hangi kavramlarla açıklanır?

✓ D. 2'de planlı ölçüm ve denemeyle yeni bilgi üretiliyor (AR-GE); 3'te bu bilgi işe yarayan bir cihaza dönüşüyor (inovasyon). A sırayı ters veriyor; B ve C dış ticaret ve harcamayla ilgilidir.

▭Boşluk doldurma

Pilotu olmadan uzaktan yönetilen hava aracına denir. Bu araçların silahlandırılmış olanına denir. Güvertesinden bu araçların kalkabildiği gemimiz 'dur.

EKONOMİ · GELİŞMİŞLİK

Ekonomik gelişmişlik: üret, dağıt, tüket, yeniden üret

MEB 7. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMeslek nedir, ekonomik faaliyetlerle meslekler arasında nasıl bir ilişki vardır? Gelecekte hangi meslekler ortaya çıkabilir?6. sınıftan (Hayatımızdaki ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Meslek, belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayanan, insanların geçimini sağlayan iştir. Her meslek bir ekonomik faaliyete bağlıdır: çiftçi tarıma, orman mühendisi ormancılığa, rehber turizme. Teknoloji değiştikçe bazı meslekler kaybolur, bazıları değişir; yapay zekâ ve dijitalleşmeyle yeni meslekler doğar.

Ekonomik faaliyetler ve meslekler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir ülkenin gelişmiş olduğunu nasıl anlarız? Üretim, dağıtım ve tüketim döngüsü gelişmişlikle nasıl ilişkilidir?

Kısa cevap: Ekonomik gelişmişlik yalnız gelirle ölçülmez; mali (para, sermaye, yatırım), kültürel (eğitim, çalışma anlayışı) ve demografik (nüfusun yaşı ve niteliği) unsurlar birlikte etkiler. Üretim, dağıtım ve tüketim bir zincirin halkalarıdır. Gelişmiş ülkede bu döngü düzenli işler, gelişmekte olan ülkede bazı halkalar aksayabilir.

Okul çantan bir fabrikada dikildi, tırla depoya taşındı, mağaza rafından senin omzuna geçti. Ödediğin para da yeni çantaların kumaşına dönüştü.

Gelişmişliğin üç unsuru

Bir ülkenin ekonomik ve sosyal bakımdan ulaştığı düzeye ekonomik gelişmişlik denir. Gelirin artması tek başına yetmez; eğitimin, sağlığın ve iş imkânlarının da gelişmesi gerekir.

Ekonomik gelişmişliğin unsurları
UnsurNe demek?Örnek
malipara, sermaye, tasarruf ve yatırımbiriken tasarrufun yeni bir fabrikaya yatırılması
kültüreleğitim düzeyi, çalışma anlayışı, yeniliğe açıklıkeğitimli toplumda yeni fikirlerin hızla ürüne dönüşmesi
demografiknüfusun sayısı, yaş dağılımı ve niteliğigenç ve eğitimli nüfusun üretime katılması

Nüfusun yalnız sayısı değil, niteliği de önemlidir. Kalabalık bir ülke, insanları eğitim ve iş bulamıyorsa gelişmiş sayılmaz. Genç nüfus ise eğitim ve iş imkânıyla desteklenirse ekonomiyi güçlendirir.

Zincirin halkaları

İhtiyaçları karşılamak için mal ve hizmet ortaya koymaya üretim, üretilen malın tüketiciye ulaştırılmasına dağıtım, malın ihtiyaç için kullanılmasına tüketim denir. 5. sınıfta bütçeyi ve tasarrufu öğrenmiştin; tasarruf bu döngüde yatırıma dönüşür ve üretimi yeniden besler.

Üretilen mal dağıtılır, tüketilir; kazanılan para tasarruf ve yatırımla yeniden üretime döner.Görsel: Sınav Defteri

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülke

Kişi başına düşen geliri, eğitim düzeyi ve teknoloji kullanımı yüksek ülkelere gelişmiş ülke denir. Bu ülkelerde yol, liman ve depo ağı güçlüdür; ürün kısa sürede tüketiciye ulaşır, döngü düzenli işler. Gelişmekte olan ülkelerde ise üretim artsa bile yollar ya da depolar yetersiz kalabilir; tüketim daha çok gıda, barınma gibi temel ihtiyaçlara gider.

Akılda kalsın: Üret → dağıt → tüket → biriktir → yatır → yeniden üret. Gelişmişlik = mali + kültürel + demografik.
Burslulukta

Nasıl sorulurİki ülkeyi karşılaştıran bir tablo ya da bir ürünün yolculuğu verilir; hangi yargıya ulaşılabileceği ya da adımın üretim, dağıtım, tüketimden hangisi olduğu sorulur.

TuzakNüfusu kalabalık olanı gelişmiş sanmak.

İpucuTablodaki her satırı ayrı oku, satırda olmayanı ekleme.

?Soru çöz öncüllü · tablo

Bir ders kitabında iki hayalî ülke karşılaştırılmıştır.

P ve R ülkeleri
P ülkesiR ülkesi
kişi başına geliryüksekdüşük
eğitim düzeyiçok yüksekartıyor
nüfusyaşlı nüfus fazlagenç nüfus fazla
ürünün fabrikadan rafa ulaşmasıbir günbir hafta; yollar yetersiz

Bu tabloya göre,
I. P ülkesinde üretim-dağıtım-tüketim döngüsü daha düzenli işlemektedir.
II. R ülkesinin genç nüfusu eğitim ve iş imkânıyla desteklenirse ekonomisi güçlenebilir.
III. Nüfusu daha genç olduğu için R ülkesi P ülkesinden daha gelişmiştir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. P'de ürün rafa bir günde ulaşır, döngü düzenlidir (I). Genç nüfus eğitim ve işle desteklenirse üretime katılır (II). III yanlış: gelişmişlik yalnız nüfusla ölçülmez; R'nin geliri düşük, yolları yetersizdir. A II'yi kaçırıyor; B ve D genç nüfusu gelişmişlik sanıyor.

⇄Bilgi eşleştirme aşama ve unsur

8. sınıfta bu konunun devamı LGS İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük serisindeki Toplumsal, ekonomik ve sağlık alanında gelişmeler sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi

    1. Türkiye İktisat Kongresi neden toplandı?

      Yapabiliyor musun?
    2. Misak-ı İktisadi'nin 4. maddesi kalkınma için ne söyler?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Uzun savaşlardan yorgun çıkan Türkiye'nin ekonomisine yön vermek için 17 Şubat 1923'te İzmir'de Türkiye İktisat Kongresi toplandı. Kongrede kabul edilen Misak-ı İktisadi'nin 4. maddesi yerli üretimi, çok çalışmayı ve israftan kaçınmayı öğütler. Bu anlayış millî kalkınma hamlelerinin temeli oldu.

    Konuya dön: Türkiye İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi

  2. Öncü girişimciler: 1925'ten Devrim otomobiline

    1. Cumhuriyet'in ilk yıllarında hangi millî kalkınma hamleleri yapıldı?

      Yapabiliyor musun?
    2. Şakir Zümre, Nuri Killigil, Mehmet Ali Kâğıtçı, Nuri Demirağ, Zihni Derin ve Devrim otomobili neden önemlidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Cumhuriyet'in ilk yıllarında girişimciler ülkenin ihtiyaçlarını yerli üretimle karşılamaya çalıştı. Silah ve mühimmat (Şakir Zümre, Nuri Killigil), kâğıt (Mehmet Ali Kâğıtçı), uçak (Nuri Demirağ) ve çay (Zihni Derin) bu hamlelerin örnekleridir. 1961'de ilk yerli otomobil Devrim yapıldı ama seri üretime geçilemedi.

    Konuya dön: Öncü girişimciler: 1925'ten Devrim otomobiline

  3. Bugünün hamleleri: İHA'dan KAAN'a

    1. Günümüzde Türkiye'nin millî teknoloji hamleleri nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    2. AR-GE ve inovasyon kalkınmaya nasıl katkı sağlar?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Bugünün kalkınma hamleleri bilim ve teknolojiye dayanır. İHA ve SİHA, MİLGEM, TCG Anadolu, KAAN, Türkiye Uzay Ajansı, Bilişim Vadisi, TURKOVAC aşısı ve yerli otomobil bunların örnekleridir. Hepsinin temelinde AR-GE (araştırma geliştirme) ve inovasyon (yenilikçilik) vardır.

    Konuya dön: Bugünün hamleleri: İHA'dan KAAN'a

  4. Ekonomik gelişmişlik ve üretim-dağıtım-tüketim döngüsü

    1. Bir ülkenin gelişmiş olduğunu nasıl anlarız?

      Yapabiliyor musun?
    2. Üretim, dağıtım ve tüketim döngüsü gelişmişlikle nasıl ilişkilidir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Ekonomik gelişmişlik yalnız gelirle ölçülmez; mali (para, sermaye, yatırım), kültürel (eğitim, çalışma anlayışı) ve demografik (nüfusun yaşı ve niteliği) unsurlar birlikte etkiler. Üretim, dağıtım ve tüketim bir zincirin halkalarıdır. Gelişmiş ülkede bu döngü düzenli işler, gelişmekte olan ülkede bazı halkalar aksayabilir.

    Konuya dön: Ekonomik gelişmişlik ve üretim-dağıtım-tüketim döngüsü

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Haritada Osmanlı Devleti'nin üç başkenti, başkent oluş sırasına göre numaralanmıştır.

Haritaya ve bildiklerine göre,
I. 2 numaralı başkent Rumeli'dedir.
II. 2 numaralı şehri başkent yapan padişah I. Murad'dır.
III. 3 numaralı şehir Kanuni döneminde başkent olmuştur.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Soru nasıl okunur? 1) Kök, haritayı bilginle birleştirmeni istiyor. 2) Sırayı şehre çevir: 1 Bursa, 2 Edirne, 3 İstanbul. 3) Yargıları sına: 2 Rumeli'de (I); Edirne'yi I. Murad başkent yaptı (II); İstanbul 1453'te Fatih döneminde başkent oldu (III yanlış). C ve D İstanbul'u Kanuni'ye bağlıyor, A II'yi kaçırıyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · Uç beyliğinden devlete: gaza, iskân, istimalet

?Soru 2

Şemada Sanayi İnkılabı'yla başlayan bir zincir var.

Soru işaretli kutuya aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

✓ D. Fabrikalar çok ve ucuz mal üretti; bunun için ham madde ve pazar gerekti. A Reform'la, B Osmanlı'yla, C keşiflerle ilgilidir.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Aydınlanma, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali

?Soru 3

Bir Divan toplantısında üç konu görüşülüyor:
K. Bir kasabaya yeni bir kadı atanması
L. Hazinenin yıllık gelir ve gider hesabı
M. Venedik'e gönderilecek mektuba padişahın tuğrasının çekilmesi

Bu konular sırasıyla hangi görevlilerin işidir?

✓ B. Kadıları kazasker atar (K), gelir-gideri defterdar yönetir (L), tuğrayı nişancı çeker (M). A kadı atamasını defterdara, hesabı kazaskere veriyor; C kadı atamasını tuğrayla karıştırıp nişancıya veriyor; D veziriazamı her işin yapıcısı sanıyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · Yönetim, Divan-ı Hümayun, eğitim ve hukuk

?Soru 4

Bir müze rehberi bir salonu şöyle anlatıyor: "Bu tablolarda insan yüzü ve doğa en ince ayrıntısıyla çizildi; ressamlar insan bedenini anlamak için anatomi çalıştı. Yandaki vitrinde ise gökyüzünü gözlem aletleriyle inceleyen bir bilim insanının notları var."

Bu anlatıma göre,
I. Salonda Rönesans dönemine ait eserler sergilenmektedir.
II. Bu dönemde gözlem ve deney önem kazanmıştır.
III. Anlatılan dönem, kilisenin uygulamalarına karşı başlayan dinî bir harekettir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Ayrıntılı resim, anatomi ve gökyüzü gözlemi Rönesans'ı gösterir (I); anatomi ve gözlem aletleri gözlemin önem kazandığını kanıtlar (II). III Reform'u tanımlıyor; anlatımda kilise yok. A II'yi kaçırıyor; B ve C Rönesans ile Reform'u karıştırıyor.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Rönesans ve Reform

?Soru 5

Mert, demokrasi tarihimizle ilgili bir tablo hazırladı.

Mert'in tablosu
Olayİlişkili nitelik
ITBMM'nin açılmasımillî egemenlik
IIKadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmesieşitlik
III1946'da ilk çok partili genel seçimin yapılmasıkuvvetler birliği

Mert'in tablosundaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

✓ A. Meclisin açılması egemenliğin millete geçtiğini (I), kadınlara siyasi hak verilmesi eşitliği (II) gösterir. III yanlış: çok partili seçim çoğulculuk ve katılımcılıkla ilişkilidir; kuvvetler birliği gücün tek organda toplanmasıdır. B, C ve D bu yanlış eşleştirmeyi doğru sayıyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Demokrasimizin yolculuğu: 1920'den 1946'ya

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi Avrupalıların yeni deniz yolları aramasının nedenlerinden biri değil, sonuçlarından biridir?

✓ B. Atlas limanları, yeni yollar bulunduktan sonra ticaret okyanusa kayınca gelişti; bu bir sonuçtur. A, C ve D yolculuklardan önce de vardı ve onları başlatan nedenlerdir.Kaynak: Değişen dünya ve Osmanlı · Yeni deniz yolları ve sömürgecilik

?Soru 7

Şemada bir kanunun yolculuğu gösterilmiştir.

Bu şema en çok hangi ilkenin uygulandığını gösterir?

✓ B. Kanunu Meclis yapıyor, Cumhurbaşkanı geri gönderebiliyor, mahkeme denetleyebiliyor: güç tek elde değil, organlar birbirini denetliyor. A gücün tek organda toplanmasıdır; C ve D şemadaki işle ilgisizdir.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Yasama, yürütme, yargı ve kuvvetler ayrılığı

?Soru 8

Deniz, bir hafta boyunca gazetede gördüğü üç haberi defterine not etti:
I. Selde evi yıkılan aileler için devlet yeni konutlar yaptırdı.
II. Bir vatandaşın açtığı dava sonucunda mahkeme, bir kurumun kararını hukuka aykırı bulup iptal etti.
III. Köyde muhtar, sandıktan çıkan oylarla belirlendi.

Bu haberler sırasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi nitelikleriyle en çok ilişkilidir?

✓ B. Afetzedeye konut sosyal devletin, devlet kurumuna karşı mahkemede hak aramak hukuk devletinin, muhtarın oyla seçilmesi demokratik devletin göstergesidir. A ilk iki niteliği yer değiştiriyor; C mahkeme kararını demokrasiye, seçimi laikliğe bağlıyor; D sırayı tersine çeviriyor.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Cumhuriyetin nitelikleri: Anayasa'nın 2. maddesi

?Soru 9

Bir şehirde şu duyuru asıldı.

Bu duyuru Türkiye Cumhuriyeti'nin hangi niteliğiyle en çok ilişkilidir?

✓ D. Üç farklı inancın ibadet yerine aynı özen gösteriliyor ve herkesin ibadet özgürlüğü vurgulanıyor: devlet inançlara eşit uzaklıkta, yani laik. A ihtiyaç sahibine destek, B seçim, C hak arama olsaydı doğru olurdu.Kaynak: Yaşayan demokrasimiz · Cumhuriyetin nitelikleri: Anayasa'nın 2. maddesi

?Soru 10

Şemada 1453 kuşatması sırasında İstanbul ve çevresi gösterilmiştir.

Kesikli okla gösterilen yolun kullanılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ok, Boğaz'dan başlayıp Galata'nın arkasından geçerek zincirin içinde kalan Haliç sularına iniyor: gemiler karadan yürütülüp zincir aşıldı. A hisar kuşatmadan önce yapıldı; C Osmanlı'nın değil Doğu Roma'nın isteğiydi; D'de ok Marmara'ya gitmiyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · İstanbul'un fethi
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →