Yeni deniz yolları ve sömürgecilik: dünya dengesi değişiyor
MEB 7. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaMısır Seferi neden yapıldı, sonuçları nelerdir? Preveze Deniz Zaferi neden önemlidir?Bağlantılı konudan (Osmanlı Devleti). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yavuz Sultan Selim, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye zaferleriyle Memlükleri yenip Mısır'ı aldı; halifelik Osmanlı'ya geçti, Baharat Yolu denetime girdi. Kanuni döneminde Barbaros Hayreddin Paşa 1538'de Preveze'de Haçlı donanmasını yendi; Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü kuruldu.
Mısır Seferi ve Preveze Deniz Zaferi
✎Konu anlatımı
Sömürgecilik nedir? Avrupalılar neden yeni deniz yolları aradı, bunun sonuçları nelerdir ve Osmanlı nasıl etkilendi?
Kısa cevap: Osmanlı İpek ve Baharat yollarını denetleyince Avrupalılar Doğu'ya ulaşmak için okyanuslarda yeni yollar aradı. Amerika'ya ulaşıldı, Afrika'nın güneyinden Hindistan'a gidildi. Sonuçta sömürgecilik başladı, Avrupa zenginleşti; Akdeniz ticareti ve Osmanlı'nın gelirleri azaldı.Osmanlı Devleti sayfasında Mısır Seferi'yle Baharat Yolu'nun Osmanlı denetimine girdiğini görmüştük. Doğu'nun malları artık Osmanlı'dan geçiyordu.
Neden okyanuslara açıldılar?
Doğu'nun baharatı, ipeği ve altını Avrupa'da çok değerliydi; ama bu malların geçtiği İpek ve Baharat yolları Osmanlı'nın denetimindeydi. Avrupalılar, Müslümanlardan öğrendikleri pusula ve gelişen haritacılıkla okyanusa dayanıklı büyük gemiler yaptı. Zenginleşmek isteyen krallar yolculukları destekledi; Hristiyanlığı yayma isteği de etkiliydi. Portekiz ve İspanya'nın başlattığı yolculuklarla 1492'de Amerika kıyılarına ulaşıldı, Afrika'nın güneyi dolaşılarak Hindistan'a deniz yolu açıldı.
Sömürgecilik ve sonuçları
Sömürgecilik, bir devletin kendi sınırları dışındaki toprakları ele geçirip oradaki halkın kaynaklarını kendi çıkarı için kullanmasıdır. Avrupa devletleri sömürgelerden getirdikleri altın, gümüş ve ürünlerle zenginleşti. Aztek, Maya ve İnka gibi yerli toplumlar salgınlar ve baskı yüzünden büyük kayıplar verdi; dilleri ve kültürleri zarar gördü.
| Kim için? | Sonuç |
|---|---|
| Avrupa | zenginleşme, Atlas Okyanusu limanlarının gelişmesi, patates, domates, mısır, kakao gibi yeni ürünler |
| yerli halklar | nüfus kaybı, kültürün zarar görmesi |
| Osmanlı | İpek ve Baharat yollarının önem yitirmesi, gelirlerin azalması |
Ticaretle zenginleşen tüccar sınıfı (burjuva) sanata ve bilime destek verdi; bu, Rönesans'ın da yolunu açtı. Osmanlı, Avrupalı tüccarlara ticari ayrıcalıklar tanıyarak eski yolları canlandırmaya çalıştı ama başaramadı. Bu bize şunu anlatıyor: Ticaret yolları değişince devletlerin gücü de değişir.
Hangisi yeni deniz yollarının nedenlerinden biri değildir: pusulanın gelişmesi, kralların zenginleşme isteği, İnka toplumunun yıkılması?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Kök: "değildir" olumsuz kök; doğruları eleyip kalanı ara.
- Anahtar: neden yolculuktan önce vardı, sonuç sonra oldu.
- Eleme: pusula ve kralların isteği önceden vardı; İnkalar Amerika'ya ulaşıldıktan sonra yıkıldı.
Cevap: İnka toplumunun yıkılması
Nasıl sorulurYeni yolların neden ya da sonuçlarını anlatan bir metin verilir; neden–sonuç ilişkisi ya da bir sonucun kimi etkilediği sorulur.
TuzakSonucu neden gibi sunmak, Akdeniz ticaretinin güçlendiğini sanmak.
İpucuOlay yolculuktan önce mi vardı, sonra mı oldu, ona bak.
?Soru çöz neden – sonuç
Aşağıdakilerden hangisi Avrupalıların yeni deniz yolları aramasının nedenlerinden biri değil, sonuçlarından biridir?
?Soru çöz şema · sonuç
Şemada Avrupa'dan Hindistan'a giden iki yol gösterilmiştir.
2 numaralı yolun kullanılmaya başlanması Osmanlı'yı nasıl etkilemiştir?
▭Boşluk doldurma
Bir devletin başka toprakları ele geçirip oranın kaynaklarını kendi çıkarına kullanmasına denir. Yeni yollar bulununca Osmanlı denetimindeki Yolu önemini kaybetti. Ticaretle zenginleşen tüccar sınıfına denir.