Değişen dünya ve Osmanlı: Rönesans'tan Tanzimat'a yenilikler

Avrupa'da matbaa, fabrika ve ihtilal çağı başlarken Osmanlı ne yaptı? Değişen dünya dengelerini ve Osmanlı'nın askerî, sosyal, kültürel, ekonomik yeniliklerini öğren.

5 durak7. sınıf · 3. öğrenme alanı
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
XV–XVI. YÜZYIL · OKYANUSLAR

Yeni deniz yolları ve sömürgecilik: dünya dengesi değişiyor

MEB 7. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaMısır Seferi neden yapıldı, sonuçları nelerdir? Preveze Deniz Zaferi neden önemlidir?Bağlantılı konudan (Osmanlı Devleti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yavuz Sultan Selim, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye zaferleriyle Memlükleri yenip Mısır'ı aldı; halifelik Osmanlı'ya geçti, Baharat Yolu denetime girdi. Kanuni döneminde Barbaros Hayreddin Paşa 1538'de Preveze'de Haçlı donanmasını yendi; Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü kuruldu.

Mısır Seferi ve Preveze Deniz Zaferi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sömürgecilik nedir? Avrupalılar neden yeni deniz yolları aradı, bunun sonuçları nelerdir ve Osmanlı nasıl etkilendi?

Kısa cevap: Osmanlı İpek ve Baharat yollarını denetleyince Avrupalılar Doğu'ya ulaşmak için okyanuslarda yeni yollar aradı. Amerika'ya ulaşıldı, Afrika'nın güneyinden Hindistan'a gidildi. Sonuçta sömürgecilik başladı, Avrupa zenginleşti; Akdeniz ticareti ve Osmanlı'nın gelirleri azaldı.

Osmanlı Devleti sayfasında Mısır Seferi'yle Baharat Yolu'nun Osmanlı denetimine girdiğini görmüştük. Doğu'nun malları artık Osmanlı'dan geçiyordu.

Neden okyanuslara açıldılar?

Doğu'nun baharatı, ipeği ve altını Avrupa'da çok değerliydi; ama bu malların geçtiği İpek ve Baharat yolları Osmanlı'nın denetimindeydi. Avrupalılar, Müslümanlardan öğrendikleri pusula ve gelişen haritacılıkla okyanusa dayanıklı büyük gemiler yaptı. Zenginleşmek isteyen krallar yolculukları destekledi; Hristiyanlığı yayma isteği de etkiliydi. Portekiz ve İspanya'nın başlattığı yolculuklarla 1492'de Amerika kıyılarına ulaşıldı, Afrika'nın güneyi dolaşılarak Hindistan'a deniz yolu açıldı.

Sömürgecilik ve sonuçları

Sömürgecilik, bir devletin kendi sınırları dışındaki toprakları ele geçirip oradaki halkın kaynaklarını kendi çıkarı için kullanmasıdır. Avrupa devletleri sömürgelerden getirdikleri altın, gümüş ve ürünlerle zenginleşti. Aztek, Maya ve İnka gibi yerli toplumlar salgınlar ve baskı yüzünden büyük kayıplar verdi; dilleri ve kültürleri zarar gördü.

Yeni yolların sonuçları
Kim için?Sonuç
Avrupazenginleşme, Atlas Okyanusu limanlarının gelişmesi, patates, domates, mısır, kakao gibi yeni ürünler
yerli halklarnüfus kaybı, kültürün zarar görmesi
Osmanlıİpek ve Baharat yollarının önem yitirmesi, gelirlerin azalması

Ticaretle zenginleşen tüccar sınıfı (burjuva) sanata ve bilime destek verdi; bu, Rönesans'ın da yolunu açtı. Osmanlı, Avrupalı tüccarlara ticari ayrıcalıklar tanıyarak eski yolları canlandırmaya çalıştı ama başaramadı. Bu bize şunu anlatıyor: Ticaret yolları değişince devletlerin gücü de değişir.

Soru nasıl okunur?

Hangisi yeni deniz yollarının nedenlerinden biri değildir: pusulanın gelişmesi, kralların zenginleşme isteği, İnka toplumunun yıkılması?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "değildir" olumsuz kök; doğruları eleyip kalanı ara.
  2. Anahtar: neden yolculuktan önce vardı, sonuç sonra oldu.
  3. Eleme: pusula ve kralların isteği önceden vardı; İnkalar Amerika'ya ulaşıldıktan sonra yıkıldı.

Cevap: İnka toplumunun yıkılması

Akılda kalsın: Osmanlı yolları tuttu → Avrupa okyanusa açıldı → sömürgecilik başladı → Akdeniz ve Osmanlı geliri zayıfladı.
Burslulukta

Nasıl sorulurYeni yolların neden ya da sonuçlarını anlatan bir metin verilir; neden–sonuç ilişkisi ya da bir sonucun kimi etkilediği sorulur.

TuzakSonucu neden gibi sunmak, Akdeniz ticaretinin güçlendiğini sanmak.

İpucuOlay yolculuktan önce mi vardı, sonra mı oldu, ona bak.

?Soru çöz neden – sonuç

Aşağıdakilerden hangisi Avrupalıların yeni deniz yolları aramasının nedenlerinden biri değil, sonuçlarından biridir?

✓ B. Atlas limanları, yeni yollar bulunduktan sonra ticaret okyanusa kayınca gelişti; bu bir sonuçtur. A, C ve D yolculuklardan önce de vardı ve onları başlatan nedenlerdir.

?Soru çöz şema · sonuç

Şemada Avrupa'dan Hindistan'a giden iki yol gösterilmiştir.

2 numaralı yolun kullanılmaya başlanması Osmanlı'yı nasıl etkilemiştir?

✓ A. 2 numaralı yol Afrika'yı dolaşıyor ve Osmanlı topraklarından geçmiyor; mallar Osmanlı'ya uğramayınca gelirleri azaldı. B ve D yaşanmadı; C tersidir: ticaret okyanusa kayınca Akdeniz limanları zayıfladı.

▭Boşluk doldurma

Bir devletin başka toprakları ele geçirip oranın kaynaklarını kendi çıkarına kullanmasına denir. Yeni yollar bulununca Osmanlı denetimindeki Yolu önemini kaybetti. Ticaretle zenginleşen tüccar sınıfına denir.

XIV–XVI. YÜZYIL · AVRUPA

Rönesans ve Reform: sanatta yeniden doğuş, dinde yenilenme

MEB 7. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaİstanbul neden fethedildi? İstanbul'un fethi için ne gibi hazırlıklar yapıldı, fethin sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Osmanlı Devleti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

II. Mehmed, ülkeyi ikiye bölen ve ticaret yollarını denetleyen İstanbul'u almak için Rumeli Hisarı'nı yaptırdı, büyük toplar döktürdü. 53 günlük kuşatmayla 29 Mayıs 1453'te şehir fethedildi; II. Mehmed "Fatih" unvanını aldı, İstanbul başkent oldu, Doğu Roma sona erdi.

İstanbul'un fethi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Rönesans ve Reform nedir? Nedenleri, sonuçları ve Osmanlı Devleti'ne etkileri nelerdir?

Kısa cevap: Rönesans, XIV–XVI. yüzyıllarda İtalya'da başlayan, sanat, bilim ve düşüncede akla, gözleme ve deneye dayanan "yeniden doğuş"tur. Reform, XVI. yüzyılda Katolik Kilisesi'nin yanlış uygulamalarına karşı başlayan dinî yenilenme hareketidir; Martin Luther 1517'de Almanya'da başlattı. İkisi de kilisenin gücünü azalttı.

Leonardo da Vinci'nin defterlerinde resim taslaklarının yanında uçan makine çizimleri de vardır.

Rönesans

Rönesans "yeniden doğuş" demektir. Matbaa kitapları çoğalttı; eski Yunan, Roma ve İslam dünyasına ait eserler yeniden okundu. Osmanlı Devleti sayfasında İstanbul'un fethinden sonra bazı bilginlerin İtalya'ya gittiğini görmüştük; onlar da bu canlanmaya katkı sağladı. Zengin tüccarlar sanatçıları destekledi.

Rönesans'la insanlar akla, gözleme ve deneye önem verdi. İnsanı merkeze alan düşünceye hümanizm denir. Leonardo da Vinci ve Michelangelo resim ve heykelde, Kopernik ve Galileo gökyüzü araştırmalarında öne çıktı.

Reform

Katolik Kilisesi zamanla din dışında eğitimde ve siyasette de çok güçlenmişti. Para karşılığında günah bağışlandığını yazan endüljans belgeleri halkın tepkisini çekti. Matbaa sayesinde kutsal kitap çoğalınca insanlar kilisenin uygulamalarını sorguladı. 1517'de Almanya'da Martin Luther kiliseyi eleştiren görüşlerini duyurdu ve Reform başladı. Yeni mezhepler doğdu, papanın gücü azaldı, kralların gücü arttı.

Rönesans ve Reform
RönesansReform
alansanat, bilim, düşüncedin
başladığı yerİtalyaAlmanya
ortak sonuçkilisenin etkisinin azalması, özgür düşüncenin güçlenmesi

Farklı inançlara hoşgörülü olan Osmanlı, Reform'dan doğrudan etkilenmedi. Avrupa'nın mezheplere bölünmesi, Osmanlı'ya karşı bir Haçlı birliği kurulmasını bir süre zorlaştırdı. Rönesans'la başlayan bilimsel ve askerî gelişmeler ise Osmanlı'yı zamanla yenilik yapmaya yöneltti.

Akılda kalsın: Rönesans sanat ve bilim (İtalya); Reform din (Almanya, Luther, 1517). "Yeniden doğuş" Rönesans, "kilisede düzeltme" Reform.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir dönemi anlatan kısa metin ya da müze anlatımı verilir; Rönesans mı Reform mu olduğu ya da hangi sonuca ulaşılacağı sorulur.

TuzakRönesans'ı dinde yenilenme sanmak.

İpucuResim, heykel, bilim → Rönesans; kilise, endüljans, mezhep → Reform.

?Soru çöz öncüllü · müze anlatımı

Bir müze rehberi bir salonu şöyle anlatıyor: "Bu tablolarda insan yüzü ve doğa en ince ayrıntısıyla çizildi; ressamlar insan bedenini anlamak için anatomi çalıştı. Yandaki vitrinde ise gökyüzünü gözlem aletleriyle inceleyen bir bilim insanının notları var."

Bu anlatıma göre,
I. Salonda Rönesans dönemine ait eserler sergilenmektedir.
II. Bu dönemde gözlem ve deney önem kazanmıştır.
III. Anlatılan dönem, kilisenin uygulamalarına karşı başlayan dinî bir harekettir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. Ayrıntılı resim, anatomi ve gökyüzü gözlemi Rönesans'ı gösterir (I); anatomi ve gözlem aletleri gözlemin önem kazandığını kanıtlar (II). III Reform'u tanımlıyor; anlatımda kilise yok. A II'yi kaçırıyor; B ve C Rönesans ile Reform'u karıştırıyor.

?Soru çöz kart · ayırt etme

Kartlarda XV–XVI. yüzyıl Avrupa'sından örnekler var.

Bu kartlardan hangileri Rönesans'ı anlatır?

✓ C. Anatomi çalışan ressam gözleme dayanan sanatı, yani Rönesans'ı anlatır (II). I ve III kilisenin uygulamalarına itiraz ettiği için Reform'dur. A ve B Reform kartlarını seçiyor; D III'ü de Rönesans sayıyor.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve anlamı

XVII–XVIII. YÜZYIL · AVRUPA

Aydınlanma, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali: makine ve özgürlük çağı

MEB 7. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMeslek nedir, ekonomik faaliyetlerle meslekler arasında nasıl bir ilişki vardır? Gelecekte hangi meslekler ortaya çıkabilir?6. sınıftan (Hayatımızdaki ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Meslek, belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayanan, insanların geçimini sağlayan iştir. Her meslek bir ekonomik faaliyete bağlıdır: çiftçi tarıma, orman mühendisi ormancılığa, rehber turizme. Teknoloji değiştikçe bazı meslekler kaybolur, bazıları değişir; yapay zekâ ve dijitalleşmeyle yeni meslekler doğar.

Ekonomik faaliyetler ve meslekler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali nedir? Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'ni nasıl etkiledi?

Kısa cevap: Aydınlanma Çağı akla ve bilimsel yönteme güveni yaydı. İngiltere'de başlayan Sanayi İnkılabı buharlı makineleri ve fabrikaları yaydı. 1789 Fransız İhtilali eşitlik, özgürlük ve milliyetçilik fikirlerini yaydı. Osmanlı'da el tezgâhları zorlandı, Balkanlarda milliyetçi isyanlar çıktı.

6. sınıfta üretimi ve meslekleri görmüştün. Fabrikanın bir günde dokuduğu kumaş, ustanın aylarını alırdı.

Aydınlanma Çağı

Rönesans ve Reform'dan sonra Avrupa'da doğru bilgiye akıl, gözlem ve deneyle ulaşılabileceği düşüncesi güçlendi. XVII–XVIII. yüzyıllardaki bu döneme Aydınlanma Çağı denir. Özgürlük, eşitlik ve halk egemenliği düşünceleri yayıldı.

Sanayi İnkılabı

Sanayi İnkılabı XVIII. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de başladı. James Watt'ın geliştirdiği buhar makinesiyle el emeğine dayalı küçük atölyelerin yerini fabrikalar aldı. Mal çoğaldı ve ucuzladı, kente göç arttı, işçi sınıfı doğdu. Fabrikalar daha çok ham madde ve pazar istedi; bu da Avrupa devletlerini yeni sömürgelere yöneltti.

Fransız İhtilali

Fransa'da vergi yükü halkın sırtındaydı; soylular ve din adamları vergi vermiyordu. Aydınlanma fikirleriyle değişim isteği büyüdü. 14 Temmuz 1789'da halkın Bastille Hapishanesi'ni ele geçirmesiyle Fransız İhtilali başladı; İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi yayımlandı. İhtilalin yaydığı milliyetçilik, yani her milletin kendi devletini kurması düşüncesi, çok uluslu imparatorlukları sarstı.

Üç gelişme ve Osmanlı
GelişmeOsmanlı'ya etkisi
Aydınlanmabilimde geride kaldığını fark eden Osmanlı askerî ve teknik yeniliklere yöneldi
Sanayi İnkılabıucuz Avrupa malları el tezgâhlarını ve atölyeleri kapattı, ekonomi zayıfladı
Fransız İhtilalimilliyetçilik Balkanlarda isyanlara yol açtı; eşitlik fikri yenilikleri etkiledi
Akılda kalsın: Aydınlanma akıl; Sanayi İnkılabı makine (İngiltere); Fransız İhtilali milliyetçilik (1789).
Burslulukta

Nasıl sorulurOsmanlı'da yaşanan bir değişim verilir; hangi Avrupa gelişmesiyle açıklanacağı sorulur.

TuzakSanayi İnkılabı'nın Fransa'da başladığını sanmak.

İpucuFabrika ve ucuz mal → Sanayi İnkılabı; isyan ve millet → Fransız İhtilali.

?Soru çöz neden – sonuç

XIX. yüzyılda Osmanlı'da el dokumacılarının atölyelerini kapatması ve Balkanlarda isyanların çıkması sırasıyla Avrupa'daki hangi gelişmelerin etkisiyle açıklanabilir?

✓ A. Ucuz fabrika malları el tezgâhlarını zorladı (Sanayi İnkılabı); milliyetçilik Balkan halklarını ayaklandırdı (Fransız İhtilali). C sırayı ters veriyor; B ve D ilgisiz.

?Soru çöz şema · neden–sonuç

Şemada Sanayi İnkılabı'yla başlayan bir zincir var.

Soru işaretli kutuya aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

✓ D. Fabrikalar çok ve ucuz mal üretti; bunun için ham madde ve pazar gerekti. A Reform'la, B Osmanlı'yla, C keşiflerle ilgilidir.
1718–1807 · İSTANBUL

Lale Devri ve Nizam-ı Cedid: Osmanlı Avrupa'ya bakıyor

MEB 7. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı Devleti kısa sürede nasıl büyüdü? Gaza, cihat, fetih, iskân ve istimalet politikaları ne demektir?Bağlantılı konudan (Osmanlı Devleti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı Beyliği XIII. yüzyıl sonunda Söğüt çevresinde, Bizans sınırında bir uç beyliği olarak kuruldu ve üç kıtaya yayıldı. Bunu gaza ve cihat anlayışı, fetihler, iskân (yerleştirme) ve istimalet (gönül kazanma) sağladı.

Uç beyliğinden devlete: gaza, iskân, istimalet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Osmanlı Devleti XVIII. yüzyılda neden yenilik yapma ihtiyacı duydu? Lale Devri ve III. Selim döneminde hangi yenilikler yapıldı?

Kısa cevap: Avrupa'nın gerisinde kaldığını fark eden Osmanlı XVIII. yüzyılda yeniliklere yöneldi. Lale Devri'nde (1718–1730) Paris'e elçi gönderildi, İbrahim Müteferrika 1727'de ilk Türk matbaasını kurdu, Tulumbacılar Ocağı açıldı. III. Selim, Nizam-ı Cedid adıyla yeni bir ordu ve hazine, mühendishane ve daimî elçilikler kurdu.

1720'de kurulan Tulumbacılar Ocağı İstanbul'da itfaiyenin ilk adımıydı; öncesinde yangına halk kovalarla koşardı.

Avrupa'daki gelişmeler (üstte) Osmanlı'yı yenilik yapmaya yöneltti (altta).Görsel: Sınav Defteri

Osmanlı Devleti sayfasında cihan devleti olduğunu gördüğümüz Osmanlı, Avrupa'da bilim ve ordular gelişirken toprak kaybetmeye başladı; yöneticiler Avrupa'yı örnek alan yeniliklere yöneldi. Yenilikler askerî alanda başladı, zamanla eğitime, ekonomiye ve günlük hayata yayıldı.

Lale Devri (1718–1730)

Dönem, İstanbul'da sevilen lalelerden adını aldı. Sultan III. Ahmed ve sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Avrupa'yla barışçı ilişkiler kurdu. Yirmisekiz Mehmed Çelebi Paris'e elçi gönderildi, gördüklerini rapor etti. 1727'de İbrahim Müteferrika ilk Türk matbaasını kurdu. Tulumbacılar Ocağı kuruldu, çiçek aşısı yaygınlaştı. Dönem 1730'da Patrona Halil İsyanı'yla sona erdi.

Nizam-ı Cedid (III. Selim, 1789–1807)

III. Selim yeniliklerine "yeni düzen" anlamında Nizam-ı Cedid adını verdi. Disiplinini yitiren Yeniçeri Ocağı'nın yanında Avrupa usulünde eğitilen Nizam-ı Cedid Ordusu kuruldu; masraflar için İrad-ı Cedid Hazinesi açıldı. Subay yetiştirmek için Mühendishane-i Berri-i Hümayun, Beykoz'da kâğıt fabrikası kuruldu. Londra, Paris, Berlin ve Viyana'da ilk daimî elçilikler açıldı.

Akılda kalsın: Lale Devri: elçi, matbaa, itfaiye. III. Selim: yeni ordu, yeni hazine, mühendishane, daimî elçilik.
Burslulukta

Nasıl sorulurYenilikleri anlatan bilgi kartları verilir; dönemi ya da amacı sorulur.

TuzakMatbaanın Tanzimat'la geldiğini ya da yeniliklerin yalnız askerî olduğunu sanmak.

İpucuKültür, elçi, matbaa → Lale Devri; adında "Cedid" geçen ordu ve hazine → III. Selim.

?Soru çöz kart · öncüllü

Bir öğrenci sunumuna şu kartları koydu.

Bu kartlardan hangileri sunumun konusuna uygundur?

✓ B. Matbaa (1727) ve Paris elçiliği Lale Devri'ne aittir. M ise III. Selim döneminin yeniliğidir. A elçiliği kaçırıyor; C ve D Nizam-ı Cedid'i Lale Devri'ne koyuyor.

⇄Bilgi eşleştirme kişi ve yenilik

1826–1839 · İSTANBUL

II. Mahmut ve Tanzimat: yenilikler hayatın her alanında

MEB 7. sınıf · Ortak Mirasımız · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı kültür ve medeniyetinin unsurları nelerdir? Vakıf, ahilik ve lonca ne demektir, topluma ne kazandırmıştır?Bağlantılı konudan (Osmanlı Devleti). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı sanatında mimari öne çıkar; Mimar Sinan Süleymaniye ve Selimiye'yi yaptı. Vakıflar cami, medrese, darüşşifa ve imaret gibi hizmetleri karşılıksız sundu; ahilik ve loncalar esnafa meslek ahlakı öğretti.

Sanat, günlük hayat, vakıflar, ahilik ve loncalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Mahmut ve Tanzimat döneminde hangi yenilikler yapıldı? Osmanlı yenilikleri hangi alanları etkiledi, Osmanlı Avrupa'yı nasıl etkiledi?

Kısa cevap: II. Mahmut 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı, Divan yerine nazırlıklar kurdu, ilk resmî gazete Takvim-i Vekayi'yi çıkardı. 3 Kasım 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı'yla padişah ilk kez kendi yetkisini sınırladı, herkese can ve mal güvencesi verildi. Osmanlı da Avrupa'yı kahve, mehter ve "Türk modası"yla etkiledi.

Bugün ceket ve pantolon sıradan giysilerdir. II. Mahmut devlet memurlarına fes, ceket ve pantolon giymeyi zorunlu kılınca bu büyük bir değişiklikti.

II. Mahmut dönemi

1808'de tahta çıkan II. Mahmut, bozulan kurumları düzeltmek yerine yenilerini kurmayı seçti. 1826'da sık sık isyan eden Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı; bu olaya Vaka-i Hayriye (Hayırlı Olay) denir. Yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu kuruldu. Divan kaldırılıp nazırlıklar (bakanlıklar) kuruldu, ilk nüfus sayımı yapıldı, posta teşkilatı açıldı. 1831'de ilk resmî gazete Takvim-i Vekayi çıktı; Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Harbiye açıldı.

Tanzimat dönemi

Abdülmecid döneminde Mustafa Reşid Paşa'nın hazırladığı Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839'da ilan edildi. Padişah ilk kez kendi yetkilerini sınırladı; herkesin can ve mal güvenliği güvence altına alındı. Rüştiye ve idadi gibi yeni okullar, kumaş, kâğıt ve fişek fabrikaları açıldı. Yenilikler 1856 Islahat Fermanı ve 1876 Kanun-ı Esasi ile sürdü. Ancak sermaye, teknoloji ve usta eksikliği yüzünden sanayileşme tam başarıya ulaşamadı.

Yeniliklerin etkilediği alanlar
AlanÖrnek
askerîNizam-ı Cedid Ordusu, Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması, Mekteb-i Harbiye
sosyalmemurlara fes-ceket-pantolon, nüfus sayımı, posta
kültürelmatbaa, Takvim-i Vekayi, rüştiye ve idadiler
ekonomikİrad-ı Cedid Hazinesi, kâğıt, kumaş ve fişek fabrikaları

Osmanlı'nın Avrupa'ya etkisi

Etkileşim tek yönlü değildi. XVIII. yüzyılda Avrupa'da "Türk modası" yayıldı: ressamlar Osmanlı hayatını resmetti, saraylar çini ve halılarla süslendi, kahvehaneler açıldı. Osmanlı Devleti sayfasında gördüğümüz mehter, Mozart gibi bestecilere ilham verdi. İstanbul'da uygulanan çiçek aşılaması, İngiliz elçisinin eşi aracılığıyla İngiltere'ye taşındı.

Akılda kalsın: II. Mahmut: Yeniçeri kalktı (1826), nazırlık, Takvim-i Vekayi. Tanzimat (1839): padişah yetkisini sınırladı.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir sınıflama tablosu ya da ferman, gazete gibi bir belgeyi tanıtan kart verilir; yeniliğin alanı ya da dönemi sorulur.

TuzakTanzimat Fermanı'nı anayasa sanmak ya da Yeniçeri Ocağı'nı III. Selim'in kaldırdığını düşünmek.

İpucu"kaldırdı, yerine kurdu" → II. Mahmut; "güvence veren ferman" → Tanzimat.

?Soru çöz bilgi kartı · belge

Bir müzede şu vitrin kartı var.

Bu karttan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

✓ C. Kart Tanzimat Fermanı'nı anlatıyor; padişah halka söz vererek kendi yetkisini sınırlıyor. A ve D sonraki Kanun-ı Esasi dönemine aittir; B ise 1826'da II. Mahmut'un yaptığı bir yeniliktir, kartta geçmiyor.

↕Sıralama yeniliklerin sırası

  1. Yeniçeri Ocağı kaldırıldı (Vaka-i Hayriye).
  2. İbrahim Müteferrika ilk Türk matbaasını kurdu.
  3. Tanzimat Fermanı ilan edildi.
  4. Avrupa usulünde eğitilen Nizam-ı Cedid Ordusu kuruldu.

8. sınıfta bu konunun devamı LGS İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük serisindeki Bir kahraman doğuyor sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Yeni deniz yolları ve sömürgecilik

    1. Sömürgecilik nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Avrupalılar neden yeni deniz yolları aradı, bunun sonuçları nelerdir ve Osmanlı nasıl etkilendi?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Osmanlı İpek ve Baharat yollarını denetleyince Avrupalılar Doğu'ya ulaşmak için okyanuslarda yeni yollar aradı. Amerika'ya ulaşıldı, Afrika'nın güneyinden Hindistan'a gidildi. Sonuçta sömürgecilik başladı, Avrupa zenginleşti; Akdeniz ticareti ve Osmanlı'nın gelirleri azaldı.

    Konuya dön: Yeni deniz yolları ve sömürgecilik

  2. Rönesans ve Reform

    1. Rönesans ve Reform nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Nedenleri, sonuçları ve Osmanlı Devleti'ne etkileri nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Rönesans, XIV–XVI. yüzyıllarda İtalya'da başlayan, sanat, bilim ve düşüncede akla, gözleme ve deneye dayanan "yeniden doğuş"tur. Reform, XVI. yüzyılda Katolik Kilisesi'nin yanlış uygulamalarına karşı başlayan dinî yenilenme hareketidir; Martin Luther 1517'de Almanya'da başlattı. İkisi de kilisenin gücünü azalttı.

    Konuya dön: Rönesans ve Reform

  3. Aydınlanma, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali

    1. Aydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Bu gelişmeler Osmanlı Devleti'ni nasıl etkiledi?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Aydınlanma Çağı akla ve bilimsel yönteme güveni yaydı. İngiltere'de başlayan Sanayi İnkılabı buharlı makineleri ve fabrikaları yaydı. 1789 Fransız İhtilali eşitlik, özgürlük ve milliyetçilik fikirlerini yaydı. Osmanlı'da el tezgâhları zorlandı, Balkanlarda milliyetçi isyanlar çıktı.

    Konuya dön: Aydınlanma, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali

  4. Lale Devri ve Nizam-ı Cedid

    1. Osmanlı Devleti XVIII. yüzyılda neden yenilik yapma ihtiyacı duydu?

      Yapabiliyor musun?
    2. Lale Devri ve III. Selim döneminde hangi yenilikler yapıldı?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Avrupa'nın gerisinde kaldığını fark eden Osmanlı XVIII. yüzyılda yeniliklere yöneldi. Lale Devri'nde (1718–1730) Paris'e elçi gönderildi, İbrahim Müteferrika 1727'de ilk Türk matbaasını kurdu, Tulumbacılar Ocağı açıldı. III. Selim, Nizam-ı Cedid adıyla yeni bir ordu ve hazine, mühendishane ve daimî elçilikler kurdu.

    Konuya dön: Lale Devri ve Nizam-ı Cedid

  5. II. Mahmut, Tanzimat ve Osmanlı'nın Avrupa'ya etkisi

    1. II. Mahmut ve Tanzimat döneminde hangi yenilikler yapıldı?

      Yapabiliyor musun?
    2. Osmanlı yenilikleri hangi alanları etkiledi, Osmanlı Avrupa'yı nasıl etkiledi?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    II. Mahmut 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı, Divan yerine nazırlıklar kurdu, ilk resmî gazete Takvim-i Vekayi'yi çıkardı. 3 Kasım 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı'yla padişah ilk kez kendi yetkisini sınırladı, herkese can ve mal güvencesi verildi. Osmanlı da Avrupa'yı kahve, mehter ve "Türk modası"yla etkiledi.

    Konuya dön: II. Mahmut, Tanzimat ve Osmanlı'nın Avrupa'ya etkisi

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir öğrenci defterine "Bizi birleştiren olaylar" başlığıyla şunları yazdı:
• Aziz Sancar'ın Nobel Kimya Ödülü alması
• Erkek Ampute Futbol Millî Takımı'nın dünya şampiyonu olması
• 6 Şubat depremlerinden sonra her ilde yardım toplanması

Bu listeye göre,
I. Millî meseleler yalnız savaş ve güvenlikle ilgilidir.
II. Toplum hem zor hem sevinçli olaylarda ortak tutum gösterebilir.
III. Bilim ve spor başarıları ortak gurur duygusu uyandırabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Listede bir afet (zor gün) ile bilim ve spor başarıları (sevinçli gün) yan yana; ikisinde de toplum ortak tutum gösteriyor (II, III). I'e ulaşılamaz: listedeki olayların hiçbiri savaş değildir. A ve B "yalnız savaş" yanılgısına düşüyor; D bu yanılgıyı da doğru sayıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Millî meselelerde Türk toplumunun tutumu

?Soru 2

İstanbul'un fethiyle ilgili şu bilgiler veriliyor:
I. Şehirden ayrılan bazı bilginler İtalya'ya gitti.
II. Surları yıkan toplar Avrupa'daki feodal düzeni sarstı.
III. Boğaz'ın Avrupa yakasına Rumeli Hisarı yapıldı.

Bunlardan hangileri fethin Avrupa'yı etkileyen sonuçları arasında gösterilebilir?

✓ C. Bilginlerin İtalya'ya gitmesi (I) ve feodal düzenin sarsılması (II) Avrupa'yı etkiledi. III sonuç değil, fetihten önceki hazırlıktır. A II'yi kaçırıyor; B ve D hazırlığı sonuç sanıyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · İstanbul'un fethi

?Soru 3

Şemada sera etkisi gösterilmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi şemadaki ısı tutulmasını artırır?

✓ C. Kömür yakılınca sera gazları artar; katman kalınlaşır, daha çok ısı geri tutulur. A, B ve D sera gazını azaltan davranışlardır: ağaç gazı tutar, toplu taşıma ve tasarruf daha az yakıt yakar.Kaynak: Küreselleşen dünya · İklim krizi ve insani yardım

?Soru 4

Bir okulun çevre kulübü panosuna şu bilgileri astı:
• Türkiye 2053 için sıfır emisyon hedefini benimsedi.
• 2026'da BM İklim Değişikliği Konferansı Antalya'da toplandı.
• Okulumuzda israf haftası düzenlendi, kantinde tek kullanımlık bardak kaldırıldı.

Panodaki bilgilere göre,
I. İklim krizine karşı hem devlet hem bireyler sorumluluk alabilir.
II. Türkiye iklim konusunda uluslararası iş birliğine katılmaktadır.
III. İklim krizini yalnız sanayi kuruluşları çözebilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Devletin hedefi ve okuldaki israf haftası, devletin de bireylerin de sorumluluk aldığını gösterir (I); uluslararası konferansa ev sahipliği iş birliğidir (II). III'e ulaşılamaz: panoda okul ve devlet de çözümün parçasıdır. A iş birliğini kaçırıyor; C ve D "yalnız sanayi" yanılgısına düşüyor.Kaynak: Küreselleşen dünya · İklim krizi ve insani yardım

?Soru 5

Bir kadı, kasabasında uyguladığı kuralları şöyle not etti.

Kadının notları
KuralDayanağı
I. Mirasın paylaştırılmasıKur'an-ı Kerim'deki hükümler
II. Pazardaki mallardan alınacak vergipadişahın kanunnamesi
III. Kale bekçilerinin görevleripadişahın koyduğu kural

Bu kurallardan hangileri Örfi hukuka örnektir?

✓ C. Padişahın koyduğu ve kanunnameye yazılan kurallar Örfi hukuktur (II, III). Kur'an-ı Kerim'e dayanan miras kuralı Şer'i hukuktur (I). A Şer'i ile Örfi'yi karıştırıyor; B kanunnameyi gözden kaçırıyor; D miras kuralını da Örfi sayıyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · Yönetim, Divan-ı Hümayun, eğitim ve hukuk

?Soru 6

Öğrenci meclisi okulda bir erişilebilirlik taraması yaptı.

Tarama sonucu
YerDurum
okul girişiyalnız merdiven var ✗
kütüphaneraf etiketleri kabartmalı yazılı ✓
spor salonurampa var ✓
duyurularyalnız hoparlörden okunuyor ✗

Meclisin aşağıdaki önerilerinden hangisi tablodaki iki eksikliği de gidermeye yöneliktir?

✓ A. Girişte yalnız merdiven olması bedensel yetersizliği olanları, yalnız sesli duyuru ise işitme yetersizliği olanları dışarıda bırakıyor; A ikisini de çözüyor. B zaten var olanı öneriyor. C sesi artırsa da işitme yetersizliği olan öğrenciye ulaşmaz. D fırsat eşitliğini "herkese aynı şey" sanıyor.Kaynak: Birlikte yaşamak · Özel gereksinimli bireyler ve fırsat eşitliği

?Soru 7

Şemada hayalî bir salgının yayılışı gösterilmiştir.

Bu şemaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Hastalık iki ayda dört kıtaya yayılıyor (olumsuz); aşı araştırmaları dünyaya anında paylaşılıyor (olumlu). A olumsuz yanı, D yeşil kutuyu görmüyor; C oklarla çelişiyor.Kaynak: Küreselleşen dünya · Küreselleşmenin olumlu ve olumsuz etkileri

?Soru 8

Şemada 1453 kuşatması sırasında İstanbul ve çevresi gösterilmiştir.

Kesikli okla gösterilen yolun kullanılmasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ok, Boğaz'dan başlayıp Galata'nın arkasından geçerek zincirin içinde kalan Haliç sularına iniyor: gemiler karadan yürütülüp zincir aşıldı. A hisar kuşatmadan önce yapıldı; C Osmanlı'nın değil Doğu Roma'nın isteğiydi; D'de ok Marmara'ya gitmiyor.Kaynak: Osmanlı Devleti · İstanbul'un fethi

?Soru 9

Bir öğrenci şu tabloyu hazırladı.

Öğrencinin tablosu
SatırPadişahOlaySonuç
1Orhan BeyBursa'nın alınmasıBursa başkent oldu
2II. Mehmedİstanbul'un fethiDoğu Roma sona erdi
3I. SelimMısır SeferiKutsal emanetler İstanbul'a getirildi
4I. SüleymanPreveze Deniz ZaferiHalifelik Osmanlı'ya geçti

Tablonun hangi satırında bilgi yanlışlığı vardır?

✓ D. Halifelik Preveze'yle değil, Mısır Seferi'yle geçti; Preveze'nin sonucu Akdeniz'de üstünlüktür. Öteki satırlar doğrudur.Kaynak: Osmanlı Devleti · Mısır Seferi ve Preveze Deniz Zaferi

?Soru 10

Okulun satranç kulübünde Toprak, oyun bitince taşları kutuya koymadan çıkan Yiğit'e bir şey söylemek istiyor.

Toprak'ın aşağıdaki cümlelerinden hangisi ben diliyle kurulmuştur?

✓ B. Toprak davranışı (taşların masada kalması) ve kendi duygusunu (üzülüyorum) anlatıyor, Yiğit'i suçlamıyor. A "zaten, hiçbir şey" genellemesiyle kişiyi hedef alıyor; C suçluyor; D tehdit ediyor. Üçü de sen dilidir.Kaynak: Birlikte yaşamak · Etkili iletişim: empati, ben dili, etkin dinleme
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →