Sinir sistemi: vücudun yönetim merkezi ve refleksler
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Merkezî ve çevresel sinir sistemi nedir? Beyin, beyincik, omurilik soğanı ve omuriliğin görevleri nelerdir?
Kısa cevap: Sinir sistemi vücudu yöneten ve denetleyen sistemdir. Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur; beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümleridir. Çevresel sinir sistemi bütün vücuda dağılan sinirlerdir. Ani ve istemsiz tepkilere refleks denir; refleksleri omurilik yönetir.
Penaltı atışında top üstüne gelince kaleci düşünmeye vakit bulmadan atlar, gözünü kırpar, dengesini korur. Bütün bunları aynı anda yöneten bir sistem var.
İki bölüm
5. sınıfta destek ve hareket sistemini öğrendin; kasları çalıştıran emirler sinir sisteminden gelir. Vücudun yönetim ve denetim merkezine sinir sistemi denir. Sinir sistemi iki bölümden oluşur: merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi.
Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur. Beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümlerindendir. Çevresel sinir sistemi ise vücudun her yerine uzanan sinirlerdir; merkezî sinir sistemi ile organlar arasında haber taşır.
Beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümleridir.Görsel: Sınav Defteri
solunum, dolaşım, sindirim ve boşaltımın kendiliğinden çalışması; yutma, öksürme, hapşırma
uyurken nefes almak
omurilik
refleksleri yönetir; beyin ile vücut arasında bağlantı kurar
sıcak kaptan elini çekmek
Refleks
Uyarana karşı vücudun verdiği ani ve istemsiz tepkiye refleks denir. Refleksi beyin değil, çoğunlukla omurilik yönetir; bu yüzden düşünmeden ve çok hızlı olur. Sıcak bir kaba değince elini çekmen, diz kapağına vurulunca bacağın sıçraması reflekstir.
Soru nasıl okunur?
Boğazına toz kaçınca öksürmeyi sinir sisteminin hangi bölümü yönetir: beyin, beyincik, omurilik soğanı?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: bir davranışın yöneticisi soruluyor; önce davranış istemli mi, kendiliğinden mi, ona bak.
Anahtar: öksürme düşünülmeden, kendiliğinden olur.
Eleme: beyin istemli hareketleri başlatır, beyincik dengeyi sağlar.
Nasıl sorulurBir öğrencinin gün içindeki davranışları sıralanır; her davranışı sinir sisteminin hangi bölümünün yönettiği sorulur.
TuzakRefleksin beyinde düşünülerek yapıldığını ya da nefes almayı beynin yönettiğini sanmak.
İpucuDavranış istemli mi, kendiliğinden mi, önce ona karar ver.
⇄Bilgi eşleştirme hangi bölüm yönetir?
?Soru çöz öncüllü
Ece, bir gününden üç anı çizerek not defterine ekliyor.
Ece'nin not defterinden.Görsel: Sınav Defteri
Bu davranışlarla ilgili, I. Çaydanlıktan elini düşünmeden çekmesini omurilik yönetir. II. İp atlarken dengesini beyincik sağlar. III. Uyurken nefes almasını omurilik yönetir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Elini çekmesi bir reflekstir, omurilik yönetir (I). Denge beyinciğin görevidir (II). III yanlış: solunumun kendiliğinden sürmesini omurilik soğanı düzenler. A dengeyi kaçırıyor; C ve D omurilik ile omurilik soğanını karıştırıyor.
SİSTEM · HORMONLAR
İç salgı bezleri ve hormonlar: kanla taşınan mesajlar
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaMerkezî ve çevresel sinir sistemi nedir? Beyin, beyincik, omurilik soğanı ve omuriliğin görevleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sinir sistemi vücudu yöneten ve denetleyen sistemdir. Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur; beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümleridir. Çevresel sinir sistemi bütün vücuda dağılan sinirlerdir. Ani ve istemsiz tepkilere refleks denir; refleksleri omurilik yönetir.
Hormon nedir? İç salgı bezleri hangi hormonları salgılar, bu hormonların görevleri nelerdir?
Kısa cevap: İç salgı bezleri, kana karışarak vücudun uzak bölgelerine taşınan hormon adlı salgılar üretir. Büyüme hormonu büyümeyi, tiroksin vücuttaki bazı kimyasal olayları, adrenalin heyecan anındaki tepkileri, insülin ve glukagon kandaki şekeri, eşeysel hormonlar ergenlik değişimlerini düzenler.
Sınav kâğıdı önüne gelince kalbin hızla çarpar, avuçların terler. Bu, bir hormonun birkaç saniyede bütün vücuda yayılmasıdır.
Hormon nedir?
Vücudu sinir sistemiyle birlikte yöneten ikinci yapı iç salgı bezleridir. Bu bezlerin ürettiği ve kan yoluyla taşınan salgılara hormon denir. Hormonlar kanla gittikleri organların çalışmasını değiştirir. Üreme, büyüme ve gelişme sayfasında gördüğümüz büyümeyi de bir hormon düzenler.
Sinir sistemi haberi sinirlerle çok hızlı iletir. Hormonlar kanla taşındığı için daha yavaş etki eder, ama etkileri genellikle daha uzun sürer.
Bazı iç salgı bezleri ve hormonları
İç salgı bezi
Hormon
Görevi
hipofiz bezi
büyüme hormonu
büyümeyi düzenler
tiroit bezi
tiroksin
vücuttaki bazı kimyasal olayları düzenler, büyüme ve gelişmeyi etkiler
böbrek üstü bezi
adrenalin
korku, heyecan, öfkede kalp atışını, solunumu ve kan basıncını artırır
pankreas
insülin · glukagon
insülin kandaki şekeri azaltır · glukagon artırır
eşeysel bezler (yumurtalık, testis)
eşeysel hormonlar
ergenlikte kıza ve erkeğe özgü özellikleri oluşturur
Uyumlu bir ekip
Hipofiz bezi diğer bezlerin çalışmasını denetler. Bir bez az ya da çok çalışırsa bütün düzen etkilenir.
İnsülin ile glukagon zıt görev yapar. Yemekten sonra kandaki şeker artınca insülin onu azaltır. Uzun süre aç kalınca glukagon kandaki şekeri yükseltir.
Nasıl sorulurBir kişinin yaşadığı durum (heyecan, açlık, büyüme) anlatılır; etkili hormon ve onu salgılayan bez sorulur.
TuzakHormonların sinirlerle taşındığını ya da insülinin kan şekerini artırdığını sanmak.
İpucuÖnce durumdaki değişimi bul, sonra tablodaki göreve eşle.
?Soru çöz durumdan sonuç
Zeynep, okul tiyatrosunda sahneye çıkmadan hemen önce kalbinin hızla çarptığını, nefesinin sıklaştığını fark ediyor. Birkaç dakika sonra bu durum yavaş yavaş geçiyor.
Buna göre Zeynep'te yaşanan değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ A. Heyecan anında kalp atışını ve solunumu hızlandıran hormon adrenalindir; böbrek üstü bezinden salgılanır, kanla taşınır. B yanlış: insülin kan şekerini düzenler ve hormonlar sinirle taşınmaz. C yanlış: büyüme hormonu büyümeyi düzenler. D yanlış: glukagon kan şekerini artırır.
?Soru çöz öncüllü · bilgi kartı
Panoya üç iç salgı bezinin kartı asıldı; bezlerin adları kapatıldı.
Panodaki kartlar
Kart
Salgısının görevi
X
vücuttaki bazı kimyasal olayları düzenler, büyüme ve gelişmeyi etkiler
Y
korku ve heyecan anında kalp atışını hızlandırır
Z
büyümeyi düzenler, diğer bezleri denetler
Buna göre, I. X kartı tiroit bezine aittir. II. Y kartındaki bezin salgısı adrenalindir. III. Üç bezin salgısı da kan yoluyla taşınır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. X tiroit bezidir, tiroksin salgılar (I). Y böbrek üstü bezidir, adrenalin salgılar (II). Z hipofiz bezidir. Bütün hormonlar kanla taşınır (III). A ve B hormonların taşınma yolunu kaçırıyor; C tiroksinin görevini tanımıyor.
▭Boşluk doldurma
Öğle yemeğinden sonra kandaki şeker artar; hormonu onu azaltır. İkindiye doğru acıkınca kandaki şekeri yükseltir. Bu iki hormonu da salgılar.
GELİŞİM · ERGENLİK
Çocukluktan ergenliğe: bedensel ve duygusal değişimler
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaHormon nedir? İç salgı bezleri hangi hormonları salgılar, bu hormonların görevleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
İç salgı bezleri, kana karışarak vücudun uzak bölgelerine taşınan hormon adlı salgılar üretir. Büyüme hormonu büyümeyi, tiroksin vücuttaki bazı kimyasal olayları, adrenalin heyecan anındaki tepkileri, insülin ve glukagon kandaki şekeri, eşeysel hormonlar ergenlik değişimlerini düzenler.
Ergenlik nedir, ne zaman başlar? Ergenlikte kızlarda ve erkeklerde hangi değişimler olur?
Kısa cevap: Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemidir. Kızlarda genellikle 10–12, erkeklerde 12–14 yaşlarında başlar ve herkeste farklı zamanda olur. Eşeysel hormonların etkisiyle boy uzar, vücut değişir; duygularda da iniş çıkışlar görülür. Bunların hepsi doğaldır.
Geçen yıl aynı boyda olduğun arkadaşın bu yıl senden bir karış uzun olabilir. Sınıfta herkesin farklı hızda büyümesi çok doğaldır.
Ergenlik ne zaman başlar?
Çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemine ergenlik denir. Bebeklikten sonra en hızlı büyümenin olduğu dönemdir. Yaklaşık 10 ile 19 yaş arasını kapsar.
Kızlar genellikle erkeklerden önce ergenliğe girer; bu yüzden bir süre daha uzun görünebilir, sonra fark kapanır. Başlama yaşı kalıtıma, beslenmeye, iklime ve yaşanan çevreye göre değişir. Erken ya da geç başlaması bir sorun değildir.
Bedensel değişimler
Üreme, büyüme ve gelişme sayfasında üremeyi sağlayan organları gördük. Ergenlikte eşeysel bezler çalışmaya başlar. Eşeysel hormonların etkisiyle hem kızlarda hem erkeklerde bedensel değişimler olur.
Ergenlikte görülen bedensel değişimler
Yalnız kızlarda
Kızlarda ve erkeklerde
Yalnız erkeklerde
kalça kemikleri genişler
boy uzar, kütle artar
ses kalınlaşır
âdet döngüsü başlar
ter bezleri daha çok çalışır, cilt yağlanır, sivilce çıkabilir
bıyık ve sakal çıkar
koltuk altında kıllanma olur, üreme organları gelişir
Duygusal değişimler
Ergenlikte duygular çabuk değişebilir. Bir an çok neşeli, kısa süre sonra kırgın hissedebilirsin. Arkadaşlar daha önemli hâle gelir, kendi kararlarını verme isteği artar, görünüşe ilgi çoğalır. Bu değişimler herkeste aynı ölçüde olmaz.
Ter bezleri çok çalıştığı için her gün yıkanmak ve kıyafet değiştirmek önemlidir. Kafana takılan her soruyu ailene, okulunun rehberlik öğretmenine ya da bir sağlık çalışanına sorabilirsin.
Akılda kalsın:Ergenlik herkese gelir ama herkese aynı anda gelmez. Bedensel ve duygusal değişimler doğaldır.
Burslulukta
Nasıl sorulurErgenlikle ilgili birkaç bilgi kartı ya da değişim listesi verilir; hangilerinin doğru olduğu ya da kızlara, erkeklere veya ikisine özgü değişimler sorulur.
TuzakErgenliğin herkeste aynı yaşta başladığını sanmak.
İpucuDeğişimi tablodaki üç sütundan birine yerleştir.
?Soru çöz öncüllü · bilgi kartları
Rehberlik öğretmeni sınıfta ergenlikle ilgili üç bilgi kartı okuyor. I. Ergenliğe giriş yaşı bütün çocuklarda aynıdır. II. Kızlar genellikle erkeklerden daha önce ergenliğe girer. III. Ergenlikte bedensel değişimlerin yanında duygusal değişimler de görülür.
Buna göre kartlardaki bilgilerden hangileri doğrudur?
✓ C. Kızlar genellikle daha erken ergenliğe girer (II); bu dönemde duygusal değişimler de olur (III). I yanlış: başlama yaşı kalıtıma, beslenmeye ve çevreye göre kişiden kişiye değişir. A, B ve D herkesin aynı yaşta ergenliğe girdiğini sanıyor.
?Soru çöz tablo
Elif, ergenlikteki bedensel değişimler için bir tablo hazırlayıp ✓ ile işaretliyor. Öğretmeni bir satırda eksik işaret olduğunu söylüyor.
Elif'in tablosu
Değişim
Kızlarda
Erkeklerde
boy uzar, kütle artar
✓
✓
ter bezleri daha çok çalışır
✓
–
ses kalınlaşır
–
✓
kalça kemikleri genişler
✓
–
Eksik işaret hangi satırdadır?
✓ B. Ter bezleri kızlarda da erkeklerde de daha çok çalışır; erkekler sütununa da işaret konmalıydı. A iki sütunda doğru işaretli. C yalnız erkeklerde, D yalnız kızlarda görülür; bu satırlar doğrudur.
▭Boşluk doldurma
Ergenlik, ile yetişkinlik arasındaki geçiş dönemidir. Kızlar genellikle erkeklerden daha ergenliğe girer. Bedensel değişimleri hormonlar başlatır.
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKemiklerimizi ve kaslarımızı sağlıklı tutmak için ne yapmalıyız?5. sınıftan (Hücre ve destek-hareket sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kemik ve kasların sağlığı için dengeli beslenmeli, yaşına uygun düzenli spor yapmalı ve dik durmalısın. Uzun süre ekran başında hareketsiz kalmak kas ve kemiklere zarar verir. Kırık kemik röntgenle bulunur ve alçıyla hareketsiz tutulur.
Sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin sağlığı için neler yapılmalı? Uyku ve ekran süresi neden önemli?
Kısa cevap: Sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin sağlığı için yeterli ve düzenli uyumak, dengeli beslenmek, her gün hareket etmek, ekran süresini sınırlamak ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak gerekir. Bisiklet sürerken kask takmak beyni korur; doktora danışmadan ilaç kullanılmaz.
Gece geç saate kadar telefonla oynadığın günün sabahında derste odaklanmakta zorlanırsın. Beynin dinlenemediğini sana böyle söyler.
Uyku ve ekran
Uyku sırasında beyin dinlenir, gün içinde öğrendiklerini yerleştirir. 11–12 yaşındaki birinin her gece yaklaşık 9–12 saat uyuması önerilir. Yatmadan önce ekran ışığı uykuyu geciktirir; telefonu ve tableti yatak odasının dışında bırakmak işe yarar.
Beslenme, hareket, zihin
5. sınıfta düzenli sporun kasları geliştirdiğini öğrendin; spor sinir sistemine de iyi gelir. Dengeli ve düzenli beslenmek, bütün sistemlerin ihtiyaç duyduğu maddeleri sağlar. Her gün spor ya da oyunla hareket etmek vücudu güçlendirir. Kitap okumak, satranç oynamak, bulmaca çözmek ve bir müzik aleti çalmak beyni çalışır hâlde tutar.
Korunmak
Bisiklet, kaykay ve paten sürerken kask takmak, başı ve beyni darbelere karşı korur. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sinir sistemine zarar verir. Doktora danışmadan ilaç kullanmak da iç salgı bezlerinin düzenini bozabilir.
Yap ve kaçın
Yap
Kaçın
düzenli ve yeterli uyku
gece geç saate kadar ekran başında kalmak
dengeli beslenme, su içmek
sürekli abur cubur ve şekerli içecek
her gün spor, oyun, yürüyüş
saatlerce hareketsiz oturmak
bisiklette kask, patende dizlik
sigara, alkol, doktora danışmadan ilaç
Akılda kalsın:Uyku, beslenme, hareket, korunma. Denetleyici sistemler sağlıklıysa bütün vücut uyum içinde çalışır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir öğrencinin günlük alışkanlıkları ya da uyku ile tepki süresini karşılaştıran bir deney verilir; sağlıklı davranış ya da deneyden çıkan sonuç sorulur.
TuzakDeneyde ölçülen değeri sabit tutulan değişkenle karıştırmak.
İpucuÖnce değiştirilen ve ölçülen şeyi yaz.
?Soru çöz deney düzeneği
Hakan'ın arkadaşı, 30 cm'lik bir cetveli Hakan'ın açık duran parmaklarının arasından haber vermeden bırakıyor. Hakan cetveli görünce yakalıyor ve yakaladığı yerin kaç cm olduğu okunuyor. Hakan bu ölçümü üç sabah, aynı cetvel ve aynı elle yapıyor; önceki gece kaç saat uyuduğunu da not ediyor.
Cetvel ne kadar uzun düşerse tepki o kadar geç verilmiştir.Görsel: Sınav Defteri
Hakan'ın ölçümleri
Önceki gece uyku
Yakaladığı yer
10 saat
12 cm
8 saat
16 cm
6 saat
21 cm
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. Uyku 10 saatten 6 saate inince cetvel 12 cm yerine 21 cm düştükten sonra yakalandı; tepki gecikti. A yanlış: cetvel aynı tutuldu, değiştirilen uyku süresidir. B yanlış: cm değeri ölçülen, yani bağımlı değişkendir. C yanlış: Hakan cetveli görüp yakalamaya karar veriyor; bu istemli bir harekettir, beyin yönetir.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Sinir sistemi ve refleks
Merkezî ve çevresel sinir sistemi nedir?
Yapabiliyor musun?
Beyin, beyincik, omurilik soğanı ve omuriliğin görevleri nelerdir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Sinir sistemi vücudu yöneten ve denetleyen sistemdir. Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur; beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümleridir. Çevresel sinir sistemi bütün vücuda dağılan sinirlerdir. Ani ve istemsiz tepkilere refleks denir; refleksleri omurilik yönetir.
İç salgı bezleri hangi hormonları salgılar, bu hormonların görevleri nelerdir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
İç salgı bezleri, kana karışarak vücudun uzak bölgelerine taşınan hormon adlı salgılar üretir. Büyüme hormonu büyümeyi, tiroksin vücuttaki bazı kimyasal olayları, adrenalin heyecan anındaki tepkileri, insülin ve glukagon kandaki şekeri, eşeysel hormonlar ergenlik değişimlerini düzenler.
Ergenlikte kızlarda ve erkeklerde hangi değişimler olur?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemidir. Kızlarda genellikle 10–12, erkeklerde 12–14 yaşlarında başlar ve herkeste farklı zamanda olur. Eşeysel hormonların etkisiyle boy uzar, vücut değişir; duygularda da iniş çıkışlar görülür. Bunların hepsi doğaldır.
Sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin sağlığı için neler yapılmalı?
Yapabiliyor musun?
Uyku ve ekran süresi neden önemli?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin sağlığı için yeterli ve düzenli uyumak, dengeli beslenmek, her gün hareket etmek, ekran süresini sınırlamak ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak gerekir. Bisiklet sürerken kask takmak beyni korur; doktora danışmadan ilaç kullanılmaz.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Deniz, sürtünmenin çok az olduğu düz bir zeminde duran kaykayın iki ucuna birer dinamometre bağlıyor. İki arkadaşı dinamometreleri zıt yönlere çekiyor. Deniz, üç denemede dinamometre değerlerini ve kaykayın hareketini kaydediyor.
Kaykay her denemenin başında duruyor.Görsel: Sınav Defteri
Deniz'in kayıtları
Deneme
Batıya çeken
Doğuya çeken
Kaykay
1
20 N
20 N
durdu
2
20 N
30 N
doğuya gitti
3
35 N
20 N
batıya gitti
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. 35 − 20 = 15 N, büyük kuvvet batıya çektiği için yön batıdır. A yanlış: 1. denemede kuvvetler eşit ve zıttır, bileşke sıfırdır. C yanlış: kuvvetleri Deniz değiştiriyor; bunlar bağımsız değişkendir, kaykayın hareketi bağımlı değişkendir. D yanlış: bileşke 10 N olduğu için batıya 10 N yeter.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet
?Soru 2
Yusuf, dört kaba pamuk serip her birine 10 nohut koyuyor. Kapları farklı ortamlarda bir hafta bekletip çimlenen nohutları sayıyor.
Sarı şerit ıslak pamuğu, gri şerit kuru pamuğu gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Bir hafta sonra çimlenen nohut sayısı
K
L
M
N
9
0
0
9
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. K ile N yalnız ışık bakımından farklıdır ve ikisinde de 9 nohut çimlendi; ışık gerekmedi. A yanlış: L ile M hem su hem sıcaklık bakımından farklıdır. B yanlış: M'nin farkı soğukluktur. C yanlış: K ile M'de değişen sıcaklıktır.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · Tohumun çimlenmesi
?Soru 3
Efe, oyun hamurundan Güneş sistemi modeli yapacak. Hamurları yuvarlayıp bir kartonun üzerine dizmeden önce planını öğretmenine gösteriyor.
Öğretmen aşağıdaki önerilerde bulunuyor: I. Jüpiter'i temsil eden hamur, gezegenlerin en büyüğü olmalı. II. Merkür'ü Dünya'dan daha büyük yapmalısın. III. Modelin gerçek uzaklıkları birebir göstermeyeceğini raporuna yazmalısın. Buna göre bu önerilerden hangileri bilimsel olarak doğrudur?
✓ B. Hacmi en büyük gezegen Jüpiter'dir (I). Hiçbir sınıf modeli gerçek uzaklıkları birebir gösteremez; bunu belirtmek doğrudur (III). II yanlış: Merkür, gezegenlerin en küçüğüdür. A modelin sınırını unutuyor; C ve D Merkür'ü büyük sanıyor.Kaynak: Güneş sistemi ve tutulmalar · Güneş sistemi ve gezegenlerin sırası
?Soru 4
Sınıf panosuna gerilen bir ipe, Güneş'ten başlayarak eşit aralıklarla sekiz gezegen kartı asıldı. Üç kartın adı silinip harfle gösterildi.
Buna göre, I. K kartına Mars yazılmalıdır. II. Bu model, gezegenlerin Güneş'e gerçek uzaklıklarını göstermez. III. M kartı, Güneş'e en uzak gezegeni gösterir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Dünya'dan sonra gelen dördüncü gezegen Mars'tır (I). Kartlar eşit aralıklı, ama gerçekte gezegenler arası uzaklıklar çok farklıdır (II). Sekizinci gezegen Neptün, en uzak olandır (III). A ve B, M'nin son gezegen olduğunu kaçırıyor; C, K'nin Mars olduğunu.Kaynak: Güneş sistemi ve tutulmalar · Güneş sistemi ve gezegenlerin sırası
?Soru 5
Bir öğrenci, insanın gelişimini anlatan akış şemasının bazı kutularını boş bırakıyor.
Gelişim akışı
sperm + yumurta
→ 1 →
zigot
→
2
→
3
→
bebek
Bu şemayla ilgili, I. 1 numaralı yere "döllenme" yazılmalıdır. II. 2 numaralı kutuda embriyo bulunur. III. 1 numaralı olay döl yatağında gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Sperm ile yumurtanın birleşmesi döllenmedir (I); zigottan sonra embriyo, sonra fetüs gelir (II). III yanlış: döllenme yumurta kanalında olur, döl yatağı gelişmenin yeridir. A sırayı kaçırıyor; C ve D döllenmenin yerini karıştırıyor.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · İnsanda üreme
?Soru 6
Fen kulübü üç canlının çoğalmasını gözlemleyip çiziyor.
Sarı renk, yeni oluşan bireyi gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. K ve L'de oluşan yeni bireyler atalarıyla aynı özelliktedir. II. M'de üreme hücreleri görev almıştır. III. K'de görülen üreme çeşidi tomurcuklanmadır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. K ve L tek atalı, eşeysiz üremedir; yavrular atanın aynısıdır (I). M'de iki ata vardır, eşey hücreleri birleşmiştir (II). III yanlış: çileğin sürgünden çoğalması vejetatif üremedir. A eşeyli üremeyi kaçırıyor; B ve D vejetatif üremeyi tomurcuklanma sanıyor.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · Eşeyli ve eşeysiz üreme
?Soru 7
Beden eğitimi dersinde Ada, Bulut ve Cem 10 saniye boyunca koşuyor. Öğretmen, her birinin aldığı yolu ve yer değiştirmesini tabloya yazıyor.
10 saniyelik koşu
Öğrenci
Alınan yol
Yer değiştirme
Ada
50 m
doğuya 50 m
Bulut
60 m
0 m (çıktığı yere döndü)
Cem
40 m
batıya 40 m
Buna göre, I. Sürati en büyük olan Bulut'tur. II. Bulut'un hızı sıfırdır. III. Ada ile Cem'in hızları aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Süreler eşit; en çok yolu (60 m) Bulut aldığı için sürati en büyüktür (I). Bulut çıktığı yere döndü, yer değiştirmesi sıfır, hızı da sıfırdır (II). III yanlış: Ada ile Cem'in yer değiştirmeleri hem büyüklükçe hem yönce farklıdır. A I'i kaçırıyor; B ve D hızın yönünü unutuyor.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Sürat ve hız
?Soru 8
Bir öğretmen, gezegenleri K, L, M ve N gruplarına ayırmak için aşağıdaki adımları tahtaya yazıyor. Her gezegen 1. adımdan başlıyor.
Gruplama adımları
Adım
Soru
Cevap evet ise
Cevap hayır ise
1
Gazsal bir gezegen mi?
3. adıma git
2. adıma git
2
Uydusu var mı?
L grubu
K grubu
3
Güneş'e Satürn'den daha yakın mı?
M grubu
N grubu
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. K grubu uydusuz karasal gezegenlerdir: Merkür ve Venüs. A yanlış: L'deki Dünya ve Mars halkasızdır. B yanlış: Jüpiter Satürn'den yakın olduğu için M'dedir. D yanlış: M'deki tek gezegen Jüpiter, asteroit kuşağından sonra gelir.Kaynak: Güneş sistemi ve tutulmalar · Karasal ve gazsal gezegenler
?Soru 9
Bir öğrenci dört hayvan hakkında topladığı bilgileri tabloya yazıyor.
Dört hayvanın üreme bilgileri
Hayvan
Çoğalma
Yavru bakımı
Başkalaşım
tavuk
yumurtayla
var
yok
yunus
doğurarak
var
yok
kurbağa
yumurtayla
yok
var
kelebek
yumurtayla
yok
var
Bu tabloya göre aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
✓ B. Başkalaşım geçiren kurbağa ve kelebek, ikisi de yumurtayla çoğalır. A yanlış: doğuran yunusta başkalaşım yoktur. C yanlış: kurbağa ve kelebek yumurtayla çoğalır ama yavru bakımı yapmaz. D yanlış: tavuk ve yunus başkalaşım geçirmez.Kaynak: Üreme, büyüme ve gelişme · Hayvanlarda üreme ve başkalaşım
?Soru 10
Okul şenliğinde K ve L takımları halat çekiyor. Öğretmen, her öğrencinin uyguladığı kuvveti dinamometreyle önceden ölçüp tabloya yazmış. K takımı batıya, L takımı doğuya çekiyor ve halat başlangıçta duruyor.
Öğrencilerin kuvvetleri
K takımı (batı)
L takımı (doğu)
120 N
110 N
100 N
90 N
80 N
110 N
Buna göre, I. Halata etki eden bileşke kuvvet 10 N'dir. II. Halat doğu yönünde hareket eder. III. K takımında en güçlü öğrenci bulunduğu için yarışı K takımı kazanır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Batı toplamı 300 N, doğu toplamı 310 N; bileşke 310 − 300 = 10 N (I) ve doğu yönündedir (II). III yanlış: sonucu tek öğrenci değil, takımın toplam kuvveti belirler. A yönü unutuyor; B ve C en güçlü öğrenciye bakıyor.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Bileşke kuvvet