Konu ve anahtar kelimeler: metin neyden söz ediyor?
MEB 5. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇağrışım, ikileme ve pekiştirme cümleye ne katar?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çağrışım, bir sözcüğün aklımıza getirdiği başka sözcüklerdir: kar, kardan adam, eldiven. İkileme, anlamı güçlendirmek için iki sözcüğün yan yana kullanılmasıdır: yavaş yavaş. Pekiştirme ise tek bir sözcüğün anlamını artırır: beyaz, bembeyaz.
Çağrışım, ikileme ve pekiştirme
✎Konu anlatımı
Bir paragrafın konusu ve anahtar kelimeleri nasıl bulunur?
Kısa cevap: Konu, paragrafın neyden söz ettiğidir; “Metin ne hakkında?” sorusunun cevabıdır. Anahtar kelimeler konuyu en iyi gösteren sözcüklerdir. Başlık da konuyu kısaca söyler ve paragrafın bütün cümlelerine uyar.Bir arkadaşın sana “fidan, kürek, sulama, gölge” dedi. Ne anlattığını hemen tahmin edersin: ağaç dikmek.
Anahtar kelime
Metnin içeriğini en iyi yansıtan sözcük ya da sözcük öbeklerine anahtar kelime denir. Anahtar kelimeler çoğu zaman metinde birkaç kez geçer. Metinde geçmeyen ama içeriği yansıtan bir sözcük de anahtar kelime olabilir. Sözcükte anlam sayfasındaki çağrışım ağı gibi, anahtar kelimeler de konuyu çağırır.
Konu
Paragrafın üzerinde durduğu şeye konu denir. Anahtar kelimeler konunun parçalarıdır; konu onları bir arada tutar. Konuyu bulmak için anahtar kelimeleri bir araya getir. Sonra “Bütün cümleler bundan mı söz ediyor?” diye sor.
Başlık
Başlık, konuyu birkaç sözcükle okura duyurur. İyi başlık bütün paragrafa uyar. Yalnız bir cümleye uyan başlık dar kalır.
Okulumuzun bahçesinde küçük bir sebze tarhı açtık. Her sınıf bir sıraya tohum ekti. Teneffüslerde sırayla toprağı suladık. Haziranda ilk domatesleri ve biberleri topladık. Hasat günü bütün okul bahçede birlikte salata yedi. Bu paragrafın anahtar kelimeleri ve konusu nedir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Aynı işe ait sözcükleri bul: tarh, tohum, sulamak, toprak, hasat.
- Tek öbekte topla: sebze yetiştirmek.
- Her cümleyle sına: hepsi okulda sebze yetiştirmeyi anlatıyor.
Cevap: Konu, okul bahçesinde sebze yetiştirmek. Uygun başlık: “Okulumuzun Sebze Bahçesi”.
Nasıl sorulurBirkaç cümlelik bir metin gelir; metnin konusu, anahtar kelimesi ya da ona yakışan başlık istenir.
TuzakYalnız tek cümlede anlatılan bir ayrıntıyı konu sanmak.
İpucuHer seçeneği sırayla bütün cümlelerin yanına koy.
⇄Sözcüklerden konuya
Dört sözcük grubu, dört ayrı paragraftan alındı. Her grubu çıktığı paragrafın konusuyla eşleştir.
?Soru çöz bülten · konu
Mahalle bülteninde şu haber çıktı.
Bu haberin konusu aşağıdakilerden hangisidir?