Üreme, büyüme ve gelişme: eşeyli ve eşeysiz üreme, tozlaşma, çimlenme, başkalaşım
Patatesin gözünden yeni bir bitki, tırtıldan kelebek çıkar. Canlıların nasıl çoğaldığını, büyüyüp geliştiğini ve tohumun hangi koşulda çimlendiğini öğren.
5 durak6. sınıf · 3. ünite
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
5 konu · okuma ≈ 16 dk · 10 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor; sonunda kitabı kapatıp kendini deneyeceksin:
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBitki ve hayvan hücresi arasındaki farklar nelerdir, organeller ne iş yapar?5. sınıftan (Hücre ve destek-hareket sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hücrede belirli bir görevi yapan küçük yapılara organel denir. Bitki hücresinde hücre duvarı ve kloroplast bulunur, kofulu büyüktür. Hayvan hücresinde sentrozom bulunur, kofulları küçüktür. Mitokondri ve ribozom ikisinde de vardır.
Eşeyli ve eşeysiz üreme arasındaki fark nedir? Eşeysiz üremenin çeşitleri nelerdir?
Kısa cevap: Eşeyli üremede iki ata canlının dişi ve erkek üreme hücreleri birleşir; yavrular atalarından farklı özellikler taşır. Eşeysiz üremede tek ata vardır, üreme hücresi görev almaz ve yavrular atasıyla aynı özelliktedir. Vejetatif üreme, bölünme, tomurcuklanma ve rejenerasyon eşeysiz üremedir.
Annenin pencere önündeki saksıya diktiği tek bir yaprak, birkaç hafta sonra kök salıp yeni bir bitkiye dönüşebilir.
Üreme neden gerekli?
Canlıların kendilerine benzeyen yeni bireyler oluşturmasına üreme denir. Üreme olmasaydı bir canlı türünün nesli tükenirdi. Üremenin iki çeşidi vardır.
Eşeyli üreme
İki ata canlıdan yeni birey oluşmasına eşeyli üreme denir. Dişinin ve erkeğin üreme hücreleri, yani eşey hücreleri birleşir. Yavru her iki atadan da özellik alır; bu yüzden atalarının tıpatıp aynısı olmaz.
Eşeysiz üreme
Tek ata canlıdan yeni birey oluşmasına eşeysiz üreme denir. Üreme hücreleri görev almaz. Oluşan yavrular hem birbirleriyle hem atalarıyla aynı kalıtsal özelliktedir. 5. sınıfta bitki ve hayvan hücrelerini tanıdın; amip ve bakteri gibi bazı canlılar yalnız bir hücreden oluşur.
Eşeysiz üremenin çeşitleri
Çeşit
Nasıl olur?
Örnek
vejetatif üreme
bitkinin kök, gövde ya da yaprağından yeni bitki oluşur
patates, çilek, gül, söğüt
bölünme
tek hücreli canlı ikiye ayrılır
bakteri, amip, öglena
tomurcuklanma
vücutta oluşan çıkıntı büyüyüp yeni birey olur
hidra, maya mantarı
rejenerasyon
kopan bir parça eksiğini tamamlayıp yeni canlı olur
denizyıldızı, planarya
Rejenerasyonda yeni bir canlının oluşması için kopan parçanın belirli bir büyüklükte olması gerekir.
Soru nasıl okunur?
Suya konan bir söğüt dalında kökler çıkıyor ve dal yeni bir ağaca dönüşüyor. Bu hangi üreme çeşididir: bölünme, vejetatif üreme, eşeyli üreme?
Önce kendin dene → Çözümü göster
Kök: üreme çeşidi soruluyor; önce ata sayısına bak.
Anahtar: tek bir dal, yani tek ata var; yeni birey bitkinin gövdesinden çıkıyor.
Eleme: eşeyli üreme iki ata ister; bölünme tek hücreli canlılarda olur.
Cevap: vejetatif üreme
Akılda kalsın:İki ata eşeyli, tek ata eşeysiz. Eşeysiz üremenin yavrusu, atasının kopyasıdır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBirkaç canlının üreme biçimi kısa notlarla anlatılır; hangilerinin eşeysiz olduğu ve çeşidi sorulur.
TuzakEşeysiz üremenin yalnız bitkilerde görüldüğünü sanmak.
İpucuÖnce ata sayısına, sonra yeni bireyin neyden oluştuğuna bak.
⇄Bilgi eşleştirme hangi çeşit?
?Soru çöz öncüllü
Fen kulübü üç canlının çoğalmasını gözlemleyip çiziyor.
Sarı renk, yeni oluşan bireyi gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. K ve L'de oluşan yeni bireyler atalarıyla aynı özelliktedir. II. M'de üreme hücreleri görev almıştır. III. K'de görülen üreme çeşidi tomurcuklanmadır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. K ve L tek atalı, eşeysiz üremedir; yavrular atanın aynısıdır (I). M'de iki ata vardır, eşey hücreleri birleşmiştir (II). III yanlış: çileğin sürgünden çoğalması vejetatif üremedir. A eşeyli üremeyi kaçırıyor; B ve D vejetatif üremeyi tomurcuklanma sanıyor.
YAŞAM DÖNGÜSÜ · ÇİÇEKLİ BİTKİ
Çiçekli bitkilerde üreme: tozlaşmadan meyveye
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaEşeyli ve eşeysiz üreme arasındaki fark nedir? Eşeysiz üremenin çeşitleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Eşeyli üremede iki ata canlının dişi ve erkek üreme hücreleri birleşir; yavrular atalarından farklı özellikler taşır. Eşeysiz üremede tek ata vardır, üreme hücresi görev almaz ve yavrular atasıyla aynı özelliktedir. Vejetatif üreme, bölünme, tomurcuklanma ve rejenerasyon eşeysiz üremedir.
Çiçeğin kısımları nelerdir? Tozlaşma ve döllenme nasıl olur?
Kısa cevap: Çiçekli bitkiler çiçekleri sayesinde eşeyli ürer. Erkek organın başçığında oluşan polenlerin dişicik tepesine taşınmasına tozlaşma denir. Ardından üreme hücreleri birleşir, yani döllenme olur. Döllenmeden sonra tohum, çoğu bitkide onu saran meyve oluşur.
Bahar gelince kiraz ağacının dalları arı vızıltısıyla dolar. Arılar farkında olmadan yazın yiyeceğin kirazları hazırlamaktadır.
Çiçekli ve çiçeksiz bitkiler
5. sınıfta hücre, doku ve organ sırasını öğrendin; çiçek, bitkinin üreme organıdır. Elma, kayısı ve kiraz çiçekli bitkilerdir. Eğrelti otu, kara yosunu ve atkuyruğu ise çiçek açmaz. Çiçekli bitkilerin eşeyli üremesini sağlayan yapılar çiçektedir.
Dişi organ: dişicik tepesi, dişicik borusu, yumurtalık. Erkek organ: başçık ve sapçık.Görsel: Sınav Defteri
Tozlaşma ve döllenme
Erkek organın başçığında erkek üreme hücrelerini taşıyan polenler (çiçek tozları) oluşur. Polenin dişicik tepesine ulaşmasına tozlaşma denir. Rüzgâr, su ve arı, kelebek gibi hayvanlar polen taşır. Renkli taç yapraklar ve güzel koku bu hayvanları çiçeğe çeker.
Tozlaşmadan sonra erkek ve dişi üreme hücrelerinin çekirdekleri birleşir; buna döllenme denir. Döllenmeden sonra yumurtalıkta tohum gelişir, çoğu bitkide yumurtalık da meyveye dönüşür.
Yaşam döngüsü
Tohum uygun ortamda çimlenir, fide olur, büyüyüp çiçek açar. Çiçekler tozlaşır, yeni tohumlar oluşur. Bu kesintisiz tekrara yaşam döngüsü denir.
Akılda kalsın:Önce tozlaşma, sonra döllenme, en son tohum ve meyve. Arı yoksa tozlaşma azalır, meyve de azalır.
Burslulukta
Nasıl sorulurBir bahçede arı sayısının değişmesi ya da bir çiçek şeması verilir; tozlaşma, döllenme ve meyve oluşumu arasındaki ilişki sorulur.
TuzakTozlaşma ile döllenmeyi aynı olay sanmak.
İpucuPolenin yolculuğunu adım adım izle.
?Soru çöz neden-sonuç
Bir köyde 2024 baharında yapılan ilaçlamadan sonraki kayıtlar grafiklerde verilmiştir. İki yıl da elma ağaçları bol çiçek açmıştır.
Buna göre elma sayısının düşmesinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
✓ A. Arılar polenleri dişicik tepesine taşır; tozlaşma olmazsa döllenme ve meyve oluşumu da azalır. B metne ters düşüyor: çiçek boldu. C yanlış: arılar su değil polen taşır. D yanlış: elma çiçekleriyle eşeyli ürer, meyve döllenmeden sonra oluşur.
⇄Bilgi eşleştirme kısım ve görev
DENEY · ÇİMLENME
Tohumun çimlenmesi: su, sıcaklık ve oksijen
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇiçeğin kısımları nelerdir? Tozlaşma ve döllenme nasıl olur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çiçekli bitkiler çiçekleri sayesinde eşeyli ürer. Erkek organın başçığında oluşan polenlerin dişicik tepesine taşınmasına tozlaşma denir. Ardından üreme hücreleri birleşir, yani döllenme olur. Döllenmeden sonra tohum, çoğu bitkide onu saran meyve oluşur.
Tohumun çimlenmesi için neler gerekir? Tohum çimlenmek için ışığa ihtiyaç duyar mı?
Kısa cevap: Tohumun içindeki küçük bitkinin büyümeye başlayıp filiz vermesine çimlenme denir. Çimlenme için su, uygun sıcaklık ve oksijen gerekir. Işık ve toprak gerekmez; tohum karanlıkta da çimlenir. Filiz büyüdükçe ışığa ihtiyaç duyar.
Mutfak dolabındaki kuru fasulyeler yıllarca bozulmadan durur. Aynı fasulyeyi ıslak bir pamuğa koyarsan birkaç günde filizlenir.
Tohum uyanıyor
Tohumun içinde küçük bir bitki taslağı ve onun besini vardır. Uygun koşullar oluşunca bu taslak büyümeye başlar, kabuğu yarıp kök ve filiz verir. Buna çimlenme denir.
Çimlenme için ne gerekir?
Kuru tohum çimlenmez; önce su almalıdır. Çok soğukta da çimlenme olmaz, uygun bir sıcaklık gerekir. Tohum ayrıca oksijen kullanır.
Oksijensiz bir ortamı okulda hazırlamak zordur. Bu yüzden deneylerde su ve sıcaklık sınanır, oksijenin gerekliliği öğretmen tarafından açıklanır.
Çimlenme için gerekli mi?
Etken
Gerekli mi?
Nasıl anlarız?
su
evet
kuru pamuktaki tohum çimlenmez
uygun sıcaklık
evet
buzdolabındaki tohum geç çimlenir ya da hiç çimlenmez
oksijen
evet
öğretmen açıklar
ışık
hayır
karanlık dolaptaki tohum da çimlenir
Deneyi doğru kurmak
5. sınıfta bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri öğrendin. Çimlenme deneyinde değiştirdiğin tek etken bağımsız değişkendir. Çimlenip çimlenmediğini gözlediğin sonuç bağımlı değişkendir. Tohumun cinsi ve sayısı gibi geri kalan her şey aynı tutulur.
Akılda kalsın:Su, sıcaklık, oksijen: çimlenmenin üç şartı. Işık çimlenmeye değil, sonra filizin büyümesine gerekir.
Burslulukta
Nasıl sorulurOrtamları farklı birkaç tohum düzeneği ve sonuç tablosu verilir; hangi iki düzeneğin hangi etkeni sınadığı sorulur.
Tuzakİki şeyi birden farklı olan düzenekleri karşılaştırmak.
İpucuYalnız bir koşulu farklı olan çifti bul.
?Soru çöz deney düzeneği
Yusuf, dört kaba pamuk serip her birine 10 nohut koyuyor. Kapları farklı ortamlarda bir hafta bekletip çimlenen nohutları sayıyor.
Sarı şerit ıslak pamuğu, gri şerit kuru pamuğu gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Bir hafta sonra çimlenen nohut sayısı
K
L
M
N
9
0
0
9
Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. K ile N yalnız ışık bakımından farklıdır ve ikisinde de 9 nohut çimlendi; ışık gerekmedi. A yanlış: L ile M hem su hem sıcaklık bakımından farklıdır. B yanlış: M'nin farkı soğukluktur. C yanlış: K ile M'de değişen sıcaklıktır.
▭Boşluk doldurma
Kuru tohum almadan çimlenmez. Buzdolabındaki tohumun çimlenmemesi, uygun olmamasındandır. Karanlık dolaptaki tohum çimlendiğine göre çimlenme için gerekmez.
ışıkrüzgârsusıcaklık
YAŞAM DÖNGÜSÜ · BAŞKALAŞIM
Hayvanlarda üreme, büyüme ve başkalaşım: tırtıldan kelebeğe
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Hayvanlar nasıl çoğalır? Başkalaşım nedir, hangi hayvanlarda görülür?
Kısa cevap: Eşeyli üreyen hayvanların bir kısmı doğurarak, bir kısmı yumurtayla çoğalır. Kurbağa ve kelebek gibi bazı hayvanların yavruları yumurtadan atalarına benzemeden çıkar ve büyürken büyük değişimler geçirir. Buna başkalaşım denir. Kedi, tavuk ya da yunus başkalaşım geçirmez.
Bahçedeki lahana yaprağını kemiren yeşil tırtıl, birkaç hafta sonra kanatlı bir kelebek olarak uçup gider.
Doğurarak ya da yumurtayla
Kedi, inek, yarasa ve yunus gibi hayvanlarda yavru, annesinin vücudunda gelişip doğar. Hamsi, yılan, kartal ve tavuk gibi hayvanlarda ise yavru yumurtanın içinde gelişip dışarı çıkar.
Doğuran hayvanlar yavrularını bir süre sütle besler. Kuşlar yavrularına yiyecek taşır. Balık, kurbağa ve yılan gibi bazı hayvanlarda ise yavru bakımı görülmez.
Büyüme ve gelişme
5. sınıfta vücudun hücrelerden oluştuğunu öğrendin; yavru büyürken hücrelerinin sayısı artar. Yavrunun boyunun ve kütlesinin artmasına büyüme denir. Vücut yapılarının değişip olgunlaşmasına ve yeni yetenekler kazanılmasına gelişme denir. Civciv büyür, tüyleri değişir ve tavuk olur.
Başkalaşım
Bazı hayvanların yavruları yumurtadan atalarına hiç benzemeden çıkar. Büyürken birkaç evrede vücut yapıları değişir ve sonunda atalarına benzer. Bu olaya başkalaşım denir.
Kurbağada da başkalaşım vardır: yumurta → larva (iribaş) → kurbağa.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın:Başkalaşım her hayvanda olmaz. Kurbağa ve kelebek başkalaşım geçirir; kedi, tavuk ve yunus geçirmez.
Burslulukta
Nasıl sorulurBirkaç hayvanın çoğalma, yavru bakımı ve başkalaşım bilgileri tabloyla verilir; tablodan ulaşılabilecek genel sonuç sorulur.
TuzakBaşkalaşımın bütün hayvanlarda olduğunu sanmak.
İpucuYargıyı tablodaki her satırda tek tek dene.
?Soru çöz tablodan sonuç
Bir öğrenci dört hayvan hakkında topladığı bilgileri tabloya yazıyor.
Dört hayvanın üreme bilgileri
Hayvan
Çoğalma
Yavru bakımı
Başkalaşım
tavuk
yumurtayla
var
yok
yunus
doğurarak
var
yok
kurbağa
yumurtayla
yok
var
kelebek
yumurtayla
yok
var
Bu tabloya göre aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
✓ B. Başkalaşım geçiren kurbağa ve kelebek, ikisi de yumurtayla çoğalır. A yanlış: doğuran yunusta başkalaşım yoktur. C yanlış: kurbağa ve kelebek yumurtayla çoğalır ama yavru bakımı yapmaz. D yanlış: tavuk ve yunus başkalaşım geçirmez.
↕Sıralama kurbağanın yaşam döngüsü
Yumurtadan balığa benzeyen larva çıkar.
Kuyruğu kaybolan hayvan karaya çıkabilen kurbağa olur.
Kurbağa yumurtalarını suya bırakır.
Büyüyen iribaşın bacakları çıkar.
Yumurtalar döllenir.
SİSTEM · ÜREME
İnsanda üreme: yapı ve organlar, zigottan bebeğe
MEB 6. sınıf · Canlılarda sistemler · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organlar nelerdir? Zigot, embriyo ve fetüs nedir?
Kısa cevap: İnsanda eşeyli üreme görülür. Erkekte sperm testislerde, kadında yumurta yumurtalıklarda üretilir. Sperm ile yumurtanın çekirdekleri yumurta kanalında birleşir; buna döllenme denir. Döllenmiş yumurta zigottur. Zigot döl yatağında embriyoya, embriyo fetüse dönüşür ve bebek doğar.
Her insan, gözle görülemeyecek kadar küçük tek bir hücreden başlayarak büyür.
Eşey hücreleri
İnsanda dişi ve erkek üreme hücreleri, yani eşey hücreleri vardır. Kadınlarda oluşan eşey hücresine yumurta, erkeklerde oluşana sperm denir. Bu hücreleri üreten ve taşıyan organlar üreme sistemini oluşturur. 5. sınıfta organların birleşip sistemleri oluşturduğunu öğrendin.
Üremeyi sağlayan yapı ve organlar
Erkekte
Görevi
Kadında
Görevi
testis (2 tane)
sperm üretir
yumurtalık (2 tane)
yumurta üretir
sperm kanalı
spermi taşır
yumurta kanalı
yumurtayı döl yatağına taşır; döllenme burada olur
salgı bezleri
spermin hareketini kolaylaştıran sıvı üretir
döl yatağı
bebek doğuma kadar burada gelişir
penis
spermi ve idrarı dışarı atar
vajina
döl yatağını dış ortama bağlar
Zigottan bebeğe
Sperm ve yumurtanın çekirdeklerinin birleşmesine döllenme denir. Döllenmiş yumurtaya zigot denir. Zigot döl yatağında bölünüp büyür ve embriyo olur. Embriyo gelişip fetüse dönüşür. Doğumla bebeklik başlar.
Âdet döngüsü
Ergenliğe giren kızlarda yaklaşık her ay tekrarlanan doğal bir döngü başlar. Döllenmeyen yumurta, döl yatağının iç yüzeyindeki doku ile birlikte bir miktar kanla dışarı atılır. Bir âdetin ilk gününden sonrakinin ilk gününe kadar geçen süreye âdet döngüsü denir. Merak ettiklerini ailene ya da okulunun rehberlik servisine sorabilirsin.
Akılda kalsın:Sperm + yumurta → döllenme → zigot → embriyo → fetüs → bebek. Döllenme yumurta kanalında, gelişme döl yatağında olur.
Burslulukta
Nasıl sorulurZigottan bebeğe giden bir akış şeması ya da organ-görev kartları verilir; boş kutuya gelecek kavram ya da yanlış eşleşme sorulur.
TuzakDöllenmenin döl yatağında olduğunu sanmak.
İpucuÖnce olayın hangi organda geçtiğini bul.
?Soru çöz öncüllü · akış şeması
Bir öğrenci, insanın gelişimini anlatan akış şemasının bazı kutularını boş bırakıyor.
Gelişim akışı
sperm + yumurta
→ 1 →
zigot
→
2
→
3
→
bebek
Bu şemayla ilgili, I. 1 numaralı yere "döllenme" yazılmalıdır. II. 2 numaralı kutuda embriyo bulunur. III. 1 numaralı olay döl yatağında gerçekleşir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ B. Sperm ile yumurtanın birleşmesi döllenmedir (I); zigottan sonra embriyo, sonra fetüs gelir (II). III yanlış: döllenme yumurta kanalında olur, döl yatağı gelişmenin yeridir. A sırayı kaçırıyor; C ve D döllenmenin yerini karıştırıyor.
Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.
Eşeyli ve eşeysiz üreme
Eşeyli ve eşeysiz üreme arasındaki fark nedir?
Yapabiliyor musun?
Eşeysiz üremenin çeşitleri nelerdir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
Eşeyli üremede iki ata canlının dişi ve erkek üreme hücreleri birleşir; yavrular atalarından farklı özellikler taşır. Eşeysiz üremede tek ata vardır, üreme hücresi görev almaz ve yavrular atasıyla aynı özelliktedir. Vejetatif üreme, bölünme, tomurcuklanma ve rejenerasyon eşeysiz üremedir.
Çiçekli bitkiler çiçekleri sayesinde eşeyli ürer. Erkek organın başçığında oluşan polenlerin dişicik tepesine taşınmasına tozlaşma denir. Ardından üreme hücreleri birleşir, yani döllenme olur. Döllenmeden sonra tohum, çoğu bitkide onu saran meyve oluşur.
Tohumun içindeki küçük bitkinin büyümeye başlayıp filiz vermesine çimlenme denir. Çimlenme için su, uygun sıcaklık ve oksijen gerekir. Işık ve toprak gerekmez; tohum karanlıkta da çimlenir. Filiz büyüdükçe ışığa ihtiyaç duyar.
Eşeyli üreyen hayvanların bir kısmı doğurarak, bir kısmı yumurtayla çoğalır. Kurbağa ve kelebek gibi bazı hayvanların yavruları yumurtadan atalarına benzemeden çıkar ve büyürken büyük değişimler geçirir. Buna başkalaşım denir. Kedi, tavuk ya da yunus başkalaşım geçirmez.
İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organlar nelerdir?
Yapabiliyor musun?
Zigot, embriyo ve fetüs nedir?
Yapabiliyor musun?
Kontrol et
İnsanda eşeyli üreme görülür. Erkekte sperm testislerde, kadında yumurta yumurtalıklarda üretilir. Sperm ile yumurtanın çekirdekleri yumurta kanalında birleşir; buna döllenme denir. Döllenmiş yumurta zigottur. Zigot döl yatağında embriyoya, embriyo fetüse dönüşür ve bebek doğar.
Önceki 2 sayfadan ve 5. sınıfın 1 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Okulun gök bilimi kulübü, bir yıl içinde tuttuğu dört gözlem kaydını tabloya yazıyor.
Kulübün gözlem kayıtları
Kayıt
Ay'ın evresi
Zaman
Gözlem
1
dolunay
gece
Ay bir süre soluklaştı, sonra yeniden parladı.
2
yeni ay
gündüz
Güneş'in bir bölümü kısa süre örtüldü.
3
ilk dördün
akşam
Ay'ın yarısı aydınlık göründü.
4
dolunay
gece
Ay bütün gece parlak göründü.
Buna göre, I. 1. kayıtta Ay, Dünya'nın gölgesine girmiştir. II. 2. kayıtta Ay, Güneş ile Dünya'nın arasındadır. III. 4. kayıt, her dolunayda Ay tutulması olmadığını gösterir. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. 1. kayıt dolunayda, gece görülen bir Ay tutulmasıdır (I). 2. kayıt yeni ayda, gündüz görülen bir Güneş tutulmasıdır; Ay aradadır (II). 4. kayıtta dolunay olduğu hâlde tutulma yoktur (III). A ve B III'ü, C ise I'i gözden kaçırıyor.Kaynak: Güneş sistemi ve tutulmalar · Güneş ve Ay tutulması
?Soru 2
Beden eğitimi dersinde Ada, Bulut ve Cem 10 saniye boyunca koşuyor. Öğretmen, her birinin aldığı yolu ve yer değiştirmesini tabloya yazıyor.
10 saniyelik koşu
Öğrenci
Alınan yol
Yer değiştirme
Ada
50 m
doğuya 50 m
Bulut
60 m
0 m (çıktığı yere döndü)
Cem
40 m
batıya 40 m
Buna göre, I. Sürati en büyük olan Bulut'tur. II. Bulut'un hızı sıfırdır. III. Ada ile Cem'in hızları aynıdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ C. Süreler eşit; en çok yolu (60 m) Bulut aldığı için sürati en büyüktür (I). Bulut çıktığı yere döndü, yer değiştirmesi sıfır, hızı da sıfırdır (II). III yanlış: Ada ile Cem'in yer değiştirmeleri hem büyüklükçe hem yönce farklıdır. A I'i kaçırıyor; B ve D hızın yönünü unutuyor.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Sürat ve hız
?Soru 3
Kerem bir gününü tabloya yazıyor.
Kerem'in günü
kahvaltıda süt içiyor
çantasını tek omzuna asıyor
yaşına uygun antrenman yapıyor
yere düşen kitabını dizlerini bükerek alıyor
Buna göre Kerem'in hangi davranışı destek ve hareket sisteminin sağlığına zarar verebilir?
Zeynep bir kartta hücreden başlayan basamakları yazmış.
Son basamak boş bırakılmış.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Boş basamağa "insan" yazılabilir. II. Kalp, farklı dokulardan oluşan bir organdır. III. Dolaşım sistemi, kalpten daha basit bir yapıdır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ A. Sistemden sonra gelen basamak organizmadır; insan bir organizmadır (I). Kalp, birçok dokudan oluşan bir organdır (II). III yanlış: sistem, organdan daha karmaşıktır. B ve D sıralamayı tersine çeviriyor; C organizma basamağını gözden kaçırıyor.Kaynak: 5. sınıf · Hücre ve destek-hareket sistemi · Hücreden organizmaya
?Soru 5
Bir öğretmen, gezegenleri K, L, M ve N gruplarına ayırmak için aşağıdaki adımları tahtaya yazıyor. Her gezegen 1. adımdan başlıyor.
Gruplama adımları
Adım
Soru
Cevap evet ise
Cevap hayır ise
1
Gazsal bir gezegen mi?
3. adıma git
2. adıma git
2
Uydusu var mı?
L grubu
K grubu
3
Güneş'e Satürn'den daha yakın mı?
M grubu
N grubu
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ C. K grubu uydusuz karasal gezegenlerdir: Merkür ve Venüs. A yanlış: L'deki Dünya ve Mars halkasızdır. B yanlış: Jüpiter Satürn'den yakın olduğu için M'dedir. D yanlış: M'deki tek gezegen Jüpiter, asteroit kuşağından sonra gelir.Kaynak: Güneş sistemi ve tutulmalar · Karasal ve gazsal gezegenler
?Soru 6
Bir öğrenci destek ve hareket sistemi kartlarını gruplandırıyor; biri yanlış gruba konmuş.
Öğrencinin gruplandırması
Grup
Kart
yassı kemik
kürek kemiği
yarı oynar eklem
omurga eklemleri
uzun kemik
kaburga kemiği
kıkırdak
kulak kepçesi
Buna göre yanlış gruba konan kart hangisidir?
✓ C. Kaburga kavisli ve uzun görünse de levha gibi geniş bir yassı kemiktir. A, B ve D doğru gruptadır: kürek yassı kemik, omurga eklemleri yarı oynar, kulak kepçesi kıkırdaktır.Kaynak: 5. sınıf · Hücre ve destek-hareket sistemi · İskelet ve kaslar
?Soru 7
Efe, oyun hamurundan Güneş sistemi modeli yapacak. Hamurları yuvarlayıp bir kartonun üzerine dizmeden önce planını öğretmenine gösteriyor.
Öğretmen aşağıdaki önerilerde bulunuyor: I. Jüpiter'i temsil eden hamur, gezegenlerin en büyüğü olmalı. II. Merkür'ü Dünya'dan daha büyük yapmalısın. III. Modelin gerçek uzaklıkları birebir göstermeyeceğini raporuna yazmalısın. Buna göre bu önerilerden hangileri bilimsel olarak doğrudur?
✓ B. Hacmi en büyük gezegen Jüpiter'dir (I). Hiçbir sınıf modeli gerçek uzaklıkları birebir gösteremez; bunu belirtmek doğrudur (III). II yanlış: Merkür, gezegenlerin en küçüğüdür. A modelin sınırını unutuyor; C ve D Merkür'ü büyük sanıyor.Kaynak: Güneş sistemi ve tutulmalar · Güneş sistemi ve gezegenlerin sırası
?Soru 8
Bir öğrenci, dört kuvveti kareli kâğıda okla çiziyor. Kâğıtta her kare kenarı 2 N'yi gösteriyor.
✓ A. K ve L yatay çizgi üzerindedir, biri sağa biri sola bakar; ikisi de 3 kare, yani 6 N'dir. B yanlış: N dikey doğrultudadır. C yanlış: M 2 kare (4 N), K 3 kare (6 N). D yanlış: L sola, M sağa bakar; doğrultuları aynı, yönleri zıttır.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Kuvvetin özellikleri
?Soru 9
Okul şenliğinde K ve L takımları halat çekiyor. Öğretmen, her öğrencinin uyguladığı kuvveti dinamometreyle önceden ölçüp tabloya yazmış. K takımı batıya, L takımı doğuya çekiyor ve halat başlangıçta duruyor.
Öğrencilerin kuvvetleri
K takımı (batı)
L takımı (doğu)
120 N
110 N
100 N
90 N
80 N
110 N
Buna göre, I. Halata etki eden bileşke kuvvet 10 N'dir. II. Halat doğu yönünde hareket eder. III. K takımında en güçlü öğrenci bulunduğu için yarışı K takımı kazanır. yargılarından hangileri doğrudur?
✓ D. Batı toplamı 300 N, doğu toplamı 310 N; bileşke 310 − 300 = 10 N (I) ve doğu yönündedir (II). III yanlış: sonucu tek öğrenci değil, takımın toplam kuvveti belirler. A yönü unutuyor; B ve C en güçlü öğrenciye bakıyor.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Bileşke kuvvet
?Soru 10
Deniz, sürtünmenin çok az olduğu düz bir zeminde duran kaykayın iki ucuna birer dinamometre bağlıyor. İki arkadaşı dinamometreleri zıt yönlere çekiyor. Deniz, üç denemede dinamometre değerlerini ve kaykayın hareketini kaydediyor.
Kaykay her denemenin başında duruyor.Görsel: Sınav Defteri
Deniz'in kayıtları
Deneme
Batıya çeken
Doğuya çeken
Kaykay
1
20 N
20 N
durdu
2
20 N
30 N
doğuya gitti
3
35 N
20 N
batıya gitti
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. 35 − 20 = 15 N, büyük kuvvet batıya çektiği için yön batıdır. A yanlış: 1. denemede kuvvetler eşit ve zıttır, bileşke sıfırdır. C yanlış: kuvvetleri Deniz değiştiriyor; bunlar bağımsız değişkendir, kaykayın hareketi bağımlı değişkendir. D yanlış: bileşke 10 N olduğu için batıya 10 N yeter.Kaynak: Bileşke kuvvet, sürat ve hız · Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet