Mikroskop ve hücre: canlının en küçük yapı birimi
MEB 5. sınıf · Canlıların yapısına yolculuk · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Hücre nedir, hücrenin temel kısımları nelerdir?
Kısa cevap: Hücre, canlıları oluşturan ve kendisi de canlı olan en küçük birimdir. Gözle görülmez, mikroskopla incelenir. Her hücrede üç temel kısım bulunur: hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek.Bir yaprağa büyüteçle ne kadar yakından bakarsan bak, onu oluşturan küçük odacıkları göremezsin.
Görünmeyeni gösteren araç
3. sınıfta bazı canlıların ancak mikroskopla görülebildiğini öğrendin. Gözün göremeyeceği kadar küçük şeyleri büyüterek gösteren araca mikroskop denir. İçindeki mercekler görüntüyü büyütür.
Göz, okülerden bakar. Örnek tablaya konur, altındaki ışık onu aydınlatır. İncelemeye en az büyüten objektifle başlanır, görüntü ayar vidalarıyla netleştirilir.
Hücre
Canlıları oluşturan ve kendisi de canlı olan en küçük birime hücre denir. Bitkiler de hayvanlar da hücrelerden yapılmıştır.
1665'te Robert Hooke, şişe mantarından aldığı ince bir dilimi mikroskopla inceledi. Gördüğü küçük odacıklara "hücre" anlamına gelen bir ad verdi.
Üç temel kısım
Bitki ve hayvan hücrelerinin şekli farklıdır ama üç kısım hepsinde ortaktır. Bu kısımlar hücre zarı, sitoplazma ve çekirdektir.
| Kısım | Ne yapar? |
|---|---|
| hücre zarı | hücreyi sarar, madde giriş çıkışını sağlar |
| sitoplazma | yarı akışkan sıvı; organeller içinde bulunur |
| çekirdek | hücredeki olayları yönetir |
Çekirdek, kalıtsal özellikleri taşıyan yapıları da barındırır. Kedinin göz rengi ya da maydanozun yaprak şekli bu yapılarla yavrulara geçer.
Nasıl sorulurBir öğrencinin mikroskopta incelediği örnek ve çizimi verilir; hücrenin hangi kısmını gösterdiği ya da hücrede neyin bulunduğu sorulur.
TuzakBazı hücrelerde çekirdek ya da zar olmadığını sanmak.
İpucuZar, sitoplazma ve çekirdek her hücrede vardır.
⇄Bilgi eşleştirme kim ne yapar?
?Soru çöz deney düzeneği
Arda, ıspanak yaprağından hazırlanmış bir örneği mikroskoba koyuyor. Aynı örneğe iki farklı objektifle bakıp iki çizim yapıyor.
Bu çalışmayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?