Konargöçer yaşam: yılda iki kez taşınan bir yurt
MEB 9. sınıf · Eski Çağ Medeniyetleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHititler, Urartular, Yunanlar ve Hunların inançları ile bilim ve sanat anlayışları nasıldı?Bağlantılı konudan (Eski Çağ'da hukuk, inanç ve sanat). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hititler çok tanrılıydı ve kaya kabartmalarıyla tanrılarını anlattı. Urartular savaş tanrısı Haldi'ye inandı, kaleler ve su kanallarıyla öne çıktı. Yunanlar tanrılarını insan biçiminde düşündüğü için heykel ve tapınakta ustalaştı, astronomiyi bilim yaptı. Hunlar Gök Tanrı'ya ve ahirete inandı; kurgan, balbal ve hayvan motifli taşınabilir eşyalar bıraktı.
Anadolu, Yunan ve Hun: inanç, sanat
✎Konu anlatımı
Konargöçer ne demek, göçebeden farkı nedir?
Kısa cevap: Konargöçer, mevsime göre iki sabit yer arasında, yazın yaylak ile kışın kışlak arasında düzenli olarak gidip gelen topluluktur. Göçebe ise belirli bir durağa bağlı kalmadan otlak buldukça yer değiştirir. Türkistan'daki ilk Türkler sürülerini sıcaktan ve soğuktan korumak için konargöçer yaşamı benimsedi.Yaz tatilinde dedesiyle yaylaya çıkan, kışı ovadaki köyde geçiren bir aile düşün: her yıl aynı iki yer, aynı yol. Eski Türklerin hayatı da bu iki durağın arasına kurulmuştu.
Tarlaya değil sürüye bağlı bir hayat
Tarım Devrimi ve Eski Çağ'da yönetim sayfasında, toprağı eken toplulukların köylere ve şehirlere yerleştiğini gördük. Türkistan bozkırlarında ise yağış azdı, toprak tarıma pek elvermiyordu. Buna karşılık uçsuz bucaksız otlaklar vardı. Burada yaşayanlar geçimlerini sürülerinden sağladı; sürü nereye giderse aile de oraya gitti.
Tarihçiler bu hareketli hayatı iki biçimde ele alır. Belli bir düzene bağlı kalmadan, ot ve su buldukça yer değiştiren topluluklara göçebe denir. Her yıl aynı iki bölge arasında mevsime göre gidip gelen topluluklara ise konargöçer denir. Yazın çıkılan yüksek ve serin yere yaylak, kışın dönülen alçak ve korunaklı yere kışlak adı verilir.
Neden yılda iki kez yola çıktılar?
Türkistan'da karasal iklim hüküm sürer: kışlar dondurucu, yazlar sıcak ve kurak geçer. Yaz ortasında ovadaki otlar kurur; sürü serin yaylalara çıkarılmazsa zayıflar. Kışın ise yayla karla kaplanır ve hayvanlar rüzgârdan korunan vadilere indirilir. Otlakların azlığı, salgın hayvan hastalıkları ve boylar arasındaki çatışmalar da göçün zamanını ve yönünü etkiledi.
Bu adı nereden biliyoruz?
Konargöçer sözcüğü sonradan uydurulmuş bir terim değildir. Uygur kağanı Moyun Çor'un VIII. yüzyılın ortasında diktirdiği Tariat (Terhin) Kitabesi'nde “konar göçer” biçiminde geçer. Bu, terimin bilinen en eski kaydıdır. Tarihsel bilginin üretimi sayfasında birinci ve ikinci elden kaynakları gördük. Kitabe olayların yaşandığı dönemde yazıldığı için birinci elden kaynaktır. Onu bugün yorumlayan bir tarih kitabı ise ikinci elden kaynaktır.
Nasıl sorulurDoğrudan ya da kısa bir metin, yaylak-kışlak görseliyle sorulur; konargöçeri tanımlaman, göçebeden ayırman ya da göçün nedenlerini açıklaman istenir.
TuzakKonargöçeri “yurdu olmayan, sürekli dolaşan topluluk” diye tanımlamak; bu göçebenin tanımıdır.
Tam puan içinTanımda “mevsime bağlı” ve “iki sabit yer” ifadelerini, nedende iklim ile hayvancılık arasındaki bağı birlikte yaz.
⇄Kavramı tanımıyla eşleştir kavram
?Soru çöz durum
Bir aile her yıl mayıs sonunda sürüsüyle dağdaki aynı otlağa çıkıyor, ekim ayında da rüzgârdan korunan aynı vadiye dönüyor.
Bu aile için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Yazılı sorusuGöçebe ve konargöçer topluluklar arasındaki farkı açıklayınız. Türkistan'daki Türklerin yaylak ile kışlak arasında gidip gelmesinin iki nedenini yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: Göçebe topluluklar belirli bir durağa bağlı kalmadan, ot ve su buldukça yer değiştirir. Konargöçerler ise her yıl mevsime göre aynı iki yer arasında gidip gelir: yazı yaylakta, kışı kışlakta geçirir. Türkistan'da karasal iklim nedeniyle yazın ovadaki otlar kurur, sürünün serin yaylalara çıkarılması gerekir. Kışın ise yaylalar karla kaplandığı için hayvanlar soğuktan korunmak üzere kışlaklara indirilir. Otlakların azlığı ve hayvan hastalıkları da göçü zorunlu kılmıştır.
- Farkı “düzensiz yer değiştirme / mevsime bağlı iki sabit yer” karşıtlığıyla açıklamak — 4 puan
- Birinci neden (ör. yaz sıcağı ve kuruyan otlar) — 3 puan
- İkinci neden (ör. kış soğuğu, otlak azlığı ya da hayvan hastalıkları) — 3 puan