Göçten önce Avrasya: insanlar neden yurtlarını bıraktı?
MEB 9. sınıf · Orta Çağ Medeniyetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaGünümüzde konargöçer yaşam sürüyor mu, Yörükler kimdir?Bağlantılı konudan (Türklerde konargöçer yaşam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkler XI. yüzyılda Anadolu'ya gelirken yaylak-kışlak düzenini de getirdi. Bugün daha çok Akdeniz Bölgesi'nin yaylalarında yaşayan konargöçer Türklere Yörük denir; Sarıkeçili Yörükleri bu yaşamı sürdüren son topluluklardandır. Geçim ve barınma değişse de dayanışma, mutfak ve dokuma gibi izler sürüyor.
✎Konu anlatımı
Kavimler Göçü'nün nedenleri nelerdir, göçten önce Avrupa ve Asya nasıldı?
Kısa cevap: Kitlesel göçlerin nedenleri dört başlıkta toplanır: coğrafi (kuraklık, sert kış, otlak darlığı), ekonomik (nüfus artışı, kıtlık, hayvan kırımı), siyasi (Çin baskısı, taht kavgaları) ve sosyal (kalabalıklaşma, boy çatışmaları). IV. yüzyılda Roma içeriden yorulmuş, Hunlar ise Türkistan'da güç kaybedip batıya yönelmişti.Sınıfına dönem ortasında yeni bir arkadaş gelse ilk sorun “Neden taşındınız?” olur. Cevap çoğu zaman tek değildir: iş, güvenlik, iklim, aile.
Göç ne zaman “kitlesel” olur?
Bir topluluğun yaşadığı yeri bırakıp başka bir bölgeye yerleşmesine göç denir. Türklerde konargöçer yaşam sayfasında gördüğümüz yaylak-kışlak hareketi her yıl aynı iki yere döner. Bu sayfadaki göçlerin ise dönüşü yoktur. Bir halkın büyük bölümü sürüsü, ailesi ve eşyasıyla yeni bir yurda yönelirse buna kitlesel göç denir. Gidilen yer boş olmadığı için böyle bir göç çoğu zaman çatışma da getirir.
IV. yüzyılda Avrupa ve Asya
Tarım Devrimi ve Eski Çağ'da yönetim sayfasında Roma'nın düzenli ordusunu gördük. IV. yüzyılda bu imparatorluk hâlâ büyüktü ama içeriden yorulmuştu. Doğuda Sâsânîlerle sınır savaşları bitmiyor, içeride taht kavgaları ve dinî tartışmalar sürüyordu. Ordunun masrafı vergileri artırmış, halkın yükü ağırlaşmıştı.
Roma'nın kuzeyindeki ormanlık ve bataklık topraklarda Gotlar, Franklar, Vandallar gibi Germen kavimleri yaşıyordu. Tarım, hayvancılık ve avcılıkla geçinen bu kavimlere Romalılar “barbar” diyordu. Nüfusları arttıkça Roma'nın ılık ve verimli topraklarına göz diktiler.
Asya'da Türk boylarını birleştiren Asya Hun Devleti bölünüp güç kaybetmişti. Çin baskısı, taht kavgaları ve kuraklık yüzünden bazı Hun boyları batıya, Hazar Denizi ile İtil (Volga) Nehri'nin çevresine çekildi. Daha güneyde Sâsânîler kendilerini eski Pers İmparatorluğu'nun mirasçısı sayıyor, Roma'dan toprak istiyordu.
İten ve çeken nedenler
Bazı nedenler insanı yaşadığı yerden iter: kuraklık, dondurucu kış, nüfusun otlaklara sığmaması, güçlü bir düşmanın baskısı. Türkistan'da kar ve buzlanma yüzünden otlağa ulaşamayan hayvanların toplu hâlde kırıldığı felakete yut denirdi. Bazı nedenler ise gidilecek yeri çekici kılar: verimli toprak, ılık iklim, zengin şehirler.
Türk göçlerinde coğrafya da yol gösterdi. Bozkır kuşağı Karadeniz'in kuzeyinden Macar ovalarına kadar kesintisiz uzanır ve bu kuşakta Çin gibi güçlü bir yerleşik devlet yoktu. Atlı bir topluluk alıştığı hayatı batıda da sürdürebiliyordu.
Nasıl sorulurKısa bir kaynak metin verilir; metindeki göç nedenlerini bulman ve siyasi, sosyal, ekonomik, coğrafi diye sınıflandırman istenir.
TuzakGöçü tek bir nedene bağlamak ya da yaylak-kışlak hareketini kitlesel göç sanmak.
Tam puan içinHer nedeni metinden bir kanıtla eşle ve hangi başlığa girdiğini gerekçesiyle yaz.
▭Boşluk doldurma kavram
Bir halkın büyük bölümünün geri dönmemek üzere yeni bir yurda yönelmesine denir. Türkistan'da sürüleri toplu hâlde kıran sert kış felaketine adı verilirdi. IV. yüzyılda kendini Pers mirasçısı sayıp Roma'dan toprak isteyen devlet idi.
?Soru çöz kaynak
Bir tarihçinin IV. yüzyıl Türkistan'ı için aldığı notlar: üst üste kurak yazlar, sürüleri kıran ağır bir kış. Ayrıca Çin'in sınır boylarındaki baskısı ve boylar arasında otlak kavgası.
Bu notlarda aşağıdakilerden hangisine yer verilmemiştir?
Boyun yaşlısı anlatıyor: “Nüfusumuz arttı, otlaklar sürülerimize yetmez oldu. Komşu boylarla her bahar otlak kavgası çıkıyor. Hanedanda iki kardeş taht için savaşınca yenilenin yanındakiler cezadan korktu. İtil'in ötesinde geniş ve sahipsiz otlaklar olduğunu duyduk.”
Örnek kaynak: kurgusal anlatı.
Yazılı sorusuKaynakta bir Hun boyunun yurdunu bırakma nedenleri anlatılmaktadır. a) Kaynaktaki üç nedeni bularak her birini siyasi, sosyal, ekonomik ya da coğrafi başlıklarından birine yerleştiriniz. b) Kaynakta gidilecek yeri çekici kılan bir neden olup olmadığını kanıtıyla yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: a) “Otlaklar sürülerimize yetmez oldu” ekonomik bir nedendir; geçim kaynağı daralmıştır. “Komşu boylarla otlak kavgası” sosyal bir nedendir; boylar arası çatışmayı gösterir. “Hanedanda taht kavgası” siyasi bir nedendir; yönetimdeki bölünmeyle ilgilidir. b) Evet; “İtil'in ötesinde geniş ve sahipsiz otlaklar” gidilecek yeri çekici kılan bir nedendir.
- Üç nedeni doğru başlığa yerleştirmek (her biri 2 puan) — 6 puan
- Her nedeni kaynaktaki ifadeyle eşleştirmek — 2 puan
- Çeken nedeni kanıtıyla yazmak — 2 puan