Çin ve Sâsânîler: Gök'ün oğlu ile şahların şahı
MEB 9. sınıf · Orta Çağ Medeniyetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKavimler Göçü'nün siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Orta Çağ'da kitlesel göçler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Göçlerin sonuçları dört başlıkta toplanır. Siyasi: Batı Roma yıkıldı, Germen krallıkları ve Avrupa'da Türk devletleri kuruldu. Sosyal: Avrupa'nın etnik yapısı değişti, feodal toplum doğdu. Ekonomik: ticaret ve şehirler geriledi, toprağa dayalı ekonomi öne çıktı. Kültürel: kilisenin etkisi arttı, savaş teknikleri ve destanlar yayıldı.
Göçlerin sonuçları: dört başlık
✎Konu anlatımı
Orta Çağ'da Çin ve Sâsânî İmparatorluğu nasıl yönetiliyordu, orduları nasıldı?
Kısa cevap: Çin'de imparator “Gök'ün oğlu” sayılır, taht babadan oğula geçerdi; Tang Hanedanlığı döneminde başbakan ve sekreterliklerle güçlü bir merkezî yönetim, sınırlarda asker-çiftçi kolonileri vardı. Sâsânîlerde hükümdar “şahların şahı” unvanını taşırdı; divanlar, baş vezir ve eyaletlerle yönetilen devletin ordusunun gücü ağır zırhlı süvariydi.Okulda müdür, müdür yardımcısı ve zümre başkanları olmasa her sorun müdürün masasına yığılırdı. Büyük imparatorluklar da bu yüzden vezirler, divanlar ve valilerle yönetildi.
Eski Çağ'dan Orta Çağ'a uzanan iki devlet
Orta Çağ'ın başında Asya'nın iki büyük gücü Çin ve İran'daki Sâsânî İmparatorluğu'ydu. Çin, MÖ 221'de küçük devletlerin birleşmesiyle imparatorluk hâline geldi ve farklı hanedanlarla yüzyıllarca sürdü. Altın çağını 618'de başlayan Tang Hanedanlığı döneminde yaşadı. 751'de Abbasiler ve Türklere karşı Talas Savaşı'nı kaybedince Türkistan'daki etkisini yitirdi.
Çin: Gök'ün oğlu ve memur devleti
Çin imparatoru yetkisini Gök'ten aldığına inanılan kutsal bir kişiydi; Gök'ün oğlu diye anılırdı. Taht babadan oğula geçerdi. İmparatorun altında yürütmeyi yöneten bir başbakan ve hükümet işlerini yürüten sekreterlikler vardı. Sınır bölgeleri genel valiliklerle yönetildi. Tang Hanedanlığı batıdaki İpek Yolu bölgelerinde asker-çiftçi kolonileri kurdu: askerler hem tarım yaptı hem sınırı korudu. Ordunun çoğunu piyade oluşturuyordu; ama hızlı Türk atlılarına karşı hafif süvari birlikleri de yetiştirildi.
Sâsânîler: şahinşah ve zırhlı süvari
226'da Erdeşir tarafından kurulan Sâsânî İmparatorluğu kendini eski Pers İmparatorluğu'nun mirasçısı saydı. Hükümdar “şahların şahı” anlamına gelen şahinşah unvanını taşıdı. Son sözü o söylese de bir danışma kurulu ve güçlü bir din adamları konseyi vardı. Devlet işleri divan denen kurullarda görüşülür, hükümdarın en yakını olan baş vezir yönetimin başında dururdu. Ülke valilerin yönettiği eyaletlere ayrılmıştı. Sâsânî ordusunun ana gücü süvariydi; zamanla ağır zırhlı ve mızraklı süvari öne çıktı. Savaş filleri de kullanıldı. Doğu Roma ile Anadolu için yaklaşık dört yüz yıl savaşan Sâsânîler 651'de İslam orduları karşısında yıkıldı.
| Başlık | Çin (Tang) | Sâsânî |
|---|---|---|
| Hükümdar ve meşruiyet | Gök'ün oğlu; babadan oğula | Şahinşah; din adamları konseyi |
| Merkez yönetimi | Başbakan, üç sekreterlik | Divanlar, baş vezir |
| Taşra | Sınırda genel valilik | Valili eyaletler |
| Ordu | Piyade çoğunluk, asker-çiftçi | Ağır zırhlı süvari, fil |
Nasıl sorulurDoğrudan ya da bir devletin yönetimini anlatan kısa bir kaynakla sorulur; yönetim ve ordu özelliklerini tabloya yerleştirmen ya da iki devleti karşılaştırman istenir.
Tuzak“Gök'ün oğlu” ile Türklerin kut anlayışını tamamen aynı saymak; ikisi de yetkiyi gökten alır ama Çin'de memur hiyerarşisi, Türklerde töre ve kurultay öne çıkar.
Tam puan içinHer özelliği yönetim şekli, meşruiyet, ordu başlıklarından birine koy ve kaynaktan bir kanıt yaz.
⇄Kavramı tanımıyla eşleştir Çin · Sâsânî
?Soru çöz kaynak
Bir kaynakta şöyle yazıyor: “Devlet işleri divanlarda görüşülür, alınan kararlar hükümdarın onayına sunulurdu. Hükümdarın en yakınında bulunan baş vezir ikinci adamdı.”
Bu bilgiye göre hangisi söylenebilir?
Yazılı sorusuÇin ve Sâsânî imparatorluklarının yönetim ve ordu yapılarını birer benzerlik ve birer farklılık yönünden karşılaştırınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: Benzerlik: Her iki devlette de hükümdar yetkisini gökten ya da dinden alan, kutsal sayılan bir kişiydi. Yönetim de merkezde güçlü bir memur ya da divan teşkilatıyla yürütülürdü. Yönetimde farklılık: Çin'de imparatorun altında başbakan ve sekreterlikler bulunurken Sâsânîlerde devlet işleri divanlarda görülür, baş vezir yönetimin başında dururdu. Orduda farklılık: Çin ordusunun çoğunu piyade ve sınırdaki asker-çiftçiler oluştururken Sâsânî ordusunun ana gücü ağır zırhlı süvari ve savaş filleriydi.
- Doğru bir benzerlik — 4 puan
- Yönetimde farklılık — 3 puan
- Orduda farklılık — 3 puan