Yazılı kanunların doğuşu: Urkagina'dan Hammurabi'ye
MEB 9. sınıf · Eski Çağ Medeniyetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHititler, Romalılar ve Asya Hunları nasıl yönetilirdi, orduları nasıldı?Bağlantılı konudan (Tarım Devrimi ve Eski Çağ'da yönetim). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hititlerde kral Fırtına Tanrısı'nın temsilcisiydi ama Pankuş adlı bir meclis de vardı; ordu savaş arabası ve piyadeye dayanıyordu. Roma krallıktan cumhuriyete, sonra imparatorluğa geçti; ordusu maaşlı lejyonlardan oluşuyordu. Asya Hun Devleti'nde kağan kut anlayışıyla yönetti, kurultaya danıştı; Mete Han ordusunu onlu sisteme göre düzenledi.
✎Konu anlatımı
İlk yazılı kanunlar nelerdir, Urkagina ve Hammurabi kanunlarının özellikleri nelerdir?
Kısa cevap: Bilinen ilk yazılı kanunları Sümer şehri Lagaş'ın kralı Urkagina, halkı yöneticilerin haksızlığından korumak için yaptırdı. Babil kralı Hammurabi ise 282 maddelik kanunlarında kısasa kısas ilkesini uyguladı. Mezopotamya'da hukukun kaynağı dindi; cezalar kişinin toplumdaki yerine göre değişiyordu.Okulunda kurallar yalnız öğretmenin aklında olsaydı her sınıfta başka türlü uygulanırdı. Kurallar duvara asıldığı anda herkes neyin yasak olduğunu ve cezasını bilir. Yazılı kanun da böyle bir duvar panosudur.
Neden kanun gerekti?
Tarım Devrimi ve Eski Çağ'da yönetim sayfasında kalabalık şehirlerin ve sosyal sınıfların doğduğunu gördük. Mülkiyet, miras, borç ve kavga arttıkça anlaşmazlıkları çözecek ortak kurallar gerekti. Hukuk, toplumu düzenleyen ve devletin uyguladığı kuralların bütünüdür. Mezopotamya'da kralların tanrılar adına yönettiğine inanıldığı için kanunların kaynağı da dindi.
Urkagina: ilk yazılı kanunlar
Yaklaşık MÖ 2350'de Lagaş kralı Urkagina, bilinen ilk yazılı kanunları kil bir koni üzerine yazdırdı. Bu kanunlar daha çok bir düzeltme listesidir. Haksız vergi alan görevliler kaldırıldı, güçlülerin yoksulun malına el koyması yasaklandı, dul ve yetimler korundu. Urkagina'nın amacı yöneticilerin keyfî davranışına sınır koyup toplumsal düzeni sağlamaktı.
Hammurabi: göze göz, dişe diş
MÖ XVIII. yüzyılda Babil kralı Hammurabi, Sümer geleneğinden yararlanarak 282 maddelik kanunlarını çivi yazısıyla bir taş stele kazıttı. Bu kanunlar ticaretten aileye, inşaattan sağlığa kadar pek çok konuyu düzenledi. Temel ilke kısasa kısastı: suçluya, yaptığı zararın aynısı ceza olarak verilirdi. Örneğin özensiz yapılan bir ev çöküp sahibini öldürürse ustası da ölümle cezalandırılırdı.
Ama bu eşitlik herkes için değildi. Aynı suçun cezası mağdurun soylu, sıradan yurttaş ya da köle olmasına göre değişiyordu. Malı olmayan hırsız ise ağır cezayla karşılaşabiliyordu. Yazılı kanun, kuralı herkese görünür kıldı; ama herkesi eşit saymadı.
Mısır ve yargılama usulleri
Mısır'da firavunun görevlerinden biri adaleti sağlamaktı; ancak yazılı kanun metinleri günümüze ulaşmadı. Eski Çağ'da suçun nasıl kanıtlanacağı da farklıydı: Mezopotamya'da bazen sanık nehre atılır, batmazsa suçsuz sayılırdı. Bu yöntem, kanıtın yerine tanrıların yargısına güvenildiğini gösterir.
Nasıl sorulurBir kanundan iki üç madde verilir; maddelerden hukukun toplumsal düzeni nasıl sağladığına dair çıkarım yapman ve çıkarımını maddedeki bir ifadeyle kanıtlaman istenir.
TuzakKısasa kısas ilkesini “herkes eşittir” diye yorumlamak; ceza mağdurun sınıfına göre değişiyordu.
Tam puan için“çıkarım + kanıt” biçiminde yaz, yani her yargının yanına onu destekleyen maddeyi koy.
▭Boşluk doldurma Mezopotamya hukuku
Bilinen ilk yazılı kanunları Lagaş kralı yaptırdı. Babil kralı Hammurabi'nin kanunlarında suçluya yaptığının aynısını uygulayan ilkesi esastı. Mezopotamya'da kanunların kaynağı idi.
?Soru çöz kanun metni
Bir Sümer kralı şu düzenlemeleri yazdırıyor: “Halktan fazla vergi alan görevliler işten çıkarılsın. Güçlü olan, yoksulun evini zorla satın alamasın. Dul ve yetimin malına kimse el koymasın.”
Bu düzenlemelerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
1. Bir soylu, başka bir soylunun dişini kırarsa onun da dişi kırılır.
Örnek kaynak: Hammurabi kanunlarından sadeleştirilerek uyarlanmıştır.
2. Bir soylu, sıradan bir yurttaşın dişini kırarsa üçte bir mina gümüş öder.
3. Bendini sağlam tutmayan birinin yüzünden su tarlaları basarsa o kişi yok olan tahılın bedelini öder.
Yazılı sorusuKaynakta Hammurabi kanunlarından üç madde verilmiştir. a) Bu maddelerden hukukun toplumsal düzeni nasıl sağladığına dair bir çıkarım yapınız ve çıkarımınızı bir maddeyle kanıtlayınız. b) Hammurabi kanunlarında bütün insanların eşit sayılıp sayılmadığını maddelerden bir kanıtla yorumlayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: a) Kanunlar, zarar verenin zararı karşılamasını şart koşarak anlaşmazlığı kavga yerine kurala bağlamıştır. Örneğin 3. maddede bendini korumayan kişi, yok olan tahılı ödemek zorundadır. Kısasa kısas ilkesi de cezayı caydırıcı yaparak suçu önlemeyi amaçlar (1. madde). b) İnsanlar eşit sayılmamıştır. Aynı suç soyluya karşı işlenince kısasla (1. madde), sıradan yurttaşa karşı işlenince yalnız para cezasıyla (2. madde) cezalandırılmıştır; ceza mağdurun sınıfına göre değişmiştir.
- Toplumsal düzene dair doğru çıkarım (zararı ödetme ya da caydırıcılık) — 3 puan
- Çıkarımı kaynaktaki bir maddeyle kanıtlamak — 3 puan
- Eşitsizliği 1. ve 2. maddeden kanıtla yorumlamak — 4 puan