Üç büyük ticaret yolu: İpek, Baharat ve Kürk
MEB 9. sınıf · Orta Çağ Medeniyetleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaEmeviler ve Abbasiler nasıl yönetildi, Orta Çağ devletlerinin yönetim ve ordu yapıları nasıl karşılaştırılır?Bağlantılı konudan (Orta Çağ'da yönetim ve ordu). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Emevilerle (661–750) halifelik babadan oğula geçen bir saltanata dönüştü; Araplar üstün tutuldu, Arap olmayan Müslümanlar (mevali) ayrımcılığa uğradı. Abbasiler (750–1258) mevaliye önem verdi, vezirliği kurdu ve merkezi Bağdat'a taşıdı. Abbasi ordusu maaşlı ve daimîydi; Türk askerleri giderek ordunun ve yönetimin önemli gücü oldu.
Emeviler, Abbasiler, karşılaştırma
✎Konu anlatımı
Orta Çağ'daki İpek, Baharat ve Kürk yolları nereden geçiyordu, hangi mallar taşınıyordu?
Kısa cevap: Orta Çağ'ın üç büyük ticaret yolu İpek, Baharat ve Kürk yollarıdır. İpek Yolu Çin'den Türkistan ve İran üzerinden Anadolu'ya ve Akdeniz'e uzanan bir kara yoluydu. Baharat Yolu Hint denizlerinden Basra Körfezi ve Kızıldeniz'e ulaşan, çoğu deniz yoluydu. Kürk Yolu ise Sibirya ormanlarından İtil boyuna kürk taşırdı.Bugün internetten verdiğin bir sipariş birkaç gün içinde başka bir kıtadan gelebiliyor. Orta Çağ'da bir top ipeğin Çin'den Akdeniz'e ulaşması ise aylar süren, develerle yapılan bir yolculuktu.
İpek Yolu: Doğu'dan Batı'ya kara yolu
İpek Yolu adını en değerli malı olan ipekten aldı; Çinliler ipeği binlerce yıl önce ipek böceğinin kozasından elde etmeyi öğrenmişti. Yol Çin'den çıkıp Taklamakan Çölü'nü kuzeyden ve güneyden dolanır, Kâşgar'da birleşirdi. Buradan bir kol Semerkant ve Buhara üzerinden Karadeniz kıyılarına, öbür kol İran üzerinden Doğu Akdeniz'e uzanırdı. Anadolu'ya giren yol İzmir'e ve İstanbul üzerinden Avrupa'ya açılırdı. İpekle birlikte porselen, kâğıt, barut, bronz ayna ve ilaçlar batıya; at, yün, halı, cam ve değerli taşlar doğuya giderdi.
Baharat Yolu: denizden gelen lezzet
Baharat Yolu çoğunlukla deniz yoluydu. Endonezya'nın doğusundaki Baharat Adaları'ndan başlar, Hindistan kıyılarından geçerdi. Bir kolu Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'nden karaya çıkıp Bağdat, Şam ve Halep üzerinden Anadolu'ya ulaşırdı. Öbür kolu Kızıldeniz'den İskenderiye'ye varır, mallar oradan Venedik ve Cenova'ya giderdi. Baharat yemeğe tat vermenin yanında yiyeceği korumak için de kullanılırdı; bu yüzden çok pahalıydı. Baharatla birlikte değerli taşlar, fildişi, boya ve şeker taşındı.
Kürk Yolu: kuzeyin yolu
Kürk Yolu, Güney Sibirya ormanlarından İtil ve Kama nehirlerinin birleştiği yere uzanırdı. Samur, vaşak, kunduz, tilki ve sincap kürkleri bu yolla İtil boyundan Karadeniz'in kuzeyine ve güneyde Bağdat'a ulaştırılırdı. Yolun doğu ucu Türk devletlerinin merkezi Orhun bölgesinden Çin'e bağlanırdı. Üç yol da birbirine eklenerek Asya, Avrupa ve Afrika'yı tek bir ağda buluşturdu.
Nasıl sorulurDoğrudan ya da dilsiz bir harita, şehir adlarının verildiği bir metinle sorulur; bir ticaret yolunun güzergâhını, başlangıç ve bitiş noktalarını ya da taşınan malları yazman istenir.
TuzakBaharat Yolu'nu da kara yolu sanmak; büyük bölümü denizden geçerdi.
Tam puan içinGüzergâhı doğudan batıya sırayla en az üç durakla yaz ve o yolda taşınan iki malı belirt.
↕Güzergâhı doğudan batıya sırala İpek Yolu
- Semerkant ve Buhara
- İstanbul ve Avrupa
- Çin'deki ipek atölyeleri
- İran yaylası
- Kâşgar
?Soru çöz mal ve yol
Bir Venedikli tüccarın defterinde şu kayıt var: “Hint denizlerinden gelen karabiber ve tarçın İskenderiye'de gemimize yüklendi.”
Bu mallar hangi ticaret yolunun ürünüdür ve son durağı nereye varmıştır?
Yazılı sorusuİpek Yolu ile Baharat Yolu'nu güzergâh ve taşınan mallar yönünden karşılaştırınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: Güzergâh: İpek Yolu çoğunlukla bir kara yoluydu. Çin'den başlayıp Kâşgar, Semerkant, Buhara ve İran üzerinden Anadolu'ya ve Akdeniz'e ulaşırdı. Baharat Yolu ise büyük bölümüyle bir deniz yoluydu. Baharat Adaları'ndan Hindistan kıyılarına, oradan Basra Körfezi ya da Kızıldeniz üzerinden Bağdat, Halep ve İskenderiye'ye ulaşırdı. Taşınan mallar: İpek Yolu'nda ipek, porselen, kâğıt ve barut; Baharat Yolu'nda baharat, değerli taşlar, fildişi ve şeker taşınırdı.
- İpek Yolu güzergâhı (kara, en az iki durak) — 3 puan
- Baharat Yolu güzergâhı (deniz, en az iki durak) — 3 puan
- Her iki yoldan mal örnekleri — 4 puan