Periyodik tabloda yer bulma: adres dizilimde yazılı
MEB 9. sınıf · 1. Tema: Etkileşim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaElektron dizilimi nasıl yazılır, Aufbau, Pauli ve Hund kuralları nedir?Bağlantılı konudan (Atom teorileri ve elektron dizilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Elektron dizilimi, elektronların orbitallere yerleşimini gösterir. Aufbau ilkesine göre elektronlar önce düşük enerjili orbitale girer. Pauli dışlama ilkesine göre bir orbitalde en çok iki zıt yönlü elektron bulunur. Hund kuralına göre eş enerjili orbitallere önce birer birer, aynı yönde yerleşilir. Yarı dolu ya da tam dolu son alt seviye küresel simetri sağlar.
Elektron dizilimi ve küresel simetri
✎Konu anlatımı
Elektron diziliminden elementin periyodu ve grubu nasıl bulunur?
Kısa cevap: Elektron dizilimindeki en büyük temel enerji seviyesi periyodu verir. Dizilim s ya da p ile bitiyorsa element A grubundadır ve son seviyedeki elektron sayısı grubu verir. Dizilim d ile bitiyorsa element B grubundadır; son s ve d elektronlarının toplamı grubu gösterir: 3–7 arası 3B–7B, 8–10 arası 8B, 11 ise 1B, 12 ise 2B.Bir mektubun adresinde şehir ve sokak yazar; elektron diziliminde de elementin periyodik tablodaki satırı ve sütunu yazılıdır.
Atom teorileri ve elektron dizilimi sayfasında dizilim yazmayı öğrendik. Şimdi o dizilimden elementin yerini okuyacağız. Periyodik tablonun yatay satırlarına periyot, dikey sütunlarına grup denir.
Kısa bir tarihçe
Pek çok bilim insanı elementleri benzer özelliklerine göre gruplamaya çalıştı. 1869'da Mendeleyev elementleri kütlelerine göre sıraladı ve henüz bilinmeyen elementler için boşluk bıraktı. Daha sonra Moseley sıralamanın atom numarasına göre yapılması gerektiğini gösterdi. Bugünkü tablo artan atom numarasına göre dizilir.
Gruplar iki biçimde adlandırılır: harf-rakam sistemi (1A, 2A, 3B…) ya da 1'den 18'e kadar numara veren IUPAC sistemi. Örneğin 7A grubu IUPAC'ta 17. gruptur.
Üç adımda yer bulma
- Periyot: Dizilimdeki en büyük seviye numarası. 17Cl → 3s2 3p5 ile biter, 3. periyottur.
- A grubu: Son alt seviye s ya da p ise son seviyedeki elektronlar toplanır. Cl'de 2 + 5 = 7 → 7A.
- B grubu: Son alt seviye d ise son s ile d elektronları toplanır. 25Mn → 4s2 3d5: 2 + 5 = 7 → 4. periyot 7B. Toplam 8, 9, 10 ise 8B; 11 ise 1B; 12 ise 2B.
Bir elementin valans elektron sayısı kimyasal özelliklerini belirler. Aynı gruptaki elementlerin valans elektron sayıları aynı olduğu için kimyasal özellikleri benzerdir.
Nasıl sorulurAtom numarası verilen birkaç elementin dizilimini yazıp periyot, grup ve bloklarını bir tabloya doldurman istenir.
TuzakB grubunda yalnız d elektronlarını saymak (Mn için 5B yazmak); 4s2 3d10 4p3 ile biten elementi B grubu sanmak.
Tam puan içinDizilimi yaz, son alt seviyeyi işaretle, hangi elektronları topladığını göster.
?Soru çöz yer bulma
33As atomunun dizilimi 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p3 şeklindedir. As'nin periyodik tablodaki yeri aşağıdakilerden hangisidir?
⇄Bilgi eşleştirme element → yer
Yazılı sorusu19K, 15P ve 24Cr atomlarının elektron dizilimlerini yazınız. Her birinin periyodunu, grubunu ve bloğunu belirleyerek nasıl bulduğunuzu açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: 19K: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1; en büyük seviye 4, s ile bitiyor, son seviyede 1 elektron → 4. periyot 1A, s bloku. 15P: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3; 3. periyot, p ile bitiyor, 2 + 3 = 5 → 5A, p bloku. 24Cr: [Ar] 4s1 3d5 (küresel simetri); d ile bitiyor, 1 + 5 = 6 → 4. periyot 6B, d bloku.
- Üç dizilimi doğru yazmak (Cr küresel simetriyle) — 4 puan
- Periyot ve grupları doğru bulmak — 3 puan
- Blokları ve bulma yolunu açıklamak — 3 puan