Bağ nasıl oluşur? İtme ile çekmenin dengelendiği yer
MEB 9. sınıf · 2. Tema: Çeşitlilik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaElektronegatiflik nedir, periyodik tabloda nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Periyodik tablo ve periyodik özellikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Elektronegatiflik, bir atomun bağ yaptığı elektronları kendine çekme gücüdür ve göreceli bir büyüklüktür. Pauling ölçeğinde en elektronegatif element flordur (yaklaşık 4,0). Periyotta sağa gidildikçe artar, grupta aşağı inildikçe azalır. Metallerin elektronegatifliği düşük, ametallerinki yüksektir; soy gazlara genellikle değer verilmez.
✎Konu anlatımı
Kimyasal bağ nasıl oluşur, atomlar yaklaşırken neden birbirine bağlanır?
Kısa cevap: İki atom yaklaşırken bir atomun çekirdeği diğerinin elektronlarını çeker; çekirdekler birbirini, elektronlar da birbirini iter. Önce çekme baskın olduğu için enerji azalır. Çekme ile itmenin dengelendiği, enerjinin en düşük olduğu uzaklıkta kararlı bir kimyasal bağ oluşur. Bu uzaklığa bağ uzunluğu denir.İki mıknatıslı oyuncak tren vagonu düşün: yaklaştırınca birbirini çeker, ama tamponları değince daha fazla yaklaşamaz ve bir noktada dengede durur.
Atomlar doğada çoğunlukla tek başına değil, birbirine bağlı bulunur. Atomları bir arada tutan kuvvete kimyasal bağ denir. Bağın kaynağı elektrostatik etkileşimdir: zıt yükler birbirini çeker, aynı yükler iter.
İki hidrojen atomunun yaklaşması
Birbirinden uzak iki hidrojen atomu birbirini hissetmez. Yaklaştıkça her çekirdek diğer atomun elektronunu çekmeye başlar; aynı anda iki elektron ve iki çekirdek birbirini iter. Başlangıçta çekme kuvvetleri daha güçlüdür, sistemin enerjisi düşer ve atomlar daha kararlı olur.
Atomlar çok yaklaşınca çekirdekler arasındaki itme hızla büyür. Çekme ile itmenin eşitlendiği, yani net kuvvetin sıfır olduğu uzaklıkta enerji en düşüktür. Atomlar bu uzaklıkta durur ve bağ oluşur. Hidrojen molekülünde bu bağ uzunluğu yaklaşık 74 pikometredir.
Üç bağ türü
Bağa katılan atomların türüne göre üç güçlü bağ vardır. Metal atomları arasında metalik bağ, metal ile ametal arasında iyonik bağ, ametaller arasında kovalent bağ oluşur. Hangi bağın oluşacağını, atomların elektron verme ya da alma eğilimi belirler. Periyodik tablo ve periyodik özellikler sayfasında gördüğümüz iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik bu eğilimin ölçüsüdür.
Nasıl sorulurİki atomun yaklaşmasını gösteren bir enerji grafiği ya da model verilir; atomlar arasındaki itme ve çekme kuvvetlerini adlandırman, bağın hangi noktada oluştuğunu açıklaman istenir.
TuzakAtomların "çekirdekler değene kadar" yaklaştığını sanmak; bağı yalnız çekme kuvvetiyle açıklamak.
Tam puan içinHangi taneciklerin birbirini ittiğini ve çektiğini ayrı ayrı yaz, bağın en düşük enerjide ve net kuvvetin sıfır olduğu uzaklıkta oluştuğunu söyle.
?Soru çöz grafik okuma
İki atom birbirine yaklaşırken potansiyel enerjinin en düşük olduğu noktayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
⇄Bilgi eşleştirme madde → bağ
Yazılı sorusuİki hidrojen atomunun birbirine yaklaşarak H2 molekülünü oluşturması sırasında atomlar arasında hangi itme ve hangi çekme kuvvetlerinin oluştuğunu yazınız. Kararlı bağın hangi uzaklıkta oluştuğunu enerjiyle ilişkilendirerek açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: Her atomun çekirdeği diğer atomun elektronunu çeker; bunlar çekme kuvvetleridir. İki çekirdek birbirini, iki elektron da birbirini iter; bunlar itme kuvvetleridir. Atomlar yaklaşırken önce çekme baskın olduğu için sistemin enerjisi azalır. Çekme ile itmenin eşitlendiği, net kuvvetin sıfır olduğu uzaklıkta enerji en düşüktür ve kararlı bağ bu uzaklıkta oluşur. Daha fazla yaklaşırsa çekirdekler arasındaki itme baskın olur ve enerji yeniden artar.
- Çekme kuvvetini doğru tanecikler arasında yazmak — 3 puan
- İki itme kuvvetini yazmak — 3 puan
- Bağı en düşük enerji ve kuvvet dengesiyle açıklamak — 4 puan