Lewis nokta yapısı: valans elektronlarını noktayla çizmek
MEB 9. sınıf · 2. Tema: Çeşitlilik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKovalent bağ nedir, polar ve apolar kovalent bağ arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Kimyasal bağlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kovalent bağ, ametal atomlarının valans elektronlarını ortak kullanmasıyla oluşur; ortak elektron çifti iki çekirdek tarafından birlikte çekilir. Aynı elektronegatifliğe sahip atomlar arasındaki bağ apolar (kutupsuz), farklı elektronegatifliğe sahip atomlar arasındaki bağ polar (kutuplu) kovalent bağdır. Polar bağda elektronları daha çok çeken atom kısmi eksi yüklenir.
✎Konu anlatımı
Lewis nokta yapısı nedir, bir molekülün Lewis yapısı nasıl çizilir?
Kısa cevap: Lewis nokta yapısı, bir atomun valans elektronlarını element sembolünün çevresine nokta olarak yerleştiren gösterimdir. Sembol çekirdeği ve iç enerji seviyelerini temsil eder. Molekülde atomlar elektron ortaklaşarak hidrojen 2'ye (dublet), diğer atomlar çoğunlukla 8'e (oktet) tamamlanır; bağa katılmayan çiftlere ortaklanmamış elektron çifti denir.Antrenör maç öncesi taktik tahtasında oyuncuları tek tek resmetmez; her oyuncuyu bir işaretle gösterir ve plan bir bakışta okunur.
Kimyasal bağlar sayfasında gördük: kovalent bağda ametal atomları elektronlarını ortak kullanır. Bu ortaklığı kâğıtta göstermenin en sade yolu Lewis nokta yapısıdır. Bağa yalnız en dış enerji seviyesindeki elektronlar, yani valans elektronları katıldığı için yalnız onlar çizilir.
Atomun Lewis sembolü
Önce elektron dizilimini yazıp valans elektron sayısını bulursun. Sonra sembolün dört yanına noktaları önce birer birer koyarsın. Dördü aşan elektronlar çift oluşturur. Tek kalan noktalar bağ yapmaya hazır elektronlardır.
Molekülün Lewis yapısı
Atomlar, kararlı soy gaz düzenine benzemek için elektron ortaklaşır. Hidrojen çevresindeki elektronu helyum gibi 2'ye tamamlar; buna dublet denir. Diğer atomlar 8'e tamamlamaya çalışır; buna oktet denir.
Çizerken diğer atomların bağlandığı merkez atomu ortaya koyarsın; hidrojen hiçbir zaman merkezde olmaz. Merkez ile her komşu arasına bir elektron çifti yazarsın. Kalan elektronları önce dış atomlara, sonra merkeze çift çift dağıtırsın. Oktet hâlâ eksikse bir ortaklanmamış çifti bağa çevirirsin; CO2'de karbon her oksijenle iki çift, N2'de azotlar üç çift paylaşır. BH3'te bor çevresinde yalnız 6 elektron kalır; oktetini tamamlayamayan atomlar da vardır.
Şekildeki PCl3 (15P, 17Cl) molekülünde kaç bağ yapan, kaç ortaklanmamış elektron çifti vardır?
- Valans elektronları: P 5, her Cl 7; toplam 5 + 3 · 7 = 26.
- Üç P–Cl bağı için 3 çift (6 elektron) harcanır; geriye 20 elektron, yani 10 çift kalır.
- Her Cl'ye 3 çift (9 çift) verilir; kalan 1 çift P'nin üstüne yazılır. Her atomun çevresinde 8 elektron olur.
Cevap: 3 bağ yapan, 10 ortaklanmamış çift
Nasıl sorulurAtom numaraları verilen iki ya da üç elementten oluşan bir molekülün Lewis nokta yapısını çizmen, dublet ve oktete uyan atomları göstermen istenir.
TuzakOrtaklanmamış çiftleri unutup yalnız bağları çizmek, hidrojeni merkeze koymak.
Tam puan içinÖnce elektron dizilimini ve valans elektron sayısını yaz, sonra her atomun çevresindeki elektronları sayarak kuralı kontrol et.
?Soru çöz elektron sayma
OF2 molekülünde (8O, 9F) oksijen merkez atomdur ve her atom oktetini tamamlar. Buna göre moleküldeki ortaklanmamış elektron çifti sayısı kaçtır?
⇄Bilgi eşleştirme atom → bağ sayısı
Yazılı sorusu15P ve 1H atomlarından oluşan PH3 molekülünün Lewis nokta yapısını çiziniz. Moleküldeki bağ yapan ve ortaklanmamış elektron çifti sayılarını yazınız; dublet ve oktet kuralına uyan atomları belirtiniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: P'nin dizilimi 1s22s22p63s23p3, valans elektronu 5; H'nin 1. Toplam 5 + 3 = 8 elektron (4 çift) vardır. P ortaya yazılır, üç H'nin her biri P ile bir elektron çifti paylaşır; kalan bir çift P'nin üzerine konur. Molekülde 3 bağ yapan, 1 ortaklanmamış çift vardır. H atomları 2 elektronla dublete, P çevresindeki 8 elektronla oktete uyar.
- Valans elektron sayılarını dizilimden bulmak — 3 puan
- Lewis yapısını ortaklanmamış çiftiyle doğru çizmek — 4 puan
- Çift sayılarını ve dublet/oktet atomlarını yazmak — 3 puan