Kaynaklarımız: toprak, su, orman ve madenleri verimli kullanmak
MEB 5. sınıf · Hayatımızdaki Ekonomi · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
Önce hatırlaDoğal çevre ve beşerî çevre nedir? İlimizdeki çevre neden ve nasıl değişir?Bağlantılı konudan (İlimiz ve komşularımız). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dağ, akarsu, orman gibi kendiliğinden oluşan unsurlar doğal çevredir. Yol, bina, köprü gibi insanların yaptıkları beşerî çevredir. Nüfus artışı, göç, yeni yapılar ve doğa olayları ikisini de değiştirir; sonuçlar olumlu ya da olumsuz olabilir.
Doğal ve beşerî çevredeki değişim
✎Konu anlatımı
Doğal kaynaklar nelerdir? Kaynakları verimli kullanmak doğayı ve insanı nasıl etkiler?
Kısa cevap: Kaynak, ihtiyaçlarımızı karşılamak ve üretim yapmak için kullandığımız her şeydir. Toprak, su, orman ve madenler doğal kaynaklarımızdır. Onları israf etmeden kullanırsak hem doğa korunur hem insanlar kazanır.Dişini fırçalarken musluğu kapatmak küçük bir hareket gibi görünür. Milyonlarca insan aynısını yapınca barajlar daha geç boşalır.
Kaynak nedir?
İnsanın yaşamını sürdürmek ve üretim yapmak için yararlandığı her şeye kaynak denir. Yediğin ekmek de oturduğun sıra da bir kaynaktan gelir.
Doğada hazır bulunan kaynaklara doğal kaynak denir. Güneş ve rüzgâr gibi bazıları yenilenir. Kömür ve petrol gibi bazıları ise kullandıkça azalır.
| Kaynak | Nerede kullanırız? |
|---|---|
| toprak | tarım, tuğla, kiremit, seramik |
| su | içme, tarım, balıkçılık, barajlarda elektrik üretimi |
| orman | kâğıt, mobilya, ilaç; oksijen ve hayvanlara yaşam alanı |
| maden | demir çelik, otomobil, elektronik eşya; bordan deterjan ve cam |
Verimli ve verimsiz kullanım
Bir kaynağı israf etmeden, gerektiği kadar kullanmaya verimli kullanım denir. Damla sulama suyu yalnız bitkinin köküne verir. Toprağın üstüne su salmak ise suyun çoğunu boşa harcar.
İlimiz ve komşularımız sayfasında ağaç kesiminin sel tehlikesini artırdığını gördük. Kaynaklar bilinçsizce tüketilirse doğal denge bozulur. Kuraklık artar, ormanlar azalır, bazı bitki ve hayvan türleri yok olabilir. İnsanlar da su kıtlığı ve yüksek faturalarla karşılaşır.
Nasıl sorulurBir kaynağın iki farklı kullanımı ya da bir öğrencinin gözlem notu verilir; verimli kullanımın doğaya ve insana etkisi sorulur.
TuzakMetinde yazmayan bir sonucu çıkarmak.
İpucuÖnce kaynağı, sonra kullanım biçimini, en son sonucu bul.
⇄Bilgi eşleştirme hangi kaynak?
?Soru çöz öncüllü
Ayşe'nin dedesi bahçesini eskiden hortumla, toprak göllenene kadar sularmış. Bu yıl damla sulamaya geçti; artık her fidenin dibine yalnız gereken su damlıyor. Kuyunun suyu yaz sonuna kadar yetti, domatesler de sağlıklı büyüdü.
Buna göre,
I. Damla sulama suyun verimli kullanılmasını sağlamıştır.
II. Verimli kullanım dedenin bahçesine de fayda sağlamıştır.
III. Damla sulamayla ürün miktarı azalmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?
?Soru çöz grafik
Bir okul, Aralık ayı başında bütün musluklara el yaklaşınca akan sensörlü başlıklar taktırdı. Grafik okulun üç aylık su tüketimini gösteriyor (sayılar temsilîdir).
Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?