Afiş ve karikatür: görselin söylediği ve sezdirdiği
MEB 5. sınıf · Okuma: görsel · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMetinden kahramanın kişilik özelliği nasıl çıkarılır?Bağlantılı konudan (Paragrafta konu ve ana fikir). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çıkarım, metinde açıkça yazmayan bir bilgiyi metindeki ipuçlarından bulmaktır. Kahramanın duygusu, bir davranışın nedeni ya da kişilik özelliği böyle bulunur. Her çıkarımın metinde bir kanıtı olmalıdır.
Basit çıkarım: duygu, neden, kişilik
✎Konu anlatımı
Bir afişten ya da karikatürden ileti nasıl çıkarılır?
Kısa cevap: Görsel okuma, resim, afiş ve karikatür gibi görsellerden anlam çıkarmaktır. Görselde açıkça yazan ya da görünen bilgi açık iletidir. Görselin yazmadan sezdirdiği düşünce ise örtük iletidir.Okul koridorunda bir afiş gördün: kocaman bir kitap, üstünde “Takas” yazısı. Daha okumadan ne olacağını sezersin.
Görsel okuma
Bir görseldeki resim, renk ve yazıları birlikte yorumlamaya görsel okuma denir. Görsel de bir metin gibi okunur. Önce ne gördüğünü, sonra ne anlatmak istediğini sorarsın.
Açık ileti, örtük ileti
Görselde açıkça yazan bilgiye açık ileti denir: tarih, yer, saat. Paragrafta “değinilmiştir” dediğimiz bilgi gibidir.
Görselin yazmadan sezdirdiği düşünceye örtük ileti denir. Bunu bulmak, Paragrafta konu ve ana fikir sayfasında gördüğümüz çıkarıma benzer.
Yukarıdaki afişte hangi bilgiler açıkça yazıyor? Afiş, yazmadan okura neyi düşündürüyor?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Açık iletiyi topla: ne (kitap takası), ne zaman (15 Mart Cumartesi, 10.00–14.00), nerede (okul bahçesi), kim (Kütüphane Kulübü).
- Örtük iletiyi sor: Okunmuş kitaplar rafta beklemesin, başkalarına da okuma fırsatı olsun.
Cevap: Afiş, kitapları paylaşarak daha çok okumaya çağırıyor.
Karikatür
Karikatür, bir durumu abartarak çizen, güldürürken düşündüren resimdir. Altında kısa bir söz olabilir. Karikatürün iletisi çoğu zaman örtüktür.
Nasıl sorulurBir afiş, ilan ya da karikatür verilir; görselden çıkarılabilecek ya da çıkarılamayacak yargı sorulur.
TuzakGörselde dayanağı olmayan bir ayrıntıyı seçmek.
İpucuHer seçenek için görselde bir yazı ya da resim göster.
?Soru çöz afiş · öncüllü
Okul panosunda şu afiş var.
Bu afişe göre,
I. Atölye hafta sonu yapılacaktır.
II. Katılanlar yanlarında plastik şişe getirmelidir.
III. Atölyede sokak hayvanlarına yardım amaçlanmaktadır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
?Soru çöz numaralı cümle
Bir öğrenci, sınıf panosundaki karikatürü şöyle anlatıyor: (I) Resimde bir aile akşam yemeği masasında oturuyor. (II) Herkesin elinde bir telefon var ve kimse konuşmuyor. (III) Masanın ortasındaki tencereden dumanlar tütüyor. (IV) Karikatür, ekranların aile sohbetini elimizden aldığını düşündürüyor.
Numaralanmış cümlelerden hangisi karikatürün örtük iletisini anlatır?