Döndürme ve yansıma: şekli değil, bölmeleri tek tek taşı
ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 8 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaALES ve DGS'de bağımsız sayısal sorular hangi konulardan gelir, puan türü ağırlıkları neden önemlidir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sayısal testin haritası). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bağımsız sorular (ALES 1–22, DGS 1–25) temel matematikten, son sorular (ALES 44–50, DGS 43–50) geometriden gelir; bunlar bu serinin değil, Temel Matematik ve Geometri serilerinin konusudur. Puan türü ağırlıkları hangi teste ne kadar emek vereceğini belirler: ALES-SAY'da sayısal test sözelin 3 katı, DGS-SAY'da 5 katı ağırlık taşır.
✎Konu anlatımı
ALES'te şekil döndürme sorusu nasıl çözülür, şeffaf kartlar döndürülüp üst üste konunca hangi bölmeler koyu görünür?
Kısa cevap: Döndürme sorusunda şeklin bütününü zihinde çevirmek yerine bölmeleri tek tek taşı. 3 × 3 kartta saat yönünde 90° döndürme üst satırı sağ sütuna götürür; 180° döndürme n numaralı konumu 10 − n'ye taşır; sağ-sol ters çevirme yalnız sütunları değiştirir. İki işlem varsa sıra önemlidir.Bir tabela ustası şeffaf levhaları çevirip üst üste koymadan önce hangi bölmelerin koyu görüneceğini bilmek zorundadır.
Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz setlerden biri de uzamsal settir: kartlar, kesilen parçalar, çubuklar, cisimler, yol ağları. Ortak sır: şekli gözünde canlandırma; her parçaya numara ver, işlemi numaralara uygula.
Yöntem: konumları numarala, kuralı uygula
| İşlem | Konum kuralı | Neden işe yarar? |
|---|---|---|
| Saat yönünde 90° | köşeler 1 → 3 → 9 → 7; kenar ortaları 2 → 6 → 8 → 4; 5 yerinde | Köşe köşede, kenar ortası kenar ortasında kalır; halkada bir adım. |
| Saat yönünün tersine 90° | aynı halkalar ters yönde: 1 → 7, 2 → 4 | Üç kez saat yönünde 90° ile aynı. |
| 180° | n → 10 − n (1 ↔ 9, 2 ↔ 8, 3 ↔ 7, 4 ↔ 6) | Halkada iki adım; karşılıklı konumların toplamı 10. |
| Sağ-sol ters çevirme | 1 ↔ 3, 4 ↔ 6, 7 ↔ 9; orta sütun yerinde | Satırlar kalır, sağ ile sol yer değiştirir. |
| Üst üste koyma | iki karttan birinde boyalı olan konum koyu | Koyu = boyalılar toplamı − çakışan. |
Numaraları masadaki çerçeveye yazılmış say: kart döner, numaralar yerinde kalır. Dönme ve simetrinin koordinat kuralları Geometri serisinin dönüşüm geometrisi anlatımındadır.
1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. P ve R, konumları çerçeveye göre 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9 numaralı 3 × 3 şeffaf kartlardır. P'de 1, 2, 4, 9; R'de 1, 5, 6, 8 boyalıdır. Kartlar üst üste konunca iki karttan en az birinde boyalı olan konum koyu görünür.
1. P saat yönünde 90° döndürülürse boyalı bölmeleri hangi konumlara gelir?
- Köşeler bir adım: 1 → 3, 9 → 7; kenar ortaları: 2 → 6, 4 → 2.
- Sırala: 2, 3, 6, 7. Denetim: boyalı sayısı yine 4.
Cevap: 2, 3, 6 ve 7
2. P saat yönünde 90° döndürülüp R'nin üstüne konursa kaç konum koyu görünür?
- Döndürülmüş P: 2, 3, 6, 7; R: 1, 5, 6, 8.
- Çakışan yalnız 6: 4 + 4 − 1 = 7.
Cevap: 7
3. P saat yönünde 0°, 90°, 180° ya da 270° döndürülüp R'nin üstüne konuyor. Koyu görünen konum sayısının en az olması için P kaç derece döndürülmelidir?
- Koyu = 8 − çakışan; en çok çakışmayı ara.
- 0°: 1, 2, 4, 9 → yalnız 1 çakışır. 90°: 2, 3, 6, 7 → yalnız 6. 270°: 3, 4, 7, 8 → yalnız 8.
- 180° (n → 10 − n): 9, 8, 6, 1 → R ile 1, 6, 8 çakışır: 8 − 3 = 5 koyu.
Cevap: 180° (5 koyu konum)
1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 3 × 3 bölmeli şeffaf T kartında (konumlar 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9) 1, 4, 7 ve 8 boyalıdır. “Ters çevirmek”, kartı dikey eksen etrafında çevirmektir: 1 ↔ 3, 4 ↔ 6, 7 ↔ 9; orta sütun yerinde kalır.
1. T önce saat yönünde 90° döndürülüp sonra ters çevrilirse boyalı bölmeler hangi konumlarda olur?
- 90°: 1 → 3, 4 → 2, 7 → 1, 8 → 4; ara durum 1, 2, 3, 4.
- Ters çevir: 1 → 3, 2 → 2, 3 → 1, 4 → 6.
Cevap: 1, 2, 3 ve 6
2. T'nin iki kopyasından biri önce saat yönünde 90° döndürülüp sonra ters çevriliyor, öteki önce ters çevrilip sonra saat yönünde 90° döndürülüyor. İki kopya üst üste konunca kaç konum koyu görünür?
- Birinci kopya (1. soru): 1, 2, 3, 6.
- İkinci kopya: ters çevir 1 → 3, 4 → 6, 7 → 9, 8 → 8 (ara durum 3, 6, 8, 9); sonra 90°: 3 → 9, 6 → 8, 8 → 4, 9 → 7 → 4, 7, 8, 9.
- Ortak konum yok: 4 + 4 − 0 = 8; yalnız 5 açık kalır.
Cevap: 8
✔ Doğru
- Konumları numarala, işlemi numaralara uygula.
- Köşe ve kenar halkasını ayrı izle.
- Verilen işlem sırasını koru.
✘ Sık yapılan hata
- Saat yönünü ters uygulamak (1'i 7'ye götürmek).
- Ters çevirmeyi 180° döndürme sanmak.
- Çakışan bölmeyi iki kez saymak.
Nasıl sorulurDesenli kartlar ve “saat yönünde 90° döndürülüp … üstüne konuyor” gibi bir işlem verilir; şıklarda görünümler ya da koyu bölme sayıları yer alır.
TuzakSaat yönünü ters uygulamak, ters çevirmeyi döndürme sanmak ve işlem sırasını değiştirmektir.
⇄Bilgi eşleştirme işlem → konum
Konumları 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9 olan 3 × 3 kartta 2 numaralı konumdaki boyalı bölme her işlemden sonra nereye gelir?
?Soru çöz
3 × 3 bölmeli şeffaf bir kartta (konumlar 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9) 1, 5 ve 6 numaralı bölmeler boyalıdır. Kart saat yönünün tersine 90° döndürülürse boyalı bölmeler hangi konumlarda olur?