Uzamsal mantık ve döngüler: döndürme, çubuk, ağ, saat ve periyot

Şekli zihinde döndürmenin ve kesip kaydırmanın kurallarını, ağ ve cisim sayımını sistemli yapmayı, saat ve periyot sorularında başlangıç anını doğru saymayı öğren.

7 durakALES · DGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SET · DÖNDÜRME

Döndürme ve yansıma: şekli değil, bölmeleri tek tek taşı

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES ve DGS'de bağımsız sayısal sorular hangi konulardan gelir, puan türü ağırlıkları neden önemlidir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sayısal testin haritası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağımsız sorular (ALES 1–22, DGS 1–25) temel matematikten, son sorular (ALES 44–50, DGS 43–50) geometriden gelir; bunlar bu serinin değil, Temel Matematik ve Geometri serilerinin konusudur. Puan türü ağırlıkları hangi teste ne kadar emek vereceğini belirler: ALES-SAY'da sayısal test sözelin 3 katı, DGS-SAY'da 5 katı ağırlık taşır.

Bağımsız sorular ve puan türü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ALES'te şekil döndürme sorusu nasıl çözülür, şeffaf kartlar döndürülüp üst üste konunca hangi bölmeler koyu görünür?

Kısa cevap: Döndürme sorusunda şeklin bütününü zihinde çevirmek yerine bölmeleri tek tek taşı. 3 × 3 kartta saat yönünde 90° döndürme üst satırı sağ sütuna götürür; 180° döndürme n numaralı konumu 10 − n'ye taşır; sağ-sol ters çevirme yalnız sütunları değiştirir. İki işlem varsa sıra önemlidir.

Bir tabela ustası şeffaf levhaları çevirip üst üste koymadan önce hangi bölmelerin koyu görüneceğini bilmek zorundadır.

Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz setlerden biri de uzamsal settir: kartlar, kesilen parçalar, çubuklar, cisimler, yol ağları. Ortak sır: şekli gözünde canlandırma; her parçaya numara ver, işlemi numaralara uygula.

Yöntem: konumları numarala, kuralı uygula

3 × 3 kartta işlem kuralları (1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9)
İşlemKonum kuralıNeden işe yarar?
Saat yönünde 90°köşeler 1 → 3 → 9 → 7; kenar ortaları 2 → 6 → 8 → 4; 5 yerindeKöşe köşede, kenar ortası kenar ortasında kalır; halkada bir adım.
Saat yönünün tersine 90°aynı halkalar ters yönde: 1 → 7, 2 → 4Üç kez saat yönünde 90° ile aynı.
180°n → 10 − n (1 ↔ 9, 2 ↔ 8, 3 ↔ 7, 4 ↔ 6)Halkada iki adım; karşılıklı konumların toplamı 10.
Sağ-sol ters çevirme1 ↔ 3, 4 ↔ 6, 7 ↔ 9; orta sütun yerindeSatırlar kalır, sağ ile sol yer değiştirir.
Üst üste koymaiki karttan birinde boyalı olan konum koyuKoyu = boyalılar toplamı − çakışan.

Numaraları masadaki çerçeveye yazılmış say: kart döner, numaralar yerinde kalır. Dönme ve simetrinin koordinat kuralları Geometri serisinin dönüşüm geometrisi anlatımındadır.

Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. P ve R, konumları çerçeveye göre 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9 numaralı 3 × 3 şeffaf kartlardır. P'de 1, 2, 4, 9; R'de 1, 5, 6, 8 boyalıdır. Kartlar üst üste konunca iki karttan en az birinde boyalı olan konum koyu görünür.

1. P saat yönünde 90° döndürülürse boyalı bölmeleri hangi konumlara gelir?

  1. Köşeler bir adım: 1 → 3, 9 → 7; kenar ortaları: 2 → 6, 4 → 2.
  2. Sırala: 2, 3, 6, 7. Denetim: boyalı sayısı yine 4.

Cevap: 2, 3, 6 ve 7

2. P saat yönünde 90° döndürülüp R'nin üstüne konursa kaç konum koyu görünür?

  1. Döndürülmüş P: 2, 3, 6, 7; R: 1, 5, 6, 8.
  2. Çakışan yalnız 6: 4 + 4 − 1 = 7.

Cevap: 7

3. P saat yönünde 0°, 90°, 180° ya da 270° döndürülüp R'nin üstüne konuyor. Koyu görünen konum sayısının en az olması için P kaç derece döndürülmelidir?

  1. Koyu = 8 − çakışan; en çok çakışmayı ara.
  2. 0°: 1, 2, 4, 9 → yalnız 1 çakışır. 90°: 2, 3, 6, 7 → yalnız 6. 270°: 3, 4, 7, 8 → yalnız 8.
  3. 180° (n → 10 − n): 9, 8, 6, 1 → R ile 1, 6, 8 çakışır: 8 − 3 = 5 koyu.

Cevap: 180° (5 koyu konum)

P, döndürülmüş P, R ve üst üste hâli: koyu 4 + 4 − 1 = 7, çakışan 6 bir kez sayılır.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 4 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 3 × 3 bölmeli şeffaf T kartında (konumlar 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9) 1, 4, 7 ve 8 boyalıdır. “Ters çevirmek”, kartı dikey eksen etrafında çevirmektir: 1 ↔ 3, 4 ↔ 6, 7 ↔ 9; orta sütun yerinde kalır.

1. T önce saat yönünde 90° döndürülüp sonra ters çevrilirse boyalı bölmeler hangi konumlarda olur?

  1. 90°: 1 → 3, 4 → 2, 7 → 1, 8 → 4; ara durum 1, 2, 3, 4.
  2. Ters çevir: 1 → 3, 2 → 2, 3 → 1, 4 → 6.

Cevap: 1, 2, 3 ve 6

2. T'nin iki kopyasından biri önce saat yönünde 90° döndürülüp sonra ters çevriliyor, öteki önce ters çevrilip sonra saat yönünde 90° döndürülüyor. İki kopya üst üste konunca kaç konum koyu görünür?

  1. Birinci kopya (1. soru): 1, 2, 3, 6.
  2. İkinci kopya: ters çevir 1 → 3, 4 → 6, 7 → 9, 8 → 8 (ara durum 3, 6, 8, 9); sonra 90°: 3 → 9, 6 → 8, 8 → 4, 9 → 7 → 4, 7, 8, 9.
  3. Ortak konum yok: 4 + 4 − 0 = 8; yalnız 5 açık kalır.

Cevap: 8

Aynı iki işlem, farklı sıra: ortak boyalı bölme kalmaz.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Konumları numarala, işlemi numaralara uygula.
  • Köşe ve kenar halkasını ayrı izle.
  • Verilen işlem sırasını koru.

✘ Sık yapılan hata

  • Saat yönünü ters uygulamak (1'i 7'ye götürmek).
  • Ters çevirmeyi 180° döndürme sanmak.
  • Çakışan bölmeyi iki kez saymak.
Akılda kalsın: Döndürmede köşe köşeye, kenar ortası kenar ortasına gider: 90° bir adım, 180° iki adım. Ters çevirmede yalnız sağ ile sol yer değiştirir; iki işlemde sıra korunur.
Sınavda

Nasıl sorulurDesenli kartlar ve “saat yönünde 90° döndürülüp … üstüne konuyor” gibi bir işlem verilir; şıklarda görünümler ya da koyu bölme sayıları yer alır.

TuzakSaat yönünü ters uygulamak, ters çevirmeyi döndürme sanmak ve işlem sırasını değiştirmektir.

⇄Bilgi eşleştirme işlem → konum

Konumları 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9 olan 3 × 3 kartta 2 numaralı konumdaki boyalı bölme her işlemden sonra nereye gelir?

?Soru çöz

3 × 3 bölmeli şeffaf bir kartta (konumlar 1-2-3 / 4-5-6 / 7-8-9) 1, 5 ve 6 numaralı bölmeler boyalıdır. Kart saat yönünün tersine 90° döndürülürse boyalı bölmeler hangi konumlarda olur?

✓ B. Ters yönde halkalar geri döner: köşe 1 → 7, kenar ortası 6 → 2, merkez 5 yerinde. A 3, 5, 8 saat yönünde döndürmektir; C 4, 5, 9 180° döndürmedir; D 3, 4, 5 sağ-sol ters çevirmedir.
SET · KARELİ KÂĞIT

Kareli kâğıt ve kesip kaydırma: alan korunur, çevre korunmaz

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kareli kâğıtta çizilen şeklin alanı nasıl bulunur, kesip kaydırınca alan ve çevre değişir mi?

Kısa cevap: Kareli kâğıtta köşeleri ızgara noktalarında olan şeklin alanı iki yolla bulunur: eğik kenarların oluşturduğu parçaları kesip kaydırarak tam karelere tamamlamak ya da şekli çevreleyen dikdörtgenden dışarıda kalan dik üçgenleri çıkarmak. Kesip kaydırma alanı değiştirmez ama çevreyi değiştirebilir: tek kenarıyla yapıştırılan kare çevreyi 2 birim artırır.

Bir peyzaj mimarı park planını kareli kâğıda çizer; eğik kenarlı çim alanının kaç metrekare olduğunu bulmak için cetvel değil, makas mantığı kullanır.

Kareli kâğıtta her küçük kare bir birim karedir. Kenarları yatay ve dikey olan şekilde kareleri saymak yeter; eğik kenar ise yarım ya da parçalı kareler üretir. Burada iki fikir işler: bir parçayı kesip başka yere taşımak alanı korur; çerçeve dikdörtgeninden dik üçgenleri çıkarmak her eğik şekilde sonuç verir. Dik üçgenin alanı, dik kenarlar ızgarada sayılabildiği için hesapsız gibidir: iki dik kenarın çarpımının yarısı. Üçgen ve yamuk alanının formülleri Geometri serisinin üçgende alan ile yamuk ve deltoid anlatımlarında; sınavda şekil ızgara üzerinde verildiğinde saymak çoğu zaman daha hızlıdır.

Kareli kâğıtta strateji
DurumNe yapNeden işe yarar?
Kenarlar yatay ve dikeykareleri sayHer kare tam 1 birim karedir.
İki yanda eşleşen eğik parçabirini kesip ötekinin boşluğuna taşıİki yarım parça tam bir dikdörtgen olur; alan değişmez.
Eğik kenarlar karışıkçerçeve dikdörtgeni − köşedeki dik üçgenlerDik üçgenin kenarları ızgarada sayılır; çıkarma her şekilde işler.
Soru çevre istiyorşeklin sınırındaki kenarları sayİki parçanın yapıştığı kenar çevreden iki kez düşer.
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Karelerinin kenarı 1 cm olan bir kâğıtta köşeleri ızgara noktalarında olan ABCD dörtgeni ve 2 × 4 cm'lik F dikdörtgeni çizilmiştir. Kâğıdın sol alt köşesi (0, 0) alınırsa A(1, 0), B(5, 0), C(6, 3) ve D(0, 3)'tür; ABCD'nin çizildiği kısım 6 cm genişlikte, 4 cm yüksekliktedir.

Setin bilgi kutusu: AB ve DC yatay, AD ve BC eğik.Görsel: Sınav Defteri

1. ABCD dörtgeninin alanı kaç cm²'dir?

  1. Kesip kaydır: A ile B arasındaki dikey şerit 4 × 3 = 12 cm²'lik dikdörtgendir. Solda AD, sağda BC kenarı birer 1 × 3'lük dikdörtgeni köşegeniyle yarıya böler.
  2. Sağdaki yarım parça kesilip döndürülerek soldakinin yanına konursa 1 × 3 = 3 cm²'lik dikdörtgen olur: 12 + 3 = 15.
  3. Çerçeveyle denetle: 6 · 3 = 18; dışarıda iki dik üçgen, her biri 1 · 3 ÷ 2 = 1,5: 18 − 3 = 15.

Cevap: 15 cm²

2. A ve B sabit kalmak üzere üçüncü köşe E, ABCD'nin çizildiği kısımdaki ızgara noktalarından biri seçiliyor (0 ≤ x ≤ 6, 0 ≤ y ≤ 4). Alanı 6 cm² olan kaç farklı ABE üçgeni çizilebilir?

  1. Taban AB = 4 cm, alan 6 → yükseklik 6 · 2 ÷ 4 = 3.
  2. E, AB'nin bulunduğu yatay çizgiden 3 birim uzakta olmalı: y = 3 (y = −3 kâğıdın dışında).
  3. y = 3 üzerinde x = 0, 1, …, 6: 7 nokta. E'nin sağa sola kayması tabanı ve yüksekliği değiştirmez, alan hep 6.

Cevap: 7

3. F'nin bir köşesindeki 1 cm²'lik kare kesilip F'nin başka bir yerine, yalnız bir kenarı çakışacak biçimde yapıştırılıyor. Yeni şeklin çevresi kaç cm'dir?

  1. F'nin çevresi 2 · (2 + 4) = 12. Köşe kesilince iki dış kenar gider, yerine içe bakan iki kenar açılır: çevre yine 12, alan 7.
  2. Kare 4 kenar getirir; yapıştığı kenar hem karenin hem şeklin çevresinden düşer: 12 + 4 − 2 = 14. Alan yine 8 cm².

Cevap: 14 cm

Solda: çerçeve 18, dışarıda iki tane 1,5 → 15; altın noktalar 2. sorudaki E adayları. Sağda: kesilen kare başka yere tek kenarla yapışınca alan 8 kalır, çevre 14 olur.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Eğik şekli tam karelere tamamla ya da çerçeveden çıkar.
  • Çevreyi sınır kenarlarını sayarak bul.
  • Taban sabitse aynı alan = aynı yükseklik çizgisi.

✘ Sık yapılan hata

  • Eğik kenarı 1 birim saymak.
  • Kesip kaydırınca çevrenin de korunduğunu sanmak.
  • E'nin yatay konumunun alanı değiştirdiğini düşünüp tek nokta saymak.
Akılda kalsın: Makas alanı korur, çevreyi korumaz. Eğik kenarlı şekilde iki yol var: tamamla (yarım parçaları birleştir) ya da çerçevele (dikdörtgenden dik üçgenleri çıkar).
Sınavda

Nasıl sorulurKareli zemin üzerinde çizilmiş bir şekil ya da kesilip başka yere taşınan parçalar verilir; sorular alanı, çevreyi ya da koşulu sağlayan nokta sayısını ister.

TuzakKesip kaydırmada çevrenin de korunduğunu sanmak ve eğik kenarı bir birim saymaktır.

▭Sen çöz çerçeve yöntemi

Kareli kâğıtta köşeleri (0, 0), (4, 1) ve (1, 3) noktalarında olan bir üçgen çiziliyor. Üçgeni çevreleyen dikdörtgenin alanı birim kare, üçgenin alanı birim karedir.

↕Çözüm adımlarını sırala çerçeve yöntemi

  1. Çerçeve ile şekil arasında kalan dik üçgenlerin alanlarını bul
  2. Şeklin en sol, en sağ, en alt ve en üst noktalarından geçen dikdörtgeni çiz
  3. Çerçevenin alanından dışarıdaki parçaların toplamını çıkar
  4. Çerçeve dikdörtgeninin alanını kareleri sayarak hesapla
SET · ÇUBUK

Çubuk ve kibrit şekilleri: yönlere ayır, ortak kenarı bir kez say

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kibrit çöpü sorularında kaç çubuk gerektiği nasıl hesaplanır, ızgarada çubuk ve kare sayısı nasıl bulunur?

Kısa cevap: Çubukla kurulan şekilde iki komşu parçanın ortak kenarı tek çubuktur; bu yüzden “parça sayısı × kenar sayısı” hep fazla sayar. Güvenli yol çubukları yönlere ayırmaktır: m satır, n sütunluk kare ızgarada (m + 1) · n yatay ve (n + 1) · m dikey çubuk vardır. Üçgen ızgarada her çubuk tam bir yukarı bakan üçgene aittir.

Bir oyuncak firması çocukların çubuklarla ızgara kurduğu bir set tasarlar; kutuya kaç çubuk koyacağını bulmak için kareleri değil, çizgileri sayar.

Temel Matematik serisinin rutin olmayan problemler anlatımındaki kibrit örüntüsü tek sıralı karelerdi: her yeni kare ortak kenarı ödünç alır, 3 çubuk ekler. Setlerde şekil iki boyuta yayılır: ızgaralar, üçgen ağlar, “kaç kare var” soruları. İki sayma yolu var: çubukları yönlerine göre gruplamak ya da her çubuğu tek bir “sahibine” bağlamak. İkisinde de amaç aynıdır: hiçbir çubuğu iki kez saymamak. Önceki konudaki çevre sorusu da aynı fikirdi: ortak kenar sınırdan düşer.

Çubuk sayma kuralları
ŞekilÇubuk sayısıNeden?
Tek sıra n kare3n + 1İlk kare 4 çubuk; her yeni kare bir kenarı öncekinden alır.
m satır × n sütun kare ızgara(m + 1) · n + (n + 1) · mm satırı m + 1 yatay çizgi sınırlar, her çizgide n çubuk; dikeyde de aynı mantık.
Kenarı n olan üçgen ızgara3 · (1 + 2 + … + n)Her çubuk tam bir yukarı bakan birim üçgenin kenarıdır.
m × n ızgarada bütün kareler (m ≤ n)k × k'lık kare: (m − k + 1)(n − k + 1), k = 1 … mBüyük kare küçükleri içerir; her boyut ayrı sayılıp toplanır.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir çocuk eş uzunluktaki çubuklarla 2 satır ve 5 sütundan oluşan bir kare ızgara kuruyor; her birim karenin her kenarı bir çubuktur.

1. Izgarada kaç çubuk vardır?

  1. Yatay: 2 satırı 3 çizgi sınırlar, her çizgide 5 çubuk: 3 · 5 = 15.
  2. Dikey: 5 sütunu 6 çizgi sınırlar, her çizgide 2 çubuk: 6 · 2 = 12. Toplam 27.
  3. Denetim: 10 kare × 4 = 40'ta iç çubuklar iki kez sayılır; iç çubuk 5 yatay + 8 dikey = 13: 40 − 13 = 27.

Cevap: 27

2. Izgarada her boyuttan toplam kaç kare görülür?

  1. 1 × 1: 2 · 5 = 10. 2 × 2: (2 − 1)(5 − 1) = 4. 3 × 3 sığmaz.

Cevap: 14

3. Izgaraya aynı uzunlukta üçüncü bir satır eklenirse kaç çubuk daha gerekir?

  1. Yeni satırın alt kenarı mevcut ızgaranın üst kenarıdır: yalnız 5 yatay (üst) ve 6 dikey çubuk eklenir, 11.
  2. Denetim: 3 × 5 ızgara 4 · 5 + 6 · 3 = 38; 38 − 27 = 11.

Cevap: 11

Altın çubuklar yatay, açık renkliler dikey: 15 + 12 = 27. Hiçbir çubuk iki kez sayılmadı.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 4 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Eş çubuklarla kenarı n çubuk olan bir eşkenar üçgen, birim eşkenar üçgenlere bölünmüş biçimde kuruluyor. Kenarı 1 olan üçgen 3, kenarı 2 olan üçgen 9 çubukla kurulur.

1. Kenarı 5 çubuk olan üçgen kaç çubukla kurulur?

  1. Yukarı bakan birim üçgenler satır satır 1, 2, …, 5: toplam 15.
  2. Her çubuk tam bir yukarı bakan üçgenin kenarıdır; aşağı bakan üçgenler kenarlarını komşularından alır: 15 · 3 = 45.
  3. Denetim: kural verilenle uyumlu: n = 2 için 3 · 3 = 9.

Cevap: 45

2. Elinde 60 çubuk olan biri bu biçimde kurabileceği en büyük üçgeni kurarsa kaç çubuk artar?

  1. 60 ÷ 3 = 20 yukarı üçgene yeter. 1 + 2 + 3 + 4 + 5 = 15 ≤ 20, ama 15 + 6 = 21 > 20: en büyük kenar 5.
  2. Kenar 5 için 45 çubuk: 60 − 45 = 15 artar.

Cevap: 15

Noktalı (yukarı bakan) üçgenler çubukların “sahibi”dir: 6 sahip × 3 çubuk = 18; aşağı bakan üçgen ayrı çubuk istemez.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Çubukları yatay-dikey ya da sahiplerine göre grupla.
  • Bir satır eklerken yalnız yeni çubukları say.
  • Kare sayarken her boyutu ayrı topla.

✘ Sık yapılan hata

  • Kare sayısını 4 ile çarpıp ortak çubukları iki kez saymak.
  • Eklenen satırın alt kenarını yeniden saymak.
  • “Kaç kare var” sorusunda yalnız birim kareleri saymak.
Akılda kalsın: Çubuk sorusunda şekil değil çizgi say: yatay çizgiler × çizgi başına çubuk, dikey çizgiler × çizgi başına çubuk. Üçgen ağda her çubuğun tek sahibi yukarı bakan üçgendir.
Sınavda

Nasıl sorulurKibrit ya da çubuklarla kurulmuş kare, üçgen veya altıgen dizileri verilir; sorular toplam çubuk sayısını, bir satır ya da kat eklenince gereken çubukları, belli sayıda çubukla kurulabilecek en büyük şekli ya da şekildeki kare sayısını ister.

TuzakOrtak kenarları iki kez saymak ve büyük kareleri unutmaktır.

?Soru çöz

Eş çubuklarla kurulan düzgün altıgenler tek sıra hâlinde diziliyor; her altıgen bir öncekiyle bir kenarı ortaktır. 10 altıgenlik sıra için kaç çubuk gerekir?

✓ D. İlk altıgen 6 çubuk; sonraki 9 altıgenin her biri ortak kenarı ödünç alır, 5'er çubuk ekler: 6 + 9 · 5 = 51. A 60 ortak kenarları iki kez saymaktır (10 · 6); B 50 her altıgene 5 verip ilk altıgenin altıncı kenarını unutmaktır; C 56 ilk altıgeni hem 6 hem 5 çubukla, iki kez saymaktır (6 + 10 · 5).

▭Sen çöz kare ızgara

Eş çubuklarla 3 satır ve 4 sütundan oluşan bir kare ızgara kuruluyor. Bunun için çubuk gerekir; ızgarada her boyuttan toplam kare görülür.

SET · CİSİM

Cisimde köşe, ayrıt, yüz: kesilen her köşe ne getirir?

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bir cismin köşesi kesilince köşe, ayrıt ve yüz sayısı nasıl değişir, boyanan birim küpler nasıl sayılır?

Kısa cevap: Prizma, piramit ve küp gibi cisimlerde köşe (K), ayrıt (A) ve yüz (Y) sayısı K − A + Y = 2 bağıntısını sağlar. Üç ayrıtın buluştuğu bir köşe düzlemle kesilince o köşe gider, yerine üç yeni köşe gelir; ayrıt 3, yüz 1 artar. Dışı boyanan birim küp bloğunda küpler yerine göre sayılır: köşede 3, ayrıtta 2, yüzde 1 boyalı yüz.

Bir mobilya ustası küp biçimli tabureleri çocuk odası için köşelerinden pahlar; kesimden sonra her taburenin kaç yüzeyini zımparalayacağını işe başlamadan bilmek ister.

Cisim setlerinde ölçü değil sayım sorulur. Tablodaki sayılar ezber için değil, nereden geldiklerini görmek içindir: n-gen prizmanın iki tabanında n'er köşe vardır, ayrıtlar iki tabanın kenarları ile n yan ayrıttır. Her hesabın sonunda K − A + Y = 2 denetimini yap; tutmuyorsa bir şeyi eksik ya da fazla saydın. Çubuk konusundaki “ortak kenar bir kez” ilkesi burada da geçerli: iki yüzün ortak kenarı tek ayrıttır. Hacim ve alan Geometri serisinin prizmalar ve piramitler anlatımında.

Köşe, ayrıt, yüz
CisimKAY
n-gen prizma2n3nn + 2
n-gen piramitn + 12nn + 1
Küp8126
Bir köşesi kesilmiş küp10157
  1. Köşede kaç ayrıt buluştuğunu bul: kesim düzlemi bu ayrıtların her birini bir noktada keser; yeni köşe sayısı buluşan ayrıt sayısıdır.
  2. Yenileri ekle, gideni çıkar: küpte K − 1 + 3, A + 3 (yeni yüzün kenarları), Y + 1. Eski ayrıtlar kısalır ama kaybolmaz.
  3. Kesimler birbirine değmiyorsa topla: k kesim küpe K + 2k, A + 3k, Y + k ekler.
  4. Euler ile denetle: K − A + Y = 2.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Ahşap bir küpün bazı köşeleri düzlemlerle kesiliyor. Her kesim yalnız bir köşeyi koparıyor ve kesimler birbirine değmiyor. Küpün 8 köşesi, 12 ayrıtı ve 6 yüzü vardır.

1. Yalnız bir köşesi kesilen cismin köşe, ayrıt ve yüz sayıları kaçtır?

  1. Küp köşesinde 3 ayrıt buluşur: kesim 3 yeni köşe, bu köşeleri birleştiren 3 yeni ayrıt ve 1 üçgen yüz getirir.
  2. K = 8 − 1 + 3 = 10, A = 12 + 3 = 15, Y = 6 + 1 = 7.
  3. Denetim: 10 − 15 + 7 = 2.

Cevap: 10 köşe, 15 ayrıt, 7 yüz

2. Sekiz köşenin hepsi kesilirse cismin kaç ayrıtı olur?

  1. Her kesim 3 ayrıt ekler: 12 + 8 · 3 = 36.
  2. Denetim: K = 8 + 2 · 8 = 24, Y = 6 + 8 = 14; 24 − 36 + 14 = 2.

Cevap: 36

3. Kesimlerden sonra cismin 30 ayrıtı olduğu biliniyorsa kaç köşesi vardır?

  1. 12 + 3k = 30 → k = 6 köşe kesilmiş.
  2. K = 8 + 2 · 6 = 20.
  3. Denetim: Y = 12; 20 − 30 + 12 = 2.

Cevap: 20

Kesim düzlemi köşede buluşan üç ayrıtı keser: üç yeni köşe, onları birleştiren üç yeni ayrıt ve bir üçgen yüz.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 4 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 60 birim küp birleştirilerek 5 × 4 × 3 boyutlu bir dikdörtgenler prizması yapılıyor ve prizmanın dış yüzeyinin tamamı boyanıyor.

1. Hiç boyalı yüzü olmayan kaç birim küp vardır?

  1. Boyasız küpler içte kalanlardır: her boyuttan iki uç (dış katman) çıkar: (5 − 2)(4 − 2)(3 − 2) = 6.

Cevap: 6

2. Tam iki yüzü boyalı kaç birim küp vardır?

  1. İki yüzü boyalı küpler ayrıtlarda, köşeler hariç durur. Her uzunluktan 4 ayrıt var: 4 · (5 − 2) + 4 · (4 − 2) + 4 · (3 − 2) = 12 + 8 + 4 = 24.
  2. Denetim tablosu: köşe 8 (3 yüz), ayrıt 24 (2 yüz), yüz ortası 22 (1 yüz), iç 6 (0 yüz); 8 + 24 + 22 + 6 = 60.

Cevap: 24

✔ Doğru

  • Kesilen köşede buluşan ayrıt sayısından başla.
  • Eski ayrıtların kısalıp kaldığını unutma.
  • Boyalı küpte köşeyi ayrıttan ayrı say; toplamı denetle.

✘ Sık yapılan hata

  • Kesilen köşenin yerine tek köşe eklemek.
  • Kesimle eski ayrıtın yok olduğunu sanmak.
  • Köşe küplerini ayrıt küplerine de katmak.
Akılda kalsın: Kesilen köşe, buluşan ayrıt sayısı kadar yeni köşe ve yeni ayrıt, bir de yeni yüz getirir. Her hesabın sonunda K − A + Y = 2'yi dene.
Sınavda

Nasıl sorulurKüp ya da prizma biçimli bir cisim köşeleri kesilerek ya da birim küplerden kurulup boyanarak verilir; sorular köşe, ayrıt, yüz sayısını ya da kaç küpün tam iki yüzünün boyalı olduğunu ister.

TuzakKesilen köşenin yerine tek köşe eklemek ve köşedeki küpleri ayrıt küplerine de saymaktır.

▭Sen çöz boyalı küp

64 birim küp birleştirilerek 4 × 4 × 4 boyutlu büyük bir küp yapılıyor ve dış yüzeyi boyanıyor. Tam iki yüzü boyalı küp, hiç boyası olmayan küp vardır.

⇄Bilgi eşleştirme cisim → K, A

SET · AĞ

Ağda yol sayma: kavşağa gelen yolları topla, güzergâhta çarp

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTabloda eksik hücre nasıl bulunur, satır ve sütun toplamı verilen tabloda bilinmeyen değer nasıl hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tablo yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Satır ve sütun toplamları verilen tabloda eksik hücre, tek bilinmeyeni olan bir satır ya da sütundan bulunur: toplamdan bilinen hücreler çıkarılır. Bulunan değer tabloya yazılınca başka bir satır ya da sütun tek bilinmeyenli kalır ve zincir sürer. Bilgi yetmiyorsa hücre tek bir sayı değil bir aralıktır; soru “en az, en çok” ya da ek bilgiyle gelir.

Eksik hücre: satır ve sütun toplamı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Izgarada en kısa yol sayısı nasıl bulunur, köprülerle bağlı adalar arasında kaç farklı yol olduğu nasıl sayılır?

Kısa cevap: Yalnız doğu ve kuzeye ilerleyen en kısa yolları saymanın güvenli yolu toplama tablosudur: her kavşağa gelen yol sayısı, solundan ve altından gelenlerin toplamıdır; kapalı yol parçası o katkıyı siler. Köprü ağında güzergâhlar tek tek yazılır; bir güzergâhtaki köprü seçimleri çarpılır, farklı güzergâhlar toplanır.

Kare ızgara sokaklı bir semtte kurye depodan müşteriye hep en kısa yoldan gider; her gün başka güzergâh seçse kaç gün tekrarsız gidebilir?

Yol sayma setleri iki biçimde gelir: sokak ızgarası (en kısa yol) ve bağlantı ağı (köprü, aktarma). Izgarada sayı kombinasyonla da bulunur (7 adımdan 3'ü kuzey: 35; Temel Matematik serisinin permütasyon ve kombinasyon anlatımı). Ama zorunlu geçiş ya da kapalı sokak eklenince toplama tablosu daha güvenlidir. Tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz eksik hücre zinciri gibi, her hücre komşularından üretilir.

  1. Başlangıca 1 yaz; alt satır ve sol sütundaki her kavşağa da 1: oralara yalnız düz giderek ulaşılır.
  2. Her kavşağa solundaki ve altındakinin toplamını yaz: son adım ya doğudan ya kuzeyden gelir, bu iki grup ayrıktır.
  3. Kapalı parçanın katkısını ekleme; zorunlu geçişte iki parçayı çarp: A → P yolları × P → B yolları.
  4. Ağda güzergâhları listele, köprüleri çarp, güzergâhları topla: bir güzergâhta her seçim ötekilerle birleşir, farklı güzergâhlar birbirini dışlar.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir semtin sokakları doğu-batı yönünde 4 blok, kuzey-güney yönünde 3 blok uzanan kare ızgaradır. Depo A sol alt köşede, müşteri B sağ üst köşededir. Kurye yalnız doğuya ya da kuzeye gider. P kavşağı A'nın 2 blok doğusu, 1 blok kuzeyindedir.

Kesik kırmızı çizgi yalnız 3. sorunun ek bilgisidir.Görsel: Sınav Defteri

1. Kurye A'dan B'ye kaç farklı yoldan gidebilir?

Toplama tablosu (üst satır kuzeydeki sokak)
01234
314102035
21361015
112345
01 (A)1111
  1. Alt satır ve sol sütun 1; her hücre sol + alt: ör. (2, 2) hücresi 3 + 3 = 6.
  2. B hücresi 20 + 15 = 35. Kombinasyonla denetim: 7 adımdan 3'ü kuzey, 35.

Cevap: 35

2. Kurye P kavşağından geçmek zorundaysa kaç farklı yol vardır?

  1. A → P: tablodaki (2, 1) hücresi, 3. P → B: 2 doğu, 2 kuzey; aynı yöntemle 6.
  2. Her ilk yarı her ikinci yarıyla birleşir: 3 · 6 = 18.

Cevap: 18

3. P kavşağından kuzeye giden sokak parçası kapalıysa kaç farklı yol vardır?

Kapalı parçayla yeniden kurulan tablo
01234
31471426
2133 (alttan gelmez)712
1123 (P)45
01 (A)1111
  1. (2, 2) hücresine alttan (P'den) yol gelmez: yalnız soldaki 3 kalır. Sonraki hücreler yeni değerle toplanır; B'de 26.
  2. Kısa yolla denetim: kapalı parçadan geçen yollar 3 · 3 = 9 (A → P 3, parçanın üst ucundan B'ye 3); 35 − 9 = 26.

Cevap: 26

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir gölde A, B, C ve D adaları köprülerle bağlıdır: A–B arasında 2, B–D arasında 3, A–C arasında 1, C–D arasında 2, B–C arasında 1 köprü vardır. Bir gezgin A'dan D'ye, hiçbir adaya iki kez uğramadan gidecektir.

Her güzergâhta köprü sayıları çarpılır, dört güzergâh toplanır.Görsel: Sınav Defteri

1. Gezgin kaç farklı yoldan gidebilir?

  1. Güzergâhlar: A-B-D, A-C-D, A-B-C-D, A-C-B-D.
  2. 2 · 3 + 1 · 2 + 2 · 1 · 2 + 1 · 1 · 3 = 6 + 2 + 4 + 3 = 15.

Cevap: 15

2. B–C köprüsü bakıma alınırsa kaç farklı yol kalır?

  1. B–C'yi kullanan iki güzergâh düşer (4 + 3 = 7 yol): 6 + 2 = 8.

Cevap: 8

3. Yol sayısını en çok artırmak için tek bir yeni köprü hangi iki ada arasına yapılmalıdır?

  1. Yeni köprü, o bağlantıyı kullanan her güzergâha, güzergâhtaki öteki köprülerin çarpımı kadar yol ekler.
  2. A–B: 3 + 1 · 2 = 5; A–C: 2 + 1 · 3 = 5; B–D: 2 + 1 · 1 = 3; C–D: 1 + 2 · 1 = 3; B–C: 2 · 2 + 1 · 3 = 7.
  3. En çok artış B–C'de: 15 + 7 = 22. Tek köprülü “zayıf halka” iki güzergâhı birden taşıyordu.

Cevap: B ile C arasına (22 yol)

✔ Doğru

  • Tabloyu kavşak kavşak doldur.
  • Zorunlu geçişte iki parçayı çarp.
  • Ağda aynı güzergâhta çarp, güzergâhları topla.

✘ Sık yapılan hata

  • Zorunlu geçişte parçaları toplamak (3 + 6).
  • Güzergâhtaki köprü sayılarını toplamak (2 + 3).
  • “Adaya bir kez” koşulunu unutup dönüşlü yolları saymak.
Akılda kalsın: Izgarada kural sol + alt. Ağda aynı güzergâhta çarp, farklı güzergâhları topla. En değerli yeni bağlantı, en çok güzergâhın geçtiği dar boğazdadır.
Sınavda

Nasıl sorulurKare ızgara sokaklar ya da köprülü adalar verilir; sorular “en kısa yoldan kaç farklı biçimde”, “… kapanırsa kaç yol kalır” ya da “hangi bağlantı eklenirse” biçimindedir.

TuzakZorunlu geçişte iki parçanın yollarını toplamak ve aynı güzergâhtaki köprü seçimlerini çarpmak yerine toplamaktır.

▭Sen çöz toplama tablosu

Doğu-batı yönünde 3 blok, kuzey-güney yönünde 2 blok uzanan kare ızgarada yalnız doğuya ve kuzeye gidiliyor. Sol alt köşeden sağ üst köşeye farklı en kısa yol vardır; bunlardan başlangıcın 1 blok doğusu ve 1 blok kuzeyindeki kavşaktan geçenler tanedir.

?Soru çöz

Üç ada arasında köprüler vardır: A ile B arasında 3, B ile C arasında 2, A ile C arasında 2 köprü. A'dan C'ye, hiçbir adaya iki kez uğramadan kaç farklı yolla gidilebilir?

✓ A. İki güzergâh var: B üzerinden 3 · 2 = 6, doğrudan 2; farklı güzergâhlar toplanır: 8. B 6 doğrudan köprüleri unutmaktır; C 7 aynı güzergâhtaki seçimleri çarpmak yerine toplamaktır (3 + 2 + 2); D 12 iki güzergâhı da çarpmaktır (3 · 2 · 2).
SET · SAAT DİLİMİ

Saat dilimi: önce tek saate çevir, sonra hesapla

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Saat farkı olan şehirler arasında uçuşta varış saati nasıl hesaplanır, iki şehrin ortak mesai saati nasıl bulunur?

Kısa cevap: Saat farkı sorularında iki şehrin saati aynı hesapta karışık kullanılmaz. Önce bütün bilgiler tek bir saate çevrilir (kalkış şehrinin saati ya da evrensel saat UTC), süre eklenir, sonuç en sonda istenen şehrin saatine çevrilir. Doğudaki şehrin saati ileridedir. Gece yarısı geçilince gün de değişir.

Bir yazılım şirketinin ekibi, kendi sabahlarında akşam olan iş ortaklarıyla görüşme saati ararken her seferinde aynı soruyu sorar: “Onlarda şu an saat kaç?”

Saat dilimleri evrensel saate (UTC) göre farkla yazılır: “UTC+3” o şehrin saatinin UTC'den 3 saat ileride olduğunu söyler. Sette farklar bilgi kutusunda verilir; ezber gerekmez. Asıl iş, süre ile saati ayırmaktır: uçuş 11 saat sürüyorsa bu her şehirde 11 saattir, yalnız saatlerin gösterdiği rakam farklıdır. Saatin kendisi de 24'lük bir döngüdür; döngülerin başlangıç tuzağını sonraki konuda göreceğiz.

Saat farkında dört adım
AdımNe yapNeden işe yarar?
1. Ortak saate çeviryerel → UTC: farkı çıkar (UTC+3 ise 3 çıkar)Hesap tek saatte yapılmazsa fark ya iki kez ya hiç sayılır.
2. Süreyi ekleuçuş, toplantı, beklemeSüre her yerde aynı uzunluktadır.
3. Hedefe çevirUTC → yerel: farkı ekleİstenen, hedef şehrin saatidir.
4. Günü düzelt24'ü aştıysa 24 çıkar ve günü ilerlet; 0'ın altındaysa 24 ekle ve günü geri alSaat 24'lük döngüdür; gün bilgisi ayrı tutulur.
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Üç kurgusal şehrin evrensel saate göre farkları şöyledir: Kuzeyli UTC+3, Batılı UTC−5, Doğulu UTC+9 (UTC 12.00 iken Kuzeyli'de 15.00, Batılı'da 07.00, Doğulu'da 21.00). Uçuş süreleri kalkıştan inişe geçen gerçek süredir.

1. Kuzeyli'den yerel saatle 10.00'da kalkan bir uçak 11 saat sonra Batılı'ya iniyor. İniş Batılı saatiyle kaçtadır?

  1. 10.00 Kuzeyli = 07.00 UTC; 11 saat sonra 18.00 UTC.
  2. Batılı UTC−5: 18 − 5 = 13. Kısa yol: Batılı, Kuzeyli'den 8 saat geride; Kuzeyli saatiyle iniş 21.00, Batılı'da 13.00.

Cevap: 13.00

2. Batılı'dan salı günü yerel saatle 22.30'da kalkan bir uçak 14 saat 15 dakika sonra Doğulu'ya iniyor. İniş Doğulu saatiyle hangi gün, saat kaçtadır?

  1. Salı 22.30 Batılı = 22.30 + 5 = 27.30 → çarşamba 03.30 UTC.
  2. 14 saat 15 dakika sonra çarşamba 17.45 UTC.
  3. Doğulu UTC+9: 17.45 + 9 = 26.45 → perşembe 02.45.

Cevap: Perşembe 02.45

3. Kuzeyli'de ve Doğulu'da mesai yerel saatle 09.00–18.00'dir. İki şehrin ekipleri, ikisi de mesaideyken en çok kaç saat görüntülü görüşebilir?

  1. Doğulu, Kuzeyli'den 6 saat ileride: Doğulu'nun 09.00–18.00'i Kuzeyli saatiyle 03.00–12.00'dir.
  2. Kuzeyli saatiyle iki aralığın kesişimi 09.00–12.00: 3 saat.

Cevap: 3 saat

İki mesai tek bir saat ekseninde: Doğulu'nun aralığı 6 saat sola kayar, ortak kısım 09.00–12.00.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • Önce tek saate çevir.
  • Süreyi o saatte ekle.
  • Günü en sonda düzelt.

✘ Sık yapılan hata

  • Farkı ters yönde uygulamak (doğudakini geri almak).
  • Kalkış saatine süreyi ekleyip çevirmeyi unutmak.
  • Gece yarısı geçince günü değiştirmemek.
Akılda kalsın: Güneş önce doğuda doğar: doğudaki şehrin saati ileridedir. Yolculukta saat üç adımda bulunur: çevir, ekle, geri çevir.
Sınavda

Nasıl sorulurŞehirlerin saat farkları bir tabloda ya da saat kadranlarıyla verilir; sorular varış saatini, uçuş süresini ya da iki şehirde ortak çalışma saatini ister.

TuzakFarkı ters yönde uygulamak ve gece yarısı geçilince günü değiştirmemektir.

?Soru çöz

Saat farkı UTC+3 olan bir şehirden yerel saatle 23.00'te kalkan bir uçak, 4 saat 30 dakika sonra saat farkı UTC+1 olan bir şehre iniyor. İniş, varış şehrinin saatiyle ne zamandır?

✓ C. Kalkış UTC 20.00; 4 saat 30 dakika sonra UTC 00.30 (ertesi gün); varış şehri UTC'den 1 saat ileride: 01.30. A 03.30 saat farkını hiç uygulamamaktır; B 05.30 farkı ters yönde, 2 saat ileri almaktır; D 21.00 yalnız saat farkını uygulayıp uçuş süresini eklemeyi unutmaktır.

▭Sen çöz saat farkı

Saat farkı UTC+3 olan bir şehirde saat 22.00 iken saat farkı UTC−4 olan bir şehirde saat olur; iki şehir arasındaki saat farkı saattir.

TUZAK · PERİYOT

Periyodik döngü: ilk an sayılır mı, sayılmaz mı?

ALES · DGS · Uzamsal ve döngü · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES'te algoritma sorusu nasıl çözülür, adım adım verilen işlemler izleme tablosuyla nasıl takip edilir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Algoritma ve kodlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Algoritma setinde numaralı adımlar bir ya da birkaç değişkeni (A, B, sayaç) değiştirir ve bir koşul sağlanınca durur. Çözüm, değişkenleri sütun, turları satır yapan bir izleme tablosudur: her adımı sırayla uygula, değişen değeri yaz, tur sonunda durma koşulunu güncel değerle denetle. Kafadan izlemek, en sık hata olan bir tur kaydırmayı getirir.

İzleme tablosu: değişken × tur

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Periyodik döngü sorularında başlangıç günü sayılır mı, “n gün sonra” ile “n. gün” arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Döngü sorularında hata çoğu zaman bölmede değil başlangıçtadır. “n gün sonra” sorusunda ilerleme n'dir; “n. gün” ya da “n. nöbet” sorusunda başlangıç birinci sayıldığı için ilerleme n − 1'dir. İki uç dahil bir aralıkta olay sayısı fark ÷ periyot + 1'dir. İki döngü ilk ortak andan sonra EKOK kadar arayla buluşur.

Bir hastanede nöbet çizelgesi hazırlayan sorumlu, “dört günde bir” nöbet tutan hemşirenin ayın kaçında yeniden nöbete kalacağını sayarken her ay aynı soruya takılır: ilk gün sayılıyor mu?

Temel Matematik serisinin bölme ve bölünebilme anlatımında temel kural var: geçen süre periyoda bölünür, tam turlar atılır, kalan kadar ilerlenir. Setlerde ise asıl soru başlangıcın nasıl sayıldığıdır. On metrelik bir çite metre arayla direk dikilirse 10 değil 11 direk gerekir: aralık sayısı ile nokta sayısı bir farklıdır. Algoritma ve kodlama sayfasında gördüğümüz düzeneklerde de aynı tuzak vardı: başlangıç durumu çevrimin içinde olmayabilir. Önceki konudaki saat de 24'lük bir döngüydü.

Kökten hesaba
KökNe hesaplaNeden?
“n gün sonra”n'yi periyoda böl, kalan kadar ilerleBaşlangıç günü 0. andır.
“n. gün”, “n. nöbet”ilk + (n − 1) · periyotBirinci olay başlangıcın kendisidir.
“a ile b arasında (iki uç dahil) kaç kez”(b − a) ÷ periyot + 1Aralık sayısına başlangıç noktası eklenir: çit direği.
“ikisi ilk kez / kaç günde bir birlikte”ilk ortak anı listeyle bul, sonra EKOK ile ilerleOrtak anlar EKOK periyotlu yeni bir döngüdür.
Döngü birkaç adım sonra başlıyorönce çevrime girene kadarki adımları ayırÇevrim dışı başlangıç bir daha gelmez.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir hastanede Ece 1 Mart'ta nöbet tutmuştur ve 4 günde bir nöbet tutmaktadır (1, 5, 9 … Mart). Can 3 Mart'ta nöbet tutmuştur ve 6 günde bir nöbet tutmaktadır. Mart 31, nisan 30 gündür.

1. Ece mart ayında kaç kez nöbet tutar?

  1. 1 ile 31 arasında 4'er günlük tam adım: (31 − 1) ÷ 4 = 7,5 → 7 adım; son nöbet 1 + 7 · 4 = 29 Mart.
  2. 7 adıma başlangıç nöbeti eklenir: 7 + 1 = 8.

Cevap: 8

2. Ece'nin 11. nöbeti hangi gündür?

  1. Birinci nöbet 1 Mart: 11. nöbet 1 + (11 − 1) · 4 = 41. gün.
  2. Mart 31 gün: 41 − 31 = 10 → 10 Nisan. (1 + 11 · 4 = 45 yazan 12. nöbeti bulur: 14 Nisan.)

Cevap: 10 Nisan

3. Ece ile Can nisan ayında kaç kez aynı gün nöbet tutar?

  1. İlk ortak gün listeyle: Ece 1, 5, 9; Can 3, 9 → 9 Mart.
  2. Ortak günler EKOK(4, 6) = 12 günde bir: 21 Mart, 2 Nisan, 14 Nisan, 26 Nisan; sonraki 8 Mayıs.

Cevap: 3

Ece'nin 8, Can'ın 5 nöbeti; ortak günler 9 ve 21 Mart. İlk ortak gün listeyle bulunur, sonrası EKOK ile.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 4 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir kavşaktaki ışık her dakika aynı döngüyü tekrarlar: 25 saniye yeşil, 5 saniye sarı, 30 saniye kırmızı. Işık saat 08.00.00'da yeşil yanmaya başlamıştır; renk değişim anında yeni renk yanar (döngünün 25. saniyesinde sarı başlar).

1. Saat 08.07.50'de ışık hangi renktedir?

  1. Geçen süre 7 dk 50 s = 470 s; 470 = 7 · 60 + 50.
  2. Döngünün 50. saniyesi 30–60 aralığında: kırmızı.

Cevap: Kırmızı

2. 08.00.00 ile 08.10.00 arasında (iki an dahil) yeşil ışık kaç kez yanmaya başlar?

  1. Yeşil 0., 60., 120., …, 600. saniyelerde başlar.
  2. Çit direği: 600 ÷ 60 + 1 = 11. 10 diyen 08.00.00'daki ilk yanışı saymamıştır.

Cevap: 11

Tam turlar atılır, kalan saniye döngüde aranır. Sınır anlarında hangi rengin yandığını bilgi kutusu söyler.Görsel: Sınav Defteri

Bu sayfadaki bütün tipleri, öteki set tipleriyle karışık ve süre tutarak Karma set provası sayfasında çözeceğiz.

✔ Doğru

  • Önce “başlangıç 0. an mı, 1. olay mı?” diye sor.
  • İki uç dahil aralıkta +1'i ekle.
  • Çevrime girmeden önceki adımları ayır.

✘ Sık yapılan hata

  • “n. gün”de n'yi doğrudan periyoda bölmek.
  • Aralık sayımında ilk anı unutmak.
  • İki döngünün ortak günlerini periyotların çarpımıyla (24) aramak.
Akılda kalsın: Çit direği kuralı: 10 aralık, 11 direk. Periyot sorusunda bölmeden önce ilk anın yerini sabitle: 0. an mı, birinci olay mı?
Sınavda

Nasıl sorulurNöbet, sefer, ilaç ya da trafik ışığı gibi düzenli tekrar eden bir olay ve başlangıç anı verilir; sorular “n. tekrar ne zaman”, “bu aralıkta kaç kez”, “ikisi ilk kez ne zaman birlikte” biçimindedir.

TuzakBaşlangıç anını saymamak ya da iki kez saymaktır; şıklarda doğru cevabın bir periyot öncesi ve sonrası çoğu zaman hazır bekler.

?Soru çöz karma: düzenek

Bir düzeneğin ekranında başlangıçta 1 yazar. Her tuşa basışta ekrandaki sayı 5'ten küçükse 2 katına çıkar, değilse 3 azalır. 100. basıştan sonra ekranda hangi sayı yazar?

✓ B. İzleme tablosu: basışlar 2, 4, 8, 5, 2, 4, 8, 5 … verir; başlangıçtaki 1 bir daha gelmez, çevrim 1. basışta başlar ve 4 adımdır. 100. basış çevrimin (100 − 1) ÷ 4 kalanı 3 → dördüncü elemanı, 5. A 2, 100 ÷ 4 kalanı 0 bulup çevrimin ilk elemanını almaktır; C 8, başlangıçtaki 1'i ilk basış saymaktır (99. basışın sonucu); D 1, sayının başlangıç değerine döndüğünü sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme kök → hesap

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir düzenekte X düğmesi L1 ve L2, Y düğmesi L2 ve L3, Z düğmesi L1 ve L3 lambalarının durumunu değiştirir (yanığı söndürür, sönüğü yakar). Başta üç lamba da sönüktür. Düğmelere toplam 7 kez basıldığına göre aşağıdakilerden hangisi olamaz?

✓ C. Her basış tam iki lambayı değiştirir; yanık lamba sayısı her basışta 2 artar, 2 azalır ya da aynı kalır, hep çifttir: 3 olamaz. A olur: X'e 7 kez (tek sayıda X); B olur: X, Y, Z'ye birer kez, X ve Y'ye ikişer kez daha (her lamba çift kez değişir); D olur: Y'ye 7 kez.Kaynak: Algoritma ve kodlama · Anahtar ve lamba düzenekleri

?Soru 2

Bir ekranda 2026 yazmaktadır. Düğmeye her basıldığında ekrandaki ilk rakam en sona taşınır (2026 → 0262). Düğmeye 50 kez basıldıktan sonra ekranda ne yazar?

✓ B. İzle: 0262, 2620, 6202, 2026; periyot 4. 50 = 4 · 12 + 2: 2. basıştaki görünüm 2620. A 0262, bir eksik sayıp 49'a göre okumaktır; C 2026, 50'yi periyodun katı sanmaktır (periyodu 5 ya da 10 almak); D 6202, başlangıcı da bir basış sayıp 51'e göre okumaktır.Kaynak: Algoritma ve kodlama · Kaydırmalı ekran ve periyot

?Soru 3

3'ün pozitif katları küçükten büyüğe, aralarında boşluk bırakılmadan yan yana yazılarak 36912151821… biçiminde bir rakam şeridi oluşturuluyor. Bu şeridin 30. rakamı kaçtır?

✓ C. Tek basamaklı katlar 3, 6, 9: 3 rakam. 30 − 3 = 27; 27 ÷ 2 = 13, kalan 1 → 14. iki basamaklı katın 1. rakamı: 12 + 13 · 3 = 51 → 5. A 4, tek basamaklı katları unutup saymaya 12'den başlamaktır; B 8, kalanı yok sayıp 13. katın (48) son rakamını almaktır; D 1, 9'u atlayıp tek basamaklı bloğu 2 rakam saymaktır.Kaynak: Yeni kavramlar ve sayı yerleştirme · Basamak örüntüsü: n. rakam

?Soru 4

Bir sayaç P = 1 ve G = 0 ile başlar. Her turda P 3 ile çarpılır ve G 1 artırılır; tur sonunda durma koşulu sağlanıyorsa G yazılır ve sayaç durur. Durma koşulu “P ≥ 243” iken çıktı a, “P > 243” iken çıktı b'dir. Buna göre a + b kaçtır?

✓ D. P sırasıyla 3, 9, 27, 81, 243. “≥” ile 243'te durur: a = 5. “>” ile 243 yetmez, bir tur daha: P = 729, b = 6; toplam 11. A 10, iki koşulu aynı sanmaktır (5 + 5); B 12, ikisinde de bir tur fazla saymaktır (6 + 6); C 9, “≥” koşulunda 243'e ulaşılan turu saymayıp a'yı 4 almaktır.Kaynak: Algoritma ve kodlama · Döngünün durma koşulu

?Soru 5

Bir sayının çarpım değeri, rakamlarının çarpımıdır. Çarpım değeri 12 olan kaç tane üç basamaklı sayı vardır?

✓ A. Durumlar (rakam üçlüleri): {1, 2, 6} 3! = 6 sıralama, {1, 3, 4} 6 sıralama, {2, 2, 3} 3 sıralama; 6 + 6 + 3 = 15. B 12, {2, 2, 3} üçlüsünü unutmaktır; C 18, iki aynı rakamlı üçlüye de 6 sıralama vermektir; D 3, yalnız üçlüleri sayıp sıralamayı atlamaktır.Kaynak: Tanımlı işlemler · Sayım: “kaç tane sayı”

?Soru 6

Pozitif bir n tam sayısı için şu algoritma uygulanır. 1. A = n, K = 0 al. 2. A, 3'e bölünüyorsa A'yı 3'e böl; bölünmüyorsa A'dan 1 çıkar. 3. K'yi 1 artır. 4. A = 1 ise K'yi yaz ve dur; değilse 2. adıma dön. n = 40 için çıktı kaçtır?

✓ B. A: 40 → 39 → 13 → 12 → 4 → 3 → 1; her ok bir tur, K = 6. A 5, son turu (3 → 1) saymamaktır; C 7, başlangıç değeri 40'ı da bir tur saymaktır; D 13, sayaç yerine ikinci turdaki A değerini okumaktır.Kaynak: Algoritma ve kodlama · İzleme tablosu: değişken × tur

?Soru 7

1'den 6'ya kadar sayıların her biri, 2 satır ve 3 sütunluk bir tablonun karelerine birer kez yazılıyor. Satır toplamları üstte 9, altta 12; sütun toplamları soldan sağa 3, 7 ve 11'dir. Üst satırdaki sayıların çarpımı kaçtır?

✓ B. Uç sütunlar kilitlenir: 3 → {1, 2}, 11 → {5, 6}; orta sütun kalan {3, 4}. Üst satır 9, her sütunun küçüğüdür: 1 + 3 + 5; çarpım 15. A 48, alt satırın (2, 4, 6) çarpımıdır; C 9, çarpım yerine toplamı yazmaktır; D 20, orta sütunun 4'ünü üste koymaktır (1 · 4 · 5): üst satır toplamı 10 olur, 9 değil.Kaynak: Yeni kavramlar ve sayı yerleştirme · Satır-sütun toplamlı tablo

?Soru 8

İki basamaklı AB sayısında rakamların çarpımı rakamların toplamından büyükse (A · B > A + B) bu sayıya güçlü sayı denir. Örneğin 34 güçlüdür (12 > 7), 22 değildir (4 = 4). Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ A. Rakamlardan biri 1 ise çarpım öteki rakama eşittir, toplam ondan 1 fazladır; çarpım toplamı hiç geçemez. B tek karşı örnekle düşer: 23 güçlüdür (6 > 5) ve tektir; C aynı 23'te 2 rakamı vardır; D 33 güçlüdür (9 > 6), 22'nin güçlü olmaması rakam tekrarından değil, 4 = 4 olmasındandır.Kaynak: Yeni kavramlar ve sayı yerleştirme · Yeni kavram: tanımı sınama

?Soru 9

İki basamaklı AB sayısı için K(AB) = A · B + B olarak tanımlanıyor. K(AB) = 24 eşitliğini sağlayan kaç tane iki basamaklı sayı vardır?

✓ D. Sadeleştir: B · (A + 1) = 24; A + 1 en az 2, en çok 10, B en çok 9. A + 1 = 3, 4, 6, 8 → B = 8, 6, 4, 3: 28, 36, 54, 73. A 5, A + 1 = 2'yi de saymaktır (B = 12 rakam değil); B 8, 24'ün bütün çarpan çiftlerini saymaktır; C 3, çiftlerden birini (ör. 73) atlamaktır.Kaynak: Tanımlı işlemler · Ters işlem: sonuçtan rakama

?Soru 10

Üç basamaklı ABC sayısı için T(ABC), AB ve BC iki basamaklı sayılarının toplamıdır. Örnek: T(358) = 35 + 58 = 93. Buna göre T(472) − T(274) kaçtır?

✓ B. T(472) = 47 + 72 = 119, T(274) = 27 + 74 = 101; fark 18. A 198, kuralı uygulamadan sayıların kendisini çıkarmaktır (472 − 274); C 0, AB ve BC'yi rakam toplamı gibi okumaktır (her ikisinde 4 + 7 + 7 + 2 = 20); D 119, ikinci değeri hesaplamadan durmaktır.Kaynak: Tanımlı işlemler · Rakam fonksiyonu seti
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sayısal Mantık soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →